Với nội dung tập trung vào việc xem xét khía cạnh những ảnh hướng của định kiến giới đôí với người đồng tính luyên ái, bài viết cô' gắng làm rõ khái niệm định kiên giới, một sô' [r]
Trang 1ẢNH HƯỞNG CỦA ĐỊNH KIẾN GIỚI ĐÔI vứl NGƯỜI ĐỔNG TÍNH LUYẾN ÁI
Tóm tắt
Mặc dù trong những năm gần đây, xã hội Việt Nam đã có cái rửủn thoáng hơn vê' người đồng tính Tuy nhiên xuất phát từ những quan điểm sai lầm cho rằng đổng tính luyêh ái là bệnh tâm thần, là những biểu hiện lệch lạc về tâm lý, lôi sống tha hóa mà xã hội đã dành cho người đồng tính luyên ái sự kỳ thị, biểu hiện ở những hành động như chế giễu, ghê sợ, phân biệt đối xử, thù hằn, bạo lực, xa lánh thậm chí cô lập
Định kiên giới mà xã hội gây ra đã ảnh hưởng nặng nề đến tâm lý của người đồng tính luyến ái Trước áp lực của xã hội vê' kì vọng giói khiến nhiều người đồng tính nghi ngờ về bản thân Chính bản thân họ cũng cho mình là bất thường, bệnh lý và đi ngược với những chuẩn mực của xã hội Nhiều người đổng tính khi nhận ra xu hướng tình dục đổng giới của mình lại có xu hướng không chấp nhận bản thân, họ cảm
thây bối rối, mặc cảm bởi xu hướng tình dục không giống với đa số
những người dị tính Từ đó, họ ngộ nhận cho rằng mình bị bệnh, do vậy những người đổng tính luôn cô' gắng tìm cách thay đổi mình để chuyển sang có tình cảm một người khác giới, thậm chí nhiều người đổng tính trước áp lực của xã hội đã che giấu bản thân mình bằng cách sông trong một vỏ bọc đáp ứng mong đợi của gia đình, xã hội Họ không dám công khai giới tính thật của mình vì lo lắng, bất an, họ sợ gia đình bị ảnh hưởng và tổn thương vì sự định kiến, kỳ thị của xã hội Trước áp lực của xã hội đôì với người đổng tính luyến ái thì trong môi
HVCH Đồng Thị Yến*
• Khoa Tâm lý học, Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQGHN
Trang 2HVCH Đ ồng Thị Y ến
quan hệ tình cảm, khó khăn lơn nhất với người đổng tính đó là những mâu thuẫn trong mốĩ quan hệ đồng giới Họ luôn đâu tranh với bản thân*, vói người yêu, bâ't đổng vói người yêu giông như đôì vói người dị tính nhưng mâu thuẫn đó khó giải quyết hơn và thường khi không giải quyết được thì dẫn đến những hành động bế tắc, tuyệt vọng, tiêu cực như chấp nhận sông một cuộc sông mà gia đình, xã hội kỳ vọng đó là lập gia đình với người khác giói, sinh con hoặc bị đôi tượng khác lạm dụng, xâm hại Những ảnh hường của định kiến giói đôi vơi người đổng tính luyến ái trong nhiều trường hợp khiêh họ bị rôĩ loạn tâm lý thậm chí gây nên trầm cảm hay những tổn thương tình thần
Tử khóa: Định kiến, đổng tính
*
1 Đặt vấn đề
Người đổng tính luyến ái là một bộ phận hợp thành nên nhân loại nhưng ở nhiều nơi trên thế giói họ vẫn bị xã hội kì thị, định kiến bởi sự khác biệt trong xu hưóng tính dục của mình Ở một sô' quốc gia Hổi giáo và châu Phi, những hành vi đồng tính vẫn bị coi là phạm pháp, người đổng tính bị cấm kết hôn, bị cấm hiến máu, bị câm nhận con nuôi, bị cấm gia nhập quân đội, thậm chí bị câm công khai mình là người đồng tính Ngay ở những quốc gia tiến bộ với hệ thông luật pháp tôn trọng nhân quyền như Mỹ hay ú c vẫn duy trì cái gọi là "phòng vệ đồng tính chính đáng", có nghĩa là bạn có quyền "hoảng loạn và giết chêt ngươi đổng tính nếu họ có tình ý với bạn" và điều đó được gọi là
"phòng vệ đồng tính chính đáng" Chính sự miệt thị và ghê sợ rigười đổng tính song hành cùng nhau như vậy mà hậu quả là hàng năm ở Mỹ
có hàng chục người đổng tính luyến ái bị sát hại
Trong những năm gần đây, mặc dù xã hội Việt Nam đã có cái nhìn thoáng hơn vê người đổng tính Tuy nhiên, xuất phát từ những quan điểm sai lầm cho rằng đổng tính luyến ái là bệnh tâm thần, là những biếu hiện lệch lạc về tâm lý, lôi sông tha hóa mà xã hội đã dành cho người đổng tính luyến ái sự kỳ thị, biểu hiện ở những hành động như chế giễu, ghê sợ, phân biệt đối xử, thù hằn, bạo lực, xa lánh thậm chí cô lập
Trang 3Ảnh hưởng của định kiến giới đôi với người đồng tính luyến ái
Với nội dung tập trung vào việc xem xét khía cạnh những ảnh hướng của định kiến giới đôí với người đồng tính luyên ái, bài viết cô' gắng làm rõ khái niệm định kiên giới, một sô' đặc điểm tâm lý của người đồng tính luyên ái và ảnh hưởng của định kiến giói đôi với người đổng tính luyến ái
2 Ảnh hưởng của định kiến giới đối với người đồng tính luyến ái
2.2 Định kiên là gì?
Trong tiếng Anh, định kiên (prejudice) được định nghĩa là sự ghét
hay yêu thích không có lý do đối với một người, một nhóm, một thói quen đặc biệt là khi sự yêu ghét đó dựa trên chủng tộc, tôn giáo, giới tính (Oxíord University Press 8lh Edition, tr 1193)
Các nhà tâm lý học đã chỉ ra: Định kiên ám chỉ một thái độ đặc biệt, mà thông thường là những thái độ tiêu cực đối với thành viên các nhóm xã hội khác Theo p Berger: "Điều tệ hại nhất của định kiến là
nó có thể làm cho người ta trở thành chính con người mà định kiến đó đặt ra" Định kiến giới được hiểu không chi là thái độ tiêu cực khi đánh giá về vai trò của nam giới và phụ nữ, mà trong nó còn chứa đựng ý nghĩa về một mô hình điều khiển hành vi của cá nhân mang định kiến, tùy thuộc cá nhân đó là nam hay nữ Trong chừng mực hiểu định kiên là một dạng thái độ đặc biệt, định kiến có chức năng như một giản đồ, khuôn nhận thức để tổ chức và gợi lại các thông tin Nhiều bằng chứng đã chỉ ra rằng, khi liên quan đến những khác biệt giữa hai giới thì những tri giác thông thường và các khuôn mẫu giới được sử dụng đế rút ngắn thời gian hiểu biết về một cá nhân thì đồng thời nó củng tồn tại nguy cơ làm người mang định kiến đánh giá thiếu khách quan về đôì tượng Chính vì thế, việc cởi bỏ những định kiến về giới trong xã hội vì sự phát triêh tự nhiên và công bằng của con người
là cẩn thiết, đặc biệt hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của định kiến giới đôi với đô'i tượng bị xã hội gán nhãn là "bệnh" hay "bất thường", bóng"
2.2 M ột sô'đặc điểm tâm lý của người đồng tính luyêh ái
Xã hội Việt Nam hiện nay vẫn mang nặng định kiến khi nhìn nhận
về người đồng tính luyến ái Người đổng tính bị gắn cho những cái nhãn như "bất thường", "bệnh", "pê đê", "bóng", "ô môi", "xăng pha
Trang 4HVCH Đ ồng Thị Y ế n
nhớt" Do vậy, ở họ có những nét tâm lý đặc trưng như sông khép mình, mặc cảm, tự ti trước sự định kiêh, kỳ thị của xã hội Không ít người đổng tính, khi đôi mặt với sự thật về giói tính, trong họ lại bùng
nổ một cuộc đấu tranh tâm lý dữ dội Sự nhập nhằng, đan xen giữa giới sinh học và giói tính thực về mặt tâm lý khiên áp lực tâm lý của người đồng tính nặng nề hơn bao giờ hết
Theo nhà nghiên cứu Vivienne Cass (1979), có sáu giai đoạn tâm lý
mà những người đồng tính phải trải qua khi họ đề cập xu hương tính dục của mình Hầu hết những đồng tính nam và nữ đã chấp nhận sáu giai đoạn này Chúng bao gổm:
(1) Ý thức bản dạng (identity awarenness) - giai đoạn bôi rôi: Đó là thòi điểm một đứa ữẻ hay một người thành niên bắt đầu nhận ra mình có những cảm giác khác vói mọi người và khác với những gì họ được dạy (2) Sự so sánh bản dạng (identity comparison) - giai đoạn so sánh:
Cá nhân này bắt đẩu suy xét về nhũng cảm giác riêng của mình và so sánh chúng vơi những niềm tin của xã hội, cha mẹ và những người đổng đắng khác
(3) Sự chịu đựng bản dạng (identity tolerance) - giai đoạn bị mâu thuẫn, giằng xé chịu đựng vói bản dạng của mình Trong suốt giai đoạn này, người đổng tính thường chông cự lại những cảm xúc của mình và chổi bỏ những cảm xúc đó Nhìn chung ít ai muôn mình trở thành người đổng tính trong một xã hội bình thường
(4) Châp nhận bản dạng (identity acceptance) - Giai đoạn chấp nhận: Sau khi nhận thức tính dục làVnột phần của bản thân họ, họ bắt đầu đi theo xu hương đó, thể hiện cảm xúc và ham muôn cá nhân, bắt đầu tìm một vị trí trong một thế giới - nơi mà họ được chấp nhận và là nơi thuộc vể họ
(5) Tự hào về bản dạng (identity pride) - giai đoạn tự hào: Giai đoạn này thường kéo theo sự giận dữ của cha mẹ, xã hội, tôn giáo và những chuẩn mực khác của xã hội mà tất cả đều cho là họ tồi tệ, sai trái,
vô đạo đức hay tâm thần chỉ vì cảm xúc của họ và thiên hưóng tình dục đổng giới Họ đi theo xu hương tính dục đồng giới và bộc lộ xu hướng
Trang 5Anh hưởng của định kiến giới đối với người đồng tính luyến ái
tính dục mới của bản thân Trong suốt giai đoạn này những người đổng tính nam hay nữ có thể bắt đầu chống lại những gì xã hội đã quy định
(6) Giai đoạn hòa nhập (identity synthesis): giai đoạn cuối khi xu hướng tính dục đổng giới được họ châ'p nhận như một phẩn của bản thân thay vì họ đi phân tích nguyên nhân Thay vì là một người đổng tính nam hay nữ, họ bắt đầu nhìn nhận mình như những người cha, người mẹ, người công nhân, người lãnh đạo những người cũng là người đổng tính Cũng ở giai đoạn này họ chấp nhận bản thân một cách hoàn toàn hơn là nhìn xu hướng tính dục đổng giới như một phần tách rời khỏi bản thân họ Việc "công khai" (coming out) rất quan ữọng vói người đồng tính Nhiều người e ngại công khai vì sợ gặp phải những định kiến và kỳ thị Nhiều người quyết định giữ kín, nhiều người chọn cách công khai trong một số hoàn cảnh cụ thể, một sô' lại quyết định công khai rộng rãi Việc chia sẻ xu hướng tính dục của mình với người khác rất có ý nghĩa
và tác động đến sức khỏe tình thần của người đồng tính Có những bằng chứng khoa học cho thấy quá trình nhận dạng và công khai về tính dục của người đổng tính liên quan mật thiết với các biên chuyển về tâm lý của họ - quá trình đó càng thuận lợi và tích cực thì sức khỏe tinh thần và lòng tự tôn của bản thân họ càng được nâng cao Cững giống như người dị tính, nêu người đồng tính có thể chia sẻ và được hỗ trợ từ gia đình, bạn bè và người thân thì họ sẽ càng thây thoải mái và có động lực sông hơn Những người đổng tính cố gắng giữ kín xu hướng của mình có thê’ gặp nhiều vân đề về trầm cảm, rối loạn lo âu hơn
2.3 Ảnh hưởng của định kiên giới đôi với người đổng tính luyến ái
Định kiến giới mà xã hội gây ra đã ảnh hưởng nặng nề đến tâm lý của người đổng tính luyêrt ái Trước áp lực của xã hội về kì vọng giói khiến nhiều người đổng tính nghi ngờ về bản thân Bâ't kỳ đứa trẻ nào khi sinh ra cũng "mặc nhiên" cho rằng đã là nam giới phải mạnh mẽ, phải là trụ cột trong gia đình và phải lập gia đình với người khác giới
và ngược lại Sự kỳ vọng không chi từ gia đình của những người đồng tính luyến ái mà sự kỳ vọng còn nằm trong chính bản thân họ Chính bản thân họ cũng cho mình là bầt thường, bệnh lý và đi ngược với đa sô', với những chuẩn mực của xã hội
Trang 6HVCH Đ ồng Thị Y ế n
Hầu hết những người đổng tính nghi ngờ về bản thân, trở nên bốỉ rối trưóc xu hương tình dục của mình, sợ bị mọi người đánh giá là minh khác thường Nhiều người đổng tính khi nhận ra xu hưóng tình dục đổng giới của mình lại có xu hưóng không châp nhận bản thân, họ cảm thây bôì rối, mặc cảm bởi xu hướng tình dục không giông với đa sô' những ngươi dị tính Từ đó, họ ngộ nhận cho rằng mình bị bệnh, do vậy những ngưòi đổng tính luôn cố gắng tìm cách thay đổi minh để chuyển sang có tình cảm một người khác giới, thậm chí nhiều ngưòi đổng tính trưóc áp lực của xã hội đã che giấu bản thân mình bằng cách sống trong một vỏ bọc đáp ứng mong đợi của gia đình, xã hội
Ở một sô' quôc gia châu Á, đặc biệt ở Việt Nam, sờ dĩ định kiến giói ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý ngươi đồng tính luyến ái bởi tư tưởng Khổng giáo Theo Khổng giáo, người đàn ông nên lập gia đình và sinh con để nối dõi tông đường Người đổng tính trẻ thường bị áp lực bởi gia đình là phải lập gia đình Cha mẹ thường cảm thây an tâm khi con trai họ đã lập gia đình Nhưng sau khi lập gia đình, đổng tính luyêh ái trở thành một bí mật và là cuộc sông riêng tư của mỗi cá nhân Nhiều người dằn vặt, đau khổ vì đã "lừa dôi" những ngươi thân, sông không đúng với giới tính thật của mình
Trước đây, người đổng tính thường sông khép kín, ngại bộc lộ thì ngày nay họ có xu hưóng công khai giói tính thật, thậm chí một sô' còn làm đám cưới rình rang vói mong muôn được xã hội thừa nhận Đó chỉ
là phần nổi và dường như nó chỉ là cơ chế phòng vệ của chính bản thân
họ Hầu hết môi quan hệ cùng giói của người đổng tính thường không được gia đình và xã hội thừa nhận, thậm chí những người đổng tính muôn đến vói nhau bị gia đình và họ hàng đe dọa nhằm chấm dứt mô'i quan hệ đó Điều này lý giải cho nhu cầu thiết tha của người đồng tính luyến ái trong việc mong muôn được sự thừa nhận và cho phép của các gia đình đôì vói việc kết đôi và sông chưng,
Đế nhận ra xu hướng tính dục của minh, bản thân người đổng tính phải trải qua cuộc đâu tranh tâm lý dử dội trong chính bản thân họ Nhiểư người đồng tính đau khổ, giằng xé khi biết xu hưóng tính dục của mình khác biệt so vơi đa số Mặt khác, bản thân những người đổng tính khi Ììhìn nhận về chính những người trong giói của minh cũng có sự hoài
Trang 7Ảnh hưởng của định k iến g iớ i đối với n gư ờ i đ ồ n g tính lu yến ái
nghi, dò xét Thực tế còn rất nhiều người đổng tính muốn kết hôn nhưng không dám công khai vì sợ bị tẩy chay Họ lo lo lắng, bâ't an, họ sợ gia đình bị ảnh hưởng và tổn thương vì sự định kiến, kỳ thị của xã hội
Trước áp lực của xã hội đối vói người đổng tính luyến ái thì trong mối quan hệ tình cảm, khó khăn lớn nhất vói người đồng tính đó ỉầ những mâu thuẫn trong môì quan hệ đổng giói Họ luôn đâu tranh YÓi bản thân, vói ngưòi yêu, bâ't đồng vơi người yêu giông như đối vói người dị tính nhưng mâu thuẫn đó khó giải quyết hơn và thường khi không giải quyết được thì dẫn đến những hành động bế tắc, tuyệt vọng, tiêu cực như chấp nhận sông một cuộc sông mà gia đình, xã hội kỳ vọng đó là lập gia đình với người khác giói, sinh con hoặc bị đối tượng khác lạm dụng, xâm hại Những ảnh hưởng của định kiến giói đôi vói người đồng tính luyến ái trong nhiều trường họp khiên họ bị rôì loạn tâm lý, thậm chí gây nên trầm cảm hay những tổn thương tinh thần Thậm chí, nhiều người đổng tính vì không thể chia sẻ và tìm được sự đồng cảm từ gia đình, những người thân đã bò nhà đi lang thang, gia nhập vào’ các nhóm tội phạm - đây chính là nguyên nhân khiên người đồng tính bước chân vào con đường mại dâm, phạm tội
3 Kết luận
Quan niệm về người đồng tính rất đa dạng và điều này phản ảnh
sự đa dạng về cách hiểu thế nào là người đồng tính của xã hội Sự đa
dạng này xuất phát từ cách nhìn nhận các khía cạnh khác nhau trong
cuộc sông xã hội - từ góc độ con người sinh học, đặc điểm câu tạo cơ
thề, thay đổi nội tiết tô' bên trong cơ thẽ, thể hiện giói bên ngoài, hay vai
trò giói Trước đây tình dục đồng tính bị xem là một căn bệnh - một rô'i loạn cần phải được chữa trị Nhưng y học và tâm thần học đã công bô' thì khác biệt hoàn toàn Năm 1973, đồng tính được chính thức đưa ra khỏi SỔ chần bệnh (DSM-3) của APA Vì đồng tính luyến ái không phải
là bệnh nên xã hội cần có ý thức tôn trọng sự đa dạng của các cá nhân trong xã hội, trên cơ sở đó tôn trọng quyền của người đổng tính như quyển của ngưòi dị tính Tránh sự khắc họa chân dung ngưòi đổng tính dựa trên định kiến giói Điều này góp phần giảm thiểu nhũng ảnh hướng tiêu cực của định kiên giới đôi vói người đổng tính luyến ái
Trang 8TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Psychological, and Social Characteristics of Self-Identified Lesbian,
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC292773
2 Characteristics and motivations behind agreements among gay male
couples: differences by agreement type and couple serostatus http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20635246
3 Psychological, and Social Characteristics of Self-Identified Lesbian, Gay, and Bisexual Adults in a u s Probability Sample.
4 Marie-Eve Blanc, Social construction of male homosexualities in Vietnam Some keys to understanding discrimination and implications for HIV prevcntion strategy.