- Ánh sáng ảnh hưởng tới đời sống của nhiều loài động vật (Tập tính kiếm ăn, sinh sản, sinh trưởng…).. Ví dụ ở chim: Chim bìm bịp và gà cỏ sống trong rừng thường đi ăn trước lúc mặt tr[r]
Trang 1SINH 9
CHƯƠNG I SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG BÀI 41 MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI
I.MÔI TRƯỜNG SỐNG CỦA SINH VẬT:
- Môi trường sống của sinh vật gồm tất cả những gì bao quanh chúng
Ví dụ: Nước, đất, không khí, sinh vật…
II.CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI:
- Các nhân tố sinh thái là những yếu tố của môi trường tác động lên sinh vật Có 2 nhóm nhân tố sinh thái: Nhân tố vô sinh (Ánh sáng, độ ẩm…) và nhân tố hữu sinh (con người, động vật …)
III GIỚI HẠN SINH THÁI:
- Giới hạn chịu đựng của cơ thể sinh vật đối với một nhân tố sinh thái nhất định gọi
là giới hạn sinh thái Nằm ngoài giới hạn này sinh vật sẽ yếu dần và chết
-Nhân tố sinh thái vô sinh như ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm tác động lên đời sống của sinh vật Nhân tố sinh thái hữu sinh gồm các cơ thể sống như vi khuẩn, nấm thực vật, động vật
Ví dụ về giới hạn nhiệt độ của cá rô phi ở Việt Nam (hình 41.2):
Trang 2BÀI 42 ẢNH HƯỞNG CỦA ÁNH SÁNG LÊN ĐỜI SỐNG SINH VẬT
I ÁNH SÁNG ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐỜI SỐNG THỰC VẬT:
-Ánh sáng có ảnh hưởng tới hình thái và hoạt động sinh lí của cây Cây có tính hướng sáng Những cây mọc trong rừng có thân cao, thẳng, cành chỉ tập trung ở phần ngọn cây, các cành cây phía dưới sớm bị rụng Đó là do có hiện tượng tỉa cành tự nhiên Cây mọc ngoài sáng thường thấp và tán rộng Ánh sáng còn ảnh hưởng tới hình thái của lá cây
- Thực vật được chia thành hai nhóm khác nhau tuỳ theo khả năng thích nghi cùa chúng với các điều kiện chiếu sáng của môi trường:
Ví dụ: Cây ưa nắng như lúa, ngô, phượng, bạch đàn…
Cây ưa bóng râm như cây lá lốt, trầu không, dương xỉ, rêu…
II ÁNH SÁNG ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐỜI SỐNG ĐỘNG VẬT:
- Ánh sáng ảnh hưởng tới đời sống của nhiều loài động vật (Tập tính kiếm ăn, sinh sản, sinh trưởng…)
Ví dụ ở chim: Chim bìm bịp và gà cỏ sống trong rừng thường đi ăn trước lúc mặt trời mọc, trong khi chim chích choè, chào mào, khướu là những chim ăn sâu bọ thường đi ăn vào lúc mặt trời mọc Những loài chim như vạc, diệc, sếu và nhất là
cú mèo hay tìm kiếm thức ăn vào ban đêm
Ví dụ ở thú: Có nhiều loài thú hoạt động vào ban ngày như trâu, bò, dê, cừu nhưng cũng có thú hoạt động nhiều vào ban đêm như chồn, cáo, sóc
Trang 3BÀI 43 ẢNH HƯỞNG CỦA NHIỆT ĐỘ, ĐỘ ẨM
LÊN ĐỜI SỐNG SINH VẬT I.ẢNH HƯỞNG CỦA NHIỆT ĐỘ LÊN ĐỜI SỐNG SINH VẬT:
- Đa số các sinh vật sống trong phạm vi nhiệt độ 0 - 50°C Tuy nhiên, cũng có một
số sinh vật sống được ở nhiệt độ rất cao (Vi khuẩn ở suối nước nóng chịu được nhiệt độ 70 _ 90°C) hoặc nơi có nhiệt độ rất thấp (Ấu trùng sâu ngô chịu được nhiệt độ -27°C)
Ví dụ 1 Cây sống ở vùng nhiệt đới, trên bề mặt lá có tầng cutin dày có tác dụng hạn chế thoát hơi nước khi nhiệt độ không khí cao Ở vùng ôn đới, về mùa đông giá lạnh, cây thường rụng nhiều lá làm giảm diện tích tiếp xúc với không khí lạnh
và giảm sự thoát hơi nước
Thú có lông (Hươu, gấu, cừu) sống ở vùng lạnh, lông dày và dài hơn lông cũng cùa loài đó nhưng sống ở vùng nóng
II.ẢNH HƯỞNG CỦA ĐỘ ẨM LÊN ĐỜI SỐNG SINH VẬT:
-Độ ẩm không khí và đất ảnh hưởng nhiều đến sinh trưởng và phát triển của sinh vật Có sinh vật sống trong nước hoặc trong môi trường ẩm ướt như ven các bờ sông suối, dưới tán rừng rậm, trong các hang động Ngược lại, cũng có những sinh vật sống nơi có khí hậu khô như ở hoang mạc, vùng núi đá
Ví dụ: Cây sống nơi khô hạn hoặc có thân mọng nước, lá biến thành gai
Ếch nhái là động vật sống nơi ẩm ướt Khi gặp điều kiện khô hạn, do da của ếch nhái là da trần nên cơ thể chúng mất nước nhanh Ngược lại, bò sát có da được phù vảy sừng nên khả năng chống mất nước có hiệu quả hơn, thích nghi với môi trường khô ráo
Trang 4BÀI 44 ẢNH HƯỞNG LẪN NHAU GIỮA CÁC SINH VẬT
I.QUAN HỆ CÙNG LOÀI:
-Các sinh vật cùng loài sống gần nhau, liên hệ với nhau, hình thành nên nhóm cá thể Ví dụ : nhóm cây thông, nhóm cây bạch đàn, đàn kiến, bầy trâu Các sinh vật
trong một nhóm thường hỗ trợ hoặc cạnh tranh lẫn nhau.
Khi có gió bão, thực vật sống chụm thành nhóm có tác dụug giảm bớt sức thổi của gió, làm cây không bị đổ
Động vật sống thành bầy đàn có lợi trong việc tìm kiếm được nhiều thức ăn hơn, phát hiện kẻ thù nhanh hơn và tự vệ tốt hơn
Gặp điều kiện bất lợi (ví dụ : Môi trường sống thiếu thức ăn hoặc nơi ở chật chội,
số lượng cá thể tăng quá cao, con đực tranh giành nhau con cái) các cá thể trong nhóm cạnh tranh nhau gay gắt, dẫn tới một số cá thể phải tách ra khỏi nhóm
II QUAN HỆ KHÁC LOÀI:
Các sinh vật khác loài có quan hệ hoặc hỗ trợ hoặc đối địch (bàng 44):
Trang 5Bài tập (Học sinh làm trong tờ giấy đôi hoặc giấy kiểm tra, ghi họ và tên, lớp nộp
GVBM khi đi học lại)
Đề: Em hãy xác định tên của các mối quan hệ sau đây giữa sinh vật này với
sinh vật khác.
a) Ở địa y, các sợi nấm hút nước và muối khoáng từ môi trường cung cấp cho tảo, tảo hấp thu nước, muối khoáng và năng lượng ánh sáng mặt trời tổng hợp nên các chất hữu cơ, nấm và tảo đều sử dụng các sản phẩm hữu cơ do tảo tổng hợp (hình 44.2)
b)Trên một cánh đồng lúa, khi cỏ dại phát triển, năng suất lúa giảm
c) Hươu, nai và hổ cùng sống trong một cánh rừng, số lượng hươu, nai bị khống chế bởi số lượng hổ
d) Rận và bét sống bám trên da trâu bò Chúng sống được nhờ hút máu cùa trâu, bò
e) Địa y sống bám trên cành cây
f) Cá ép bám vào rùa biển, nhờ đó cá được đưa đi xa
g) Dê và bò cùng ăn cỏ trên một cánh đồng
h) Giun đũa sống trong ruột người
i) Vi khuẩn sống trong nốt sần ở rễ cây họ Đậu (hình 44.3)
g) Cây nắp ấm bắt côn trùng
………Hết………