- Hùng Triều Vương Mau: là mẹ hai tướng Trần Đông, Trần Điển có công đánh giặc cứu nước thời Hùng Vương.. Có công giúp Vua dẹp loạn và dạy dân canh nông.[r]
Trang 1BỒNG THỐNG Kê THỜ Nữ THẦN Ở THÓI BÌNH
(Xếp theo công trạng và nơi thờ)
Đinh Đăng Túy *
1 Những ngôi Thánh Mẩu là người Thái Bình có công giữ nước và xây dựng đất nước
- Quý Nương Hoa Diêm Thánh Mầu: Thời Hùng Vương, sinh ra Đức Vua bát Hải đánh giặc cứu nước Thờ tại an Lễ, huyện Quỳnh phụ
- Lan Hoa thánh Mau: cùng con trai là Tây Công giúp Vua Hùng đánh giặc Ân
Thờ tại Việt Hùng - huyện Vũ Thư
- Ngọc Nương Thánh Mầu: là tướng của hai bà Trưng
Thờ tại Minh Hòa, huyện Hưng Hà
- Bát Nạn tướng quân (Mầu Tiên La ): là tướng của hai bà Trưng
Thờ tại Đền tiên La, huyện Hưng Hà
- Linh nhân Lý hoàng Hậu (Mẩu Linh Nhân): là vợ Vua Lý Nam Đe Thờ tại: Miếu Tây Để - Vũ Thư
- Đinh Triều Quốc Mau: là vợ Vua Đinh Bộ Lĩnh
Thờ tại Đông Sơn - Đông Hưng
- Thiềm bà Quốc Mầu: là mẹ nuôi Đinh Bộ Lĩnh
Thờ tại Độc Lập - Hưng Hà
* Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian đà quá cố ở Thái Bình
Trang 2B ả n g thổng kê thờ n ữ thần ở Thái Bình 525
- Quốc Mầu Chinh nương Đại Vương: Đời Lý, đã có công đánh giặc Chiêm thành
Thờ tại Trà Hương - Quang Trung - Vũ Thư
- Linh Từ Quốc Mầu Trần Thị Dung: thời Lý -Trần Có công chuyển giao Triều Đại Lý sang Trần Thờ tại Hải Ẩp - Hung Hà
- Hiển Từ Thuận Thiên Hoàng Thái Hậu ( nguyên vợ Trần Liễu)
Thờ tại Thái Đường - Hưng Hà
- Khâm Từ Hoàng Hậu và Tuyên Từ Hoàng Hậu (con gái Trần Hưng Đạo) Thờ tại Tiến Đức - Hưng Hà
- Trần Triều Bảo Từ Công chúa: thời Trần (bảo mẫu của Trần Anh Tông) Thờ tại Phúc Thành - Vũ Thư
Thờ tại Liên hiệp - Hưng Hà
- Thiên Thành Quốc Mẩu (vợ Trần Quốc Tuấn)
Thờ tại Phú Sơn - Hưng Hà
- Ngọc Nương Thánh Mau: thời Trần Có công cùng chống giúp Hưng Đạo Vương đánh giặc ở Bạch Đằng Thờ tại Trần Lãm - TP Thái Bình
- Anh Nguyên Quận Chúa (Hoa Đào Công chúa, Mẩu Hoa Đào) thời Trần, có công khai hoang lập ấp, dạy dân canh tác, giúp Hưng Đạo Vương đánh giặc ở Bạch Đằng
Thờ tại Đào Động - An Lễ - Quỳnh Phụ
2 Các ngôi vị Nữ Thần là người Thái Binh có công xây1 dựng
và giữ nước
- BàNiệm Thánh Chúa Ngọc Bệ Hạ: Là Cung Phi thời Hùng Vương Sinh ra tướng Mang Công giúp Vuá Hùng đánh giặc cứu nước
Được thờ tại Bình minh - huyện Kiến Xương
- Ả Nữ: thời Hùng Vương, là người trực tiếp giúp Vua hùng đánh giặc cứu nước
Thờ tại Đông La, huyện Đông Hưng
- Môi nương Tấn tướng: thời hai bà Trưng, sinh ra các tướng có công giúp hai bà Trưng đánh giặc Thờ tại Tân Lễ, huyện Hưng Hà
Trang 35 2 6 V ă n h ó a th ờ NữTHẤN - MẪU ở V lỆ T NAM VÀ CHÂU Á
- Ả Rồng Long Nương: thời hai bà Trưng, bà và chồng đều là tướng giúp hai bà Trưng đánh giặc Thờ tại Việt Hùng, huyện Vũ Thư
- Quế Hoa Công chúa: là tướng của hai bà Trưng
Thờ tại Bổng Điền - Vũ Thư
- Ả Cực Công chúa: là tướng của hai bà Trưng, thờ tại Hồng Phong, huyện Vũ thư
- Nữ tướng Cẩm Hoa: là tướng của hai bà Trưng
Thờ tại Quỳnh Hoàng, huyện Quỳnh Phụ
- Lương Càn Thánh Nương Đại Vưong và nhà Tấu Thánh nương Đại Vương
Là tướng của hai bà Trưng Thờ tại Hồng Việt, huyện Đông Hưng
- Trang Túc Đại Vương Đinh Thị Tố: cùng con trai đều là tướng của hai bà Trưng, thờ tại: Quỳnh Sơn, huyện Quỳnh Phụ
- Thượng Đẳng Thần Cao Thị Nguyên: là tướng của hai bà Trưng
Thờ tại Phú Sơn, huyện Vũ Thư
- Nam Hải Nữ nhân Lê Thị cố: là tướng của hai bà Trưng
Thờ tại Đông Phương, huyện Đông Hưng và An Tràng, Quỳnh Phụ
- Nga Hoàng công chúa: là tuớng cùa hai bà Trưng, dạy dân khai hoang lập Ắp
Thờ tại Dũng Nghĩa - Vũ Thư
- Nàng Cả, Nàng Hai: là tướng của hai bà Trưng
Thờ tại Thụy Thanh - Thái Thụy
- Nhập Nội công chúa: là tướng của hai bà Trưng
Thờ tại Vô Hối - Thái Thụy
- Mỹ Hy công Chúa: là tướng của hai bà Trưng
Thờ tại Hồng Minh - Hưng Hà
- Thúy nương Đoan Chính Trinh Thục phù quốc Đại Vương
Là tướng của hai bà Trưng, thờ tại Đông Cường, Đông Hưng
- Cao Thiên Hoàng Bà: là tướng của hai bà Trưng
Thờ tại: An Bồi - Kiến Xương
Trang 4Bảng thống kê thờ nữ thần ở Thái Bình 5 2 7
- Phương Dung Đại Vương: thời hai bà Trung, là tướng của hai bà Trung Thờ tại Vạn Niên - Hưng Hà
- Thánh Hậu công chúa: thời hai bà Trưng, là tướng của bà Trưng
Thờ tại Quỳnh hoàng - Quỳnh Phụ
- Lý Triều thần phi công chúa: thời Lý Nam Đế, có công cùng chồng đánh giặc
Thờ tại Phú Nha - Đông Hưng
- Đệ Nhất Tiên Nữ Công Thần: Giúp Triệu Quang Phục đánh giặc Thờ tại Cộng Hòa - Hưng Hà
- Thiều Dương Công Chúa: con Vua Trần Thánh Tông Chí hiếu, đức sáng, có công chăm dân, khai hoang lập ấp
- Bà chúa Bơi (tức Tuệ thông Trang Tĩnh Huyền Nguyên công chúa Đại Vương)
Thời Trần, mẹ nuôi của tướng Yết Kiêu, có công cùng con đánh quân Nguyên
Thờ tại Vũ Tiến - Vũ Thư
- Trinh nữ Hoàng cô và Sát Hải Đại Vương ; thời Trần, là hai mẹ con
có công đánh giặc Nguyên ở Bạch Đằng Thờ tại nhiều nơi ờ Hưng Hà, Thái Thụy
- Đức Chúa Hoa Trần triều Đại Vương phu nhân: có công khai hoang lập ấp, dạy dân canh tác và cùng chống đi đánh thắng Chiêm Thành
Thờ tại Quỳnh Hoàng - Quỳnh Phụ
- Thiên Ninh công chúa: nhà Trần, có công giúp Vua dẹp phản loạn và dạy dân canh tác lập Ẩp Thờ tại Quỳnh Hoa, Quỳnh Phụ
- Gia Từ Hoàng Hậu: thời Trần, có công dẹp loạn, khai hoang lập ấp, chăm dân
Thờ tại Thụy Dũng - Thái Thụy
- Hoàng Bà Quý Nương: thời Trần, có công lập Ẩp, chăm dân, âm phù thắng giặc Minh Thờ tại Hồng việt - Đông Hưng
- Càn Bà Vương quốc thái Đinh Thị Ngọc Kể: thời Trần - Lê, có công giúp Lê Lợi đánh quân Minh, khai hoang lập Ấp, chăm dân
Trang 5528 Van hóa th ờ NữTHẮN - MẴU ở VlỆT NAM VÀ CHÂU Á
- Hải Tây Phương Dung công chúa: thời Lê, có công chống giặc Minh Thờ tại Thái Hồng- Thái Thụy
- Phương Nương Đại Vương: thời Lê, có công đánh quân Minh
Thờ tại Thụy Hà - Thái Thụy
- Hoa Nhan công chúa: thời Lê, có công dẹp loạn an dần, chăm dân lập Ắp
Thờ tại Vũ Đông - Kiến Xương
- Thiên Hoa Thần Nữ đệ bát Đại vương: thời Lê, giúp Vua dẹp yên phản loạn, 'sau khi chết rất linh ứng phù trợ nước
Thờ tại Quỳnh Ngọc - Quỳnh Phụ
- Công chúa Đào Thị Thanh: thời Lê, giúp vua an dân, dẹp đạo tặc, đức
độ thương dân Thờ tại Vũ Văn - Vũ Thư
- Anh Linh Thần Nữ: thời Nguyễn, đánh loạn tăc ân dân, đánh giặc cứu nước
Thờ tại Thụy Trường - Thái Thụy
3 Những Nữ Thần Thánh Mầu không phải người Thái Bình nhưng có công xây dựng và giữ nước được dân thờ tại Thái Bình
- Hùng Triều Vương Mau: là mẹ hai tướng Trần Đông, Trần Điển có công đánh giặc cứu nước thời Hùng Vương Thờ tại Thụy Trường, huyện Thái Thụy
- Hoàng Bà Đại Vương: Thời hai bà Trưng, sinh ra tướng giúp hai bà Trưng đánh giặc Thờ tại Thụy Phong, Thái Thụy
- Kiều Hoa Công chúa: là tướng của hai bà Trưng
Thờ tại Hòa Bình, huyện Vũ Thư
- Thánh Mầu Ả Phương Dung: Giúp Triệu Quang Phục đánh giặc
Thờ tại Luật Nội - Vũ Thư
- Nam Hải Đại Càn Thánh Mầu: thời Lý - Trần, (là Hoàng Hậu nhà Tống tuẫn tiết ở biển Đông vì không quy phục nhà Nguyên, xác trôi vào Thái Bình), có công âm phù cho dân, cho nước ta Thờ tại nhiều nơi ờ Tiền Hải, Thái Thụy
Trang 6Bảng thống kê thờ nữ thần ở Thái Bình 529
- Quang Thục Hoàng Thái Hậu Ngô Thị Ngọc Dao: thời Lê, mẹ Lê Thánh Tông
Thờ tại nhiều nơi ở Đông Hưng, Hưng Hà
- La Nga Công chúa (Mỵ châu): thời An Dương Vương
Thờ tại Hồng Thái và nhiều nơi khác thuộc huyện Kiến Xương
4 Những ngôi vị Nữ Thần Thánh Mẩu có công chăm dân lập
Ấp, dạy dân canh tác hoặc là Tổ nghệ
a - Các ngôi vị Mầu là người Thái Bình có công dạy nghề, lập Ắp chăm dân:
- Hùng Vương đệ bát cung Phi Liên Nương Thánh Mẩu: Đời Hùng Vương
Có công khai hoang lập Ấp, dạy dân canh cửi Thờ tại An Vinh - Quỳnh Phụ
- Huệ Từ Thái Thượng Hoàng Hậu (Mầu Huệ Từ ) và Thiệu Ninh công chúa: thời Trần Có công khai hoang lập Ẩp, an dân Thờ tại Đông Vinh - Đông Hưng
- Anh Nguyên Quận Chúa (Hoa Đào Công chúa, Mau Hoa Đào) thời Trần, có công khai hoang lập ấp, dạy dan canh tác, giúp Hưng Đạo Vương đánh giặc ở Bạch Đằng Thờ tại Đào Động - An Lễ - Quỳnh Phụ
- Tổ Mầu Nguyễn Nhất nương: thời Lê - Nguyễn, bà tổ nghề đan Vó Thồr tại Đình Phùng - Kiến Xương
- Kiệt Tiết công Thần bảo mẫu Đại Vương Nguyễn Thị Tần, thời Lê - Nguyễn
Bà tổ nghề bánh cáy Thờ tại Nguyên Xá - Đông Hưng
b - Các ngôi Nữ Thần là người Thái Bình có công dạy nghề, lập Ấp chăm dân:
- Ả Lã Phương Dung: Dạy dân nghề trồng dâu nuôi Tằm ' là tưởng của
2 bà Trưng
Thờ tại: Bách Thuận - Vũ Thư
- Trinh Liệt nữ Mai Hoa Công chúa: có công giúp dân, lập Ấp
Thờ tại An Dục - Quỳnh Phụ
Trang 75 3 0 Van hóa th ờ n ữ thân - mẫu ở V iệ t nam v a chảu á
- Bà Chúa Bèo dâu: truyền nghề nuôi bèo hoa dâu
Thờ tại Quỳnh Vân - Quỳnh Phụ
- Huyền Thiên Đàn Giáng Công Chúa: thời Lý, có công Âm phù cho dân phong đăng hòa cổc và may mắn Thờ tại Quang Trung - Vữ Thư
- Hoàng Bà và nhị vị Công chúa: thời Lý Có công giúp Vua dẹp loạn
và dạy dân canh nông Thờ tại Quỳnh Ngọc - Quỳnh Phụ
- Minh Bảo phu nhân: thời Lý, có công dạy dân canh nông, tằm tang Thờ tại Việt Hùng - Vũ thư
- Trần Triều phu nhân: thời Trần, có công dạy dân canh tác nông nghiệp và mờ mang ngành nghề, nêu gương đức độ Thờ tại Tiến Đức - Hưng Hà
- Thiều Dương Công Chúa: con Vua Trần Thánh Tông Chí hiếu, đức sáng, có công chăm dân, khai hoang lập ấp
Thờ tại Liên hiệp - Hưng Hà
- Kim Hoa Công chúa: con Vua Trần anh Tông, âm phù giúp dân khỏi thiên tai địch họa, phong đăng hòa cốc Thờ tại Hồng minh - Hưng Hà
- Đức Chúa Hoa Trần triều Đại Vương phu nhân: có công khai hoang lập ấp, dạy dân canh tác và cũng chồng đi đánh thắng Chiêm Thành
Thờ tại Quỳnh Hoàng - Quỳnh Phụ
- Thiên Ninh công chúa: nhà Trần, có công giúp Vua dẹp phản loạn và dạy dân canh tác lập Áp
- Gia Từ Hoàng Hậu: thời Trần, có công dẹp loạn, khai hoang lập ấp, chăm dân
Thờ tại Thụy Dũng - Thái Thụy
- Trần Triều Bảo Hoa công chúa: có công khai hoang lập Ẩp, chăm dân Thờ tại Trung Liệt - TP Thái Bình
- Quang Ánh Công chúa: thời Trần, có công khai hoang lập Ấp, dạy dân canh tác, đức sáng Thờ tại nhiều nơi ở Vũ Thư, Hưng Hà
- Hoàng Bà Quý Nương: thời Trần, có công lập Ấp, chăm dân, âm phù thắng giặc Minh Thờ tại Hồng việt - Đông Hưng
- Càn Bà Vương quốc thái Đinh Thị Ngọc Kế: thời Trần - Lê, có công lỉiúp Lê Lợi đánh quân Minh, khai hoang lập Ấp, chăm dân
Trang 8B ả n g thống kê thờ n ữ th ầ n ở Thái Bình 531
- Như Ý Tích quang Hoàng Thái Hậu: thời Lê, chăm dân, đức độ
Thờ tại Phú Sơn - Hưng Hà
- Gia Thục trường công chúa; thời Lê, thương dân, đức độ, âm phù linh ứng
Thờ tại Nguyên Xá - Đông Hưng
- Bào Thanh công chúa: thời Lê, đức độ, thương dân, dạy dân canh nông Thờ tại Tây Đô - Hưng Hà
- Hoa Đình Công chúa: thời Lê, khai hoang lập Ấp, chăm dân, đức độ Thờ tự tại Quỳnh Châu - Quỳnh Phụ
- Vông Vang Công chúa: thời Mạc, có công khai khẩn lập Ấp, thương dân Đức độ, Thiện tâm.Thờ tại Cao mại - Kiến Xương
- Tiên Nàng phụ nhân: thời Lê, đức độ thương dân, lập Âp, chăm dân Thờ tại Hùng Dũng - Hưng Hà
- Bà Chúa uốp: thời Lê, dạy dân nghề tầm tang, lập Ấp thương dân Thờ tại An Khê - Quỳnh Phụ
- Hoa Nhan công chúa: thời Lê, có công dẹp loạn an dân, chăm dân lập Ắp
Thờ tại Vũ Đông - Kiến Xương
- Đức Thánh Bà Xuân Hoa công chúa: thời Lê, có công khai hoang lập
Ắp, thương dân, sống đức độ, chết linh úmg phù trợ dân
Thờ tại Hòa tiến - Hưng Hà
- Bà Chúa Giỏ: thời Lê - Nguyễn, thương dân, xây dựng thôn Áp, chí thiện
Thờ tại Văn Lang - Hưng Hà
c - Những ngôi Nữ Thần Thánh Mẩu không phải người bản địa, nhưng
có công dạy nghề, lập Ấp chăm dân được thờ phụng tại Thái Bình:
- Ngọc Côi Công Chúa ; thời Hùng Vương, đã có công dạy dân canh tác và lễ nghĩa Thờ tại Quỳnh Ngọc, huyện Quỳnh Phụ
- Tiên Dung Công chúa (Mâu Tiên D ung); thời Hùng Vương, cho dân giống lúa để cấy, dạy dân cấy lúa, trừ dịch bệnh cho dân Thờ tại Tân Phong, huyện Vũ Thư
Trang 9532 Văn hóa th ờ Nữ thắn - MẪU ở VlỆT NAM VÀ CHÂU Á
- Trinh Liệt nữ Mai Hoa Công chúa: có công giúp dân, lập Ấp Thờ tại
An Dục - Quỳnh Phụ
- Bảo Hoa công chúa: là cháu của vua Hùng, có công dạy dân khai hoang lập Ấp, dạy nghề Tằm tang Thờ tại: Thái Thịnh - Hưng Hà
- Huyền Trân Công chúa và Phương Dung đại vương: thời Trần, có công lập Áp, dạy dân canh nông, dạy dân làm nghề đan lát
Thờ tại An Ninh, An Bài - Quỳnh Phụ và nhiều nơi ở Hưng Hà, Thái Thụy
5 Những ngôi vị Nữ Thần - Thánh Mẩu nêu gương dạy dân
về đức độ lễ nghĩa, phong tục, chăm sóc sức khỏe cho dân
a - Các ngôi Mầu là người Thái Bình có công dạy dân lễ nghĩa, chăm dần:
- Thái Mẩu Vũ như Sơn: Ở thời Hùng Vương, đã có công dạy dân lễ nghĩa, nhân đạo Thiện tâm Khi hóa thần vẫn âm phù thắng giặc Thờ tại Văn Lang, huyện Hưng Hà
- Linh Nhân Hoàng thái hậu (Mẩu Ịiinh Nhân): Thời Lý, dạy dân lễ nghĩa, phong tục Thờ tại Đông Á - Đông Hưng
- Huệ Từ Thái Thượng Hoàng Hậu (Mau Huệ Từ ) và Thiệu Ninh công chúa: thời Trần Có công khai hoang lập Ắp, an dân Thờ tại Đông Vinh - Đông Hưng
- Nam Hải Đại Càn Thánh Mầu: thời Lý- Trần, (là Hoàng Hậu nhà Tống tuẫn tiết ở biển Đông vì không quy phục nhà Nguyên, xác trôi vào Thái Bình), có công âm phù cho dân, cho nước ta Thờ tại nhiều nơi ở Tiền Hải, Thái Thụy
- Anh Nguyên Quận Chúa (Hoa Đào.Công chúa, Mau hoa Đào) thời Trần, có công khai hoang lập ấp, dạy dân canh tác, giúp Hưng Đạo Vương đánh giặc ở sông Bạch Đằng Thờ tại Đào Động - An Lễ - Quỳnh Phụ
b -Các ngôi Nữ Thần là người Thái bình có công dạy dân lễ nghĩa, chăm dân:
- Vương Phi Đàm Chiêu Trinh: Thời Trần, dạy dân lễ nghĩa, thiện lương Thờ tại Mỹ xá - Hưng Hà
Trang 10B ản g thống kê thờ n ữ thần ở Thái Bình 533
- Bà Thượng: Thời Lê, dạy dân hát Ả đào, hát Chèo
Thờ tại Đông Phương - Đông Hưng
- Nguyệt Quang Công chúa: thời Lý, có công truyền bá cây thuốc, chữa bệnh cho dân Thờ tại An Quý - Quỳnh Phụ
- Hoàng Bà và nhị vị Công chúa: thời Lý Có công giúp Vua dẹp loạn
và dạy dân canh nông Thờ tại Quỳnh Ngọc - Quỳnh Phụ
- Minh Bảo phu nhân: thời Lý, có công dạy dân canh nông, tằm tang Thờ tại Việt Hùng - Vũ thư
- Trần Triều phu nhân: thời Trần, có công dạy dân canh tác nông nghiệp và mờ mang ngành nghề, nêu gương đức độ Thờ tại Tiến Đức - Hưng Hà
- Từ Hòa Công chúa: thời Trần, sống giữ tiết nghĩa, chết vẫn âm phù thắng giặc
Thờ tại Văn Lang - Hưng Hà
- Trần Thị quý Minh: thời Trần, bà tổ "Múa giáo cờ giáo quạt" chăm dân, không ham phú quý thờ tại Đông Tân - Đông Hưng Thái Giang - Thái Thụy
- Đệ tam Cung phi Mai Thị Nguyệt Ánh: thời Trần, là bà tổ nghề làm Muối
Thờ tại: Thụy Hải - Thái Thụy
- Đức tông Trịnh Hoàng Hậu: thời Lê, đoan chính, nữ liệt, đức độ Thờ tại Phú Sơn - Hưng Hà
- Minh tông Trịnh Hoàng Hậu: thời Lê, nhân từ, đức độ, thương dân Thờ tại Phú Sơn - Hưng Hà
- Chiêu Tông Phạm Hoàng Hậu: thời Lê, đức độ, đoan chính, dạy dân
lễ nghĩa.'
Thờ tại Phú Son - Hưng Hà
- Trần lệnh công phu nhân Đỗ Thị Doanh: thời Lê, có công dạy dân lễ nghĩa, đức cao, lập Ắp dựng Chùa Thờ tại Xuân Hòa - Vũ Thư và nhiều nơi ờ Hưng Hà