Bài giảng trực tuyến ôn tập Tiếng Việt (tiếp)

- Nếu không dùng để hỏi thì trong một số những trường hợp, câu nghi vân có thể kết thúc bằng dâu châm, dâu châm than hoặc dâu châm lửng.?. TT Dấu câu Công dụng Ví dụ 1 Dấu chấm Dùng để[r]

KÍNH CHÀO QUÍ PHỤ HUYNH VÀ CÁC EM ĐẾN VỚI

LỚP: 8A

TRƯỜNG THCS NGUYỄN DU

( NHỚ RỬA TAY TRƯỚC KHI VÀO HỌC CÁC EM NHÉ.

HÃY CÙNG NHAU VƯỢT QUA GIAI ĐOẠN KHÓ KHĂN NÀY.)

BUỔI HỌC TRỰC TUYẾN MÔN NGỮ VĂN

Buổi 4: ÔN TẬP TIẾNG VIỆT(Tiếp)

Yêu cầu của buổi học

I Hệ thống lại các kiến thức cơ bản

10 Câu ghép:

11 Dâu ngo c đơn: ă

12 Dâu hai châm:

13 Dâu ngo c kép: ă

13 Dâu ngo c kép: ă

14 Câu nghi vân

II Luyện tập

Vận dụng kiến thức đã học vào

thực hành làm các bài tập.

Buổi 4: ÔN TẬP TIẾNG VIỆT(Tiếp)

I Kiến thức cơ bản cần nhớ

10 Câu ghép:

* Là những câu do hai hoặc nhiều cụm C-V không bao chứa nhau tạo thành Mỗi cụm C-V này được gọi là một vế câu.

* Quan hệ ý nghĩa giữa các vế trong câu ghép:

- Quan hệ nguyên nhân

- Quan hệ điều kiện (giả thiết)

- Quan hệ tương phản

- Quan hệ tăng tiến

- Quan hệ lựa chọn

- Quan hệ bổ sung

- Quan hệ nối tiếp

- Quan hệ đồng thời

- Quan hệ giải thích.

Câu Kiểu

Vợ tôi không ác nhưng

thị khổ quá rồi

Cái bản tính tốt của con

người ta…che lấp mất.

Tôi biết vậy nên tôi chỉ

buồn … nỡ giận.

Tôi bật cười bảo lão:

- Sao cụ lo xa quá thế?

Cụ còn khỏe lắm chưa

chết đâu mà sợ!

Cụ cứ để tiền ấy mà ăn

lúc chết hãy hay!

Tội gì bây giờ nhịn đói

mà để tiền lại?

- Không ông giáo ạ!

Ăn mãi đến lúc chết lấy

gì mà lo liệu?

Câu Kiểu

Vợ tôi không ác nhưng

thị khổ quá rồi

Cái bản tính tốt của con

người ta…che lấp mất.

Tôi biết vậy nên tôi chỉ

buồn … nỡ giận.

Tôi bật cười bảo lão:

- Sao cụ lo xa quá thế?

Cụ còn khỏe lắm chưa

chết đâu mà sợ!

Cụ cứ để tiền ấy mà ăn

lúc chết hãy hay!

Tội gì bây giờ nhịn đói

mà để tiền lại?

- Không ông giáo ạ!

Ăn mãi đến lúc chết lấy

gì mà lo liệu?

Trần thuật

Trần thuật

Trần thuật

Trần thuật

Trần thuật

Trần thuật

Nghi vấn

Nghi vấn

Nghi vấn

C

Khiến

Kể Kể Kể Kể B.Lộ c.xúc

Giải thích

Đề nghị Nhận định

Bác bỏ Hỏi

TT TT TT TT

TT TT

TT TT

GT

GT

Tr bày

Tr bày

Tr bày

Tr bày

Tr bày

Tr bày

B.Lộ c.xúc

Tr bày

Đ

Khiển

Hỏi

- Phải chăng cái bản tính tốt của con

người ta…che lấp mất?

- Chao ôi buồn quá!

- Vui ơi là vui!

- Chúng tôi xin hứa sẽ không vi phạm những qui định về an toàn giao thông.

- Chúng em luôn

tự nhủ phải học tập thật giỏi để trở thành những

người có ích cho

xã hội

11 Câu nghi vấn

- Ngoài chức năng chính dùng để hỏi, câu nghi vân còn có những chức năng gián tiếp sau đây:

+ Diễn đạt hành động khẳng định.

+ Diễn đạt hành động cầu khiến.

+ Diễn đạt hành động phủ định.

+ Diễn đạt hành động đe doạ.

+ Bộc lộ tình cảm, cảm xúc.

- Nếu không dùng để hỏi thì trong một số những trường hợp, câu nghi vân có thể kết thúc bằng dâu châm, dâu châm than hoặc dâu châm lửng

TT Dấu câu Công dụng Ví dụ

1 Dấu chấm Dùng để kết thúc câu trần thuật Tôi đi học.

2 Dấu chấm hỏi Dùng để kết thúc câu nghi vấn Lan đi học chưa?

3 Dấu chấm than Dùng để kết thúc câu cảm thán và câu cầu khiến. Trời hôm nay đẹp quá!

4 Dấu phẩy Dùng để phân cách các thành phần câu và các bộ phận đồng chức trong câu. Hôm nay, trời mưa to.

5 Dấu chấm lửng

- Biểu thị bộ phận chưa liệt kê hết

- Biểu thị lời nói ngập ngừng, ngắt quãng

- Làm giãn nhịp điệu câu văn, thể hiện sự hài hước, dí dỏm

Trong vườn trồng rất nhiều loại hoa: hoa hồng, cúc, thược dược, …

6 Dấu chấm phẩy

- Đánh dấu ranh giới giữa các vế của một câu ghép có cấu tạo phức tạp

- Đánh dấu ranh giới giữa các bộ phận trong một phép liệt kê phức tạp

Như vậy, chẳng những thái ấp của .đời đời hưởng thụ; chẳng những lưu thơm

7 Dấu gạch ngang

- Đánh dấu bộ phận giải thích, chú thích trong câu

- Đánh dấu trực tiếp lời nói của nhân vật

- Biểu thị sự liệt kê

- Nối các từ nằm trong một liên danh

Cuộc đua xe đạp Hà Nội - Huế

- thành phố Hồ Chí Minh đã kết thúc

8 Dấu gạch nối - Nối các tiếng trong một từ phiên âm (Lưu ý: dấu gạch nối không phải là một dấu câu, nó chỉ là một quy định về chính tả) Mô-li-e là nhà hài kịch lớn người Pháp

9 Dấu ngoặc đơn - Đánh dấu phần có chức năng chú thích (giải thích, thuyết minh, bổ sung thêm). Lí Bạch (701- 762) là nhà nổi tiếng của TQ.

10 Dấu hai chấm - Báo trước phần bổ sung, giải thích, thuyết minh cho một phần trước đó - Báo trước lời dẫn trực tiếp hoặc lời dẫn đối thoại. Mẹ hỏi con:- Hôm nay con học bài chưa?

11 Dấu ngoặc kép

- Đánh dấu từ ngữ, câu, đoạn dẫn trực tiếp

- Đánh dấu từ ngữ được hiểu theo nghĩa đặc biệt hoặc có hàm ý mỉa mai

- Đánh dấu tên tác phẩm, tờ báo, tạp chí dẫn trong câu văn

Quan điểm nhân nghĩa của Nguyễn Trãi trong “Nước Đại Việt ta” chính là tư tưởng

“yên dân”, “trừ bạo”

12 Dấu ngoặc đơn:

Dùng để: đánh dấu phần chú thích (giải thích, thuyết minh, bổ sung thêm)

Ví dụ: Lí Bạch (701- 762) là nhà thơ nổi tiếng của

Trung Quốc.

13 Dấu hai chấm: dùng để:

- Đánh dấu phần giải thích, thuyết minh cho một phần trước đó

- Đánh dấu lời dẫn trực tiếp (dùng với dấu ngoặc kép) hay lời đối thoại (dùng với dâu gạch ngang).

Ví dụ:

Mẹ hỏi con:

- Hôm nay con học bài chưa?

14 Dấu ngoặc kép:

Dùng đê:

- Đánh dấu từ ngữ, câu, đoạn dẫn trực tiếp

- Đánh dấu từ ngữ được hiểu theo nghĩa đặc biệt hay có hàm ý mỉa mai.

- Đánh dấu tên tác phẩm, tờ báo, tập san,…được dẫn.

* Ví dụ:

Quan điểm nhân nghĩa của Nguyễn Trãi trong “Nước Đại Việt ta” chính là tư tưởng “yên dân”, “trừ bạo”.

II Luyện tập

Xét các đoạn trích sau và trả lời câu hỏi:

a) Năm nay đào lại nở,

Không thấy ông đồ xưa

Những người muôn năm cũ,

Hồn ở đâu bây giờ?

(Vũ Đình Liên, Ông đồ)

b) Cai lệ không để cho chị Dậu được nói hết câu, trợn ngược hai mắt, hắn quát:

- Mày định nói cho cha mày nghe đấy à? Sưu của nhà nước mà dám mở mồm xin khất!

(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)

c) Đê vỡ rồi!… Đê vỡ rồi, thời ông cách cổ chúng mày, thời ông bỏ tù chúng mày! Có biết không?… Lính đâu? Sao bay dám để cho nó chạy xồng xộc vào đây như vậy? Không còn phép tắc gì nữa à?

(Phạm Duy Tốn, Sống chết mặc bay)

d) Một người hằng ngày chỉ cặm cụi lo lắng vì mình, thế mà khi xem truyện hay ngâm thơ có thể vui, buồn, mừng, giận cùng những người ở đâu đâu, vì những chuyện ở đâu đâu, há chẳng phải là chứng cớ cho cái mãnh lực lạ lùng của văn chương hay sao?

(Hoài Thanh, Ý nghĩa văn chương)

e) Đến lượt bố tôi ngây người ra như không tin vào mắt mình

- Con gái tôi vẽ đây ư? Chả lẽ lại đúng là nó, cái con Mèo hay lục lọi ấy!

(Tạ Duy Anh, Bức tranh của em gái tôi)

Câu hỏi: - Trong những đoạn trích trên, câu nào là câu nghi vấn?

- Câu nghi vấn trong đoạn trích trên có dùng để hỏi không? Nếu không dùng để hỏi thì dùng để làm gì?

- Nhận xét về dấu kết thúc những câu nghi vấn trên (có phải bao giờ cũng là dấu chấm hỏi không?)

Trả lời:

- Các câu nghi vân:

+ Câu a) - Hồn ở đâu bây giờ?

+ Câu b) - Mày định nói cho cha mày nghe đấy à?

+ Câu c) - Có biết không?… Lính đâu? Sao bay dám để cho nó chạy xồng xộc vào đây như vậy? Không còn phép tắc gì nữa à?

+ Câu d) - Một người hằng ngày chỉ cặm cụi lo lắng vì mình, thế mà khi xem truyện hay ngâm thơ có thể vui, buồn, mừng, giận cùng những người ở đâu đâu, vì những chuyện ở đâu đâu, há chẳng phải là chứng cớ cho cái mãnh lực

lạ lùng của văn chương hay sao?

+ Câu e) - Con gái tôi vẽ đây ư? Chả lẽ lại đúng là nó, cái con Mèo hay lục lọi ấy!

- Các câu nghi vân trong các đoạn trích trên đây đều không dùng để hỏi, mà dùng để:

+ Bộc lộ cảm xúc, hoài niệm về quá khứ (a).

+ Đe doạ (b, c).

+ Khẳng định (d).

+ Bộc lộ sự ngạc nhiên (e).

- Không phải tât cả các câu nghi vân đều kết thúc bằng dâu châm hỏi Ví dụ

ở đoạn văn (e), câu nghi vân thứ hai kết thúc bằng dâu châm than.

Bài tập : Quan sát các ví dụ Nhận diện dấu câu và cho biết công dụng của chúng.

Ví dụ Dấu câu Công dụng

1/ Đẹp quá đi, mùa xuân ơi - mùa xuân của Hà Nội thân yêu

(Vũ Bằng)

2/ Con có nhận ra con không ?

(Tạ Duy Anh)

2/ Nước bị cản văng bọt tứ tung, thuyền vùng vằng cứ chực trụt

xuống.

(Võ Quảng)

3/ Cá ơi giúp tôi với !

(Ông Lão đánh cá và con cá vàng )

4/ Nói nhập tâm lời dạy của chú Tiến Lê: “Cháu hãy vẽ cái gì thân

thuộc nhất với cháu.”

(Tạ Duy Anh)

5/ Gọi là kênh Ba Khía vì ở đó hai bên bờ tập trung toàn những

con ba khía, chúng bám đặc sệt quanh các gốc cây (ba khía là một

loại còng biên lai cua, càng sắc tím đỏ, làm mắm xé ra trộn tỏi ớt

ăn rất ngon) (Đoàn Giỏi)

6/ Cơm, áo, vợ, con, gia đình … bó buộc y.

(Nam Cao)

Dấu gạch ngang

Đánh dấu phần chú thích

Dấu chấm hỏi Kết thúc câu

nghi vấn

Dấu phẩy

Ngăn cách giữa các vế của một câu ghép

Dấu chấm than Kết thúc câu

cầu khiến

Dấu hai chấm Dấu ngoặc kép

Đánh dấu lời dẫn trực tiếp

Dấu ngoặc đơn

Đánh dấu phần thuyết minh

Dấu chấm lửng

Tỏ ý còn nhiều

sự vật tương tự chưa liệt kê hết

VD1: Ví dụ sau thiếu dấu ngắt câu ở chỗ nào? Nên dùng dấu gì đê kết thúc câu ở chỗ đó?

Tác phẩm “Lão Hạc” làm em vô cùng xúc động trong xã hội cũ, biết bao nhiêu người nông dân đã sống nghèo khổ cơ cực như lão Hạc.

VD2: Ví dụ sau dùng dấu chấm sau từ “này” là đúng hay sai? Vì sao? Ở chỗ đó nên dùng dấu gì?

Thời còn trẻ, học ở trường này Ông là học sinh xuất sắc nhất.

VD3: Câu văn sau thiếu dấu gì đê phân biệt ranh giới giữa các thành phần đồng chức? Đặt dấu đó vào chỗ thích hợp?

Cam quýt bưới xoài là đăc sản của vùng này.

VD4: Ví dụ sau đặt dấu chấm hỏi ở cuối câu thứ nhất và dấu chấm ở cuối câu thứ hai đã đúng chưa? Vì sao? Nên đặt dấu gì ở các vị trí đó?

Quả thật, tôi không biết nên giải quyết vấn đề này như thế nào và bắt đầu từ đâu? Anh có thể cho tôi một lời khuyên không Đừng bỏ mặc tôi lúc này.

Ví dụ 1:

Tác phẩm “Lão Hạc” làm em vô cùng xúc động trong xã hội cũ, biết bao nhiêu người nông dân đã sống nghèo khổ cơ cực như Lão Hạc

T

.

 Lỗi : Thiếu dấu ngắt câu khi câu đã kết thúc

Ví dụ 2:

Thời còn trẻ, học ở trường này Ông là học sinh xuất sắc nhất

 Lỗi : Dùng dấu ngắt câu khi câu chưa kết thúc

Ví dụ 3:

Cam quýt bưởi xoài là đặc sản của vùng này ,

,

 Lỗi : Thiếu dấu thích hợp đê tách các bộ phận của câu khi cần thiết.

Ví dụ 4:

Quả thật, tôi không biết nên giải quyết vấn đề này như thế nào và bắt đầu từ đâu Anh có thể cho tôi một lời khuyên không Đừng bỏ mặc tôi lúc này.

 Lỗi : Lẫn lộn công dụng của các dấu câu.

- Thiếu dấu ngắt câu khi câu đã kết thúc;

- Dùng dấu ngắt câu khi câu chưa kết thúc;

- Thiếu dấu thích hợp để tách các bộ phận của câu khi cần thiết;

- Lẫn lộn công dụng của các dấu câu.

CẦN TRÁNH 4 LỖI SAU VỀ DẤU CÂU:

- Làm tất cả các bài tập

- Nhớ đeo khẩu trang và

rửa tay đúng cách, không nên ra khỏi nhà khi không cần thiết

- Chung tay đánh bại

Covid-19 các em nhé

HƯỚNG DẪN Ở NHÀ