Văn học là bộ phận tinh tế nhạy cảm của văn hóa, thể hiện khát vọng v¬ươn tới các giá trị “chân, thiện, mỹ” của con người. Nhiệm vụ hàng đầu của sự nghiệp văn học là sáng tạo những tác phẩm có giá trị cao về t¬ư tưởng nội dung và nghệ thuật, thấm nhuần tinh thần nhân văn, dân chủ sâu sắc, có ý thức giáo dục, bồi dưỡng tinh thần, tình cảm, nhân cách và bản lĩnh cho các thế hệ công dân của đất n¬ước. Trong hệ thống giáo dục phổ thông, môn văn có một vị trí quan trọng cả về hai mặt: “Bồi d¬ưỡng văn hóa, khoa học, kỹ thuật”. Và “Giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức xã hội”. Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật thì ph¬ương pháp luận của khoa học căn bản có những đổi mới. Việc đổi mới sách giáo khoa ngữ văn THCS nhằm giúp học sinh hình thành, phát triển năng lực chủ yếu: năng lực hành động, năng lực thích ứng, năng lực giao tiếp, năng lực tự khẳng định. Đồng thời phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh.
Trang 1MỤC LỤC
A MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài : 1
2 Mục đích nghiên cứu 1
3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 2
4 Giả thuyết nghiên cứu: 2
5 Nhiệm vụ nghiên cứu 2
6 Phạm vi và giới hạn đề tài 3
7 Phương pháp nghiên cứu 3
B NỘI DUNG 3
Chương 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu 3
1 Cơ sở khoa học: 3
2 Cơ sở thực tiễn: 4
Chương 2: Thực trạng của vấn đề nghiên cứu 4
I Đặc điểm tình hình 4
1 Thuận lợi 4
2 Khó khăn 4
II.Thực trạng vấn đề nghiên cứu 5
1.Mục tiêu của giải pháp 6
2 Mô tả bản chất của giải pháp 7
Chương 4: Kết quả hoặc hiệu quả sáng kiến: 24
1 Hiệu quả của sáng kiến: 24
2.Kết quả cụ thể như sau: 24
C KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 24
1.Kết luận: 24
2 Khuyến nghị: 25
TÀI LIỆU THAM KHẢO 26
Trang 2A MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài :
Văn học là bộ phận tinh tế nhạy cảm của văn hóa, thể hiện khát vọng ươn tới các giá trị “chân, thiện, mỹ” của con người Nhiệm vụ hàng đầu của sựnghiệp văn học là sáng tạo những tác phẩm có giá trị cao về tư tưởng nội dung
v-và nghệ thuật, thấm nhuần tinh thần nhân văn, dân chủ sâu sắc, có ý thức giáodục, bồi dưỡng tinh thần, tình cảm, nhân cách và bản lĩnh cho các thế hệ côngdân của đất nước
Trong hệ thống giáo dục phổ thông, môn văn có một vị trí quan trọng cả
về hai mặt: “Bồi dưỡng văn hóa, khoa học, kỹ thuật” Và “Giáo dục lý tưởngcách mạng, đạo đức xã hội” Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹthuật thì phương pháp luận của khoa học căn bản có những đổi mới Việc đổimới sách giáo khoa ngữ văn THCS nhằm giúp học sinh hình thành, phát triểnnăng lực chủ yếu: năng lực hành động, năng lực thích ứng, năng lực giao tiếp,năng lực tự khẳng định Đồng thời phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động,sáng tạo của học sinh
Ở bộ môn Ngữ văn thời lượng giành cho việc giảng dạy tác phẩm vănchương là tương đối lớn Trong số thời lượng ấy, số tiết dạy văn học Trung đạicũng chiếm một phần không nhỏ, được tìm hiểu ở toàn cấp học Do đó việc nắmđược mối quan hệ giữa giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm văn họctrung đại là vô cùng cần thiết
Trong quá trình dạy học tôi nhận thấy: số đông học sinh không mấy hứngthú học văn Đặc biệt là văn học trung đại Không chỉ bởi rào cản ngôn ngữ, văn
tự, khoảng cách về văn hóa giữa quá khứ và hiện tại mà còn khó khăn trong việctìm kiếm tài liệu tham khảo, đặc biệt là sách tuyển chọn những tác phẩm nguyêngốc Đứng trước tình hình nền văn hóa dân tộc có nguy cơ mai một, là một giáoviên, nhiệm vụ của chúng ta là phải giúp học sinh có được hứng thú trong giờhọc văn, giúp các em đồng cảm với nhân vật với tác giả, từ đó cảm thông và yêuquý họ Xây dựng hứng thú, thái độ nghiêm túc, khoa học trong việc học văn; có
ý thức và biết cách ứng xử trong gia đình, trong trường học và ngoài xã hội mộtcách có văn hóa; khinh ghét những cái xấu xa, độc ác, giả dối được phản ánhtrong các tác phẩm văn học Đồng thời giúp các em giữ gìn được nền văn hóadân tộc mà người nghệ sĩ đã gửi gắm lại qua nhiều thế hệ
Đó là lí do tôi chọn đề tài này làm nội dung nghiên cứu và thực hiện trongsuốt những năm giảng dạy lớp 9
2 Mục đích nghiên cứu
Việc dạy và học văn học Trung đại Việt Nam đến nay vẫn còn là nỗi khốnkhổ, gây nhiều khó khăn, phiền toái cho người dạy lẫn người học Hiểu được
Trang 3những tác phẩm đó chẳng phải là chuyện dễ dàng gì; truyền thụ cái hay, cái đẹpcủa nó cho người học hiểu được lại càng khó khăn gấp bội phần.
Vấn đề có nhiều nguyên nhân, mà nguyên nhân chủ yếu vẫn là rào cản ngôn ngữ, bởi những tác phẩm ấy đều viết bằng ngôn ngữ Hán văn cổ hay chữNôm có phần xa lạ với ngôn ngữ Tiếng Việt hiện đại hôm nay Thêm vào đó làngười tiếp nhận văn bản dù muốn hay không phải có kiến thức chắc chắn, ítnhiều phải hiểu rõ môi trường văn hoá trung đại, tư tưởng ý thức hệ chính thốngthời trung đại, điển cố điển tích, thể loại văn học v.v…VËy mµ đối tượng tiếpnhận ở đõy lại là học sinh THCS, vốn sống ít ỏi khả năng ngôn ngữ chưa hoànthiện, vậy làm sao để cảm được hết cái hay cái đẹp của văn học trung đại mangtính bác học? Chỉ bấy nhiêu thứ cũng đủ làm cho người dạy lẫn người học đauđầu, mệt trí thì thử hỏi làm sao mà lắng lòng, mà bình tâm để cảm nhận chođược cái tinh hoa cùng vẻ đẹp của văn chương qua cách biểu đạt “ngôn tại ýngoại” của các bậc thi nhân tiền bối đã gởi gắm trong từng câu chữ
Những trăn trở này xin được mạo muội ghi lại đây để đồng nghiệp cùngsuy nghĩ và góp ý, với thiện tâm là làm sao giúp cho việc dạy và học các tácphẩm Văn học Trung đại Việt Nam tốt hơn, đạt hiệu quả cao hơn
3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1 Đối tượng nghiên cứu:
- Nghiên cứu về khả năng cảm thụ tác phẩm truyện thơ trung đại ViệtNam – Ngữ Văn 9, Trường THCS Nguyễn Trung Trực
3.2 Khách thể nghiên cứu:
- HS lớp 9 Trường THCS Nguyễn Trung Trực
4 Giả thuyết nghiên cứu:
Việc nguyên cứu trên nếu áp dụng đại trà thì sẽ góp phần nâng cao hiệuquả về khả năng cảm thụ tác phẩm truyện thơ trung đại Việt Nam – Ngữ Văn 9,cho học sinh trong trường THCS
5 Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận được thể hiện trong mục tiêu và nhiệm vụcủa bộ môn Ngữ Văn, trong thực tế dạy và học của giáo viên và học sinh, được
ấn hành qua các văn bản của Bộ Giáo dục và Đào tạo
5.2 Nghiên cứu thực trạng chất lượng về khả năng cảm thụ, phân tích vàvận dụng kĩ năng để viết bài nghị luận về tác phẩm văn học trung đại của họcsinh trường THCS Nguyễn Trung Trực còn hạn chế và nguyên nhân dẫn đếnthực trạng đó
Trang 45.3 Đề xuất giải pháp:
Nhằm đạt được kết quả cao trong quá trình giảng dạy môn Ngữ Văn chohọc sinh nói chung và nâng cao khả năng cảm thụ tác phẩm truyện thơ trung đạiViệt Nam cho học sinh lớp 9 Trường THCS Nguyễn Trung Trực nói riêng, mỗigiáo viên chúng ta phải có nhiÖm vô giúp học sinh có được hứng thú trong giờhọc văn, giúp các em đồng cảm với nhân vật với tác giả, từ đó cảm thông và yêuquý họ Xây dựng hứng thú, thái độ nghiêm túc, khoa học trong việc học văn; có
ý thức và biết cách ứng xử trong gia đình, trong trường học và ngoài xã hội mộtcách có văn hóa; khinh ghét những cái xấu xa, độc ác, giả dối được phản ánhtrong các tác phẩm văn học Đồng thời giúp các em giữ gìn được nền văn hóadân tộc mà người nghệ sĩ đã gửi gắm lại qua nhiều thế hệ
6 Phạm vi và giới hạn đề tài
Cả một giai đoạn lịch sử được phản ánh trong văn học suốt 400 năm (Từ
TK XVI - TK XIX) với bao thăng trầm được học trong nửa học kì I lớp 9 Từtình yêu nước, ý chí dân tộc cho đến ý thức về thân phận con người, đặc biệt làthân phận người phụ nữ được Văn học đề cập Vậy phải dạy như thế nào chođúng để các em hiểu và hiểu đúng về thời đại và con người cùng giá trị đíchthực của các tác phẩm giai đoạn này? Phạm vi nghiên cứu của đề tài này tậptrung vào học sinh và các nội dung đó trong tác phẩm được dạy ở lớp 9
7 Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp chủ yếu nắm bắt tình hình thực tiễn, vận dụng các phươngpháp dạy học phù hợp và đúc rút kinh nghiệm thực tiễn giảng dạy hàng năm Cụthể:
- Tìm hiểu bằng cách đọc, nghiên cứu tài liệu về phương pháp giảng dạytác phẩm văn học trung đại
- Tham khảo ý kiến cũng như phương pháp giảng dạy các tác phẩm củađồng nghiệp thông qua các buổi họp chuyên đề, dự giờ thăm lớp
- Lấy thực nghiệm việc giảng dạy Văn học Trung đại
Trang 5hiểu được đây là một bộ phận quan trọng tạo nên sự đa dạng, phong phú của vănhọc Việt Nam và giúp các em hiểu thêm về lịch sử của dân tộc.
Những tác phẩm được chọn dạy ở đây là những tác phẩm đặc sắc nhất củaVăn học trung đại giai đoạn này Nội dung khá gần gũi với các em và chủ yếu làthơ nên các em dễ học thuộc Nhưng để tiếp nhận lại chẳng dễ chút nào bởi cáchdiễn đạt, quan niệm, cách giải quyết lại khác hẳn so với thời đại các em đangsống
Chớnh vỡ điều này đó làm cho tụi suy nghĩ, nung nấu và chọn viết về đềtài này
Chương 2: Thực trạng của vấn đề nghiên cứu
để giáo viên được học tập và rút kinh nghiệm lẫn nhau
- Hiện nay tài liệu tham khảo nhiều giúp ích trong công tác giảng dạy củagiáo viên
- Phòng giáo dục đã triển khai các lớp tập huấn chuyên đề, chúng tôi cóđiều kiện được tiếp cận với những điểm mới trong quá giảng dạy bộ môn
2 Khó khăn
Trang 6- Do điều kiện khách quan nên việc sử dụng đồ dùng dạy học, phương
pháp trực quan vào tiết học còn hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng tiếp thu bàicủa học sinh
- Số lượng học sinh nam nhiều, ý thức học chưa tốt ảnh hưởng đến các
- Một số học sinh tiếp thu kiến thức chậm, ghi bài chậm, chưa soạn bài
dẫn đến chất lượng giờ học chưa cao
II.Thực trạng vấn đề nghiên cứu
Sau nhiều năm giảng dạy ở Ngữ văn 9, tôi thấy thực tế xảy ra là:
- Học sinh khó cảm thụ và phân tích tác phẩm Văn học trung đại
- Khả năng vận dụng kiến thức về tác giả , tác phẩm vào kỹ năng làm bàivăn nghị luận còn hạn chế
- Sách tham khảo, điều kiện tìm đọc trọn vẹn các tác phẩm là rất ít Màhầu như các em chỉ được học trích đoạn nên đôi khi hiểu thiếu trọn vẹn, mơ hồ
- Bố mẹ, người thân đa phần là nông dân, vốn hiểu biết về văn học học cổrất hạn chế Học sinh có thắc mắc khó có thể được chia sẻ tỉ mỉ
Từ đó học sinh ngại học , ngại đọc các tác phẩm văn học dẫn đến chấtlượng bài viết chưa cao Hơn nữa đứng trước tình hình nền văn hóa dân tộc cónguy cơ mai một, là một giáo viên, nhiệm vụ của chúng ta là phải giúp học sinh
có được hứng thú trong giờ học văn, giúp các em đồng cảm với nhân vật với tácgiả, từ đó cảm thông và yêu quý họ Xây dựng hứng thú, thái độ nghiêm túc,khoa học trong việc học văn; có ý thức và biết cách ứng xử trong gia đình, trongtrường học và ngoài xã hội một cách có văn hóa; khinh ghét những cái xấu xa,độc ác, giả dối được phản ánh trong các tác phẩm văn học Đồng thời giúp các
em giữ gìn được nền văn hóa dân tộc mà người nghệ sĩ đã gửi gắm lại qua nhiềuthế hệ
Số liệu điều tra trước khi thực hiện :
Sau khi học sinh học xong văn bản " Chuyện người con gái NamXương", tôi cho các em làm bài kiểm tra
Trang 7Đề bài : Cảm nghĩ của em về vẻ đẹp và số phận oan nghiệt của nhân vật
Vũ Nương trong "Chuyện người con gái Nam Xương" của Nguyễn Dữ ?
Kết quả cụ thể như sau:
Đa số các em nêu được cảm nghĩ của mình về nhân vật nhưng lí giải chưathực sự thấu đáo và thiếu tính thuyết phục Tất cả những nhận xét chỉ dừng lạitheo hướng cảm tính, đôi bài còn lí giải mang khuynh hướng xã hội học hiệnđại Từ thực tế đó, tôi suy nghĩ và mạnh dạn áp dụng một số giải pháp sau
Chương 3: Giải pháp nghiên cứu
1.Mục tiêu của giải pháp
Trong sáng kiến này tôi sẽ đi sâu vào những giải pháp nhằm nâng caochất lượng chất lượng về khả năng cảm thụ, phân tích và vận dụng kĩ năng đểviết bài nghị luận về tác phẩm văn học Trung đại cho học sinh tại đơn vị mìnhcông tác
Trả lời câu hỏi: Giải pháp nhằm giải quyết vấn đề gì (giải quyết những nhược điểm, khó khăn, hạn chế nào của hiện trạng vấn đề đã mô tả?)
Trước những khó khăn và thách thức trên, trong nhiều năm giảng dạy,
làm công tác tại trường, tôi đưa ra giải pháp: “Giúp học sinh nâng cao khả
Trang 8năng cảm thụ tỏc phẩm truyện thơ trung đại Việt Nam – Ngữ Văn 9,
Trường THCS Nguyễn Trung Trực” nhằm giải quyết cỏc vấn đề sau:
+ Khắc phục được tỡnh trạng học sinh ngại học, ngại đọc các tác phẩm vănhọc Trung đại vỡ khả năng hiểu biết và cảm thụ của cỏc em cũn hạn chế
+ Cho cỏc em thấy được tầm quan trọng của bộ mụn Văn trong cuộc sốngcon người vỡ đú là văn húa dõn tộc mà người nghệ sĩ đó gửi gắm lại qua nhiềuthế hệ
+ Xõy dựng hứng thỳ, thỏi độ nghiờm tỳc, khoa học trong việc học văn;
cú ý thức và biết cỏch ứng xử trong gia đỡnh, trong trường học và ngoài xó hộimột cỏch cú văn húa; khinh ghột những cỏi xấu xa, độc ỏc, giả dối được phảnỏnh trong cỏc tỏc phẩm văn học
+ Học sinh cú thỏi độ yờu thớch,quan tõm hơn đến việc học Văn họcTrung đại
+ Giỳp học sinh cú được hứng thỳ trong giờ học văn, giỳp cỏc em đồngcảm với nhõn vật với tỏc giả, từ đú cảm thụng và yờu quý họ
+ Nõng cao chất lượng dạy và học của giỏo viờn và học sinh
2 Mụ tả bản chất của giải phỏp
- Xỏc định giải phỏp thuộc loại giải phỏp nào?
Giải phỏp tụi đưa ra và lựa chọn thuộc nhúm giải phỏp quản lý, giải phỏptỏc nghiệp và giải phỏp kĩ thuật
Trong hệ thống giỏo dục phổ thụng, mụn văn cú một vị trớ quan trọng cả
về hai mặt: “Bồi dưỡng văn húa, khoa học, kỹ thuật” Và “Giỏo dục lý tưởngcỏch mạng, đạo đức xó hội” Cựng với sự phỏt triển mạnh mẽ của khoa học kỹthuật thỡ phương phỏp luận của khoa học căn bản cú những đổi mới Việc đổimới sỏch giỏo khoa ngữ văn THCS nhằm giỳp học sinh hỡnh thành, phỏt triểnnăng lực chủ yếu: năng lực hành động, năng lực thớch ứng, năng lực giao tiếp,năng lực tự khẳng định Đồng thời phỏt huy tớnh tớch cực, tự giỏc, chủ động,sỏng tạo của học sinh
Vỡ vậy để nõng cao chất lượng về khả năng cảm thụ, phõn tớch và vậndụng kĩ năng để viết bài nghị luận về tỏc phẩm văn học trung đại của học sinhlớp 9 trường THCS Nguyễn Trung Trực, bản thõn tụi đó xõy dựng những giảiphỏp sau:
2.1 Muốn dạy tốt, bản thõn người giỏo viờn phải hiểu kĩ đặc trưng của văn học trung đại.
a Về cỏc giai đoạn phỏt triển:
Trang 9Chặng 1: (TK X - hết TK XIV)
Năm 938, Ngô Quyền đánh tan quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng, mở
ra một kỉ nguyên mới cho dân tộc: đất nước độc lập, nhà nước phong kiến ViệtNam hình thành và phát triển Từ đây bắt đầu một giai đoạn hào hùng với nhữngchiến công vô cùng hiển hách của các triều đại Đinh, Tiền Lê, Lí, Trần Văn họcviết Việt Nam hình thành, TK X có sự xuất hiện của văn học viết chữ Hán vàđến TK XIII đấnh dấu sự ra đời của văn học viết bằng chữ Nôm Bên cạnh đóvăn học dân gian vẫn tồn tại và phát triển song song với văn học viết Cảm hứngchủ đạo là cảm hứng yêu nước với âm hưởng hào hùng, đặc biệt là giai đoạn nhàTrần với hào khí Đông A sục sôi Thời kì này có sự xuất hiện của nhiều thể loạivăn học như văn nghị luận (chiếu, hịch), văn xuôi lịch sử (Đại Việt sử kí của LêVăn Hưu) và thơ Do tư duy nguyên hợp nên văn học giai đoạn này có hiệntượng văn-sử-triết bất phân Văn học viết bằng chữ Hán là chủ đạo, văn học viếtbằng chữ Nôm chưa có thành tựu gì
Chặng 2: (TK XV - hết TK XVII)
TK XV văn học viết còn kế thừa được cảm hứng yêu nước và âm hưởngcòn sót lại của hào khí Đông A Dần dần văn học Việt Nam chuyển sang cảmhứng thế sự, đi vào chuyện đời, chuyện người, phê phán các tệ nạn xã hội, sựsuy thoái về mặt đạo đức Văn học viết bằng chữ Hán và văn học viết bằng chữNôm đều đạt được nhiều thành tựu Thơ Nôm, văn chính luận có sự phát triểntột bậc với nhiều thành tựu lớn qua sáng tác của Nguyễn Trãi Bên cạnh đó là sựxuất hiện của văn xuôi tự sự (Truyền kì mạn lục – Nguyễn Dữ)…
Chặng 3: (đầu TK XVIII - hết nửa đầu TK XIX)
Chế độ phong kiến Việt Nam khủng hoảng trầm trọng Các cuộc khởinghĩa nông dân nổ ra khắp nơi mà đỉnh cao là khởi nghia Tây Sơn Vua QuangTrung lên ngôi Rồi triều đại Tây Sơn bị lật đổ, Nguyễn Ánh khôi phục lạivương triều phong kiến chuyên chế (1802-1945) Đây được xem là giai đoạnphát triển tột bậc, rực rỡ nhất của văn học phong kiến Việt Nam Cảm hứngxuyên suốt thời kì này là cảm hứng nhân đạo Văn học giai đoạn này là tiếng nóiđòi quyền sống, quyền hạnh phúc, đấu tranh đòi giải phóng con người cá nhân.Thời kì này có sự phát triển mạnh mẽ của những sáng tác văn học viết bằng chữNôm, và sự xuất hiện của nhiều thể loại văn học như tùy bút, tiểu thuyết chươnghồi kí
Trang 10Chặng 4: (cuối TK XIX): Từ chế độ phong kiến, Việt Nam chuyển sang
chế độ thực dân nửa phong kiến và văn hóa phương Tây bắt đầu ảnh hưởng đến
xã hội Việt Nam Cảm hứng xuyên suốt của văn học cuối TK XIX là cảm hứngyêu nước chống giặc ngoại xâm và mang một âm hưởng bi tráng bởi nó ghi lạimột thời khổ nhục nhưng vĩ đại, thất bại nhưng vẫn hiên ngang của dân tộc ViệtNam Đặc biệt trong thời kì này có sự xuất hiện của một số tác phẩm văn xuôiviết bằng chữ Quốc ngữ của Trương Vĩnh Kí, Huỳnh Tịnh Của đem đến nhữngđổi mới bước đầu theo hướng hiện đại hóa Văn thơ chữ Hán và chữ Nôm củacác tác giả Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Khuyến, Tú Xương đều có những bướcphát triển mạnh mẽ
b VÒ ®ặc điểm của văn học trung đại Việt Nam:
b.1 Nội dung: Văn học trung đại còn được gọi bằng những cái tên khác
nhau như văn học thành văn, văn học phong kiến, văn học cổ điển Phát triểntrong một môi trường xã hội phong kiến với ý thức hệ nho giáo, lực lượng sángtác chủ yếu là tầng lớp trí thức, những người có trình độ cao, được đào tạo từ''cửa Khổng sân Trình'' , chịu ảnh hưởng bởi thi pháp văn chương cổ điển Vănhọc trung đại tồn tại và phát triển trong suốt mười thế kỉ nhưng không bao giờtách rời khỏi cảm hứng yêu nước; cảm hứng nhân đạo, thế sự Tư tưởng nhânđạo trong văn học trung đại Việt Nam là sự kế thừa của truyền thống tư tưởnglớn của con người Việt Nam Điều này được thể hiện một cách đa dạng qua việc
ca ngợi vẻ đẹp con người, đồng cảm với bi kịch con người, đồng tình với ước
mơ, khát vọng của con người, lên án các thế lực bạo tàn Tư tưởng nhân đạođược thể hiện một cách đầy đủ nhất trong nội dung của tác phẩm Truyện Kiều,đỉnh cao của tư tưởng nhân văn chủ nghĩa
Trang 11b.2 Đặc điểm nghệ thuật:
+Tính quy phạm và bất quy phạm:
Tính quy phạm là những quy định chặt chẽ trong những phạm vi giới hạn
đã được định sẵn Biểu hiện ở nhiều đặc điểm Mục đích sáng tác là phải hướngtới việc giáo huấn đạo đức Sáng tác có lúc để tiêu khiển, thù tạc nhưng mụcđích chung của các vị thánh hiền là giáo hóa cuộc đời.''Văn dĩ tải đạo, thơ dĩngôn trí''
Ngôn ngữ sáng tác gồm chữ Hán và chữ Nôm nhưng chữ Hán được xem
là chính thống.Tư duy nghệ thuật thì luôn cho rằng cái đẹp thuộc vào nhữngkhuôn mẫu định sẵn (xuân hạ thu đông, tùng trúc cúc mai, long li quy phượng,ngư tiều canh mục) Tuy vậy nhưng chúng ta một mặt tiếp thu những tinh hoacủa văn học Trung Quốc nhưng mặt khác lại cũng không ngừng phát triển vănhọc của đất nước mình theo xu hướng dân chủ hóa, dân tộc hóa Do vậy ngườiViệt Nam đã cố gắng phá vỡ tính quy phạm
+Tính trang nhã:Văn học trung đại có đề tài hướng tới cái cao cả, trang
trọng, hình tượng nghệ thuật hướng tới vẻ tao nhã, mĩ lệ với ngôn ngữ cao quý,diễn đạt trau chuốt, hoa mĩ Dần dần, văn học Việt Nam cũng đã có những nỗlực không nhỏ để tiếp cận với xu hướng bình dân, gần gũi với đời sống của conngười Việt Nam
+Yếu tố Hán, văn hóa Hán: Hơn 1000 năm phong kiến Bắc thuộc,
chuyện văn chương Việt Nam chịu ảnh hưởng của văn hóa Hán là không thểtránh khỏi Tuy nhiên văn học Việt Nam cũng có ý thức để phá bỏ sự ảnh hưởngnày bằng cách viết bằng chữ Nôm, sử dụng nhiều thể thơ dân tộc (như truyệnthơ ngâm khúc hát nói, lục bát, song thất lục bát) và đưa vào trong thơ văn cáchình ảnh đậm chất Việt
c VÒ hình ảnh con người trong văn học:
+ Mối quan hệ với thiên nhiên:
Thiên nhiên là nguồn cảm hứng bất tận của văn chương Mây sớm, trăngkhuya, núi non, cỏ cây hoa lá đều in đậm dấu ấn của mình trong văn chương
Trang 12Con người và thiên nhiên luôn có mối quan hệ biện chứng, qua lại tác động lẫnnhau Với các tao nhân mặc khách, thiên nhiên là người bạn tri âm Không ítngười đã lánh đời phàm tục, hòa mình vào thiên nhiên, sống thanh đạm đểchiêm nghiệm về vũ trụ, triết lí nhân sinh Hình ảnh thiên nhiên đã đi vào trongthơ văn, còn là chuẩn mực của cái đẹp, là thước đo mọi giá trị của tạo vật Nênvăn học cổ điển tả người cũng phải so sánh với cái chuẩn mực là vũ trụ, thiênnhiên, đồng thời thiên nhiên thường gắn với lí tưởng, đạo đức thẩm mỹ Chẳnghạn nhân cách của người quân tử xưa được ví như tùng, bách, vẻ đẹp của ngườigiai nhân được ví với liễu mai.
+ Mối quan hệ với quốc gia dân tộc.
Trong văn học trung đại, chủ nghĩa yêu nước thể hiện chủ yếu qua ý thứcsâu sắc về quốc gia dân tộc, truyền thống văn hiến lâu đời Văn học Việt Namghi lại quá trình lựa chọn, đấu tranh để khẳng định một đạo lí làm người của dântộc.Trong những thời điểm lịch sử khác nhau thì con người có những biểu hiệnkhác nhau trong ý thức về bản thân Khi đất nước có chiến tranh hay những cuộccải tạo thiên nhiên thì con người thường đề cao ý thức cộng đồng hơn là ý thức
cá nhân Họ hi sinh cái tôi cá nhân vì cộng đồng, vì Tổ quốc Còn trong thờibình, con người cá nhân được đề cao, họ có ý thức sâu sắc về quyền sống của cánhân
Tóm lại: Nền văn học trung đại tuy có nhiều chuyển biến qua các giaiđoạn lịch sử khác nhau gắn liền với quá trình dựng nước, giữ nước và đổi thay
về ý thức của con người nhng dù có biến chuyển thế nào, văn học thời kì nàyvẫn bị chi phối bởi một quan niệm thẩm mĩ chung thể hiện qua một hệ thống thipháp tương ứng (nằm trong vùng ảnh hởng của tư tưởng Nho, Phật, Đạo và vănhọc Trung Hoa) Văn học Việt Nam thời trung đại đã kết tinh nghệ thuật ở phạm
vi văn vần hơn văn xuôi Bút pháp thiên vào lối chấm phá, điểm nhãn, gợi nhiềuhơn tả trong nghệ thuật Các tác giả văn học trung đại, đặc biệt là các tác giả tàinăng, vừa tuân thủ vừa phá vỡ tính qui phạm, phát huy cá tính sáng tạo trongsáng tác
Văn học trung đại có đặc thù riêng như vậy nên khi tìm hiểu về nền vănhọc này là chúng ta giúp học sinh tìm về thế giới của người xưa, giúp các embồi dưỡng nhân cách, biết yêu quý các giá trị phi vật thể, yêu quê hương, yêu đấtnước, yêu gia đình và tự hào dân tộc, có lý tưởng XHCN, lòng khoan dung, ýthức tôn trọng pháp luật, tinh thần hiếu học, trí tiến thủ lập nghiệp không camchịu nghèo nàn Dạy văn học trung đại, giúp học sinh nắm được các giá trị nhânvăn và nghệ thuật của tác phẩm văn học
Nắm vững những đặc trưng cơ bản này của văn học trung đại Việt Nam làchìa khoá quan trọng để mỗi giáo viên chủ động trong giảng dạy phần chươngtrình quan trọng này
2.2 Chuẩn bị tâm thế cho học sinh
Trang 13Nhân đà phấn khởi vào năm học mới, lên lớp cuối cấp, tôi động viên các
em sẵn sàng, náo nức bước vào một thế giới văn chương đầy bí ẩn và hấp dẫn,nhưng cũng đầy khó khăn thử thách đòi hỏi các "anh cả, chị cả " không sợ mỏigối chùn chân Việc làm này thuộc phạm trù công tác tư tưởng vừa phải làmtrước và trong suốt quá trình giảng dạy Đây là việc rất cần thiết, không làm chohọc sinh quyết tâm và hứng khởi như trước khi vào một trận đánh gian nan thì sẽhạn chế thắng lợi Làm thế nào để học sinh hăm hở và biết cách học ? Đó
là nghệ thuật của mỗi giáo viên trước đối tượng cụ thể của mình Riêng tôi, đốitượng chủ yếu là học sinh nông thôn, sách tham khảo ít, cha mẹ không giàu trithức văn học cổ Trước khi dạy một bài cụ thể, giáo viên cần yêu cầu học sinhchuẩn bị bài đầy đủ Điều này tạo tâm thế giúp các em tự tin trước bài học Ví
dụ, khi dạy những trích đoạn trong Truyện Kiều, giáo viên yêu cầu cụ thể nhưsau:
Bíc 1: Củng cố ôn tập kiến thức đã học và kiền thức trước đó qua các
đoạn trích; Chị em Thúy Kiều… ôn lại tóm tắt tác phẩm… Kiều trải qua nhiềuđoạn trường, tình huống éo le, Kiều có tâm trạng khác biệt
Bíc 2: Tìm hiểu xuất xứ đoạn trích đã học Chủ yếu tìm hiểu đoạn đời và
tâm trạng trước đó.Trước khi phân tích mỗi đoạn cần giúp cho học sinh nắmđược vị trí đoạn thơ trích trong tác phẩm Việc này chẳng những cần thiết cho sựtìm hiểu đoạn trích mà còn giúp cho học sinh nắm vững cốt truyện Các đoạngiảng dược sắp xếp theo trình tự trước sau trong tác phẩm, riêng đoạn “ MãGiám Sinh mua Kiều” trước đây xếp vào loại bài độc thêm nên có sự đảo , cóliên quan trực tiếp đến đoạn trích, cũng cần nhắc lại để học sinh nắm được Từ
đó mới có thể hiểu đúng các chi tiết của đoạn trích ( ví dụ: Tình cảm của Kiều ởnhà bà Tú Bà trước khi đưa ra lầu Ngưng Bích, những sự kiện về mối quan hệgiữa Thúc Sinh, Thúy Kiều, Hoạn Thư liên quan đến màn báo ân, báo oán )
Bíc 3: Rèn luyện phương pháp đọc hiÓu văn b¶n cho học sinh.
Vấn đề này liên quan đến nhiệm vụ giảng dạy môn Văn trong nhà trường
Để đạt được mục tiêu giảng dạy, nhiệm vụ của môn Văn, cụ thể là của ngườigiáo viên văn học, ngoài việc cung cấp những tri thức cơ bản cần phải giúp họcsinh có được kỹ năng, năng lực và phương pháp tự học tốt nhất Muốn vậy,trước hết, cần hướng dẫn để học sinh nắm được phương pháp đọc hiểu và sửdụng nó một cách hiệu quả trong quá trình học tập và nghiên cứu
Đọc văn chương là quá trình thâm nhập và tháo gỡ mã của các kí hiệu vănchương trong văn bản, là việc tìm hiểu ý nghĩa của tác phẩm thông qua các cấutrúc của văn bản, là quá trình phát hiện và sáng tạo …
Yêu cầu học sinh đọc diễn cảm đoạn trích hoặc diễn xuôi đoạn trích Đọcdiễn cảm là một trong những kỹ năng cần rèn luyện cho học sinh Nhưng nếu xét
về đặc trưng của bộ môn Văn thì đọc diễn cảm được coi là một phương phápphân tích bài văn Đọc đúng, đọc diễn cảm là công việc để học sinh bước đầu