- Sỏi tiết niệu là bệnh lý rất thường gặp trong khoa thận tiết niệu. Sỏi tiết niệu bao gồm sỏi thận, sỏi niệu quản, sỏi bàng quang, sỏi niệu đạo [4]. - Sỏi thận gây ra nhiều biến chứng, được phòng và chữa bằng một số biện pháp nội, ngoại khoa, tuy vậy chúng đều có những nhược điểm riêng, dùng thuốc y học cổ truyền để điều trị sỏi thận là hướng đi mới [3], vì vậy chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Khảo sát tác dụng của Kim tiền thảo trong điều trị sỏi thận nhỏ” nhằm đánh giá hiệu quả lâm sàng của Kim tiền thảo trên bệnh nhân có sỏi thận nhỏ, không có chỉ định mổ.
Trang 1SỞ Y TẾ
BỆNH VIỆN ĐA KHOA HUYỆN
ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC KHẢO SÁT TÁC DỤNG CỦA KIM TIỀN THẢO TRONG ĐIỀU TRỊ SỎI THẬN NHỎ (01/04/2011 đến 31/3/ )
Người hướng dẫn: .
Nhóm nghiên cứu:
Năm
Trang 2MỤC LỤC
2 Tổng quan tài liệu 3
3 Phương pháp nghiên cứu 3
4 Kết quả nghiên cứu 4
6 Kết luận - Kiến nghị 5
Trang 31 Đặt vấn đề:
- Sỏi tiết niệu là bệnh lý rất thường gặp trong khoa thận tiết niệu Sỏi tiết niệu bao gồm sỏi thận, sỏi niệu quản, sỏi bàng quang, sỏi niệu đạo [4]
- Sỏi thận gây ra nhiều biến chứng, được phòng và chữa bằng một số biện pháp nội, ngoại khoa, tuy vậy chúng đều có những nhược điểm riêng, dùng thuốc y học cổ truyền để điều trị sỏi thận là hướng đi mới [3], vì vậy chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Khảo sát tác dụng của Kim tiền thảo trong điều trị sỏi thận nhỏ” nhằm đánh giá hiệu quả lâm sàng của Kim tiền thảo trên bệnh nhân có sỏi thận nhỏ, không có chỉ định mổ
2 Tổng quan tài liệu:
- Sỏi thận - tiết niệu do nhiều nguyên nhân và nhiều yếu tố phức tạp gây nên Quá trình hình thành sỏi, thường bắt nguồn từ các muối khoáng hòa tan trong nước tiểu khi có những rối loạn về mặt sinh lý, bệnh học và có những yếu tố thuận lợi như giảm lưu lượng nước tiểu, yếu tố di truyền thì các muối khoáng hòa tan sẽ kết tinh từ một nhân nhỏ rồi lớn dần thành sỏi
- Sỏi thận thường không có triệu chứng và thường được theo dõi điều trị bảo tồn khi không có biến chứng [1]
- Theo một số nghiên cứu ở Mỹ, tỷ lệ mắc bệnh sỏi thận - tiết niệu chiếm khoảng 2-3% trong dân số nói chung, và tỷ lệ những người có nguy cơ cao vào khoảng 12% , khoảng 50% bệnh nhân có tiền sử sỏi thận - tiết niệu sẽ bị sỏi tái phát trong vòng 10 năm, sau khi can thiệp lấy sỏi Nam giới có tỷ lệ mắc bệnh sỏi thận – tiết niệu cao hơn nữ giới, sỏi gặp nhiều ở người trưởng thành hơn là trẻ em và người già Những người sinh sống ở những nơi khí hậu nóng và khô cằn tỷ lệ mắc sỏi cao hơn [1]
- Theo giáo sư Ngô Gia Hy Ở Việt Nam sỏi thận chiếm 40%, sỏi niệu quản chiếm 28,27%, sỏi bàng quang 28,3%, sỏi niệu đạo 5,4% trong tổng số bệnh nhân bị sỏi nói chung [2]
Trang 4- Quan niệm y học cổ truyền về sỏi tiết niệu:
+Sỏi tiết niệu được mô tả trong chứng thạch lâm của y học cổ truyền (thạch lâm : tiểu ra sỏi)
+ Thạch lâm là một trong 5 chứng lâm được y học cổ truyền gọi là chứng ngũ lâm, đó là : nhiệt lâm, huyết lâm, thạch lâm, cao lâm, lao lâm
+ Những viên sỏi lớn gọi là thạch lâm, sỏi nhỏ gọi là sa lâm [2]
- Nguyên nhân sinh bệnh theo Y học cổ truyền:
+ Nội kinh cho rằng: tỳ thấp làm đàm ứ lại, đàm hóa hỏa, hỏa sinh nhiệt
hạ tiêu làm chưng kiệt nước tiểu, cặn lắng lại mà thành thạch
+ Tuệ Tĩnh giải thích: sỏi niệu do thận khí hư làm thủy hỏa mất điều hòa, hỏa của tâm đi xuống hạ tiêu chưng khô nước tiểu mà thành thạch (ví như cặn kết ở đáy nồi khi đun nấu lâu ngày vậy)
+ Thấp nhiệt hạ tiêu: thấp tà, nhiệt tà xâm phạm hạ tiêu (viêm đường tiết niệu), nhiệt kết bàng quang làm hư hao thủy dịch, cặn lắng kết lại mà sinh
ứ trệ, thủy dịch kém lưu thông, cặn có điều kiện kết lắng mà thành sỏi [2]
+ Từ năm 1970, Trung Quốc ứng dụng Kim tiền thảo trị sỏi tiết niệu, với sỏi nhỏ < 8 mm tỷ lệ tổng sỏi từ 30 – 63%
+ Tại Việt Nam, Kim tiền thảo được thử nghiệm tính kháng khuẩn từ năm 1975 được đưa vào dược liệu Việt Nam từ năm 1978 [3]
+ Kim tiền thảo có tên là mắt trâu, đồng tiền lông, vẩy rồng, mắt rồng,
có tên khoa học là Desmodium, thuộc họ cánh bướm, có củ lòng tơ màu trắng,
lá mọc so le [5]
+ Tác dụng dược lý: Theo y học cổ truyền , Kim tiền thảo có tác dụng lợi thấp, thông lâm, thanh can, đởm thấp nhiệt, thanh nhiệt, giải độc, chủ trị các chứng nhiệt lâm, thạch lâm, sạn gan thận, hoàng đản, nhiệt độc, u nhọt
Trang 5+ Kim tiền thảo là 1 loại thuốc chuyên trị sạn đường mật, hoặc đường tiểu, chủng loại cây thuốc khá nhiều, trên thị trường dùng lá tứ xuyên đại kim tiền thảo, liên tiền thảo, quảng kim tiền thảo [6]
+ Phác đồ điều trị [7] dùng viên Kim tiền thảo uống ngày 15 viên chia 3 lần với nhiều nước, điều trị liên tục 60 ngày
3 Phương pháp và đối tượng nghiên cứu:
3.1 Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu mở - tiền cứu.
3.2 Đối tượng nghiên cứu: Bệnh nhân bị sỏi thận, điều trị ngoại trú ở
khoa Đông y Bệnh viện đa khoa huyện
3.3 Tiêu chuẩn chọn bệnh:
- Tất cả bệnh nhân sỏi thận nhỏ < 15 mm , được chẩn đoán bằng siêu âm
3.4 Tiêu chuẩn loại trừ:
- Bệnh nhân không tuân thủ điều trị, có biến chứng cấp tính của sỏi, bệnh nhân suy tim, suy gan, thận
3.5 Tiến hành:
- Thời gian nghiên cứu từ 01/04/2011 đến 31/03/
- Bệnh nhân sau khi siêu âm phát hiện sỏi, được khám lâm sàng, xét nghiệm nước tiểu, khi cần thiết làm thêm một số xét nghiệm khác
- Sau khi uống thuốc liên tục 60 ngày, kiểm tra lại bằng siêu âm, xét nghiệm nước tiểu
3.6 Xử lý số liệu: Bằng máy tính thông thường.
Trang 64 Kết quả:
4.1 Giới tính:
*Nhận xét: Nữ bị sỏi thận nhiều hơn nam.
4.2 Nhóm tuổi :
*Nhận xét: Tuổi 20 - 60 bị sỏi thận chiếm tỷ lệ cao.
4.3 Vị trí sỏi:
*Nhận xét: Sỏi thận trái nhiều hơn sỏi thận phải.
Trang 74.4.Kích thước sỏi:
*Nhận xét: Sỏi < 6mm có tỷ lệ cao.
4.5.Đặc điểm lâm sàng – cận lâm sàng trước và sau điều trị:
Triệu chứng
Đau vùng
Hồng cầu niệu Protein niệu Tần
suất
Tỷ lệ (%)
Tần suất
Tỷ lệ (%)
Tần suất
Tỷ lệ (%)
Tần suất
Tỷ lệ (%)
*Nhận xét: Sau điều trị triệu chứng đau vùng hố thận, tiểu gắt giảm 4.6 Hiệu quả điều trị:
*Nhận xét: Sau khi điều trị , sỏi giảm kích thước chiếm tỷ lệ cao.
Trang 85 Bàn luận:
- Qua kết quả nghiên cứu 76 ca bệnh, chúng tôi nhận thấy rằng nữ giới
bị sỏi thận nhiều hơn nam giới
- Nhóm tuổi 20 – 60 chiếm tỷ lệ cao
- Vị trí sỏi: sỏi thận phải 17 ca, chiếm tỷ lệ 22,37%; sỏi thận trái 31 ca,
tỷ lệ 40,79%; sỏi 2 thận 28 ca, tỷ lệ 36,84%; sỏi thận trái chiếm tỷ lệ cao nhất; sỏi thận phải tỷ lệ thấp; kích thước sỏi: Sỏi < 6 mm, 43 ca chiếm tỷ lệ 56,58%, sỏi 6mm – 10 mm , 33ca chiếm tỷ lệ 43,42% Sỏi < 6 mm chiếm tỷ lệ cao
- Đặc điểm lâm sàng – cận lâm sàng nổi bật nhất là đau vùng thận 69 ca, chiếm tỷ lệ 90,79 %, sau điều trị đau hố thận 6 ca, chiếm tỷ lệ 7,89% Kim tiền thảo có tác dụng giảm đau
- Tiểu gắt: 7 ca, chiếm tỷ lệ 9,21% , sau điều trị không còn ca bệnh bị tiểu gắt Kim tiền thảo có tác dụng kháng khuẩn (Dấu nhiễm khuẩn: đái buốt, đái dắt, đái mủ, sốt [1])
- Trước điều trị: hồng cầu niệu 02 ca chiếm tỷ lệ 2,63% sau điều trị còn
01 ca, chiếm tỷ lệ 1,32%, protein niệu trước 02 ca, chiếm tỷ lệ 2,63%, Sau điều trị vẫn không thay đổi
- Hiệu quả điều trị: Mất sỏi 18 ca, chiếm tỷ lệ 23,68% tỷ lệ này còn thấp
so với nghiên cứu của Bệnh viện Thống Nhất năm 2000, tỷ lệ mất sỏi 50% Từ năm 1970 Trung Quốc ứng dụng Kim tiền thảo trị sỏi tiết niệu với sỏi dưới 8mm tỷ lệ tống sỏi từ 30-63,3% [3]
- Giảm kích thước 56 ca , tỷ lệ 73,68%, giảm kích thước sỏi chiếm tỷ lệ cao
- Tăng lên: Kích thước sỏi thận tăng lên 2 ca, chiếm tỷ lệ 2,63%
- Kim tiền thảo có tác dụng trong điều trị sỏi thận
- Xu hướng sử dụng thuốc có nguồn gốc từ thiên nhiên để chữa trị bệnh
đã và đang được sự quan tâm của nhiều nước trên thế giới bởi giá thành thấp,
Trang 9tránh được biến chứng phẩu thuật, giảm tác dụng phụ so với các thuốc sử dụng nguyên liệu tổng hợp nhưng vẫn đạt hiệu quả
6 Kết luận - kiến nghị:
- Kim tiền thảo có tác dụng giảm đau > 90 % ca bệnh
- Giảm tiểu gắt 100%
- Giảm kích thước sỏi 73,68%
- Mất sỏi 23,68%
- Cần tiếp tục mở rộng quy mô nghiên cứu để có kết quả thuyết phục hơn
- Sỏi tiết niệu dễ tái phát, do đó ngoài các phương pháp điều trị thông thường, cần có 1 chế độ sinh hoạt thích hợp như uống 2-3 lít nước/ngày giảm lượng thức ăn giàu canci, đạm động vật cũng là một trong những phương pháp phòng tránh sỏi đường tiết niệu, đem lại cuộc sống tốt đẹp hơn
Trang 10* Tài liệu tham khảo:
1-Bài giảng bệnh học nội khoa tập I ( Hà Nội 2007) Nhà xuất bản y học 2-Bộ Y Tế (Hà Nội 2007) Bệnh học và điều trị nội khoa kết hợp Đông – Tây Y NXB y học
3-Bộ Y Tế - Bệnh viện Thống Nhất – Kỷ yếu công trình nghiên cứu khoa học ( Thành phố HCM tháng 11 năm 2000)
4-Đại học Huế - trường ĐHYK – Bộ môn Nội – Giáo trình sau đại học – chuyên khoa I Nội Thận Tiết Niệu (2007)
5-Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam – Đỗ Tất Lợi (Hà Nội 1977) 6-GSBS Trần Văn Kỳ - Dược học cổ truyền toàn tập nhà xuất bản y học chi nhánh TP HCM (2008)
7-Phác đồ điều trị năm 2011 (BVĐK huyện )