Trong nghi lễ này người Zoque dâng lên vị thần của mình những miếng đất gieo hạt ngô.. đựng trong những hộp đặc biệt, và cầu xin thần phù hộ cho họ những vụ.[r]
Trang 1BẢO TÒN LẺ HỘI HÓA TRANG
TRUYỀN THÓNG Ở MÊHICÔ: LẺ HỘI CỦA
CÁC B ộ TỘC ZOQƯE VÀ TZOTZIL
Ở CHIAPAS
Edaly Q uỉroi
? .
Mêhicô, cũng như ở các nước theo Thiên chúa giáo La Mà, vào những ngày trước khi bắt đầu mùa Chay - mùa các tín
đồ tưởng niệm Cuộc đời, Nỗi khổ hạnh, Cái chết và Sự tái sinh của Đức chúa Giê su, thường là giữa tháng 2 và tháng 3 hàng năm - người ta tổ
chức lễ hội hóa trang với những hoạt động tự do trước khi bước vào
thời kỳ của “an lạc tâm linh”, hay còn gọi là mùa Chay
Hiện nay trên lãnh thổ Mêhicô có ít nhất hai loại hóa trang: camaval tổ chức ở đô thị và carnaval cổ truyền Lễ hội hóa trang cố truyền khác biệt bởi có sự tham gia của dân bàn xứ, và thuyết nguồn gốc
vũ trụ của họ mang những ảnh hưởng của Thiên chúa giáo Hai loại
camaval (tiếng bản xứ là K 'in tạịim ol: có nghĩa là ngày hội vui chơi) này là của của tộc người Zoque và của tộc người Tzotziì ở vùng cao
nguyên Chiapas Hai tộc người này tổ chức lễ hội hóa trang rất nhiệt tình và sôi nổi
Hóa trang của tộc người Zoque và của tộc người Tzotzil là một
trong rất nhiều bằng chứng chứng tỏ cho sự lai tạp của tập tục Tây Ban Nha ở Mêhicô Mặc dù những truyền thống ban đầu của lễ hội đã bị mất
đi theo thời gian, nhưng những gốc rễ sâu xa của người Maya thì vẫn còn được giữ lại Các lễ hội đều có liên quan mật thiết với lịch của
người Maya, diễn ra trong 5 ngày được gọi là Ch ’ay k'in Vào những
ngày này, các tùy tùng của thần mặt trời đã chiến đấu chống lại các tầng lớp cặn bã của xã hội đang chiếm giữ không gian thờ cúng và xóa bỏ tình trạng lộn xộn này Tất cả các lễ hội hóa trang đều được tổ chức theo
* Ths Phòng Di sản văn hóa phi vật thể theo hướng Di sản thế giới, Viện Nhân học và Lịch SỪ quốc gia, Mêhicô.
Trang 2nông lịch Khi người Tây Ban Nha xâm chiêm Mêhicô và băt đâu quá trình cải đạo, họ ép buộc đưa các nghi lễ tôn giáo vào lễ hội hóa trang
Hiện tại, lễ hội hóa trang truyền thống đang có nhiều nguy cơ bị mất Những nguy cơ này bao gồm chỉ số di cư cao, việc cải đạo, và những điều kiện kinh tế của các cộng đồng người bản xứ Điều này đưa
ra những dự đoán rằng việc bảo tồn lễ hội hóa trang truyền thống sẽ diễn ra ở ba phạm vi sau: 1) bảo tồn, 2) đánh giá lại và lưu truyền, và 3) truyền bá
Đặc điểm địa lý
Lễ hội hóa trang của người Zoque và Tzotzil được tổ chức ở vùng cao nguyên Chiapas, bang Chiapas, thuộc vùng đông nam Cộng hòa Mêhicô Bang này giáp Guatemala ở phía đông, giáp Oaxaca ở phía tây, giáp biển Thái bình dương ở phía nam, và giáp Veracruz ở phía tây bắc Bang Chiapas được phân chia thành 118 đô thị và là một trong những bang có sự đa dạng sinh thái cao nhất Vùng nội địa của bang này có rừng Lacandona rộng hàng triệu héc ta, là nơi cư trú của 20% hệ thực vật của Mêhicô, và nhiều loại động vật khác, đặc biệt là chim và bò sát
Lễ hội hóa trang của tộc ngưòi Zoque
Các cộng dồng người Zoque, được hình thành từ hàng ngàn năm
về trước, cư ngụ tại các bang Chiapas, Oaxaca và Tabasco Theo các
nhà nghiên cứu, họ là hậu duệ của người olmecas di cư tới vùng
Chiapas và Oaxaca Cộng đồng Zoque ở Chiapas mà báo cáo này nói
tới, tự gọi mình là O' depủt (người báo tin).
Theo quan niệm của người Zoque về thế giới, mặt trời đóng vai trò rất quan trọng và có liên quan trực tiếp với chúa Giêsu Người Zoque cho ràng ác quỷ luôn tồn tại và có thể đe dọa tới cuộc sống của
họ bất cứ lúc nào Chính vì vậy cần phải có sự chuẩn bị cũng như biết cách né tránh khi chúng nổi giận Họ cũng cho rằng quỷ sứ, mặc dù là một thực thể của đạo Cơ đốc, chính là ma quỷ đầu thai thành súc vật
Tộc người Zoque có 3 nhóm tôn giáo: đạo Cơ đốc, đạo Tin lành
và một nhóm được biết đến như là “costumbreros” Có thể nói những người thuộc nhóm sau cùng này gắn bó với tập tục cũ hom, và những tập
Trang 3tục của họ phân biệt thời kỳ tiền Tây Ban Nha và thời kỳ thuộc iịa
Những tập tục này đã từ chối và không thừa nhận sự lai tạp, và đã gây ra
bất đồng trong phương cách trao quyền trong cộng đồng trong rất nHều trường họp
Một đặc điểm quan trọng là nhóm người costumbreros khìng
công nhận các linh mục Cơ đốc giáo là những người có quyền lực cao nhất, nhưng họ thừa nhận và thờ các vị thánh của dòng đạo này; ho tổ chức các lễ hội truyền thống, múa nghi lề và hiến tế Nhũng tế lễ lày tuân theo một hệ thống phân chia thứ bậc phức tạp theo tuổi tác của người tham gia: người già nắm giữ các vị trí quan trọng nhất, và nhrng người trẻ tuổi nhất thường bị sai vặt Ngoài các tu viện và nhà ở của
“cargueros”, cũng như các hang động và các ngọn núi trong lãnh thổ
của mình, nhóm costumbreros còn có các nơi thờ cúng Hơn nữa, mặc
dù tộc người Zoques là một cộng đồng ở nông thôn, các lễ hội truyền thống của họ lại được duy trì và tiến hành một cách rầm rộ ở thành thị hơn ở nông thôn Điều này là do thực tế trong bối cảnh thành thị, hoạt động lễ hội đã đạt đến một vị thế cao hơn so với những địa phương khác
và có nhiều phương tiện để tiến hành hơn
Mồi một địa phương thờ cúng vị thần riêng của mình và tố cúrc một vài lễ hội Cơ dốc giáo, như ngày Candelaria (mùng 2 tháng 2) và lễ hội hóa trang Lịch tổ chức của lễ hội hóa trang ở các vùng khác nhau nhưng đều kéo dài hàng tuần và đều có múa, hát, tế lễ, và diễu hành của người dân địa phương, hoặc của các nghệ sỹ chuyên nghiệp
Trong lễ hội hóa trang của người Zoque cũng có các nghi lễ Cơ đốc giáo Các nhạc sỹ và diễn viên múa truyền thống là hai thành phần chính của lễ hội Họ là sự kết hợp hoàn hảo của lễ hội và đời thường với những nghi lễ thời kỳ tiền Tây Ban Nha Lễ hội hóa trang của tộc người Zoque hiện nay là tiền thân của một nghi lễ trước kia của người Zoque
Đó là nghi lễ dâng lễ vật được đựng trong những hộp đặc biệt lên các thần linh, và các thanh niên nam nữ trong trang phục sặc sỡ đọc Linh cầu nguyện lên thần Tajaj Jama (cha thần mặt trời) Trong nghi lễ này người Zoque dâng lên vị thần của mình những miếng đất gieo hạt ngô đựng trong những hộp đặc biệt, và cầu xin thần phù hộ cho họ những vụ mùa bội thu
Trang 4Năm 1528, ngay sau khi người Tây Ban Nha xâm chiến toàn bộ lãnh thố của người Zoque, họ lập tức ra lệnh chình đốn đời sống của người dân bản địa Ớ thời điếm này, việc truyền đạo Thiên chúa được thực hiện một cách tống thể Dòng tu Đôminích được truyền bá vào khu vực này Đe truyền bá kinh Phúc âm và Tây Ban Nha hóa ở người Zoques một cách hiệu quá họ dã tìm kiếm các phương pháp thích hợp Một trong những phương pháp đó là trình diễn (representation) các điệu nháy thuộc các chủ đồ kinh thánh Điều này nhằm xóa bò các điệu nhảy tiền Tây Ban Nha (trong nghi lễ dâng thần Tajai Jama) mà
họ cho là ngoại đạo, đồng thời dưa vào các điệu nhảy đương thời của Tây Ban Nha
Trong lỗ hội hóa trang của người Zoque hiện nay, người ta diễn lại một trận chiến giữa người I lồi giáo Ả Rập xâm lược Tây Ban Nha thế kỷ VIII (Moors) và người Cơ đốc giáo, là một cuộc chiến giữa cái tốt và cái xấu Những vai được tôn kính có có sự hội tụ của nhiều nền văn hóa, vị dụ như Mahoma, David, và quỉ đầu ngựa đuôi cá có nguồn gốc Tây Ban Nha và Á Rập trong khi những nhân vật như hổ và khi mang nguồn gốc Zoque
Việc tổ chức lễ hội hóa trany là công việc chung cùa toàn bô công đồng Trong từng khu đô thị đều có hội đồng nhân dân và dại diện của các hội đồng này được công khai bầu chọn Mô hình này cũng được áp dụng đối với mô hình bình chọn ban tổ chức lỗ hội có sự tham gia của tất cả cộng đồng
Lễ hội hóa trang cua tộc nguòi Toztzil
Đối với cộng đồng Tzotzil, lễ hội hóa trang mang gốc rễ lịch sử
trực tiếp của người Maya K'in tạịimol hoặc lễ hội vui chơi của người
Tzotzil là lễ hội quan trọng nhát với các yếu tố văn hóa tiền Tây Ban Nha của người Maya được thể hiện rất rõ nét Nguồn gốc của lễ hội dược ghi lại trong kinh sách Popul Vuh của người Maya Tộc người Tzotzil cư ngụ trên cao nguyên Chiapas, nơi bao gồm nhiều khu tự trị, chủ yếu tổ chức lễ hội này hàng năm ở San Juan Chamula, Chenalhó, Chalchihuitán, Pantelhó, Zinacantán, Mitontic, San Andres Larrainzar, Aldama, và các thị trấn nhở khác
Trang 5Mỗi một thị trấn đưa ra một cách giải thích khác nhau về nguồn gốc của lễ hội Cộng đồng ở San Pedro Chenalhó nói rằng lễ hội này thể hiện chiến thắng của trận chiến tâm linh trong thời kỳ đô hộ Họ cho ràng lễ hội của họ nhàm tưởng nhớ đến chúa Giêsu của vùng Nazareth Chúa Giê su, vị Chúa của quỷ sứ, khi nhìn thấy các trang phục, niềm vui, tiếng hát các điệu nhảy, đồ ăn thức uống và nghe thấy diễn văn của người bản xứ đã rời bỏ lễ hội của ma quỉ để đến với lễ hội của họ, và sau này để tỏ lòng lòng biết ơn, người bản xứ hàng năm tổ chức lễ hội để tưởng nhớ vị chúa Giêsu của vùng Nazareth
Những cộng đồng ở San Juan Chamula lại giải thích nguồn gốc của
lễ hội hóa trang một cách khác, theo thuyết hổ lốn tôn giáo Theo họ, lễ
hội hóa trang ở Chamula, còn gọi là K'in Tạịimoltic hay cuộc vui chơi, là
để tưởng nhớ các huyền thoại trong kinh sách Popol Vuh bằng nhừng nghi thức tế lễ, nhảy múa và các trang phục của nghệ sỹ Lễ hội này là một tập hợp của nhiều nghi lễ và vào những ngày đầu và ngày cuối của lễ hội, người ta nấu những loại đồ ăn thức uống đặc trưng Tuy nhiên, quan trọng hơn hết là các nghi lễ này củng cố các quy tắc ứng xử của tập thể và
cá nhân Phần nổi bật nhất là lễ tẩy uế, lúc Max hay những con khỉ và
những người hầu chạy trên đống cỏ khô đang cháy trên nóc nhà Lễ này
có 13 nhóm nhân vật diễn vai, nổi bật nhất là nhóm người khỉ Max mặc
áo khoác binh lính bằng vải bông mà thực dân Pháp đã tìmg sử dụng, đội một cái mũ da có hình giống như chiếc nón và mặc quần sóc
Thời gian đã làm mất đi nhiều nguồn gốc của lễ hội, tuy nhiên gốc
rễ của người Maya vẫn được thể hiện rõ ràng Lễ hội gắn liền với lịch của người Maya, diễn ra vào thời gian 5 ngày “Ch'ay k ’in”, đó là 5 ngày
mà các tùy tùng của thần mặt trời đánh lại các thế lực cặn bã đang kiểm soát các không gian thờ cúng và thiết lập lại trật tự, xóa bỏ những lộn xộn mà trong đó đang tồn tại các nghi lễ về sinh sản, về ký ức về nguồn gốc của tạo hóa, về mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, và về nhũng điều phù du của tồn tại
Tất cả các lễ hội hóa trang đều gắn liền với nông lịch, bởi chúng đều được tiến hành sau vụ mùa thu hoạch ngô và đậu, hai loại thực phẩm chính của người bản xứ, và sau khi lễ hội kết thúc, người dân lại bắt đầu công việc cày xới và gieo hạt
Trang 6Để tổ chức lễ hội, chính quyền địa phương chỉ định người vào ban
tổ chức lễ hội và ban tổ chức có trách nhiệm gánh vác chi tiêu cũng như tiến hành lễ hội Họ có một năm để chuẩn bị Trong số những nhân vật
chính của lễ hội họ chọn ra bốn người (passions) để đóng vai các tùy
tùng của thần mặt trời Đế hiến dâng lên Thần mặt trời, họ đọc diễn văn, cầu nguyện, và múa hát Bốn nhân vật này là những người chịu trách nhiệm thiết lập trật tự xã hội, những nhân vật còn lại đại diện cho sự lộn xộn và mất trật tự
Các lễ hội hóa trang của cộng đồng người Tzotzil thể hiện tính liên tục của các quan niệm về thế giới và sự sống, bởi vì thông qua lễ hội này chúng diễn tả nguồn gốc cũng như mối quan hệ giữa con người
và thiên nhiên Tương tự, thông qua lễ hội, mối quan hệ giữa dân và chính quyền tôn giáo được duy trì, một cơ cấu tổ chức không thể tách rời, cũng như không thể tồn tại độc lập Lãnh đạo chính quyền địa phương chỉ định ban tố chức lễ hội, và khi bắt đầu lễ hội, ban tổ chức lễ hội ca ngợi chính quyền bàng diễn văn, nghi thức và yến tiệc Họ cho rằng đảm nhiệm trọng trách tổ chức lễ hội chính là cơ hội để “trưởng thành”, bởi vì trọng trách của họ không chỉ gắn liền với lễ hội mà còn gắn liền với cả khu đô thị nơi họ sống Việc tổ chức lễ hội làm cho họ thêm hiểu biết về cuộc sống, cũng như trở thành những người bảo tồn truyền thống, giữ gìn trật tự xã hội và vận mệnh của thế giới Những công việc này tăng cường hiểu biết và ý thức của họ
Lễ hội hóa trang là lễ hội tiêu biểu trong cuộc sống xã hội, cuộc sống thường nhật, cuộc sống tôn giáo và cuộc sống tâm linh của người bản địa Lễ hội này không chỉ đơn thuần là vui chơi, mà nó hàm chứa ý nghĩa của công việc chuấn bị trong suốt năm của chính quyền địa phương và chính quyền tôn giáo
Các tiết mục biểu diễn trong suốt lễ hội đã tổng hợp việc sử dụng ngôn ngữ thông qua các diễn văn mang đậm chất thơ trong ngôn ngữ Tzotzil Lễ hội mang đến cho thế hệ trẻ cơ hội tiếp cận và lắng nghe các
ý kiến suy luận, mà thực chất chuyển tải quan điểm của cộng động về nguồn gốc và sự phát triển của vũ trụ Một ví dụ là “Riox”, theo định nghĩa của người Tzotzi, là một loại nghi lễ diễn văn mang tính chất tôn giáo và tâm linh, đồng thời có tính chất triết học và đạo đức, thể hiện
Trang 7nghĩa vụ và trách nhiệm của ban tổ chức đối với thần linh và đối với toàn xã hội
Hóa trang là lễ hội đa dạng nhất về âm nhạc, múa hát, nhạc cụ, và
lễ phục Đây cũng là lễ hội phong phú nhất về trang phục, về các tiết mục, về diễn xuất, cũng như sôi nổi và vui vẻ nhất Lỗ hội hóa trang là hoài niệm, là cuộc sống lịch sử bởi chúng gợi nhớ về cội nguồn của thế giới và nhân loại, của cỏ cây và muông thú Đây cũng là lễ hội hiến dáng ỉớn nhất lên vị thần trái đất, người ban phát sự sống, người bảo vệ
và che chở của muôn loài Từ góc độ kinh tế xã hội, lễ hội này cung cấp một không gian cho đông đảo người dân của các cộng đồng khác nhau
về đoàn tụ, để trao đổi sản phẩm, để củng cố tình cảm bạn bè, tình cảm
họ hàng cũng như làm tăng sự gắn kết giữa các thế hệ
Những nguy CO' của lễ hội hóa trang truyền thống
Hiện nay, việc tồ chức lễ hội hóa trang truyền thống đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ Trong số đó phải kể đến:
- Tình trạng nghèo nàn Các cộng đồng ngày càng gặp nhiều khó khăn về kinh phí đế tổ chức lễ hội do sự đắt đò của thực phấm như ngô, đậu, thịt, và những thứ cần thiết khác để chuấn bị cho dồ cúng; mặt khác, các kỹ thuật may lỗ phục truyền thống dã bị mất đi, làm cho việc mua sắm lễ phục ngày càng đắt đỏ và khó khăn hơn
- v ề khía cạnh xã hội, sự di cư đã làm thay đổi lễ hội Một mặt, nhũng người di cư không những mang đến nhiều thay đổi trong các lĩnh vực như âm nhạc, ẩm thực, trang phục, mà còn dần dần ánh hưởng tới cách thức tổ chức lễ hội Mặt khác, ban tố chức lễ hội lại là nam giới và nam giới chiếm phần đông dân số di cư; đây cũng chính là yếu tố làm biến dạng lễ hội
- Phương tiện thông tin đại chúng đã góp phần đáng kể đối với sự thay đối của nền văn hóa, bởi vì nó đã làm ảnh hưởng tới nhận thức của giới trẻ về lễ hội mà họ là những người kế thừa, mang đến cho họ tâm lý chối bỏ, hoặc hổ thẹn và lãng quên
- Những thay đổi trong việc sử dụng không gian xã hội đã gây ra
sự chuyển đổi và lấn chiếm các không gian sử dụng cho lễ hội Nơi
Trang 8trước kia từng là địa điếm của lễ hội nay biến thành khu trung tâm thương mại Lễ hội có xu hướng bị biến thành hội chợ thương mại, cùng với các vơ kịch và các bài hát mang tính thương mại, trong khi người dân tham gia lễ hội hóa trang phải vượt qua bao dèm pha sự đắt đỏ và
xe cộ, tố chức lễ hội một cách kín đáo hơn
- Cải đạo Trong vòng vài năm qua người Tzotzil bị cái sang đạo Tin lành - tôn giáo này không cho phép thờ các vị thánh hay các thực thể linh hồn ngoài Ba vị thánh sau: chúa Cha chúa Giêsu và chúa Thánh Thân - đã làm mất đi lễ hội Tuy nhiên nguyên nhân chính ở dâv không phải do cải đạo mà họ thôi không tổ chức nữa mà cải đạo đã làm ngày càng ít người tham gia
Việc bảo tồn lễ hội hóa trang truyền thống
Xct về thực trạng của lễ hội truyền thống thì có nhiều cách thức
để bảo tồn, dựa vào chính phú và dựa vào những tổ chức văn hóa phi chính phủ
I Duy trì
- về khía cạnh này, có rất nhiều tổ chức phi chính phú trong khu vực đă tích cực để có được sự sở hữu các bộ trang phục truyền thống, cho những người tham gia lễ hội hóa trang của người Zoque và người Tzotz.il Việc này được ủ y ban phát triển người bản địa quốc gia tài trợ, các trang phục và áo quần cho các nhân vật đã được khôi phục toàn diện
Sự hỗ trợ này động viên dân chúng tham gia lễ hội và làm tăng tinh thần sôi nôi và nhiệt tình của họ
- Từ năm 1989, một tổ chức mang tên General Direction of Popular and Indigenous Cultures (Định hướng chung cho văn hóa bình dân và văn hóa bản địa), đă phát động và tài trợ cho chương trình ủng hộ văn hóa đặc trưng của thành phố và cộng đồng (PACMYC) với mục tiêu khôi phục và phát triến văn hóa bình dân Các dự án này được lãnh đạo nhà nước và lãnh đạo tiểu bang tài trợ PACMYC đã tài trợ cho khoảng
23 ngàn dự án văn hóa, trong đó 65% là các dự án ở khu vực nông thôn Hiện nay, các dự án dược định dạng trong khuôn khổ của 5 lĩnh vực được quy định bởi ủ y ban gìn giữ di sản văn hóa phi vật thể của UNESCO, và
dự án liên quan đến văn hóa của người Mêhicô chiếm nhiều ưu thế
Trang 9- Mặt khác, từ năm 2005, tổ chức General Direction of Popular and Indigenous Cultures đã thực hiện Chương trình Phát triển toàn diện cho Văn hóa bình dân và văn hóa các cộng đồng bản địa (PRODICI), với quan điểm kiến thức về nghệ thuật và văn hóa của người bản địa là cốt lõi của bối cảnh đa dạng văn hóa, trong đó tầm nhìn mỹ học đa dạng
là sự kết hợp của các giá trị truyền thống và hiện đại Mục tiêu quan trọng của chương trình này là để củng cố sự phát triển văn hóa của các cộng đồng, và đẩy mạnh việc trao đổi văn hóa để thúc đẩy các tác phẩm đối thoại, tăng cường sự tham dự, lòng tôn kính và sự đóng góp của người dân bản xứ cho nền văn hóa quốc gia
2 Đánh giá lại và lưu truyền
- Là một thành phần của sứ mệnh lưu truyền di sản lịch sử và văn hóa của tiểu bang Chiapas, bảo tàng địa phương của tiểu bang trong vòng vài năm trước đây đã tổ chức một loạt các hội thảo dành cho trẻ
em vào kỳ nghỉ hè Hoạt động này nhằm truyền bá các kiến thức truyền thống của cha ông và giúp các em nhìn nhận lại giá trị của việc kế thừa
Các hoạt động mang tính vui chơi Thông qua các giờ nữ công, các em được tiếp cận với nền kiến thức truyền thống của cha ông Ví dụ cho những hoạt động này là:
+ Học các điệu nhảy truyền thống, thông qua đó các em có thể hiểu được phong tục và lịch sử đa dạng văn hóa của người dân cao nguyên Chiapas Các điệu nhảy diễn tả các câu chuyện lịch sử bằng các chuyển động và điệu bộ cùng với âm nhạc và lời thoại
+ Các hoạt động liên quan đến việc phổ biến truyền thống truyền miệng: các chuyện cổ tích và truyền thuyết, các truyền thống, phong tục,
lễ hội, địa điểm, các ngôn từ của người bản xứ, cũng như chuẩn bị các món ẩm thực truyền thống
+ Chế tạo các đạo cụ truyền thống
- Bảo tàng địa phương ở Chiapas cũng thực hiện nhiệm vụ trưng bày các triển lãm về khảo cổ và lịch sử của các tộc người khác nhau trong vùng, để cộng đồng nói chung đánh giá lại giá trị của các di sản của cha ông
Trang 103 Truyền bá
- Lễ hội hóa trang đã được văn bản hóa bằng hình ảnh và video
Chúng tôi đã thu được một tuyển tập về lễ hội trong đó miêu tả sự hình thành, các nhân vật được kỷ niệm tại lễ hội, cũng như trang phục của
họ Trong bộ video có một bộ phim tài liệu được trình chiếu trong cộng đồng Bộ phim đó cũng sẽ được phát hành và công chiếu ở nhiều nơi khác
- Hàng năm, Trung tâm ngôn ngữ, nghệ thuật và văn học bản xứ của tiểu bang (CELALI) tổ chức lễ hội Mayan Zoque Chiapaneca Lễ hội này là nơi hội tụ của các nhóm nhạc sỹ và vũ công giỏi ở nhiều vùng miền của Chiapas, cũng như ở các tiểu bang lân cận
Kết luân
Không thể phủ nhận là việc duy trì lỗ hội hóa trang truyền thống của người Zoque và người Tzotzil nói riêng và ớ Mêhicô nói chung đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ; tuy nhiên, chính phủ đã lập ra một
tổ chức có trách nhiệm bảo tồn Tổ chức này, cùng với sự cộng tác nỗ lực của các tố chức phi chính phủ trong khu vực, đã đạt được những mục tiêu trong công việc bảo tồn, tổ chức đánh giá lại, phổ biến, và truyền bá vốn kiến thức truyền thống, để làm sống lại lễ hội hóa trang
Tuy nhiên, các phương thức bảo tòn lễ hội trong tương lai sẽ phải tính đến các nguồn tài trợ hoặc các nguồn trợ cấp liên tục cho việc tiến hành lễ hội; đẩy mạnh việc truyền bá các nghi lễ truyền thống thông qua các hội thảo dành cho trẻ em và giới trẻ, tích cực quảng bá lễ hội thông qua các phương tiện thông tin đại chúng cũng như tổ chức các hội nghị, các khóa đào tạo ngắn và hội thảo để họ cảm phục và ý thức được các giá trị văn hóa của dân tộc mình Mặt khác, việc tuyên truyền, giáo dục ý thức đối với chính quyền thành phố, các thương nhân và một số đối tượng khác là rất cần thiết, đế họ thực hiện các chính sách một cách triệt để trong việc bảo tồn không gian và địa điểm của lễ hội./
E.Q (Người dịch: Đoàn Thị Tuyến
Hiệu đính: Vũ Thu Hà Biên tập: Nguyễn Thị Hiền)