Sau khi áp dụng sáng kiến này vào quá trình bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lí trung học cơ sở, những em học sinh tôi phát hiện bồi dưỡng đều rất yêu thích, được trang bị những kiến thức[r]
Trang 1
CHUYÊN ĐỀ: PHƯƠNG PHÁP BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI BỘ MÔN
ĐỊA LÍ LỚP 9
1 Tình trạng giải pháp đã biết:
Môn Địa lí là môn học ít được học sinh yêu thích, nên việc tuyển chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lí là hết sức khó khăn Thông thường những em học sinh giỏi môn Địa lí là học sinh giỏi toàn diện, hoặc giỏi về khoa học tự nhiên,
do đó các em không mấy hứng thú khi được chọn môn Địa lí để dự thi Bên cạnh đó một số phụ huynh nghĩ môn Địa lí là môn phụ, học bồi dưỡng có đạt kết quả thì sau này cũng không làm được gì nên thường không ủng hộ con, em mình đi học bồi dưỡng môn Địa lí Học sinh đi học bồi dưỡng chỉ mang tính ép buộc, học cầm chừng, không có hứng thú trong học bối dưỡng nên kết quả đạt được không cao
Vì vậy để nâng cao chất lượng mũi nhọn môn Địa lí là hết sức quan trọng Trong bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lí giữa giáo viên và học sinh cần có phương pháp tư duy, phân tích, nghiên cứu để tìm ra mối liên hệ của các hiện tượng địa lí, các sự vật hiện tượng ngoài thực tế, để khai thác hết khả năng tiềm năng của mỗi
học sinh đặc biệt là học sinh giỏi Nên tôi đã chọn đề tài “Phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi bộ môn địa lí lớp 9 ”.
2 Nội dung giải pháp:
2.1 Mục đích của giải pháp:
Nhằm giúp học sinh có phương pháp học tập bồi dưỡng tích cực và hiệu quả hơn; biết tự giác tìm tòi, khám phá các tri thức thông qua môn học; nhằm có kết quả học tập tốt nhất
2.2 Nội dung của giải pháp:
+ So với tình trạng giải pháp trước đây thì ở sáng kiến này có những điểm mới, có những giải pháp mới khác biệt so với giải pháp cũ như:
- Giáo viên chỉ cung cấp các kiến thức
cơ bản của môn địa lí trung học cơ sở
- Giáo viên hướng dẫn học sinh tự hệ thống các kiến thức Địa lí trọng tâm từ lớp 6 đến lớp 9 để các em nhớ lâu kiến thức Hình thành ở học sinh khả năng chứng minh, lập luận và giải quyết các vấn đề địa lí
- Về kỹ năng bản đồ, biểu đồ giáo viên
chỉ hướng dẫn học sinh các bài tập trong
sách giáo khoa, chưa đi sâu vào phân
- Đi sâu vào hướng dẫn kỹ năng đọc bản
đồ, từ đó khai thác kiến thức được trình bày trong bản đồ Các bước thực hiện
Trang 2tích bản đồ, các số liệu địa lí, ý nghĩa
của các số liệu
trình tự khi vẽ và nhận xét biểu đồ Giúp học sinh phát hiện ý nghĩa của các số liệu địa lí, mối quan hệ của các số liệu địa lí
Để thực hiện giải pháp này cần tiến hành theo cách thức và các bước sau: + Cách thức thực hiện: Áp dụng thường xuyên, đều đặn các biện pháp này vào các bài giảng trên lớp và trong quá trình bồi dưỡng học sinh giỏi
+ Các bước thực hiện cụ thể của giải pháp:
Tìm hiểu nguyên nhân học sinh chưa tích cực trong học bồi dưỡng
Tìm và đưa ra một số biện pháp, cách thức thực hiện mới nhằm thúc đẩy sự tích cực, hứng thú học tập cho học sinh trong quá trình học bồi dưỡng môn Địa lí Sau khi chọn được đội tuyển học sinh giỏi theo quy định Tôi bắt tay ngay vào hướng dẫn các em ôn tập từ năm lớp 8 và hướng dẫn các em cách tự học, tự nghiên cứu tài liệu thêm ở nhà Tôi tập trung hướng dẫn học sinh ở hai phần chính: về kiến thức và kỹ năng
* Về kiến thức:
Tôi hướng dẫn các em ôn tập từ kiến thức lớp 6 đây là phần kiến thức đại cương rất khó nhưng cũng rất quan trọng là nền tảng cho các kiến thức sau này trọng tâm ở phần bản đồ, xác định phương hướng, đo đạc, tính toán trên bản đồ Tiếp theo là phần chuyển động của Trái Đất quanh trục, quanh Mặt Trời và các hệ quả Ở phần này học sinh phải nắm chắc và giải thích được 04 vị trí của Trái Đất vào các ngày xuân phân, thu phân, đông chí và hạ chí Vận dụng vào giải thích được một số hiện tượng và kinh nghiệm của dân gian như:
“ Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng Ngày tháng mười chưa cười đã tối”
Tính thành thạo, góc nhập xạ và ngày lên thiên đỉnh của Mặt Trời và giờ khu vực
Phần khí quyển, học sinh nắm chắc đặc điểm cấu tạo của lớp vỏ khí, nguyên nhân hình thành gió và các khối khí ảnh hưởng của nó tới khí hậu
Thủy quyển học sinh nắm chắc nguyên nhân hình thành sóng biển và dòng biển
Ở kiến thức lớp 6 này do rất khó và trừu tượng nên tôi dạy bằng giáo án điện
tử giúp học sinh dễ hiểu dễ nhớ và nhớ lâu hơn
Đối với chương trình lớp 7 chú trọng về các kiểu khí hậu và đặc biệt rèn luyện cho học sinh thành thục kỹ năng phân tích biểu đồ khí hậu Sau đó tôi cho học sinh lập bảng so sánh các kiểu khí hậu và cảnh quan tương ứng
Trang 3
Sang lớp 8 chú trọng phần Địa lí tự nhiên Việt Nam học sinh phải nắm chắc kiến thức biết tư duy logic cái sau là hệ quả của cái trước, biết cách chứng minh, lập luận và giải quyết vấn đề
Đến chương trình lớp 9 học sinh phải nắm chắc kiến thức SGK thấy được mối quan hệ giữa Vị trí Địa lí <-> Điều kiện tự nhiên <-> Dân cư, nguồn lao động
<-> Phát triển kinh tế <-> Bảo vệ môi trường Và vận dụng kiến thức đó để giải thích các vấn đề liên quan
* Về kỹ năng:
Kỹ năng bản đồ, đây là một kỹ năng quan trọng nhất của việc học tập môn Địa lí Việc rèn kỹ năng bản đồ giúp học sinh lĩnh hội kiến thức Địa lí một cách nhẹ nhàng, nhanh chóng Và ghi nhớ lâu bền và còn là phương tiện đặc biệt quan trọng
để phát triển năng lực tư duy nói chung và tư duy Địa lí nói riêng
Học sinh phải thuần thục các kỹ năng nhận biết, đọc, xác định phương hướng
và đo đạc tính toán, xác định vị trí, mô tả các thành phần tự nhiên – kinh tế xã hội, các mối liên hệ địa lí, mô tả địa lí
Và thành thạo các kỹ năng đọc, vẽ, phân tích các loại biểu đồ Việc học sinh đạt được kết quả làm việc bằng biểu đồ ( các em tự vẽ) và qua biểu đồ ( kỹ năng đọc ) cũng là biểu hiện hết sức quan trọng của tính tích cực học tập Các em được rèn luyện và hình thành kỹ năng quan sát, phân tích, nhận xét và giải thích hiện tượng sự vật Một cách sinh động
Khi vẽ cần đảm bảo các yêu cầu:
- Tính khoa học (chính xác)
- Trực quan (rõ ràng, dễ đọc )
- Thẩm mĩ (đẹp)
Để bảo đảm tính trực quan và thẩm mĩ, khi vẽ biểu đồ người ta thường dùng
kí hiệu để phân biệt các đối tượng trên biểu đồ Các kí hiệu thường được biểu thi bằng:
- Gạch nền ( gạch dọc, ngang, chéo )
- Dùng các ước hiệu toán học (dấu cộng , trừ , nhân )
Khi chọn kí hiệu cho biểu đồ cần chú ý làm sao để biểu đồ vừa dễ đọc vừa đẹp
Trong quá trình học tập Địa lí đặc biệt là Địa lí kinh tế - xã hội học sinh thường được tiếp xúc với những số liệu, những bảng thống kê, về sản lượng của các ngành công nghiệp, nông nghiệp hay cơ cấu kinh tế của một nước nào đó trên thế giới… Ngoài một số số liệu quan trọng cần phải ghi nhớ học sinh làm việc với các
số liệu thống kê bằng các phân tích, đối chiếu, so sánh, để tìm ra những kết luận cần
Trang 4thiết, giúp học sinh nhận định, đánh giá được chính xác về trình độ phát triển kinh
tế của các nước trên thế giới
Các số liệu thống kê kinh tế có một ý nghĩa nhất định trong việc hình thành các tri thức dịa lí tự nhiên cũng như Địa lí kinh tế- xã hội Chúng soi sáng và giải thích được nhiều khái niệm và quy luật về địa lí
Những luận điểm lý thuyết cũng có sức thuyết phục mạnh mẽ hơn khi có số liệu chứng minh
Trong Địa lí kinh tế - xã hội nhờ những số liệu mà học sinh có thể xác định được cơ cấu các ngành kinh tế Giải thích được tốc độ tăng trưởng, trình độ phát triển của các nước
Phân tích số liệu là dựa vào một hoặc nhiều bảng số liệu để rút ra những nhận xét cần thiết và giải thích nguyên nhân
Khi phân tích cần chú ý:
- Đọc kỹ đề bài để thấy được yêu cầu và phạm vi cần phân tích
- Cần tìm ra tính quy luật hay mối liên hệ nào đó
- Không được bỏ sót các số liệu giống như trong các bài toán các số liệu đã được khái quát hoá và có ý đồ rõ ràng Nếu bỏ sót số liệu sẽ dẫn đến việc phân tích thiếu chính xác và có những sai sót đáng tiếc
- Cần bắt đầu bằng việc phân tích các số liệu có tầm khái quát cao (số liệu mang tính tổng thể) sau đó phân tích đến các số liệu thành phần
- Tìm những giá trị lớn nhất, nhỏ nhất, trung bình Đặc biệt chú ý tới những
số liệu mang tính đột biến (tăng, giảm)
- Có thể chuyển số liệu tuyệt đối sang tương đối để dễ so sánh, phân tích, tổng hợp
- Tìm mối quan hệ giữa các số liệu
- Việc phân tích số liệu thường gồm 2 phần:
+ Nhận xét về các biểu diễn và mối quan hệ của các số liệu
+ Giải thích nguyên nhân của các diễn biến hoặc mối quan hệ đó thường phải dựa vào những kiến thức đã học để giải thích
+ Tổng hợp
+ Khái quát hoá số liệu
Đối với học sinh khá, giỏi học phần nào phải ôn luyện ngay từ phần đó giúp các em nắm chắc kiến thức cơ bản sách giáo khoa, làm thành thạo các bài tập trong sách giáo khoa – sách bài tập để nắm vững kiến thức cơ bản Qua từng phần, từng chương tuỳ thuộc vào lượng kiến thức hướng dẫn các em cách đọc tài liệu – sách
Trang 5nâng cao Đưa các bài tập từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp, từ phức tạp trở
về đơn giản để giúp các em nhào trộn kiến thức Nắm kiến thức, tư duy kiến thức một cách sáng tạo Định hình cách giải ở mỗi dạng bài tập để mỗi khi đọc đầu bài
là các em có thể hình dung luôn được cách giải “Coi bộ nhớ như một màn hình vi tính” Muốn đạt được điều đó thì giáo viên phải có những biện pháp gì? Bồi dưỡng kiến thức cho các em như thế nào để có hiệu quả? Làm thế nào để đa số các em hiểu bài nhanh, nắm bài, thuộc bài ngay trong tiết giảng? Đó là những câu hỏi luôn đặt ra cho tôi Để đạt được điều đó :
- Về phía giáo viên:
+ Người giáo viên phải yêu nghề, có tâm huyết với nghề, có bề dày kinh nghiệm
+ Tận tuỵ với học sinh
+ Có kiến thức sâu – rộng – sáng tạo
+ Nắm vững và vận dụng tốt, linh hoạt các phương pháp dạy học
+ Trong giảng dạy luôn tạo được không khí giờ dạy nhẹ nhàng thoải mái học
mà chơi, chơi mà học, giúp đỡ được cả 3 đối tượng học sinh đặc biệt là đối tượng học sinh giỏi và đối tượng học sinh yếu kém, nhằm mục đích hạ tỉ lệ học sinh yếu kém nâng cao tỉ lệ học sinh khá giỏi giúp các em có hứng thú học tập và yêu thích môn học
- Về phía học sinh:
+ Nắm vững kiến thức cơ bản, chú ý tới những mục sách giáo khoa cần lưu ý + Chịu khó học bài và làm bài tập
+ Tránh quay cóp, học vẹt vì thuộc bài chưa chắc đã áp dụng để làm bài tập được
+ Học sinh cũng tự xây dựng cho mình một tủ sách riêng
+ Có kỹ năng phân loại bài tập
+ Thành thạo các kỹ năng Địa lí
+ Biết tư duy logic
Sau khi tiến hành rèn luyện - bồi dưỡng cho học sinh giỏi, tôi giao cho các
em học sinh này kèm cặp, giúp đỡ các em học sinh yếu, các em vận dụng các kiến thức đã được học trao đổi giúp đỡ bạn như vậy các em vừa nắm chắc lại vừa hiểu sâu kiến thức và giúp bạn mình tiến bộ lên rất nhiều, tạo ra đôi bạn cùng tiến Hiệu quả đạt được rất cao
3 Khả năng áp dụng của giải pháp:
Trang 6
Có thể áp dụng cho việc giảng dạy và bồi dưỡng học sinh giỏi ở môn Địa lí trong nhà trường trung học cơ sở
4 Hiệu quả, lợi ích dự kiến có thể thu được:
Sau khi áp dụng sáng kiến này vào quá trình bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa lí trung học cơ sở, những em học sinh tôi phát hiện bồi dưỡng đều rất yêu thích, được trang bị những kiến thức nâng cao để các em tự phát huy hết khả năng vốn có của mình, có kỹ năng giải các dạng bài tập Bài làm khoa học sạch sẽ, sáng tạo nhiều em có hứng thú và yêu thích môn học Tạo được nhiều nhân tố tích cực tham
dự kỳ thi học sinh giỏi các cấp
Với phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi như trên nhiều năm liên tục tôi luôn có học sinh giỏi cấp huyện môn Địa lí trung học cơ sở.
Năm học
Học sinh giỏi
2018-2019 02 Học sinh 2 giải khuyến khích cấp huyện
2019-2020 5 Học sinh 1 giải nhì, 1 giải ba, 2 giải khuyếnkhích cấp huyện;
2020-2021 5 Học sinh 1 giải nhì, 1 giải ba, 2 giải khuyếnkhích cấp huyện.
5 Tài liệu kèm theo gồm: Không
Phước Mỹ Trung, ngày 26 tháng 11 năm 2020
Người báo cáo
Dương Văn Nghĩa