Quản lý cụm di tích lịch sử - văn hóa đình, chùa Ngọc Thành, xã Ngọc Sơn, huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ tại trường ĐHSP Nghệ thuật Trung ương. Vào ngày 24 tháng 12 năm 2019[r]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGHỆ THUẬT TRUNG ƯƠNG

PHẠM HẢI QUÂN

QUẢN LÝ CỤM DI TÍCH LỊCH SỬ- VĂN HÓA ĐÌNH, CHÙA NGỌC THÀNH, XÃ NGỌC SƠN, HUYỆN HIỆP HÒA, TỈNH BẮC GIANG

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ VĂN HÓA

Khóa 7 (2017 - 2019)

Hà Nội, 2020

TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM NGHỆ THUẬT TRUNG ƯƠNG

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phạm Văn Dương

Phản biện 1: GS.TS Lê Hồng Lý

Phản biện 2: PGS.TS Dương Văn Sáu

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

tại trường ĐHSP Nghệ thuật Trung ương

Vào ngày 24 tháng 12 năm 2019

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

Thư viện Trường ĐHSP Nghệ thuật Trung ương

ho c c đ hương trong các thời l ch s Di t ch l ch s văn

h là một bộ hận cấu thành ho tàng i sản văn h nh n loại

Xã Ngọc Sơn huyện Hiệ Hò tỉnh B c Gi ng cũng như b o làng u hác Việt N m c đời s ng văn hoá truyền th ng l u đời

c n tộc Việt N m Tại v ng đất này còn hiện h u nhiều i t ch

l ch s văn hoá sinh hoạt cộng đồng và các lễ hội truyền th ng nơi còn lưu gi được các hong tục tậ uán truyền th ng c n tộc

c ng với đ là s đ ạng hong hú c các huyền thoại truyền thuy t l ch s truyện cổ n gi n và c o tục ng …Nh ng h nh ảnh uen thuộc về làng u vẫn còn rất nguy n sơ đ là h nh ảnh về

c y đ b n nước con đò Nơi mà sinh hoạt cộng đồng vẫn được coi trọng và được uy tr thường uy n tại các c ng tr nh c ng cộng - t n ngưỡng c làng như đ nh làng ch mi u nhà thờ tổ các lễ hội

g n với truyền thuy t huyền thoại về một v thành hoàng nh h ng

n tộc vẫn được tổ chức hàng năm theo một chu nhất đ nh đ

hách u n: Trải u thời gi n i t ch b u ng cấ nguồn v n đ tr ng

tu t n tạo i t ch hạn hẹ đội ngũ cán bộ làm c ng tác LDT cấ ã còn mỏng… Trước th c trạng đ vấn đề cấ bách đ t ra hiện n y là c n

c nh ng ch nh sách hành động cụ th nhằm bảo vệ i t ch trước nh ng nguy cơ u ng cấ cũng như việc t n tạo hát huy giá tr i t ch trong thời gian tới

Là một người con c v ng đất Ngọc Thành với mong

mu n tm hi u g n gi và hát huy giá tr cụm i t ch l ch s - văn h

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Tr n th c t đã c nhiều học giả nghi n cứu t m hi u về v ng đất cổ Hiệ Hò từ đ đã c nhiều c ng tr nh đề tài nghi n cứu một

s h cạnh về c g tác uản l nhà nước về văn h cũng như i

t ch tr n đ bàn huyện Hiệ Hò tuy nhi n tr n th c t lại chư

c c ng tr nh nào nghi n cứu s u và hệ th ng về c ng tác QLDT

đ nh - ch Ngọc Thành ã Ngọc Sơn Học vi n c th h n chi các c ng tr nh nghi n cứu theo nh ng hướng s u:

Hồ sơ xếp hạng di tích đình - chùa Ngọc Thành năm 2006 [3]

hiện đ ng được lưu gi tại Phòng Ki m - Bảo uản thuộc Bảo

tàng tỉnh B c Gi ng Nội ung hồ sơ ghi lại l ch s i t ch nh n vật được hụng thờ giá tr văn hoá và ho học c cụm i t ch Kèm theo hồ sơ i t ch còn c các văn bản như: Bi n bản ho nh v ng bảo vệ; bản vẽ ỹ thuật m t bằng và i n trúc i t ch…

2.2 Các công trình viết về công tác quản lý di tích trên địa bàn huyện Hiệp Hòa

Luận văn thạc sĩ Quản lý nhà nước về văn hóa ở huyện Hiệp

Hòa tỉnh Bắc Giang” c học vi n Tr n Th inh Tho n chuy n

ngành uản l văn h Trường Đại học Văn h Hà Nội bảo vệ năm

2015 Nội ung luận văn đề cậ đ n vấn đề uản l các hoạt động

y ng đời s ng văn h cơ s hoạt động tuy n truyền cổ động hoạt động văn nghệ u n chúng hoạt động th ục th th o ngoài r

c một h n vi t về hoạt động bảo tồn và hát huy các i sản văn

h ;

Luận văn thạc sĩ “Quản lý di tích lịch sử văn hóa ở huyện Hiệp

Hòa” c học vi n Nguyễn Th Thu Hiền chuy n ngành uản l văn

h Trường Đại học Văn h Hà Nội bảo vệ năm 2016 Nội ung luận văn đề cậ đ n c ng tác uản l các i t ch l ch s văn h tr n

đ bàn toàn huyện Hiệ Hò th ng u việc n u l n th c trạng và đề uất giải há nhằm n ng c o hiệu uả c ng tác QLDT l ch s văn h huyện Hiệ Hò trong thời gi n ti theo

Ngoài r còn c các báo cáo thường ni n về c ng tác QLDT

l ch s văn h c Phòng Văn h và Th ng tin huyện Hiệ Hò

u hái lược cho thấy trong thời gi n u đã c một s nghi n cứu đề cậ hạm vi i t ch ho c g c độ hẹ trong bộ hận hệ

th ng i t ch l ch s văn hoá ã Ngọc Sơn huyện Hiệ Hò Song

tr n th c t cho thấy đ n n y chư c c ng tr nh nghi n cứu chuy n biệt về c ng tác uản l cụm i t ch l ch s văn h đ nh - ch Ngọc Thành ã Ngọc Sơn trong gi i đoạn hiện n y Do vậy trong uá

tr nh tri n h i đề tài: u n l c m di t ch l ch văn- hóa ình,

ch a Ngọc h nh Ngọc n hu n i a học vi n nhận

thấy một s tài liệu nghi n cứu h hợ với y u c u đề tài tr n cơ s thừ ti thu nh ng t uả nghi n cứu c các tác giả đi trước

đ vận ụng vào c ng tr nh nghi n cứu làm cơ s l luận và á ụng

th c tiễn nhằm giải uy t nh ng y u c u đ t r c đề tài c ng với việc sưu t m tài liệu u n sát tr c ti đ hương học vi n đã đi

s u nghi n cứu về c ng tác uản l cụm i t ch đ nh - ch Ngọc Thành u đ đề uất giải há nhằm n ng c o c ng tác uản l cụm i t ch đ nh - ch Ngọc Thành

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 M c ch nghiên cứu

Tr n cơ s nhận thức s u s c v i trò c c ng tác uản l DTLSVH trong gi i đoạn hiện nay, luận văn đi s u hảo sát h n t ch đánh giá th c trạng và nh ng k t quả đã đạt được cũng như một s hạn

ch trong c ng tác QLDT đ nh – ch Ngọc Thành ã Ngọc Sơn huyện Hiệ Hò Từ đ đề xuất giải há g h n n ng c o chất lượng, hiệu quả c ng tác uản l nhà nước và nhận thức c toàn ã hội trong việc bảo vệ và hát huy giá tr c i t ch đ nh – ch Ngọc Thành; g h n XHH huy động t i đ mọi nguồn l c đ i với c ng tác bảo tồn và hát huy giá tr i t ch này

3.2 Nhi m v nghiên cứu

Tr nh bày nh ng vấn đề cơ bản về cơ s khoa học và há l trong c ng tác uản l DTLSVH n i chung cụm i t ch đ nh, ch Ngọc Thành n i ri ng;

T m hi u hảo sát th c đ sưu t m và hệ th ng hoá tư liệu với mong mu n hái uát ã Ngọc Sơn và i t ch đ nh, ch Ngọc Thành làm sáng tỏ giá tr ti u bi u c i t ch;

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đ i tượng nghi n cứu c đề tài là hảo sát cụm i t ch đ nh,

ch Ngọc Thành và c ng tác QLDT này tr n đ bàn ã Ngọc Sơn

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi thời gi n: Nghi n cứu t nh h nh uản l cụm i t ch đ nh,

ch Ngọc Thành từ năm 2010 đ n n y Học vi n lấy m c năm 2010 là năm Luật s đổi bổ sung một s điều c Luật Di sản văn h c hiệu l c thi hành

- Phạm vi h ng gi n: Luận văn tậ trung nghi n cứu c ng tác QLDT

đ nh, ch Ngọc Thành ã Ngọc Sơn huyện Hiệ Hò tỉnh B c Gi ng

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn s ụng hương há ti cận li n ngành: S học Văn h học uản l văn hoá Bảo tàng học D n tộc học l chs Hán N m…

Phương há th ng tổng hợ h n t ch được á ụng trong

uá tr nh tri n h i đề tài D tr n nh ng th ng tin đã thu thậ được

u c ng tác hảo sát điền ã tr c ti p phỏng vấn nghi n cứu tài liệu, học vi n h n t ch nh ng ưu đi m, hạn ch và nh ng h hăn trong c ng tác uản l đ i với i t ch đ nh – ch Ngọc Thành Từ

đ đư r nh ng hướng kh c phục hát huy t i đ hiệu quả trong

c ng tác uản l i t ch

Phương há hảo sát điền ã: Ti cận đ bàn u n sát t m

hi u c ng tác QLDT tại đ bàn th n Ngọc Thành ã Ngọc Sơn chụ ảnh th c trạng tại i t ch đ nh, ch Ngọc Thành

Phương há hỏng vấn s u: Á ụng với các chuy n gi nhà uản l thuộc lĩnh v c văn h và uản l i sản văn h ; hỏng vấn cộng đồng đ hương

6 Những đóng góp của luận văn

- Luận văn bước đ u đánh giá được th c trạng c ng tác uản l cụm i t ch LSVH đ nh, ch Ngọc Thành

- Đề uất giải há nhằm n ng c o hiệu uả c ng tác uản l cụm i t ch LSVH đ nh, ch Ngọc Thành trong thời gi n tới

- Luận văn là c ng tr nh đ u ti n đư r căn cứ g h n vào

c ng tác uản l cụm i t ch LSVH đ nh, ch Ngọc Thành n i

ri ng i t ch tr n đ bàn huyện Hiệ Hò n i chung

- Nh ng t uả luận văn đạt được c th là nguồn tư liệu th m hảo cho việc nghi n cứu giảng ạy; c ng tác lãnh đạo QLDT l ch

s văn h tại đ hương

7 Bố cục luận văn

Đề tài nghi n cứu “Quản lý cụm di tích lịch sử -văn hóa đình,

chùa Ngọc Thành, xã Ngọc Sơn, huyện Hiệp Hòa tỉnh Bắc Giang”

ngoài h n m đ u t luận tài liệu th m hảo và hụ lục luận văn được chi làm 3 chương:

Chương 1: Nh ng vấn đề chung về uản l i t ch l ch s -văn

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUẢN LÝ DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN HÓA VÀ DI TÍCH ĐÌNH, CHÙA NGỌC THÀNH 1.1 Nghiên cứu một số khái niệm

ho học cho việc hoạch đ nh ch nh sách và y ng hệ th ng văn bản há luật trong việc bảo tồn hát huy giá tr DSVH n tộc

1.1.3 u n l v qu n l nh nước về di t ch l ch văn hóa

1.1.3.1 Khái niệm quản lý

Thuật ng uản l c nhiều cách hi u hác nh u Theo nghĩ rộng uản l là hoạt động c mục đ ch c con người Theo nghĩ

hẹ uản l là s s đ t tr ng nom c ng việc Theo nghĩ th ng thường hổ bi n nhất: uản l là hoạt động nhằm tác động c tổ chức c ch th vào một đ i tượng nhất đ nh đ điều chỉnh các uá

tr nh ã hội và các hành vi c con người nhằm uy tr s ổn đ nh và

s hát tri n c đ i tượng theo nh ng mục đ ch nhất đ nh

1.1.3.2 Khái niệm quản lý di tích lịch sử văn hóa

Quản l DTLSVH là uá tr nh cơ u n uản l nhà nước y

ng và b n hành các văn bản uy hạm há luật nhằm đ nh hướng điều chỉnh hoạt động các tổ chức trong việc bảo tồn g n gi tổ chức

lậ hồ sơ hạng và ác đ nh giá tr cơ s há l ; đồng thời hát huy giá tr DTLSVH theo hướng t ch c c m ng lại lợi ch l u ài cho cộng đồng n cư - ch th c giá tr văn h đ

1.2 Các văn bản quản lý di tích lịch sử văn hóa

1.2.1 Văn b n của rung ư ng

Đ th c thi Luật DSVH Ch nh h Bộ Văn h - Th ng tin n y

là Bộ VH TT&DL đã b n hành một s văn bản hướng ẫn thi hành:

Ngày 24/ /2001 Bộ trư ng Bộ Văn hoá-Th ng tin r Quyết định

số 1706/2001/QĐ-BVHTT phê duyệt Quy hoạch tổng thể bảo tồn và phát huy giá trị DTLSVH và DLTC đến năm 2020 èm theo nh sách

32 i t ch ưu ti n đ u tư ch ng u ng cấ và t n tạo đ n năm 2020;

Ngày 18/2/2002 Th tướng Ch nh h b n hành Chỉ thị số

05/2002/CT-TTg về việc tăng cường các biện pháp quản lý, bảo vệ cổ vật trong di tích và ngăn chặn, đào bới, trục vớt trái phép di chỉ khảo cổ học [14];

Ngày 19/5/2009 Bộ VH TT&DL c ng b Chỉ thị

số73/CT-BVHTTDL nhằmtăng cường công tác QLDT và nâng cao chất lượng các hoạt động bảo quản,tu bổ và phục hồi di tích [7];

1.2.2 Văn b n của a hư ng

Quyết định số 11/QĐ-UBND ngày 30/01/2010 của UBND tỉnh Bắc Giangvề việc phê duyệt Quy hoạch phát triển VH,TT&DL tỉnh Bắc Giang đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 [48] uy t đ nh

gồm 3 h n trong h n mục ti u cụ th về lĩnh v c văn h gi i đoạn 2016-2020 c 60- 0% s DTLSVH được tu bổ t n tạo; c 150-

155 i t ch được hạng cấ u c gi và 600- 00 i t ch được hạng cấ tỉnh;

Chỉ thị số 06/CT-UBND ngày 12/9/2014 của Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Giang về việc tăng cường các biện pháp quản lý di tích và các hoạt động bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích [PL 9 tr 125] Nội ung

Chỉ th nhấn mạnh c ng tác Tuy n truyền n ng c o nhận thức đ th c hiện t t Ngh uy t Trung ương 9 h XI Luật DSVH và các văn bản há luật li n u n Tăng cường uản l nhà nước trong việc bảo

vệ hát huy giá tr i t ch;

Công văn số 3351/UBND-KGVX ngày 29/9/2017 của UBND tỉnh Bắc Giangvề tiêu chí xếp hạng di tích cấp tỉnh trên địa bàn tỉnh Bắc Giang [50] Trong đ y u c u về điều iện đ hạng i t ch c n: C

đơn đề ngh hạng i t ch c tổ chức cá nh n là ch s h u ho c được gi o uản l i t ch g i S VH TT&DL đề ngh em ét hạng; Hồ sơ đất rõ ràng h ng c tr nh chấ ; Đá ứng được các ti u

ch cụ th c từng loại h nh i t ch được uy đ nh tại văn bản này;

1.3 Nội dung quản lý nhà nước về di tích lịch sử văn hóa

Điều 54 uy đ nh nội ung uản l nhà nước về DSVH gồm 08

nội ung cơ bản s u đ y:

1/ X y ng và chỉ đạo th c hiện chi n lược uy hoạch hoạch ch nh sách hát tri n s nghiệ bảo vệ và hát huy giá tr DSVH;

2/ B n hành và tổ chức th c hiện các văn bản uy hạm há luật về DSVH;

3/ Tổ chức chỉ đạo các hoạt động bảo vệ và hát huy giá tr i sản văn hoá; tuy n truyền hổ bi n giáo ục há luật về DSVH;

4/Tổ chức uản l hoạt động nghi n cứu ho học; đào tạo bồi ưỡng đội ngũ cán bộ chuy n m n về DSVH;

5/ Huy động uản l s ụng các nguồn l c đ bảo vệ và hát huy giá tr DSVH;

6/ Tổ chức chỉ đạo hen thư ng trong việc bảo vệ và hát huy giá tr DSVH;

/ Tổ chức và uản l hợ tác u c t về bảo vệ và hát huy giá

tr DSVH;

8/ Th nh tr i m tr việc chấ hành há luật giải uy t hi u nại t cáo và l vi hạm há luật về DSVH [35 tr 64-65]

1.4 Khái quát về địa danh và cụm di tích đình, chùa Ngọc Thành 1.4.1 Xã Ngọc Sơn, huyện Hiệp Hòa

1.4.1.1 Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên

Ngọc Sơn là một ã miền núi nằm h Đ ng B c c huyện Hiệ

Hò với iện t ch t nhi n là 10.024.201ha trong đ đất n ng nghiệ chi m

698 h đất l m nghiệ chi m 954 h đất chuy n ng chi m

198 8 8 h đất chi m 56 995 h đất chư s ụng chi m 61 630 h

1.4.1.3 Đời sống văn hóa - xã hội

Tr n cơ s đời s ng inh t ngày càng hát tri n đời s ng văn

h tinh th n cũng được n ng l n rõ rệt thừ và hát huy c chọn lọc nh ng i sản văn h c ng ch đ lại Ở Ngọc Sơn còn gi nguy n được nh ng i n trúc văn h vật th và văn h hi vật th

há hong hú và đ ạng với đ nh ch đền mi u h các th n

m trong làng

1.4.2 C m di t ch ình ch a Ngọc h nh

1.4.2.1 Giá trị lịch sử văn hóa đình Ngọc Thành

Theo i ng n c các cụ c o ni n trong làng truyền lại đồng thời căn cứ vào nh ng ấu v t vật chất cũng như tài liệu hiện vật được bảo lưu trong đ nh cho bi t: Đ nh Ngọc Thành c l ch s y ng vào thời L Trung Hưng th XVIII đ làm nơi thờ hụng đức thánh C o Sơn u inh đại vương Đ y là h i v tướng tài ưới thời H ng Duệ Vương đã c nhiều c ng l o to lớn trong việc đánh đuổi gi c Thục m lược đem lại cuộc s ng y n b nh ấm no hạnh

húc cho nh n n

1.4.2.2 Giá trị khoa học đình Ngọc Thành

Hiện n y trong đ nh còn bảo lưu được nhiều tài liệu hiện vật u c giá tr trong nghi n cứu l ch s văn h và nghi n cứu ho học Cụ th như s u:

- 01 bi đá nh c o 99cm rộng 50cm trán bi rộng 0 9cm ti u

đề bi h c ch Hán K ỵ bi Bi ghi việc g i giỗ ; iềm bi rộng

0 4cm đ trơn bi ày 16cm Bi ghi ni n hiệu T Đức thứ 18 (1865);

- 05 đạo s c hong thời Nguyễn gồm: 02 đạo s c ni n hiệu Thiệu Tr thứ 6 1846 ; 01 đạo s c ni n hiệu T Đức thứ 1854 ;

01 đạo s c ni n hiệu Đồng Khánh thứ 2 1886 ; 01 đạo s c ni n hiệu Duy T n thứ 3 1909 ;

1.4.2.3 Giá trị lịch sử văn hóa chùa Ngọc Thành

Ch Ngọc Thành c t n ch là Phúc Duy n t Cũng như đ nh Ngọc Thành ch Ngọc Thành được h i ng vào thời L Trung Hưng th XVIII trung t m th n Ngọc Thành với bức tường

b o u nh được đ bằng đất Theo nội ung văn bi ng i ch được tu s vào năm 1864 Năm 1942 tu s một s cấu iện gỗ

tò Thượng điện Năm 19 3 toàn bộ tường đất b o u nh ch được

th y th bằng bức tường gạch ch c ch n Năm 2002 nh n n trong làng đã c ng nh u g c ng g c tu s hệ th ng hoành ui

mè và gi c một s hạng mục c ng tr nh hác

1.4.2.4 Giá trị khoa học chùa Ngọc Thành

Trong ch hiện còn bảo lưu được nhiều hiện vật đồ thờ c giá

tr trong nghi n cứu ho học cụ th như:

- 01 bức hoành hi ch Hán Phúc Duy n thiền t ch Phúc Duy n ;

- 01 đ i c u đ i gỗ th XX;

- 01 bát hương sành Thổ Hà th XIX màu n u lươn c o 16cm đường nh miệng 20cm Bát hương c 3 ch n ung u nh bát hương đ nổi h nh cánh sen mậ ;

- 03 ho tượng T m Th Phật bằng gỗ c ni n đại cu i th XIX B ho c ch thước và đ c đi m như nh u Tượng c o cả bệ

8 cm v i rộng 20cm g i rộng 34cm Tượng được tạc ngồi tr n đài sen t c o n bụt c h i ch n ho nh tròn h i t y t đ nh ấn đ t trong lòng bàn ch n Tượng m c h i lớ áo màu hoàng im các n

áo chảy ài u ng h i g i Đ y là b ho tượng đại iện cho b thời:

uá hứ hiện tại tương l i;

1.4.2.5 Lễ hội đình, chùa Ngọc Thành