+ Chế độ sử dụng: Cần căn cứ vào tình hình phát dục, sức khỏe làm phẩm chất tinh dịch của lợn đực giống mà ta quy định số lần giao phối trong một tuần cho lợn đực sử dụng trong TTNT là m[r]
Trang 1Phụ lục 1 Kỹ thuật chăm sóc và nuôi dưỡng đực giống
I Chăm sóc và nuôi dưỡng lợn đực giống
1 Kỹ thuật cho ăn
Khi cho lợn đực giống ăn cần đảm bảo đúng giờ giấc quy định, thức ăn phải được chế biến tốt, hạt nhỏ, không pha quá loãng Cho lợn đực giống ăn đúng tiêu chuẩn và khẩu phần ăn Đồng thời một bữa không nên cho ăn quá no, chỉ nên cho ăn 8 - 9/10 độ no là vừa (nhất là đối với lợn đực làm việc) và khẩu phần có độ choán thích hợp (nên từ 1 đến 1,2) Luôn theo dõi khả năng ăn vào của lợn đực giống Phải cho lợn đực uống nước đầy
đủ sau khi ăn Nếu số lượng đực giống không nhiều thì ta nên nhốt riêng từng con, cho ăn riêng, như vậy mới phù hợp với sức khỏe cho từng con Tùy theo mức độ làm việc nặng (nhẹ) mà tăng cường mức độ bồi dưỡng để đảm bảo chất lượng tinh dịch Trong qui trình nuôi dưỡng lợn đực giống, người chăn nuôi nên chu ý đến các khâu kỹ thuật quan trọng
có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đực giống Đó là các qui trình nuôi dưỡng có protein trong khẩu phần cao, kết hợp qui trình vận động bắt buộc và chế độ sử dụng lợn đực giống hợp lý
2 Kỹ thuật chăm sóc
Muốn nâng cao số lượng và chất lượng tinh dịch, ngoài nuôi dưỡng tốt, cần phải có chế
độ chăm sóc hợp lý Cụ thể:
- Chuồng trại phải thật khô ráo, sạch sẽ, ấm về mùa đông, thoáng mát về mùa hè Mặt khác chuồng lợn đực giống phải xây dựng ở một khu riêng biệt, xa chuồng lợn nái, bố trí trước hướng gió so với chuồng lợn nái sinh sản Chuồng có thể làm 1 dãy hoặc 2 dãy, Diện tích ô chuồng phải theo đúng chỉ tiêu quy định 1 lợn đực giống làm việc cần có ô chuông có diện tích là 4 - 6 m2 và 6 - 9 m2 sân chơi
- Vận động rất quan trọng đối với lợn đực giống Vận động giúp cho lợn đực giống có thân thể chắc khỏe và khả năng nhảy giá tốt Vận động nâng cao phẩm chất tinh dịch tốt, tăng tính hăng, tăng quá trình trao đổi chất, bụng gọn, chân khỏe, tránh béo phì Cần có chế độ vận động thích hợp tùy theo điều kiện khí hậu thời tiêt, mức độ ăn uống mà có sự thay đổi, trong mùa sử dụng giao phối nên cho lợn vận động vừa phải Trước mùa chuẩn
bị giao phối nặng nên cho đực giống tăng cường vận động Nhìn chung yêu cầu ngày vận động 2 lần vào sáng sớm và chiều tối (ở mùa hè), còn mùa đông thì có thể ngược lại Đảm bảo 1 lần vận động 1 - 2 giờ với 3 - 5 km đường dài (có thể chăn thả, dắt bộ, làm đường cho vận động ) Đực giống có chế độ vận động bắt buộc
Trang 2- Vệ sinh tắm chải thường xuyên cho đực giống để đảm bảo cho lợn đực luôn sạch sẽ, vì
nó ảnh hưởng lớn tới quá trình bài tiết, trao đổi chất, tăng cường các hoạt động về tính dục, tính thèm ăn, ngoài ra còn tránh được một số bệnh ngoài da, đồng thời qua đó ta dễ làm quen với lợn hơn, tạo điều kiện thuận lợi trong việc huấn luyện, sử dụng chúng Thời tiết mát ảnh hưởng lớn tới phẩm chất tinh dịch, qua nghiên cứu thấy từ tháng 1 đến tháng
4 nhiệt độ thích hợp (25ºC) do vậy lượng tinh dịch cao, phẩm chất tinh dịch tốt, tỷ lệ thụ thai cao Trong mùa hè nhất là những ngày nóng nực cần phải tắm cho lợn 1 - 2 lần trong ngày
- Định kỳ kiểm tra phẩm chất tinh dịch, thể trạng và tình trạng sức khỏe của lợn đực giống, từ đó ta có thể điều chỉnh chế độ nuôi dưỡng chăm sóc cho hợp lý Nói chung đối với lợn đực giống đã trưởng thành trọng lượng qua các tháng không thay đổi nhiều, lợn đực còn non yêu cầu trọng lượng tăng dần ở các tháng song lợn đực cơ thể phải rắn chắc, khỏe mạnh không được quá béo, quá gầy Nếu được như vậy kỹ thuật nuôi dưỡng mới hợp lý
+ Kiểm tra các chỉ tiêu sinh lý hình thái của tinh dich hàng ngày để phát hiện kịp thời những thay đổi về thể tích (V ml); màu sắc, mùi và hình dạng tinh trùng bình thường + Định kỳ theo từng tuần và kiểm tra các chỉ tiêu phẩm chất tinh dịch, bao gồm các chỉ tiêu thể tích một lần xuất tinh, nồng độ (C, triệu/ml); hoạt lực (A), sức kháng tinh trùng (R), tỷ lệ tinh trùng kỳ hình (%); tổng số tinh trùng tiến thẳng trong một lần xuất tinh (VAC, tỷ)
Nếu ta cho lợn đực giống ăn khẩu phần giá trị dinh dưỡng thấp, điều này sẽ làm cho lợn đực giốngcó ngoại hình xấu, sức sản xuất tinh dịch giảm sút Nói chung nuôi dưỡng và chăm sóc quản lý lợn đực giống cần thiết phải thực hiện liên hoàn các chế độ vận động bắt buộc và thường xuyên Chế độ sử dụng lợn đực giống đúng, nghiêm ngặt và hợp lý Nếu người chăn nuôi coi nhẹ một trong 3 khâu kỹ thuật này lợn đực sẽ có chất lượng tinh kém hay béo phì và sớm bị loại thải
3 Chế độ sử dụng đực nọc giống
Phẩm chất của tinh dịch tốt xấu và thời gian sử dụng tốt nhất của lợn đực giống được dài ngắn là do chế độ dinh dưỡng, chăm sóc có hợp lý hay không Song, chế độ sử dụng lợn giống cũng ảnh hưởng rất quan trọng Chế độ đực giống chính là vấn đề liên quan tới tuổi
và trọng lượng lợn bắt đầu huấn luyện; phổ phối giống hay khai thác tinh; thời gian sử dụng, thay thế giống
- Tuổi sử dụng
Trang 3Việc sử dụng lợn đực giống phụ thuộc về tuổi và thành thục về tính Tuổi thành thục về tính phụ thuộc về giống, điều kiện nuôi dưỡng chăm sóc, khí hậu Các giống lợn nội ở nước ta có sự thành thục về tính sớm hơn so với các giống lợn ngoại rất nhiều Nhưng chúng ta không có thể sử dụng phối giống quá sớm vì nó sẽ ảnh hưởng đến phẩm chất tinh dịch Chất lượng đàn con và thời gian sử dụng dực giống Đối với lợn đực ngoại do tuổi thành thục về tính muộn nên tuổi sử dụng bắt đầu từ 9 - 10 tháng tuổi khi trọng lượng đạt từ 90 kg trở lên
- Tỷ lệ đực/cái, thời gian và chế độ sử dụng
+ Tỷ lệ đực/cái: Nếu phối giống trực tiếp thì 1 đực có khả năng phối tinh cho 25 - 30 cái Nếu thụ tinh nhân tạo, mỗi một đực giống có thể phối giống cho 200 - 250 cái
+ Chế độ sử dụng: Cần căn cứ vào tình hình phát dục, sức khỏe làm phẩm chất tinh dịch của lợn đực giống mà ta quy định số lần giao phối trong một tuần cho lợn đực sử dụng trong TTNT là một tuần chỉ nên lấy tinh 2 - 3 lần
Chú ý: Sau khi phối xong cần bồi dưỡng thêm 1 - 2 quả trứng gà Nếu sử dụng lợn phối trực tiếp phải có nơi bằng phẳng, không gồ ghề, yên tĩnh Khi cho lợn giao phối hoặc lấy tinh xong và cho lợn nghỉ ngơi 30 - 60 phút mới cho ăn Khi ăn no không cho giao phối Nên chỉ lấy tinh, hoặc cho giao phối lúc trời mát (vào sáng sớm) Thời gian sử dụng đực nội là khoảng 3 năm, đực ngoại 2 năm Không nên sử dụng đực giống quá lâu vì nó sẽ làm giảm khả năng cải tạo đời sau là dễ gây nên hiện tượng đồng huyết gần Đối với những lợn đực giống xuất sắc muốn sử dụng lâu hơn thì chú ý cần tránh hiện tượng đồng huyết Theo kinh nghiệm sử dụng lợn đực giống ở một số nước như Úc, Mỹ thì việc sử dụng lợn đực giống nên trong thời gian 1,5 – 2 năm, nên sử dụng đực giống trẻ để nâng cao sức cải tạo giống
II Chăm sóc bò đực giống
1 Chọn giống
Về ngoại hình, bò có tầm vóc to lớn cân đối, dài đòn, trước cao sau thấp, hăng hái nhưng phải hiền lành; đầu to vừa và dài, da mặt khô, mạch máu nổi rõ; Trán rộng, mắt to tròn, lanh lẹ; mũi kín, bóng ướt; miệng rộng; Tai to vừa Bắp thịt nở nang, rắn chắc Cổ dài vừa phải, lưng thẳng, mông to rộng Chân thẳng to gân gốc, móng khít tròn đen bóng và phải rắn chắc Da mỏng bóng láng, lông bóng mượt Tinh hoàn đều, to vừa, không thòng, không mắc bệnh
2 Nuôi dưỡng
Trang 4Khi đực giống đến tuổi giao phối cần có tiêu chuẩn nuôi dưỡng hợp lý Tiêu chuẩn này căn cứ trên khốí lượng cơ thể bò đực giống và mức độ phối giống Vào mùa phối giống nên tăng khẩu phần ăn từ 10 - 20% so với lúc bình thường Cần bổ sung thêm thức ăn giàu protein động vật (như trứng, xác mắm cá, bột máu, ) và Vitamine A, E (có trong cà chua, bí đỏ, mầm thóc, đậu mọc mầm) Bổ sung đạm phi protein như bánh đa dưỡng chất, rơm ủ uré, uré phun lên rơm Khi thay đổi thức ăn cho bò phải làm dần dần, không thay đổi đột ngột Mùa nắng nên chăn thả tự nhiên và tắm hàng ngày Mùa mưa nên giảm thời gian chăn thả, kiểm tra móng hàng ngày Bò đực giống dễ cảm thụ với các kích thích bên ngoài, cho nên việc quản lý chăm sóc chúng sẽ ảnh hưởng đến phẩm chất tinh dịch, nhất
là ảnh hưởng tới sức sống của đàn con sau này
3 Chuồng trại
Xây dựng nơi cao ráo, thoáng, dễ thoát nước, nên xây chuồng dưới gió để tránh mùi hôi Hướng chuồng: Hướng đông hay đông nam Chuồng và sân chơi phải nhận đầy đủ ánh sáng, nếu thiếu ánh sáng đực giống dễ bị ức chế sự sinh tinh
Nền chuồng nên có độ dốc để thoát nước, diện tích: 5 6m2/con, vách chuồng cao 1,4 -1,6m
Trong chuồng nên bố trí máng cỏ để bò có thể ăn dặm thêm Bò đực phải xa chuồng bò cái để tránh bị kích thích phá chuồng
Hố phân phải cách xa chuồng Có túi ủ Biogas tận dụng phân, nước thải ủ lấy khí đốt phục vụ cho sinh hoạt gia đình
Nền chuồng có thể là nền gạch, nền xi măng hoặc nền đất nện chặt có độ nghiên để thoát nước và dễ làm vệ sinh