Hoàn thiện quy trình kiểm toán khoản mục hàng tồn kho trong kiểm toán báo cáo tài chính tại công ty TNHH kiểm toán ASEAN

Thêmvào đó, các nhà quản trị doanh nghiệp thường có xu hướng phản ánh tăng giá trịhàng tồn kho so với thực tế nhằm mục đích tăng giá trị tài sản doanh nghiệp, minhchứng cho việc mở rộng

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu, kết quả nêu trong luận văn tốt nghiệp là trung thực xuất phát từ tình hình thực tế của đơn vị thực tập.

Tác giả luận văn tốt nghiệp (Ký và ghi rõ họ tên)

Trịnh Việt Cường

MỤC LỤC

Trang bìa ……… i

Lời cam đoan……… ……… ii

Mục lục……… ……… iii

Danh mục các chữ viết tắt……… ……… vi

Danh mục các hình……… vii

MỞ ĐẦU……… ……… viii

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUY TRÌNH KIỂM TOÁN HÀNG TỒN KHO TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH……… 1

1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HÀNG TỒN KHO .………1

1.1.1 Khái niệm hàng tồn kho……….1

1.1.2 Đặc điểm của hàng tồn kho……….……… 2

1.1.3 Chức năng của hàng tồn kho……… ………3

1.2 KHÁI QUÁT VỀ KIỂM TOÁN HÀNG TỒN KHO TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH……….3

1.2.1 Mục tiêu kiểm toán hàng tồn kho trong kiểm toán báo cáo tài chính……3

1.2.2 Căn cứ kiểm toán hàng tồn kho……… 4

1.2.3 Quá trình kiểm soát nội bộ hàng tồn kho……… ……4

1.3 QUY TRÌNH KIỂM TOÁN HÀNG TỒN KHO TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH……… …….…6

1.3.1 Giai đoạn chuẩn bị kiểm toán và lập kế hoạch kiểm toán……… 6

1.3.2 Thực hiện kiểm toán……… ………9

1.3.3 Giai đoạn kết thúc kiểm toán hàng tồn kho……….14

1.4 MỘT SỐ SAI SÓT THƯỜNG GẶP KHI KIỂM TOÁN HÀNG TỒN KHO TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH……….15

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUY TRÌNH KIỂM TOÁN HÀNG TỒN KHO TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN ASEAN……… ……… ….16

2.1 GIỚI THIỆU VỀ CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN ASEAN……….… 16

2.1.1 Giới thiệu chung về Công ty……….… 16

2.1.2 Cơ cấu tổ chức quản lý của Công ty………17

2.1.3 Các loại hình dịch vụ của Công ty………17

2.1.4 Các khách hàng chủ yếu của Công ty……… 18

2.1.5 Quy trình kiểm toán Báo cáo tài chính của Công ty………18

2.2 THỰC TRẠNG QUY TRÌNH KIỂM TOÁN HÀNG TỒN KHO TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN ASEAN……….20

2.2.1 Chuẩn bị kiểm toán và lập kế hoạch kiểm toán……… ….20

2.2.1.1 Chuẩn bị kiểm toán………20

2.2.1.2 Lập kế hoạch kiểm toán……….21

2.2.2 Thực hiện kiểm toán……….24

2.2.3 Kết thúc kiểm toán……… 25

CHƯƠNG 3 NHỮNG KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN QUY TRÌNH KIỂM TOÁN HÀNG TỒN KHO TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN ASEAN……… 26

3.1 ĐÁNH GIÁ VỀ QUY TRÌNH KIỂM TOÁN HTK TRONG KIỂM TOÁN BCTC TẠI CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN ASEAN………26

3.1.1 Ưu điểm………26

3.1.2 Hạn chế………29

3.1.3 Nguyên nhân của thực trạng………32

3.1.4 Những bài học kinh nghiệm được rút ra từ thực trạng……….33

3.2 SỰ CẦN THIẾT PHẢI HOÀN THIỆN QUY TRÌNH KIỂM TOÁN HÀNG TỒN KHO TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN ASEAN……… 34

3.3 NGUYÊN TẮC VÀ YÊU CẦU HOÀN THIỆN ……… 36

3.3.1 Nguyên tắc hoàn thiện……… 36

3.3.2 Yêu cầu hoàn thiện……….……… 36

3.4 KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN QUY TRÌNH KIỂM TOÁN HÀNG TỒN

KHO TRONG KIỂM TOÁN BCTC………36

3.4.1 Về việc đánh giá trọng yếu……… 36

3.4.2 Về việc đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ……….… 39

3.4.3 Về thiết kế chương trình kiểm toán……… 40

3.4.4 Về phương pháp chọn mẫu kiểm toán……….40

3.4.5 Về hoàn thiện các thủ tục kiểm toán cơ bản………41

3.4.6 Về việc sử dụng ý kiến chuyên gia……… 42

3.5 ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP……… 44

3.5.1 Đối với nhà nước và chính quyền chức năng……… 44

3.5.2 Đối với hiệp hội nghề nghiệp……… 45

3.5.3 Đối với doanh nghiệp kiểm toán và kiểm toán viên………45

3.5.4 Đối với khách hàng ……… 47

KẾT LUẬN……… ………….48

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.……….49

PHỤ LỤC……… 50

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Tài sản lưu động và đầu tư ngắn hạn TSLĐ & ĐTNH

DANH MỤC CÁC HÌNH

TrangHình 2.1 Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý của Công ty TNHH Kiểm toán ASEAN………… ……… 17Hình 2.2 Kết quả kinh doanh của Công ty TNHH Kiểm toán ASEAN…… …….18

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu:

Trong điều kiện bước đầu hội nhập nền kinh tế thế giới, môi trường kinhdoanh ở Việt Nam đã và đang tiến dần đến thế ổn định Nhiều cơ hội mới mở ra chocác doanh nghiệp, đi kèm với đó là những thách thức, những rủi ro không thể nétránh Ngành kiểm toán nói chung và kiểm toán độc lập nói riêng cũng không nằmngoài xu hướng đó Từ trước đến nay, Báo cáo tài chính luôn là đối tượng chủ yếucủa kiểm toán độc lập Báo cáo tài chính là tấm gương phản ánh kết quả hoạt độngcũng như mọi khía cạnh trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.Điều này đòi hỏi các thông tin đưa ra trên Báo cáo tài chính phải luôn đảm bảo tínhtrung thực, hợp lý

Trên Báo cáo tài chính của các doanh nghiệp, hàng tồn kho thường là một khoảnmục có giá trị lớn, các nghiệp vụ phát sinh xoay quanh hàng tồn kho rất phong phú,phức tạp Sự phức tạp này ảnh hưởng đến công tác tổ chức hạch toán cũng như việcghi chép hàng ngày, làm tăng khả năng xảy ra sai phạm đối với hàng tồn kho Thêmvào đó, các nhà quản trị doanh nghiệp thường có xu hướng phản ánh tăng giá trịhàng tồn kho so với thực tế nhằm mục đích tăng giá trị tài sản doanh nghiệp, minhchứng cho việc mở rộng quy mô sản xuất hay tiềm năng sản xuất trong tương lai…Các sai phạm xảy ra đối với hàng tồn kho có ảnh hưởng tới rất nhiều chỉ tiêu khácnhau trên Báo cáo tài chính của doanh nghiệp Chính vì vậy, kiểm toán chu trìnhhàng tồn kho được đánh giá là một trong những phần hành quan trọng trong kiểmtoán Báo cáo tài chính

Nhận thức được tầm quan trọng của kiểm toán khoản mục Hàng tồn kho, trong quátrình thực tập và được tìm hiểu tình hình thực tế của công ty, dưới sự hướng dẫn tậntình của PGS.TS Thịnh Văn Vinh và các anh chị kiểm toán viên em xin chọn đề tài:

“ Hoàn thiện quy trình kiểm toán khoản mục Hàng tồn kho trong kiểm toán Báo cáotài chính tại công ty TNHH Kiểm toán ASEAN” làm đề tài cho Luận văn tốt nghiệpcủa mình

2 Đối tượng và mục đích nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu đề tài là: Quy trình kiểm toán khoản mục hàng tồn khotrong kiểm toán báo cáo tài chính

Đề tài nghiên cứu nhằm mục đích:

- Hệ thống hóa những lý luận cơ bản về quy trình kiểm toán khoản mục hàng tồnkho trong kiểm toán báo cáo tài chính

- Làm rõ thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục hàng tồn kho tại công ty TNHHKiểm toán ASEAN

- Đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện quy trình kiểm toán khoản mục hàng tồn khotại công ty TNHH Kiểm toán ASEAN

3 Phạm vi nghiên cứu:

Phạm vi nghiên cứu đề tài là: Đề tài nghiên cứu quy trình kiểm toán khoảnmục hàng tồn kho với tư cách là một bộ phận, một khoản mục trong một cuộc kiểmtoán báo cáo tài chính tại công ty TNHH Kiểm toán ASEAN

4 Phương pháp nghiên cứu:

Đề tài được nghiên cứu bằng:

+ Phương pháp khảo sát thực tiễn

5 Nội dung kết cấu đề tài:

Ngoài Mở đầu, Kết luận và Phụ lục, nội dung chính của Luận văn được kếtcấu gồm 3 chương:

Chương 1: Những lý luận cơ bản về quy trình kiểm toán khoản mục hàngtồn kho trong kiểm toán Báo cáo tài chính

Chương 2: Thực trạng quy trình kiểm toán khoản mục hàng tồn kho tại công

ty TNHH Kiểm toán ASEAN

Chương 3: Những kiến nghị đề xuất nhằm hoàn thiện quy trình kiểm toánkhoản mục hàng tồn kho tại công ty TNHH Kiểm toán ASEAN

Do còn hạn chế về kiến thức, kinh nghiệm và cách diễn đạt ý nên Luận vănkhông tránh khỏi những thiếu sót, em rất mong được sự chỉ bảo, góp ý của thầy côcùng những người quan tâm để Luận văn của em ngày càng hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

CHƯƠNG 1

LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUY TRÌNH KIỂM TOÁN HÀNG TỒN KHO

TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH

1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HÀNG TỒN KHO

1.1.1 Khái niệm hàng tồn kho

Theo Chuẩn mực kế toán quốc tế về hàng tồn kho (IAS 02) và Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 02 “Hàng tồn kho” thì:

Hàng tồn kho là những tài sản:

(a) Được giữ để bán trong kì sản xuất kinh doanh bình thường;

(b) Đang trong quá trình sản xuất kinh doanh dở dang;

(c) Nguyên liệu, vật liệu, công cụ, dụng cụ để sử dụng trong qúa trình sản xuất, kinh doanh hoặc cung cấp dịch vụ;

Hàng tồn kho là tài sản lưu động của doanh nghiệp được biểu hiện dưới hình thái vật chất với nhiều hình thức khác nhau Hàng tồn kho có thể được tạo ra từ quá trình sản xuất của doanh nghiệp hoặc do doanh nghiệp mua ở bên ngoài để dùng vào mục đích sản xuất, kinh doanh Hình thức hàng tồn kho ở từng doanh nghiệp cũng có sự khác biệt, nó tùy thuộc vào bản chất doanh nghiệp.

Cụ thể, đối với các doanh nghiệp thương mại, hàng tồn kho bao gồm những hàng hóa mua về chờ bán Trong doanh nghiệp sản xuất hàng tồn kho bao gồm nguyên, nhiên, vật liệu, công cụ dụng cụ chờ đưa vào sản xuất; bán thành phẩm dở dang; sản phẩm hoàn thành lưu kho chờ bán.

Ngoài ra, còn có một số vật tư hàng hóa thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp nhưng vì lý do khác nhau nên không nằm trong kho như: Hàng gửi bán, hàng đang đi đường…

1.1.2 Đặc điểm của hàng tồn kho

Một là, HTK thường chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số tài sản lưu động của một doanh nghiệp đặc biệt là các doanh nghiệp thương mại, rất dễ bị xảy

ra các sai sót và gian lận lớn.

Hai là, trong kế toán có rất nhiều phương pháp lựa chọn để định giá hàng tồn kho và đối với mỗi loại HTK doanh nghiệp có thể lựa chọn các phương pháp khác nhau Mỗi phương pháp khác nhau sẽ đem lại những hiệu quả khác nhau Tuy nhiên, doanh nghiệp phải đảm bảo tính thống nhất trong việc sử dụng phương pháp định giá HTK giữa các kỳ.

Ba là, việc xác định giá trị HTK ảnh hưởng trực tiếp tới giá vốn hàng bán và do vậy ảnh hưởng trọng yếu tới lợi nhuận thuần trong năm.

Bốn là, công việc xác định chất lượng, tình hình và giá trị HTK luôn là công việc khó khăn và phức tạp hơn hầu hết các tài sản khác Có rất nhiều khoản mục HTK rất rõ phân loại và định giá chẳng hạn như các linh kiện điện

tử phức tạp, các công trình xây dựng dở dang hay các tác phẩm nghệ thuật hoặc kim khí, đá quý…

Năm là, HTK được bảo quản, cất trữ ở nhiều nơi khác nhau, lại do nhiều người quản lý Mặt khác do tính đa dạng của HTK nên điều kiện bảo quản cũng rất khác nhau tùy thuộc vào yêu cầu của từng loại Vì thế, công việc kiểm soát vật chất, kiểm kê, quản lý và sử dụng HTK sẽ gặp nhiều khó khăn, đôi khi sẽ bị nhầm lẫn, sai sót và dễ bị gian lận.

Cuối cùng, các khoản mục HTK thường đa dạng và có thể chịu ảnh hưởng lớn bởi hao mòn vô hình và hao mòn hữu hình thông qua các biểu hiện như bị hư hỏng trong thời gian nhất định, dễ bị lỗi thời… Do đó, kiểm toán viên khi kiểm toán phải có sự hiểu biết về đặc điểm từng loại HTK, xu hướng biến động của nó trên bình diện ngành để có thể xác định chính xác hao mòn hữu hình hoặc hao mòn vô hình.

1.1.3 Chức năng của hàng tồn kho

Hàng tồn kho là sự kết hợp của hai hệ thống riêng biệt nhưng có liên quan chặt chẽ với nhau, một đề cập đến quá trình vận động vật chất của hàng hóa và một đề cập đến các chi phí liên quan Khi HTK vận động trong công ty cần phải tồn tại các quá trình kiểm soát đầy đủ cả sự vận động vật chất của chúng lẫn các chi phí liên quan Các quá trình kiểm soát được đề cập ở đây được cụ thể hóa thông qua các chức năng chủ yếu của HTK đó là: Chức năng mua hàng, chức năng nhận hàng, chức năng lưu kho, chức năng xuất kho, chức năng sản xuất và chức năng vận chuyển hàng đi tiêu thụ; Bên cạnh đó còn có chức năng ghi sổ đối với chi phí sản xuất và ghi sổ về hàng lưu kho.

1.2 KHÁI QUÁT VỀ KIỂM TOÁN HÀNG TỒN KHO TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH

1.2.1 Mục tiêu kiểm toán hàng tồn kho trong kiểm toán báo cáo tài chính

Mục tiêu kiểm toán chung: Mục tiêu kiểm toán hàng tồn kho là nhằm

đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ đối với hàng tồn kho và nhằm xác định tính hiện hữu đối với hàng tồn kho, tính trọn vẹn (đầy đủ) của hàng tồn kho, quyền của khách hàng đối với hàng tồn kho đã ghi sổ cũng như khẳng định tính chính xác và đúng đắn của các con số trên sổ sách kế toán về hàng tồn kho và bảo đảm sự trình bày, khai báo về hàng tồn kho là hợp lý.

Mục tiêu kiểm toán đặc thù: Mục tiêu kiểm toán chung được cụ thể hóa

thành các mục tiêu kiểm toán đặc thù có thể minh họa theo bảng 1.1.

Bảng 1.1 Mục tiêu kiểm toán hàng tồn kho

ghi sổ trong kỳ là phát sinh thực

tế, không có nghiệp vụ ghi khống

đặc biệt là các nghiệp vụ liên quan

đến các khoản chi phí phát sinh.

Tất cả HTK được doanh nghiệp trình bày trên BCTC là phải tồn tại thực tế tại thời điểm báo cáo.

Số liệu trên BCTC phải khớp đúng với số liệu kiểm kê thực tế của doanh nghiệp.

Tính

đầy

đủ

Các nghiệp vụ HTK phát sinh

trong kỳ đều được phản ánh, theo

dõi đầy đủ trên các sổ kế toán.

Toàn bộ HTK cuối kỳ được trình bày đầy đủ trên các Báo cáo tài chính;

Tính

đúng

đắn

Các nghiệp vụ HTK phát sinh

trong kỳ đều được phân loại đúng

đắn theo quy định của các Chuẩn

mực, chế độ kế toán liên quan và

HTK phải được phân loại đúng đắn để trình bày trên báo cáo tài chính;

nghiệp; các nghiệp vụ này được

chi phí giá thành đều được hạch

toán đúng kỳ phát sinh theo

nguyên tắc kế toán dồn tích đặc

biệt với các khoản chi phí trả

trước và chi phí phải trả…

1.2.2 Căn cứ kiểm toán hàng tồn kho

Để có thể tiến hành kiểm toán khoản mục hàng tồn kho, kiểm toán viên phảidựa vào các thông tin và tài liệu sau:

- Các nội quy, quy chế nội bộ của đơn vị liên quan đến quản lý hàng tồn kho

- Các tài liệu là căn cứ pháp lý cho các nghiệp vụ hàng tồn kho, chi phí, giáthành như: các hợp đồng mua bán, các kế hoạch sản xuất, các kế hoạch tiêu thụ sảnphẩm…

- Các chứng từ phát sinh liên quan tới hàng tồn kho như: hóa đơn mua bán,các chứng từ nhập xuất kho, lắp đặt, các chứng từ thanh toán có liên quan như:phiếu chi, giấy báo nợ, phiếu thu, giấy báo có…

- Các tài liệu kiểm kê thực tế, các bảng kê Các tài liệu trích lập và hoàn nhập

dự phòng nợ phải thu khó đòi…

- Các sổ kế toán tổng hợp và chi tiết của các tài khoản liên quan như: sổ chitiết các tài khoản hàng tồn kho, thẻ và sổ kho

- Các báo cáo kế toán tổng hợp và chi tiết của các tài khoản có liên quan như:báo cáo hàng tồn kho, báo cáo sản xuất, báo cáo tiêu thụ, báo cáo sản phẩm hoànthành, báo cáo thanh toán…

- Các báo cáo tài chính có liên quan

1.2.3 Quá trình kiểm soát nội bộ hàng tồn kho

Các bước công việc của quá trình kiểm soát nội bộ hàng tồn kho được thểhiện qua các bước sau:

- Tổ chức kiểm nhận nhập kho hàng mua: Bộ phận thực hiện mua

hàng sau khi vận chuyển hàng mua về, doanh nghiệp sẽ tổ chức kiểm nhận và nhậpkho hàng mua và bàn giao cho bộ phận quản lý hoặc sử dụng HTK Trong quá trìnhnày cần phải có sự kiểm nhận hàng mua về số lượng, chủng loại, chất lượng Côngviệc này thường do bộ phận kiểm tra chất lượng đảm nhiệm Sau đó bộ phận này sẽlập Biên bản nhận hàng (hoặc Biên bản giao nhận) và bàn giao lượng HTK này chocác bộ phận sẽ quản lý hoặc sử dụng

- Tổ chức quản lý và bảo quản hàng trong kho: Sau khi hàng được

nhập kho, chúng sẽ được quản lý và bảo quản trong kho

- Tổ chức xuất kho sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh: Quá

trình xuất kho được bắt đầu từ nhu cầu của bộ phận sử dụng, nhu cầu này sẽ đượcthể hiện trên các phiếu yêu cầu về HTK Sau khi được phê chuẩn bởi các bộ phận cóthẩm quyền, sẽ được lập phiếu xuất kho và thực hiện các thủ tục xuất

- Tổ chức nhập kho sản phẩm sản xuất hoàn thành: Sau khi sản xuất

hoàn thành sản phẩm sẽ được kiểm tra chất lượng và thực hiện các thủ tục nhập khotương tự như HTK mua ngoài

- Tổ chức xuất hàng tồn kho để tiêu thụ: Đây là một trong các quá

trình của Chu kỳ bán hàng và thu tiền

- Tổ chức ghi nhận các nghiệp vụ hàng tồn kho: Công việc này

thường do bộ phận kế toán của đơn vị đảm nhận

Để thực hiện tốt các bước công việc phải tiến hành đối với các nghiệp vụHTK thì hệ thống KSNB của đơn vị khi xâu dựng phải được tuân thủ theo cácnguyên tắc cơ bản sau:

+ Thực hiện nguyên tắc bất kiêm nhiệm đối với hệ thống: Nguyên tắc này

đòi hỏi phải tách biệt công tác quản lý sử dụng HTK với công tác ghi chép HTK;giữa bộ phận quản lý sử dụng HTK với chức năng quyết định và phê chuẩn cácnghiệp vụ mua, bán HTK; giữa người mua, bán HTK với bộ phận sử dụng và kếtoán HTK,…

+ Thực hiện nguyên tắc ủy quyền và phê chuẩn: Đơn vị phải có các quy

định rõ ràng về thẩm quyền của từng cấp đối với việc phê chuẩn, quản lý và sử dụngHTK trong doanh nghiệp

Hoạt động KSNB nhằm đảm bảo cho các bước công việc trong việc xử lýcác nghiệp vụ HTK được thực thi đúng đắn và có hiệu quả Mục tiêu kiểm soát chủyếu, nội dung và các thể thức tự kiểm soát của đơn vị có thể khái quát qua bảng 1.2

Bảng 1.2 Các thủ tục KSNB cơ bản đối với HTK

Mục tiêu KSNB Nội dung và thể thức thủ tục kiểm soát

- Đảm bảo nghiệp

vụ HTK được

phê chuẩn đúng

đắn

- Có một quy định cụ thể, chặt chẽ về phê chuẩn các nghiệp vụ

và phải tuân thủ tuyệt đối các quy định đối này;

- Quá trình kiểm soát độc lập đối với sự phê chuẩn

- Có đầy đủ chứng từ và tài liệu liên quan đến nghiệp vụ, như:các đề nghị về nghiệp vụ, hợp đồng mua bán, biên bản giaonhận, hóa đơn mua bán, các chứng từ liên quan đến vận chuyển,các phiếu nhập/xuất kho…

- Các chứng từ đều phải hợp pháp, hợp lệ, đã được xử lý đểđảm bảo không bị tẩy xóa, sửa chữa và đã được kiểm soát nộibộ;

- Các chứng từ và tài liệu liên quan phải được đánh số và quản

lý theo số trên các sổ chi tiết;

- Có các quy định, quy trình kiểm kê đầy đủ, phù hợp và thựchiện đúng các quy trình này, đảm bảo cho HTK được kiểm kê ítnhất 1 lần trong một niên độ kế toán (đặc biệt là tại thời điểmkhóa sổ lập các báo cáo)

- Kiểm soát nội bộ quá trình tính toán, đánh giá các nghiệp vụ

và số dư HTK, phân bổ chi phí và giá thành sản phẩm

- Mỗi tài liệu, chứng từ liên quan tới HTK đều phải được đánh

số, và quản lý theo dõi chặt chẽ;

- Việc ghi sổ các nghiệp vụ phát sinh phải được thực hiện kịpthời ngay sau khi các nghiệp vụ xảy ra và hoàn thành; (các thủtục này thường được kết hợp với các thủ tục KSNB của chu kỳBán hàng thu tiền và chu kỳ Mua vào thanh toán);

- Đảm bảo sự

cộng dồn (tính

toán tổng hợp)

đúng đắn

- Số liệu phải được tính toán tổng hợp đầy đủ, chính xác;

- Có quá trình KSNB các kết quả tính toán;

- So sánh số liệu tổng hợp từ các sổ chi tiết với sổ tổng hợp

1.3 QUY TRÌNH KIỂM TOÁN HÀNG TỒN KHO TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH

1.3.1 Giai đoạn chuẩn bị kiểm toán và lập kế hoạch kiểm toán

Chuẩn bị kiểm toán được thực hiện khi kiểm toán toàn bộ báo cáo tài chínhnhưng công việc này có liên quan đến nhiều chu trình và khoản mục trong đó cókhoản mục hàng tồn kho

Lập kế hoạch kiểm toán tổng quát

Thứ nhất: Thu thập thông tin cơ sở về khách hàng liên quan đến hàng tồn kho

Công việc này là một quá trình được tiến hành thường xuyên tại tất cả các giaiđoạn của quá trình kiểm toán Để thu thập các thông tin trên, kiểm toán viên cần thựchiện:

Một là, xem xét lại hồ sơ kiểm toán năm trước và hồ sơ kiểm toán chung hoặctrao đổi với kiểm toán viên tiền nhiệm về các vấn đề liên quan đến hàng tồn kho củakhách hàng

Hai là, trao đổi trực tiếp với ban giám đốc và nhân viên công ty khách hàng vềcác vấn đề hàng tồn kho của công ty họ

Ba là, tham quan nhà xưởng, kho bãi Phương pháp này rất hữu dụng nhất làtrong kiểm toán hàng tồn kho cho phép kiểm toán viên có được bức tranh khái quát vềcách tổ chức sản xuất, quản lý hàng tồn kho của công ty khách hàng

Thứ hai: Thực hiện các thủ tục phân tích đối với khoản mục hàng tồn kho

Riêng với hàng tồn kho, việc thực hiện các thủ tục phân tích là hết sức cần thiết

do hàng tồn kho với sự đa dạng về chủng loại, số lượng cũng như tần suất các nghiệp vụnhập, xuất, sản xuất, tiêu thụ thường rất nhiều thì việc khoanh vùng các sai sót, các mặthàng xảy ra gian lận lớn…

Các thủ tục phân tích ở đây chủ yếu được thực hiện cho các số liệu trên bảng cânđối kế toán và báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh Đối với khoản mục hàng tồn khokiểm toán viên thường:

- So sánh số liệu về mức độ biến động số dư hàng tồn kho cuối niên độ này sovới hàng tồn kho cuối niên độ trước tính theo số tuyệt đối hoặc số tương đối.

- So sánh số liệu thực tế của khách hàng và số liệu kế hoạch đặt ra như: mức chiphí phát sinh trong kỳ với chi phí kế hoạch, chi phí định mức…

- So sánh giá bán bình quân sản phẩm công ty với giá bán bình quân của ngành

- So sánh dự trữ hàng tồn kho bình quân của các công ty cùng ngành có cùngđiều kiện kinh doanh cũng như quy mô hay công nghệ sản xuất

Qua việc thực hiện các thủ tục phân tích trong giai đoạn lập kế hoạch kiểm toánviên sẽ phát hiện ra các biến động bất thường cho khoản mục này Trên cơ sở đó xácđịnh những khoản mục cụ thể cần phải tiến hành các thủ tục kiểm toán khác nhằm pháthiện những sai sót

Thứ ba: Đánh giá trọng yếu và rủi ro tiềm tàng đối với hàng tồn kho

- Đánh giá trọng yếu

Theo VAS 320 về tính trọng yếu trong kiểm toán: “ khi lập kế hoạch kiểm toán, kiểm toán viên phải xác định mức trọng yếu có thể chấp nhận được để làm tiêu chuẩn phát hiện ra những sai sót trọng yếu về mặt định lượng”

Về mặt định lượng: trọng yếu thường được đánh giá trong một giới hạn nằmgiữa mức tối thiểu và mức tối đa Khi đó mức trọng yếu của một sai phạm đượcđánh giá như sau:

- Sai phạm < giới hạn tối thiểu: Không trọng yếu

- Giới hạn tối thiểu < sai phạm < giới hạn tối đa: Trọng yếu

- Sai phạm > giới hạn tối đa: Rất trọng yếu

Về mặt định tính, những sai phạm luôn được coi là trọng yếu gồm: mọi hành

vi gian lận, các sai sót có quy mô nhỏ nhưng mang tính hệ thống, các sai phạm làmảnh hưởng đến thu nhập

Sau khi đã ước lượng ban đầu về tính trọng yếu cho toàn bộ báo cáo tàichính, kiểm toán viên sẽ tiếp tục phân bổ mức trọng yếu cho các khoản mục trênbáo cáo tài chính để hình thành nên mức độ trọng yếu cho từng khoản mục này

- Đánh giá rủi ro tiềm tàng

Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam quy định trong giai đoạn lập kế hoạch kiểmtoán cùng với việc xác định tính trọng yếu kiểm toán viên còn phải đánh giá rủi rotiềm tàng cho khoản mục hàng tồn kho

Theo VAS 400 – Đánh giá rủi ro và kiểm soát nội bộ: “ rủi ro kiểm toán làrủi ro do kiểm toán viên và công ty kiểm toán đưa ra ý kiến nhận xét không phù hợpkhi báo cáo tài chính đã được kiểm toán còn có những sai sót trọng yếu Rủi ro kiểmtoán bao gồm ba yếu tố cấu thành là rủi ro tiềm tàng, rủi ro kiểm soát và rủi ro pháthiện”

Rủi ro tiềm tàng là rủi ro tiềm ẩn, vốn có do khả năng từng nghiệp vụ, từngkhoản mục trong báo cáo tài chính chứa đựng sai sót trọng yếu khi tính riêng rẽhoặc tính gộp, mặc dù có hay không hệ thống kiểm soát nội bộ

Đối với khoản mục hàng tồn kho, kiểm toán viên cần quan tâm tới nhữngnhân tố chủ yếu sau:

Trên phương diện báo cáo tài chính: Sự liêm khiết, kinh nghiệm và hiểu biếtcủa ban giám đốc cũng như thay đổi thành phần ban quản lý xảy ra trong niên độ kếtoán (nếu có); Trình độ và kinh nghiệm chuyên môn của kế toán trưởng, nhân viên

kế toán; Những áp lực bất thường với ban giám đốc, kế toán trưởng; Đặc điểm hoạtđộng của đơn vị như cơ cấu vốn, quy trình công nghệ…; Các nhân tố ảnh hưởng tớihoạt động của đơn vị như biến động về kinh tế, sự thay đổi thị trường, sự cạnhtranh…

Ngoài ra khi lập kế hoạch kiểm toán hàng tồn kho, kiểm toán viên cần phảichú ý rằng rủi ro tiềm tàng thường xảy ra đối với cơ sở dẫn liệu về sự hiện hữu hoặcphát sinh, đo lường và tính giá trị Nguyên nhân là ban quản lý doanh nghiệpthường có xu hướng trình bày giá trị hàng tồn kho cao hơn so với thực tế bằng cáchghi tăng số lượng hoặc đơn giá, vì thiếu bằng chứng độc lập từ bên thứ ba nên thôngthường việc khai tăng hàng tồn kho dễ thực hiện hơn so với tài sản khác chẳng hạntiền hay các khoản phải thu khách hàng

Trên phương diện số dư tài khoản và loại nghiệp vụ: báo cáo tài chính có thểchứa đựng những sai sót như có những điều chỉnh liên quan đến niên độ trước,trong năm tài chính có những thay đổi những chính sách kế toán; mức độ dễ mấtmát, biển thủ tài sản do hàng tồn kho được bảo quản ở nhiều nơi khác nhau; cơ hộixảy ra các sai phạm cao do số lượng, các nghiệp vụ mua, sản xuất, tiêu thụ thườngxảy ra nhiều; sự phức tạp trong đo lường và tính toán.

Thứ tư: Đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ đối với hàng tồn kho

Nghiên cứu hệ thống KSNB của khách hàng là một phần việc hết sức quantrọng mà kiểm toán viên phải thực hiện trong một cuộc kiểm toán “ Kiểm toán viênphải có một sự hiểu biết đầy đủ về hệ thống KSNB để lập kế hoạch kiểm toán và đềxuất bản chất, thời gian, phạm vi cuộc khảo sát thực hiện”

Thiết kế chương trình kiểm toán

Chương trình kiểm toán hàng tồn kho là những dự kiến chi tiết về bản chất,thời gian và phạm vi các thủ tục kiểm toán cần thực hiện, thời gian hoàn thành và sựphân công lao động giữa các kiểm toán viên cũng như dự kiến về những tư liệu,thông tin liên quan cần sử dụng và thu thập khi tiến hành kiểm toán hàng tồn kho

Thiết kế chương trình kiểm toán thực chất là thiết kế các trắc nghiệm kiểmtoán Trong kiểm toán hàng tồn kho cũng vậy, kiểm toán viên phải thiết kế cụ thểcác trắc nghiệm kiểm toán bao gồm: trắc nghiệm công việc, trắc nghiệm phân tích

và trắc nghiệm trực tiếp số dư Kiểm toán viên cần phải thiết kế các trắc nghiệmtrực tiếp số dư sao cho đánh giá được tính trọng yếu và rủi ro đối với khoản mụchàng tồn kho

1.3.2 Thực hiện kiểm toán

Thực hiện kế hoạch kiểm toán là quá trình sử dụng các phương pháp kỹ thuậtkiểm toán thích ứng với đối tượng kiểm toán cụ thể để thu thập bằng chứng kiểmtoán, đó là quá trình triển khai một cách chủ động và tích cực các kế hoạch, chươngtrình kiểm toán nhằm đưa ra những ý kiến xác thực về mức độ trung thực và hợp lýcủa báo cáo tài chính

Căn cứ vào kết quả đánh giá của hệ thống KSNB ở các cấp độ khác nhau sẽquyết định các thủ tục kiểm toán được sử dụng.

Thực hiện các thử nghiệm kiểm soát

Thử nghiệm kiểm soát chỉ được thực hiện khi mà hệt hống KSNB được đánhgiá là hoạt động có hiệu lực Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 500 quy định: “Thử nghiệm kiểm soát là việc kiểm tra để thu thập bằng chứng kiểm soát về sự thiết

kế phù hợp và sự vận hành hữu hiệu của hệ thống kế toán và hệ thống KSNB” Nhưvậy, các thử nghiệm kiểm soát được thực hiện hướng vào tính hiệu lực của hệ thốngKSNB nhằm giúp kiểm toán viên khẳng định lại mức rủi ro kiểm soát ban đầu mà

họ đã đưa ra đối với các cơ sở dẫn liệu về hàng tồn kho Do đó, đối với khoản mụchàng tồn kho các thử nghiệm kiểm soát được thực hiện một cách chi tiết đối vớitừng chức năng

Thử nghiệm kiểm soát đối với quá trình mua hàng

Kiểm toán viên kiểm tra dấu hiệu của KSNB đối với quá trình này bằngcách:

- Quan sát quá trình lập phiếu yêu cầu mua,kiểm tra chữ ký trên các phiếuyêu cầu mua và đơn đặt hàng

- Thực hiện phỏng vấn các nhân viên khách hàng để nhận định tính độc lậpcủa các bộ phận như người mua hàng với người nhận hàng, thủ kho…

Thử nghiệm kiểm toán đối với quá trình nhập – xuất kho

Kiểm toán viên thực hiện việc quan sát cũng như tiếp cận trực tiếp với nhânviên làm công tác kiểm nhận, nhập kho và kiểm tra chất lượng để xem xét, đánh giácác khía cạnh chủ yếu sau:

- Thủ tục duyệt nhập - xuất kho

- Tính có thật của các nghiệp vụ nhập – xuất kho

- Tính độc lập của người thủ kho với người giao nhận hàng và các nhân viên

kế toán có liên quan

- Dấu hiệu kiểm tra đối chiếu nội bộ về hàng nhập – xuất kho

Thử nghiệm kiểm soát đối với quá trình sản xuất

Sản xuất được xem là chức năng chính của hàng tồn kho Bởi vậy, đối vớiquá trình này, kiểm toán viên phải thiết kế các trắc nghiệm kiểm soát với số lượngnhiều hơn Các thử nghiệm này phải nhằm mục đích đánh giá:

- Việc tổ chức quản lý ở các phân xưởng, tổ đội của quản đốc phân xưởnghoặc tổ trưởng

- Việc ghi nhật ký sản xuất và lập các báo cáo

- Quy trình làm việc của bộ phận kiểm tra chất lượng và tính độc lập của bộphận này

- Quá tình kiểm soát công tác kế toán chi phí thông qua dấu hiệu kiểm tra,kiểm soát hệ thống sổ sách kế toán chi phí cũng như quá trình luân chuyển chứng từ

kế toán liên quan đến hàng tồn kho

- Việc tuân thủ các hệ thống định mức đã đề ra, các chính sách thiết lập, cácchuẩn mực kỹ thuật

- Công tác bảo quản vật liệu và sản phẩm dở dang ở các bộ phận sản xuất

- Quy trình, thủ tục kiểm kê sản phẩm và đánh giá sản phẩm dở dang

Thử nghiệm kiểm soát đối với quá trình lưu kho vật tư hàng hóa

Các thủ tục kiểm toán viên thường thực hiện là:

- Khảo sát quá trình bảo vệ hàng hóa trong kho như hệ thống kho tàng, bếnbãi… có đảm bảo an toàn cho hàng hóa trong kho không?

- Đánh giá công tác quản lí và kiểm tra chất lượng hàng hóa trong kho củathủ kho

- Xem trình độ,tư chất cũng như sự ràng buộc của người bảo vệ hàng tồn kho

và người ghi chép sổ sách về hàng tồn kho

Thực hiện các thử nghiệm cơ bản

Các thử nghiệm cơ bản được thực hiện trong kiểm toán hàng tồn kho baogồm : Thủ tục phân tích và thủ tục kiểm tra chi tiết

Thủ tục phân tích

Trước khi tiến hành các thủ tục phân tích, điều cần thiết là nên rà soát lại một

cách sơ lược về ngành nghề kinh doanh của khách hàng để nắm bắt được tình hình thực tế cũng như xu hướng của khách hàng để phân tích

Một số tỷ suất quan trọng mà kiểm toán viên thường hay sử dụng để kiểmtoán hàng tồn kho bao gồm: Tỷ lệ lãi gộp, Tỷ lệ quay vòng hàng tồn kho, Số dưbình quân hàng tồn kho

Bên cạnh phân tích tỷ suất, có thể sử dụng thủ tục phân tích xu hướng hay còn gọi

là phân tích ngang bằng việc so sánh giá vốn hàng bán giữa các tháng, các kỳ với nhau

để phát hiện ra sự thay đổi đột ngột của một kỳ nào đó Hoặc có thể phân tích theo cáckhoản mục cấu tạo giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp sản xuất như khoản mục chiphí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp và chi phí sản xuất chung Qua

đó, có thể cho phép kiểm toán viên phát hiện ra các dấu hiệu không bình thường của mỗiyếu tố trong quan hệ chung

Thu thập danh mục hàng tồn kho và đối chiếu với sổ sách kế toán

Kiểm toán viên cần thu thập danh mục hàng tồn kho và đối chiếu chúng với hệthống sổ tổng hợp và sổ chi tiết hàng tồn kho Mục đích của kiểm toán viên khi thực hiệnthử nghiệm này là nhằm khẳng định sự khớp nhau giữa các thẻ kho với sổ sách kế toáncũng như với báo cáo tài chính

Quan sát kiểm kê vật chất hàng tồn kho

Quan sát vật chất hàng tồn kho là công việc đòi hỏi kiểm toán viên phải có mặtvào thời điểm kiểm kê hàng tồn kho tại doanh nghiệp Bằng các biện pháp quan sát, khảosát, thẩm vấn thích hợp để xác định sự tồn tại vật chất, quyền sở hữu hàng tồn kho vànhững thông tin liên quan đến chất lượng hàng tồn kho Theo IAS 501: ” Trong trườnghợp hàng tồn kho có giá trị trọng yếu trên báo cáo tài chính, chuyên gia kiểm toán phảithu thập đầy đủ và thích hợp tính hiện hữu và tình trạng của hàng tồn kho bằng cáchtham dự kiểm kê thực tế”

Các kỹ thuật kiểm toán phổ biến áp dụng trong quá trình quan sát vật chấthàng tồn kho có thể khái quát qua bảng 1.3

Bảng số 1.3 Kỹ thuật quan sát vật chất hàng tồn khoMục tiêu kiểm

toán Kỹ thuật kiểm toán áp dụng

Phương pháp

1 Hiện hữu

Chọn mẫu ngẫu nhiên một số thẻ kho và đối chiếu hàng tồn kho thực tế với hàng tồn kho ghi trên thẻ kho

- Quan sát xem liệu hàng tồn kho có được di chuyển trong quá tình kiểm kê hay không.

- Điều tra hàng tồn kho ở các địa điểm khác nhau.

- Đối chiếu trực tiếp về

- Quan sát các hàng tồn kho được thông báo là không thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp đảm bảo các hàng đó không được kiểm kê.

- Điều tra( phỏng vấn nhân viên, gửi thư xác nhận với bên thứ ba).

- Quan sát.

4 Phân loại

Kiểm tra mẫu mã hàng tồn kho trên các thẻ kho và so sánh với hàng tồn kho thực tế của nguyên liệu, sản phẩm dở dang, thành phẩm.

- Kiểm tra.

- Đối chiếu.

tồn kho được ghi tăng trong sổ kho trước và sau ngày lập bảng cân đối kế toán.

- Kiểm tra các hàng được để riêng để giao.

- Kiểm tra sự liên tục số thứ tự các thẻ kho đã được sử dụng

và chưa được sử dụng.

- Quan sát nơi giữ hàng gửi bán.

- Phỏng vẫn về hàng gửi bán.

6 Trình bày và

công khai

Xem xét thành phần tham dự, kiểm kê và công bố kết quả kiểm kê hàng tồn kho.

Kiểm tra công tác kế toán chi phí hàng tồn kho

Công việc này bao gồm: kiểm tra sổ kế toán thường xuyên và kiểm tra sổ kếtoán chi phí đơn vị để xác định số liệu về chi phí hàng tồn kho trong kỳ, cuối kỳ đãđược hạch toán và ghi sổ trên cơ sở đúng đắn Công việc cần thực hiện:

- Kiểm tra sự tồn tại hay không của sổ sách hàng tồn kho thường xuyên và sổchi phí đơn vị hàng tồn kho

- Kiểm tra tính độc lập của người ghi sổ và người quản lý hàng tồn kho

- Kiểm tra xem các loại sổ kế toán có được thiết kế phù hợp với dòng vậnđộng hàng tồn kho, tạo điều kiện cho việc đối chiếu, kết chuyển số liệu ở các phầnhành kế toán liên quan hay không?

- Kiểm tra sự xuất hiện của các hoạt động kiểm soát nội bộ với chứng từhàng tồn kho theo dòng vận động của hàng tồn kho từ đầu vào đến đầu ra

- Kiểm tra sự xuất hiện các quy định về đối tượng tập hợp chi phí, đối tượngtính giá thành sản phẩm, phương pháp định giá hàng tồn kho

- Kiểm tra tính hợp lý của chi phí sản xuất cũng như việc phân bổ chi phí đó.Đối chiếu số liệu giữa tài khoản 154 và số liệu trên tài khoản 621, 622, 627 để xemxét sự đúng đắn trong việc tập hợp chi phí và tiến hành đối chiếu giá trị trên tàikhoản 154 với giá trị trên tài khoản 155, đối chiếu tài khoản thành phẩm với giá vốnhàng bán để phát hiện ra những lầm nhẫm, sai phạm trong việc tập hợp chi phí cũngnhư những ảnh hưởng đến các khoản mục trên bảng cân đối kế toán, báo cáo kếtquả kinh doanh

Kiểm tra quá trình định giá hàng tồn kho

Quá trình định giá hàng tồn kho thường là một trong những phần quan trọngnhất và mất thời gian nhất của cuộc kiểm toán Khi thực hiện các khảo sát quá trìnhđịnh giá, có ba vấn đề về phương pháp định giá của khách hàng có tính đặc biệtquan trọng mà kiểm toán viên cần phải tập trung làm rõ: phương pháp định giá nàođược khách hàng sử dụng, phương pháp này có được khách hàng sử dụng thốngnhất giữa năm nay với năm trước không, phương pháp này có phù hợp với thực tế

và hợp lý không?

1.3.3 Giai đoạn kết thúc kiểm toán hàng tồn kho

Thứ nhất: đánh giá các sự kiện phát sinh sau ngày kết thúc niên độ liên quan tới hàng tồn kho.

Đánh giá sự kiện phát sinh sau ngày kết thúc niên độ liên quan tới hàng tồn kho là thủ tục cần thiết trước khi kiểm toán viên đưa ra ý kiến nhận xét về kiểm toán hàng tồn kho Việc đánh giá những sự kiện này nhằm mục đích khẳng định lại sự tin cậy của các bằng chứng kiểm toán về hàng tồn kho đã thu thập được.

Thứ hai: đánh giá tính hoạt động liên tục

Sau khi thực hiện các thủ tục kiểm toán bổ sung, nếu kiểm toán viên cho rằng tính hoạt động liên tục là có cơ sở kiểm toán viên có thể đưa ra ý kiến chấp nhận toàn bộ đối với hàng tồn kho.

Thứ ba: tổng hợp các kết quả kiểm toán hàng tồn kho

Sau khi kết thúc giai đoạn thực hiện kế hoạch kiểm toán, trưởng nhóm kiểm toán sẽ tổng hợp kết quả liên quan tới hàng tồn kho và tiến hành thảo luận với ban giám đốc của khách hàng để thống nhất bút toán điều chỉnh Nếu khách hàng đồng ý với những điều chỉnh của kiểm toán viên thì các bút toán này sẽ được tổng hợp trên giấu tờ làm việc và tính số dư các khoản mục hàng tồn kho trên báo cáo tài chính Ngược lại, nếu khách hàng không đồng ý với các bút toán điều chỉnh đó và chủ nhiệm kiểm toán cho rằng các sai lệch đó ảnh hưởng trọng yếu tới báo cáo tài chính thì công ty kiểm toán sẽ đưa ra ý kiến từ chối đưa ra ý kiến về khoản mục hàng tồn kho.

1.4 MỘT SỐ SAI SÓT THƯỜNG GẶP KHI KIỂM TOÁN HTK TRONG KIỂM TOÁN BCTC

- Không tiến hành kiểm kê HTK tại thời điểm 31/12 năm tài chính.

- Ghi nhận HTK không có đầy đủ hóa đơn, chứng từ hợp lệ: mua hàng với

số lượng lớn nhưng không có hợp đồng, hóa đơn mua hàng không đúng quy định, không ghi phiếu nhập kho, không có biên bản giao nhận hàng, không có biên bản đánh giá chất lượng hàng tồn kho.

- Xác định và ghi nhận sai giá gốc HTK.

- Phương pháp tính giá xuất kho, xác định giá trị sản phẩm dở dang chưa phù hợp hoặc không nhất quán.

- Hạch toán HTK giữ hộ vào tài khoản 152 mà không theo dõi trên tài khoản ngoài bảng 002.

- Không trích lập dự phòng giảm giá HTK hoặc trích lập không dựa trên cơ

sở giá thị trường, lập dự phòng cho hàng hóa giữ hộ không thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp Trích lập dự phòng không đủ hồ sơ hợp lệ.

- Chưa xử lý vật tư, hàng hóa phát hiện thừa, thiếu khi kiểm kê.

- Chênh lệch kiểm kê thực tế và sổ kế toán, thẻ kho, chênh lệch sổ chi tiết,

sổ cái, bảng cân đối kế toán.

- Hạch toán nhập, xuất HTK không đúng kỳ.

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUY TRÌNH KIỂM TOÁN HÀNG TỒN KHO TRONG

KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN

ASEAN

2.1 GIỚI THIỆU VỀ CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN ASEAN

2.1.1 Giới thiệu chung về công ty

Công ty TNHH Kiểm toán ASEAN được thành lập ngày 03/06/2008 theoGiấy đăng kí kinh doanh số 0102767407 do Sở Kế hoạch và Đầu tư Thành phố HàNội cấp và được sửa đổi lần thứ 5 ngày 17/11/2008 Công ty có tên giao dịch tiếnganh là ASEAN AUDITING COMPANY LIMITED, được viết tắt là AASE CO.,LTD Trụ sở chính đặt tại tầng 4, tòa nhà văn phòng Housing, phố Trung Kính,Phường Yên Hòa, Quận Cầu Giấy, Thành phố Hà Nội, Việt Nam

Công ty TNHH Kiểm toán ASEAN là loại hình Công ty TNHH hai thành viêntrở lên, với số vốn điều lệ là 5.000.000.000 đồng

2.1.2 Cơ cấu tổ chức quản lý

Hình 2.1 Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý của Công ty TNHH Kiểm toán

ASEAN

HỘI ĐỒNG THÀNH

VIÊN

BAN GIÁM ĐỐC

Phòng

hành

chính

Phòng kiểm toán XDCB

Phòng

tư vấn tài chính

Phòng kiểm toán I

Phòng kiểm toán II

Phòng kiểm toán III

Phòng kiểm toán IV Phòng

kế toán

2.1.3 Các loại hình dịch vụ của Công ty

 Kiểm toán

 Tư vấn tài chính

 Dịch vụ kế toán

 Dịch vụ tư vấn thuế

 Dịch vụ kiểm toán nội bộ.

 Dịch vụ đào tạo và tư vấn nguồn nhận lực

 Dịch vụ định giá tài sản.

 Các dịch vụ khác

2.1.4 Các khách hàng chủ yếu của Công ty

Khách hàng của Công ty TNHH Kiểm toán ASEAN rất đa dạng và phát triển liên tục từ tất cả các loại hình doanh nghiệp hoạt động trong mọi lĩnh vực khác nhau của nền kinh tế Dưới đây là một số khách hàng tiêu biểu trong thời gian gần đây của Công ty:

- Công ty TNHH I-SIMULATION

- Tập đoàn bưu chính viễn thông Việt Nam

- Công ty Cổ phần Vận tải và dịch vụ Điện lực

- Công ty taxi Sao Mai

- Công ty cổ phần Sông Đà 1

- Công ty cổ phần công nghiệp Châu Á

- Công ty Bao bì Hòa Bình

- Công ty TNHH Thực phẩm Hoàng Đông

…

Kết quả hoạt động kinh doanh của Công ty.

Hình 2.2 Kết quả kinh doanh của Công ty TNHH Kiểm toán ASEAN

Tuy mới bước vào hoạt động trong 4 năm nhưng Công ty TNHH Kiểm toán ASEAN đã có một kết quả kinh doanh được cho là tốt và có tiềm năng Mức doanh thu tăng dần qua các năm trong điều kiện chi phí bỏ ra là tương đối thì lợi nhuận mà Công ty đạt được cũng tăng đều qua các năm Qua đó, thể hiện tình hình hoạt động kinh doanh của Công ty là ổn định, thể hiện năng lực cạnh tranh với các công ty kiểm toán trong và ngoài nước và hơn thế là tạo được sự uy tín đối với khách hàng.

2.1.5 Quy trình kiểm toán Báo cáo tài chính của Công ty

 Thỏa thuận dịch vụ và kí kết hợp đồng

 Lập kế hoạch kiểm toán

 Thực hiện kế hoạch kiểm toán

 Tổng hợp và xử lý kết quả kiểm toán

 Phát hành dự thảo báo cáo kiểm toán

 Tổng hợp xử lý các vấn đề, số liệu sau kiểm toán

 Phát hành báo cáo kiểm toán chính thức

 Xử lý sau phát hành báo cáo kiểm toán, hậu hợp đồng

Các thủ tục thực hiện kiểm toán của ASEAN gồm:

- Họp với ban giám đốc công ty, bộ phận kế toán và các bộ phận liên quan.

- Tiến hành kiểm toán từ tổng hợp đến chi tiết: tính toán, phân tích, rà soát, đối chiếu

- Áp dụng các thủ tục kiểm toán khác nếu xét thấy cần thiết trong từng trường hợp cụ thể

- Phát hành báo cáo dự thảo, thống nhất với đơn vị, phát hành báo cáo kiểm toán chính thức và Thư quản lý

- Phỏng vấn ban giám đốc và các bộ phận liên quan trước và trong suốt cuộc kiểm toán.

- Thực hiện các thủ tục soát xét hệ thống và kiểm tra số liệu.

- Thu thập các bằng chứng kiểm toán bổ sung, xem xét và đánh giá các bằng chứng thu thập được

- Thảo luận với ban giám đốc về những tồn tại dựa trên kết quả kiểm toán

sơ bộ

2.2 THỰC TRẠNG QUY TRÌNH KIỂM TOÁN HTK TRONG KIỂM TOÁN BCTC TẠI CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN ASEAN

2.2.1 Chuẩn bị kiểm toán và lập kế hoạch kiểm toán

2.2.1.1 Chuẩn bị kiểm toán

Khái quát về khách hàng kiểm toán

Công ty ABC là doanh nghiệp thương mại được thành lập theo Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh số 0103002159 ngày 10-4-2002 do Sở Kế hoạch và Đầu tư thành phố Hà Nội cấp với số vốn điều lệ 15 tỷ đồng.

Công ty đặt trụ sở chính tại quận X, thành phố Hà Nội.

Công ty chuyên kinh doanh các thiết bị điện, điện tử, thiết bị phục vụ đào tạo

và giảng dạy, thiết bị văn phòng Đối tượng khách hàng mà Công ty hướng tới là các trường học, cơ quan, nhà máy, doanh nghiệp.

Bộ máy quản lý của Công ty ABC tương đối gọn nhẹ: Hội đồng thành viên, có Giám đốc kiêm Chủ tịch Hội đồng thành viên, dưới Giám đốc có hai Phó Giám đốc trợ giúp Công ty có năm phòng chức năng: Phòng Hành chính, Phòng Kế toán, Phòng Kinh doanh, Phòng Tổ chức nhân sự, Phòng Kỹ thuật Phòng Kinh doanh chia làm 3 bộ phận: Kinh doanh các thiết bị điện, kinh doanh thiết bị phục

vụ giảng dạy, kinh doanh thiết bị văn phòng Cán bộ quản lý trong Công ty đều có trình độ từ đại học trở lên Giám đốc là người am hiểu về lĩnh vực kinh doanh các thiết bị điện, điện tử Các nhân viên được tuyển dụng từ trung cấp trở lên tương ứng với từng vị trí.

Phòng Kế toán của Công ty gồm năm người: một Kế toán trưởng, ba Kế toán phần hành và một thủ quỹ Trong đó, phần hành HTK được một kế toán riêng biệt đảm nhiệm.

Bố trí nhân sự cho cuộc kiểm toán

Căn cứ vào những khảo sát ban đầu về khách hàng cùng với những yêu cầu về quy mô cuộc kiểm toán, thời gian hoàn thành cuộc kiểm toán, chi phí

kiểm toán… công ty sẽ xác định kế hoạch cụ thể về nhân sự phục vụ cuộc kiểm toán.

Cụ thể, tại đơn vị khách hàng Công ty ABC, thành phần tham gia kiểm toán bao gồm:

Chủ nhiệm kiểm toán: Trịnh Tứ kỳ

Kiểm toán viên chính: Ngô Thị Hương

Trợ lý kiểm toán: Lê Thị Trang, Trần Mạnh Hùng, Lê Thị Hiền

Thời gian tiến hành kiểm toán: 7 ngày

2.2.1.2 Lập kế hoạch kiểm toán

Thu thập thông tin

Để thu thập các thông tin về khách hàng, trưởng nhóm kiểm toán gửi văn bản đến khách hàng yêu cầu các tài liệu cần cung cấp trước khi đoàn kiểm toán đến làm việc trực tiếp Như vậy, khách hàng sẽ có thời gian chuẩn bị tài liệu và đầy

đủ hơn

Các thông tin chung về khách hàng như: Tên Công ty khách hàng, kỳ kế toán, các nét chính trong kinh doanh, loại hình kinh doanh, …

Đối với kiểm toán khoản mục hàng tồn kho nói riêng, trưởng nhóm kiểm toán

sẽ chi tiết các tài liệu cần khách hàng cung cấp phục vụ cho kiểm toán BCTC cho năm tài chính 2012 bao gồm:

- Biên bản kiểm kê HTK vào cuối năm tài chính (KTV hướng dẫn kế hoạch, thủ tục thực hiện và chứng kiến kiểm kê)

- Bảng tóm tắt và báo cáo chi tiết HTK

- Bảng kê mua hàng hoá trong năm

- Báo cáo nhập - xuất - tồn

- Bảng phân tích giá vốn theo tỉ lệ lãi gộp hàng tháng

- Báo cáo hàng gửi bán và hàng mua đang đi đường cuối năm tài chính

- Bảng đối chiếu hàng hoá xuất bán và TK 632 hàng tháng hoặc hàng quý

Những thông tin về HTK của Công ty ABC:

Công ty ABC là Công ty thương mại nên HTK bao gồm chủ yếu là hàng hoá, ngoài ra còn có hàng mua đang đi đường, hàng gửi bán và dự phòng giảm giá HTK Công ty thực hiện chính sách bán hàng trực tiếp theo đơn đặt hàng của khách hàng và dựa trên hợp đồng mua bán hàng hoá Là một công ty chuyên kinh doanh các thiết bị điện, thiết bị giáo dục và thiết bị văn phòng nên đối tượng khách hàng của Công ty ABC là các trường học từ mẫu giáo đến đại học

và các cơ quan, xí nghiệp, doanh nghiệp Công ty ABC thường xuyên chủ động gửi giấy chào hàng đến các khách hàng lớn.

Hàng hóa của Công ty được bố trí ở ba kho:

Kho 1 bao gồm các thiết bị điện: Quạt điện, máy phát điện, cầu chì, cầu giao, bóng đèn các loại, tụ điện, bộ ngắt mạch, công tắc điện,

Kho 2 bao gồm các thiết bị giáo dục: Bàn ghế học tập và giảng dạy, thiết bị dạy và học các cấp, đồ chơi trong giáo dục

Kho 3 bao gồm các thiết bị văn phòng: Máy in, máy photocopy, máy huỷ tài liệu, giá sách, tủ đựng tài liệu,

Thực hiện thủ tục phân tích sơ bộ

Kiểm toán viên tiến hành phân tích sơ bộ Báo cáo tài chính của đơn vị khách hàng nhằm phát hiện ra những biến động bất thường xảy ra trong năm tài chính.

Từ đó có thể phát hiện ra những vấn đề nghi vấn về khả năng tồn tại sai sót trên BCTC Trong kiểm toán HTK, kiểm toán viên áp dụng các thủ tục phân tích như sau:

Phân tích ngang: KTV sử dụng các BCTC đã thu thập được và lọc ra những

chỉ tiêu quan trọng có liên quan tới HTK, bao gồm: Tổng giá trị HTK, DTT, GVHB, lợi nhuận gộp Kết quả phân tích được thể hiện trên Giấy tờ làm việc của KTV:

Bảng 2.1 Giấy làm việc của KTV-Phân tích sơ bộ chu trình HTK

(Đơn vị: Đồng)

Chỉ tiêu 31/12/2012

(1)

31/12/2011 (2)

Chênh lệch

Số tuyệt đối (3)=(1)- (2)

Số tương đối (4)=(3)/(2)*100

1 Doanh thu thuần 64.842.574.667 47.436.785.708 17.405.788.959 36,7%

2011, do nhu cầu về giáo dục ngày càng gia tăng, số lượng các thiết bị phục vụ giảng dạyđược tiêu thụ nhiều hơn Do đó, GVHB gia tăng năm 2012 so với 2011 là 15.732.383.353đồng (về số tương đối tăng 38,77%) Cùng với sự tăng lên của GVHB, DTT cũng tăng lên17.405.788.959 đồng tương ứng với số tương đối tăng 36,7% Có thể nhận thấy tốc độ tăngcủa GVHB lớn hơn tốc độ tăng của DTT, nguyên nhân là do ngày càng có nhiều công tykinh doanh thiết bị điện, điện tử nên để cạnh tranh trong lĩnh vực này đòi hỏi Công ty phảigiảm giá bán để thu hút khách hàng, kích cầu, tăng số lượng tiêu thụ

Người kiểm tra: Trịnh Tứ Kỳ

Phân tích dọc: KTV tính toán một số tỷ suất quan trọng trong chu trình HTK Kết

quả phân tích được thể hiện trên Giấy làm việc của KTV

CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN ASEAN ( AASE)

Chuyên ngành kiểm toán, kế toán, tư vấn và định giá tài sản Tên khách hàng Công ty ABC Người thực

hiện Ngô Thị Hương Mã số: Fa/1Niên độ kế toán 2012

Nhận xét:

Số vòng quay HTK năm 2012 tăng so với 2011 về số tuyệt đối là 1,52 vòng, tươngứng với số tương đối là tăng 8,88%, nhờ vậy mà số ngày một vòng quay HTK đượcrút ngắn 1,72 ngày, tương ứng giảm 8,06% Hàng hoá của Công ty luân chuyển nhanhhơn, điều này hoàn toàn phù hợp với việc DTT tăng trong năm 2012 so với 2011

Tỷ lệ lãi gộp năm 2012 giảm so với năm 2011 là 10,34% Điều này đã được giải thíchtrong giấy làm việc của KTV là do cạnh tranh với các công ty trong ngành nên ABCgiảm giá bán để giữ khách hàng và thu hút thêm các khách hàng mới Biến độngngược chiều của số vòng quay HTK là điểm đáng chú ý, hướng sự xem xét của chúngtôi đến khả năng HTK bị khai giảm xuống trong khi GVHB lại khai tăng

Người kiểm tra: Trịnh Tứ Kỳ

Đánh giá sơ bộ HTKSNB của Công ty ABC đối với chu trình HTK

Bảng 2.3 Bảng câu hỏi đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ đối với HTK

Câu hỏi

Trả lời

Áp dụng Ghi

CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN ASEAN ( AASE)

Chuyên ngành kiểm toán, kế toán, tư vấn và định giá tài sản

Tên khách hàng Công ty ABC

Người thực hiện Ngô Thị Hương Mã số:

Fa/1

Nội dung thực hiện

Phân tích sơ bộđối với chu trìnhHTK

Ngày thực hiện 19/03/2013

Hệ số phân tích Công thức 2012

(1)

2011 (2)

Chênh lệch

Số tuyệt đối (3) = (1) - (2)

Số tương đối (4)= (3)/(2)*100

3 Tỷ lệ lãi gộp (%) ∑Lãi gộp/∑DTT 0,13 0,145 (0,015) -10,34%