Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu chỉ mang tính khái quát mà chưa đi sâu nghiên cứu để rút ra được những giá trị tiến bộ trong Quốc triều hình luật mà BLHS hiện hành đã kế thừa và c[r]
Trang 1Các tội xâm phạm tính mạng của con người trong Quốc triều hình luật và sự kế thừa trong
Bộ luật hình sự Việt Nam hiện hành
Vũ Gia Hân
Khoa Luật Luận văn ThS Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự; Mã số 60 38 01
04 Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Văn Luyện
Năm bảo vệ: 2014
Keywords Tội xâm phạm tính mạng con người; Quốc triều hình luật; Bộ luật hình sự; Pháp luật Việt Nam
Content
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Quan điểm đường lối xây dựng đất nước của Đảng ta là xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Một trong nội dung này là vấn đề xây dựng nền văn hóa pháp lý Trên cơ
sở nghiên cứu các quy định của pháp luật phong kiến cần phải làm sáng tỏ tinh thần pháp luật và
sự kế thừa truyền thống lập pháp để học tập cái hay, các đặc sắc trong cách làm luật của cha ông
ta, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm để giải quyết vấn đề pháp luật của ngày nay
Trong suốt chiều dài lịch sử phát triển lập pháp của các triều đại phong kiến Việt Nam, hầu hết các nhà cầm quyền đều chú trọng tới việc xây dựng, quản lý xã hội bằng pháp luật Nhiều bộ luật lớn đã ra đời và đóng vai trò quan trọng trong việc trị nước, an dân Triều đại nhà Lê sơ, với tư cách là một triều đại phong kiến có nền pháp luật phát triển rực rỡ nhất trong lịch sử các triều đại phong kiến Việt Nam, đã xây dựng hệ thống pháp luật tương đối hoàn thiện và phát triển Hệ thống pháp luật hoàn thiện là một trong những công cụ sắc bén, hiệu quả để phát triển đất nước, tạo nên sức mạnh của dân tộc để chống lại giặc ngoại xâm
Trang 2phương Bắc hùng mạnh Trong hệ thống pháp luật đó, một trong những bộ luật nổi tiếng, có ý
nghĩa và giá trị phải kể đến Quốc triều hình luật (hay còn gọi là “Luật hình triều Lê” hay
“Luật Hồng Đức”) là một trong những bộ luật hoàn chỉnh nhất trong lịch sử pháp luật của các
nhà nước phong kiến Việt Nam Đây là bộ luật đã được nhiều học giả trong nước cũng như ngoài nước nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau Bên cạnh đó, Quốc triều hình luật cũng chứa đựng những tư tưởng tiến bộ và được xây dựng ở một trình độ lập pháp cao so với các văn bản pháp luật phong kiến trước đó và sau này
Hiện nay, các nhà nghiên cứu, luật gia đã có nhiều công trình nghiên cứu về Quốc triều hình luật dưới nhiều lĩnh vực và góc độ khác nhau Đặc biệt, các tội xâm phạm tính mạng của con người được các nhà nghiên cứu, luật gia rất quan tâm Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu chỉ mang tính khái quát mà chưa đi sâu nghiên cứu để rút ra được những giá trị tiến bộ trong Quốc triều hình luật mà BLHS hiện hành đã kế thừa và cần phải kế thừa để sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện các quy định sao cho phù hợp với tình hình thực tiễn trong công tác đấu tranh phòng và chống các tội xâm phạm tính mạng của con người
Trong giai đoạn hiện nay, việc đấu tranh phòng, chống tội phạm được Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm Trên tinh thần chỉ đạo của Đảng được thể hiện trong Nghị quyết số
49-NQ/TW, ngày 02-6-2005 của Bộ chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 là “Cải
cách tư pháp phải kế thừa truyền thống pháp lý dân tộc”[9] Nhà nước ta đã tiến hành nhiều cuộc
cải cách tư pháp, một trong số đó là việc sửa đổi, bổ sung BLHS năm 1999 vào năm 2009 Tuy nhiên, trước những diễn biến của tình hình tội phạm trong thời gian gần đây, BLHS năm 1999 sửa đổi, bổ sung năm 2009 đã bộc lộ những hạn chế, bất cập của nó trong việc điều chỉnh các quan hệ
xã hội mới phát sinh Một trong những hạn chế đó, liên quan đến kỹ thuật lập pháp, quyền con người, tính nhân đạo, tính pháp chế
Hiện nay, Quốc hội đang có chương trình nghiên cứu sửa đổi một cách toàn diện và cơ bản BLHS năm 1999, trong đó có việc sửa đổi, bổ sung nội dung những quy định của các tội xâm phạm tính mạng của con người Do vậy, việc tiếp tục nghiên cứu những giá trị pháp lý của Quốc triều hình luật trong đó có nội dung về quy định các tội xâm phạm tính mạng của con người nhằm sửa đổi, bổ sung để hoàn thiện các quy định của BLHS là vấn đề cấp thiết
Trên cơ sở đó, tác giả chọn đề tài: “Các tội xâm phạm tính mạng của con người
trong Quốc triều hình luật và sự kế thừa trong BLHS Việt Nam hiện hành” làm đề tại
luận văn thạc sĩ là hết sức cấp thiết trong tình hình hiện nay
Trang 32 Tình hình nghiên cứu đề tài
Xung quanh những vấn đề có liên quan đến các tội xâm phạm tính mạng con người đã
có nhiều học giả, luật gia nghiên cứu và có nhiều sách báo dưới nhiều góc độ khác nhau đề cập
đến vấn đề này Tuy nhiên, đề tài “Các tội xâm phạm mạng con người trong Quốc triều Hình luật
và sự kế thừa trong BLHS Việt Nam hiện hành” là một đề tài mới, từ trước đến nay chưa có một
công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề này Chỉ có một số các công trình nghiên cứu có
liên quan như: Quốc triều hình luật lịch sử hình thành, nội dung và giá trị của tác giả Lê Thị Sơn;
Nhà nước và pháp luật thời phong kiến Việt Nam – Những suy ngẫm của tác giả Bùi Xuân Đính; Quy định về tội giết người trong Bộ luật Hồng Đức và Bộ luật Gia Long và phương hướng hoàn thiện quy định về tội giết người trong BLHS Việt Nam hiện hành của tác giả Đỗ Đức Hồng Hà và
Nguyễn Thị Ngọc Hoa; Quốc triều hình luật và các nguyên tắc của luật hình sự hiện đại của tác giả Lê Thị Sơn; Kỹ thuật lập pháp trong Quốc triều hình luật, của tác giả Hồ Thị Lý; Kế thừa các
quy định tiến bộ, nhân văn đối với những người bị thiệt thòi trong Quốc triều hình luật của tác giả
Lương Văn Tuấn
Như vậy, có thể nói có ít các công trình nghiên cứu về các tội xâm phạm tính mạng con người trên cơ sở nghiên cứu các quy định của Quốc triều hình luật và BLHS hiện hành, chỉ ra những điểm kế thừa và đưa ra những đề xuất hoàn hiện BLHS hiện hành với tư cách là
một đề tài độc lập, chuyên sâu Vì vậy, việc tiếp tục nghiên cứu về đề tài “Các tội xâm phạm
tính mạng con người trong Quốc triều Hình luật và sự kế thừa trong BLHS Việt Nam hiện
hành” là cần thiết
3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu đề tài
- Đối tượng nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu các vấn đề trong các quy định của các tội
xâm phạm tính mạng con người trong Quốc triều hình luật và BLHS hiện hành Trên cơ sở đó, luận văn phân tích, tìm ra những giá trị pháp lý đã kế thừa và cần phải tiếp tục kế thừa của BLHS hiện hành được rút ra từ Quốc triều hình luật và đưa ra những đề xuất hoàn hiện các quy định của BLHS sửa đổi, bổ sung năm 1999 trong các tội xâm phạm tính mạng của con người
- Phạm vi nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu nội dung quy định về các tội xâm
phạm tính mạng của con người trong Quốc triều hình luật và BLHS hiện hành Trên cơ sở phân tích các quy định trên, luận văn tập trung làm rõ những điểm kế thừa và đưa ra những đề xuất hoàn hiện BLHS năm 1999
4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài
- Mục đích: Luận văn cần phải làm rõ một cách cơ bản và toàn diện về những quy định
của các tội xâm phạm tính mạng con người trong Quốc triều hình luật và BLHS hiện hành Trên
Trang 4cơ sơ đúc kết những thành tựu lập pháp của Quốc triều hình luật để từ đó đưa ra những đề xuất, kiến nghị hoàn thiện các quy định về các tội xâm phạm tính mạng con người trong BLHS hiện
hành, từ đó góp phần nâng cao chất lượng giải quyết vụ án hình sự
- Nhiệm vụ: Để đạt được những mục đích trên, trong quá trình nghiên cứu luận văn cần
giải quyết những vấn đề sau:
1- Nghiên cứu làm rõ những quy định về các tội xâm phạm tính mạng con người trong
Quốc triều hình luật;
2- Làm rõ những quy định về các tội xâm phạm tính mạng con người trong BLHS hiện
hành;
3- So sánh các quy định giữa các tội xâm phạm tính mạng con người trong Quốc triều
hình luật với BLHS hiện hành;
4- Chỉ rõ những điểm đã kế thừa và cần tiếp tục kế thừa của BLHS hiện hành từ Quốc
triều hình luật;
5- Đưa ra đề xuất, kiến nghị và giải pháp để hoàn thiện các quy định trong các tội xâm
phạm tính mạng của con người trong BLHS hiện hành
5 Phương pháp nghiên cứu
Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, đồng thời những chính sách của Đảng, Nhà nước ta về đấu tranh phòng chống tội phạm nói chung, trong đó có các tội xâm phạm tính mạng của con người Một số phương pháp nghiên cứu cụ thể được luận văn sử dụng là: phương pháp hệ thống, phương pháp logic, phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp so sánh và phương pháp lịch sử
6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn
Việc làm rõ những nội dung của luận văn có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp các nhà nghiên cứu, các nhà lập pháp có thêm một nguồn tài liệu tham khảo trong việc nghiên cứu để hoàn thiện các quy định của BLHS hiện hành liên quan đến các tội xâm phạm tính mạng của con người Ngoài ra, luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo giảng dạy, nghiên cứu, học tập trong các cơ sở đào tạo luật
7 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 03 chương như sau:
Trang 5Chương 1: Các tội xâm phạm tính mạng của con người trong Quốc triều hình luật
Chương 2: Các tội xâm phạm tính mạng của con người trong Bộ luật hình sự năm 1999
Chương 3: Những điểm kế thừa quy định các tội xâm phạm tính mạng của con người
trong Bộ luật hình sự năm 1999 từ Quốc triều hình luật và những vấn đề đặt ra để hoàn thiện những quy định này trong Bộ luật hình sự hiện hành
Reference
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Công báo Việt Nam Dân chủ Cộng hòa số 19-1959
2 Công báo Việt Nam Dân chủ Cộng hòa số 29-1959
3 Công báo Việt Nam Dân chủ Cộng hòa số 4-1945
4 Công báo Việt Nam Dân chủ Cộng Hòa số 12-1955
5 Lê Cảm (2000), Các nghiên cứu chuyên khảo về phần chung luật hình sự, tập III, Nxb
Công an Nhân dân, Hà Nội
6 Lê Cảm (2003), Giáo trình luật hình sự Việt Nam – phần các tội phạm, Nxb ĐHQG Hà
Nội, Hà Nội
7 Lê Cảm (2005), Sách chuyên khảo sau đại học: Những vấn đề cơ bản trong khoa học luật
hình sự (Phần chung), Nxb Công an Nhân dân, Hà Nội
8 Lê Cảm và Cao Thị Oanh (2006), “Phân hóa trách nhiệm hình sự - một số vấn đề lý
luận cơ bản”, Luật học, (2)
9 Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 24/5/2005 của Bộ Chính
trị về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020, Hà Nội
10 Bùi Xuân Đính (1998), Bàn thêm về mối quan hệ giữa làng và xã qua quy mô cấp xã
thời phong kiến, trong Đinh Xuân Lâm, Dương Lan Hải (chủ biên), Nghiên cứu Việt
Nam, một số vấn đề lịch sử kinh tế - xã hội - văn hoá, Hà Nội, Nxb Thế Giới, Thành phố Hồ Chí Minh
11 Đỗ Đức Hồng Hà (2010), “Những nội dung cơ bản của luật sửa đổi, bổ sung Bộ luật
hình sự”, Luật học, (5)
12 Hội đồng thẩm phán TANDTC (1986), Nghị quyết số 04/HĐTP ngày 29/11/1986 của
Hội đồng thẩm phán TANDTC hướng dẫn dẫn áp dụng một số quy định trong phần các tội phạm của BLHS, Hà Nội
Trang 613 Insun Yu (1994), Luật và xã hội Việt Nam thế kỷ XVII – XVIII, Nxb Khoa học xã hội,
Hà Nội
14 Đặng Thanh Nga và Trương Quang Vinh (2011), Người chưa thành niên phạm tội đặc
điểm tâm lý và chính sách xử lý, Nxb Tư pháp, Hà Nội
15 Trần Văn Luyện (2000), Các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự
của con người, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội,
16 Trần Văn Luyện (2010)(chủ biên), Bình luận khoa học BLHS 1999 (phần các tội phạm),
Nxb Công an Nhân dân, Hà Nội
17 Cao Thị Oanh (2010), Giáo trình Luật hình sự Việt Nam – phần các tội phạm, Nxb
Giáo dục Việt Nam, Hà Nội
18 Vũ Thị Phụng (2008), Những bộ luật cổ Việt Nam và một số giá trị đương đại, tham luận
tại hội thảo Quốc tế Việt Nam học lần thứ III – Đại học Quốc gia Hà Nội và Viện Khoa học
Xã hội Việt Nam tổ chức, Hà Nội
19 Đinh Văn Quế (2006), Bình luận khoa học bộ luật hình sự 1999 phần các tội phạm, tập I,
Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố Hồ Chí Minh
20 Quốc hội (1985), Bộ luật hình sự của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm
1985, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
21 Quốc hội (2009), Bộ luật hình sự của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm
1999, sửa đổi, bổ sung năm 2009, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội
22 Nguyễn Quang Quýnh (1973), Hình luật tổng quát, Nxb Lửa Thiêng, Sài Gòn
23 Tòa án nhân dân tối cao (1974), Hệ thống hóa luật lệ về hình sự, tập1 (1945-1974), Hà
Nội
24 Nguyễn Thị Thuận (chủ biên) (2007), Luật hình sự quốc tế, Nxb Công an Nhân dân, Hà
Nội
25 Đinh Gia Trinh (1968), Sơ thảo lịch sử nhà nước và pháp quyền Việt Nam, Nxb Ủy ban
Khoa học Xã hội, Hà Nội
26 Trường Đại học Luật Hà Nội (2010), Giáo trình luật hình sự Việt Nam, tập 1, Nxb
Công an Nhân dân, Hà Nội
27 Lê Thị Sơn (2004), Quốc triều hình luật lịch sử hình thành, nội dung và giá trị, Nxb
Khoa học xã hội, Hà Nội
28 Hồ Sỹ Sơn (2009), Nguyên tắc nhân đạo trong luật hình sự Việt Nam, Nxb Khoa học
xã hội, Hà Nội
29 Lê Thị Sơn (2010), “Quốc triều hình luật và các nguyên tắc của luật hình sự
hiện đại”, Nhà nước và pháp luật, (8)
Trang 730 Đinh Dũng Sỹ (2006), “Vấn đề luật khung ở Việt Nam: Thực trạng và giải pháp khắc
phục”, Nghiên cứu lập pháp, (4)
31 Viện khoa học pháp lý (2008), Quốc triều hình luật những giá trị lịch sử và đương đại
góp phần xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam, Nxb Tư pháp, Hà Nội
32 Viện khoa học xã hội Việt Nam (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học xã hội,
Hà Nội
33 Viện sử học (2013), Quốc triều hình luật, Nxb Tư pháp, Hà Nội