Với chủ trương xã hội hoá, bằng việc đa dạng hoá các loại hình đào tạo, những năm gần đây, bên cạnh những mặt tích cực, chúng ta thấy vẫn còn tồn tại những hạn chế nhất định tại các tr[r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
NGUYỄN THỊ NGA
BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIẢNG DẠY
CỦA GIẢNG VIÊN THỈNH GIẢNG TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÒA BÌNH
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 60.14.01.14
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Từ Đức Văn
HÀ NỘI - 2014
Trang 2MỤC LỤC
Trang
Lời cảm ơn i
Danh mục các chữ viết tắt ii
Danh mục các bảng iii
Danh mục các sơ đồ iv
Mục lục v
MỞ ĐẦU 1
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIẢNG DẠY CỦA GIẢNG VIÊN THỈNH GIẢNG 4
1.1 Tổng quan về nghiên cứu vấn đề 4
1.2 Một số khái niệm cơ bản 6
1.2.1 Quản lý và các chức năng cơ bản của quản lý 6
1.2.2 Quản lý giáo dục, quản lý nhà trường 8
1.2.3 Quản lý hoạt động giảng dạy 13
1.2.4 Giảng viên, Giảng viên thỉnh giảng 14
1.3 Nội dung quản lý hoạt động giảng dạy của giảng viên 16
1.4 Mục tiêu, đặc điểm, nội dung quản lý hoạt động giảng dạy của Giảng viên thỉnh giảng 23
1.4.1 Mục tiêu của quản lý hoạt động giảng dạy của Giảng viên thỉnh giản 23
1.4.2 Đặc điểm quản lý hoạt động giảng dạy của Giảng viên thỉnh giảng 23
1.4.3 Nội dung của quản lý hoạt động giảng dạy của Giảng viên thỉnh giảng 24
1.5 Các yếu tố tác động đến hoạt động giảng dạy và quản lý hoạt động giảng dạy của Giảng viên thỉnh giảng 31
1.5.1 Các kênh thông tin 31
1.5.2 Quản lý các kênh thông tin 33
Tiểu kết chương 1 36
Trang 3Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIẢNG DẠY
CỦA GIẢNG VIÊN THỈNH GIẢNG TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÒA
BÌNH 37
2.1 Khái quát về Trường Đại học Hòa Bình 37
2.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển 37
2.1.2 Các bước xây dựng trường 38
2.1.3 Cơ cấu tổ chức của Trường 38
2.1.4 Quy mô và ngành nghề đào tạo 40
2.1.5 Cơ sở vật chất nhà trường 42
2.2 Tổ chức nghiên cứu thực trạng hoạt động giảng dạy của Giảng viên thỉnh giảng 43
2.3 Thực trạng quản lý hoạt động giảng dạy của Giảng viên thỉnh giảng 44
2.3.1 Thực trạng hoạt động giảng dạy của Giảng viên thỉnh giảng 44
2.3.2 Thực trạng quản lý hoạt động giảng dạy của Giảng viên thỉnh giảng 52
2.4 Đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động giảng dạy của Giảng viên thỉnh giảng tại trường Đại học Hòa Bình 63
Tiểu kết chương 2 66
Chương 3: CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIẢNG DẠY CỦA GIẢNG VIÊN THỈNH GIẢNG TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÒA BÌNH 67
3.1 Nguyên tắc lựa chọn biện pháp quản lý 67
3.2 Các biện pháp quản lý hoạt động giảng dạy của Giảng viên thỉnh giảng tại Trường Đại học Hòa Bình 69
3.2.1 Đề cao trách nhiệm trong việc thực hiện hợp đồng thỉnh giảng của cả 2 phía 69
3.2.2 Cải tiến việc lập kế hoạch thỉnh giảng, thực hiện và quản lý kế hoạch thỉnh giảng 71
3.2.3 Tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động giảng dạy của Giảng viên thỉnh giảng và chú ý công tác bồi dưỡng cho Giảng viên nói chung và Giảng viên thỉnh giảng nói riêng 74
Trang 43.2.4 Xây dựng chuẩn đầu ra và đăng ký kiểm định chất lượng đầu ra với một
tổ chức ngoài trường 87
3.2.5 Thực hiện các chế độ đãi ngộ một cách công bằng, minh bạch đối với Giảng viên thỉnh giảng 89
3.3 Mối liên quan giữa các biện pháp 91
3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 91
3.4.1 Mô tả cách thức khảo sát 91
3.4.2 Kết quả và nhận xét 92
Tiểu kết chương 3 95
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 1 Kết luận 96
2 Khuyến nghị 97
TÀI LIỆU THAM KHẢO 100
PHỤ LỤC 103
Trang 5MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Giáo dục là quốc sách hàng đầu , con người là trọng tâm của sự phát triển đất nước, chính vì vậy, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến sự phát triển của giáo dục và đào tạo, phát triển nguồn nhân lực con người
Bước vào thế kỷ 21, với sự phát triển nhảy vọt của cách mạnh khoa học – công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin và xu thế toàn cầu hoá, vai trò của giáo dục ngày càng trở nên quan trọng, là động lực phát triển và là nhân
tố quyết định trong tương lai của mỗi quốc gia
Với chủ trương xã hội hoá, bằng việc đa dạng hoá các loại hình đào tạo, những năm gần đây, bên cạnh những mặt tích cực, chúng ta thấy vẫn còn tồn tại những hạn chế nhất định tại các trường về chất lượng đào tạo, mô hình tổ chức quản lý… Nắm bắt được những điều đó, trong những năm qua, Trường Đại học Hòa Bình luôn quán triệt quan điểm: “Chất lượng đào tạo là thước đo hàng đầu cho chất lượng giảng dạy của nhà trường”, mà chất lượng đào tạo lại phụ thuộc chủ yếu vào chất lượng giảng dạy của đội ngũ giảng viên Vì vậy, việc quản lý hoạt động giảng dạy của giảng viên, nhất là của giảng viên thỉnh giảng được nhà trường hết sức quan tâm và coi đó là một trong những nhiệm
vụ quan trọng hàng đầu trong những năm qua
Cũng như cơ cấu của các trường Đại học và Cao đẳng khác , đội ngũ giảng viên của Trường Đại học Hòa Bình gồm 2 thành phần: Giảng viên cơ hữu (GVCH) và giảng viên thỉnh giảng (GVTG)
Mỗi một sinh viên ra trường đều được học một khối lượng kiến thức rất lớn điều đó phải có một đội ngũ giảng viên thuộc nhiều chuyên ngành khác nhau mà thực tế đội ngũ giảng viên cơ hữu của trường sẽ không đủ để đảm bảo thời lượng kiến thức đó, nhà trường phải mời một số giảng viên tại các trường Đại học khác tham gia giảng dạy Chính các giảng viên thỉnh giảng này
là những người đã và đang góp phần quan trọng vào việc đảm bảo chất lượng, nâng cao chất lượng dạy học của nhà trường
Trang 6Từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài “Biện pháp quản lý hoạt động giảng dạy của giảng viên thỉnh giảng tại Trường Đại học Hòa Bình”
để nghiên cứu hy vọng sẽ tìm ra những biện pháp quản lý hoạt động giảng dạy của đội ngũ giảng viên cũng như nâng cao chất lượng đào tạo của trường trong thời gian tới
2 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận văn đề xuất các biện pháp
quản lý hoạt động giảng dạy của giảng viên thỉnh giảng nhằm nâng cao hiệu quả và chất lượng đào tạo của trường Đại học Hòa Bình
3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1 Khách thể nghiên cứu
Quản lý hoạt động giảng dạy của giảng viên thỉnh giảng tại Trường Đại học Hòa Bình
3.2 Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp quản lý hoạt động giảng dạy của giảng viên thỉnh giảng tại Trường Đại học Hòa Bình
4 Giả thuyết khoa học
Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý hoạt động giảng dạy của giảng viên thỉnh giảng phù hợp với thực tiễn, áp dụng tại Trường Đại học Hòa Bình thì sẽ nâng cao chất lượng dạy học và tăng cường hiệu quả đào tạo của Nhà Trường
5 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về hoạt động giảng dạy và quản lý hoạt động
giảng dạy của giảng viên nói chung và giảng viên thỉnh giảng nói riêng
- Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động giảng dạy của giảng
viên thỉnh giảng tại trường Đại học Hòa Bình
- Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động giảng dạy của giảng viên
thỉnh giảng tại Trường Đại học Hòa Bình
- Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất
Trang 76 Phạm vi nghiên cứu
- Chỉ nghiên cứu hoạt động giảng dạy và biện pháp quản lý hoạt động giảng dạy của giảng viên thỉnh giảng tại Trường Đại học Hòa Bình
- Khách thể khảo sát: Cán bộ quản lý, giảng viên (giảng viên cơ hữu, giảng viên thỉnh giảng) và sinh viên trong trường Đại học Hòa Bình
7 Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau:
7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận:
Sưu tầm, đọc tài liệu, nghiên cứu các văn bản về quản lý , quản lý giáo dục, quản lý giảng viên, tổng hợp các quan điểm, lý luận liên quan đến vấn đề nghiên cứu
7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Quan sát, điều tra – khảo sát bằng phiếu hỏi, quan sát, thu thập số liệu
từ thực tế
7.3 Phương pháp xử lý thông tin
Thống kê, tổng hợp và phân tích số liệu đề đưa ra các kết luận, đánh giá
8 Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giảng dạy của giảng viên
thỉnh giảng
Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động giảng dạy của giảng viên
thỉnh giảng tại Trường Đại học Hòa Bình
Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động giảng dạy của giảng viên
thỉnh giảng tại Trường Đại học Hòa Bình
Trang 8CHƯƠNG 1:
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIẢNG DẠY CỦA GIẢNG
VIÊN THỈNH GIẢNG TRONG TRƯỜNG ĐẠI HỌC 1.1 Tổng quan về nghiên cứu vấn đề
1.1.1 Ở nước ngoài
Từ thời Ai cập cổ đại đến Trung Quốc cổ đại các nhà quân sự đã biết cách tổ chức, quản lý quân đội của họ để đi đến những thắng lợi vẻ vang, đó
là những bằng chứng rõ ràng nhất về hoạt động quản lý Học thuyết Khổng – Mạnh là những tư tưởng quản lý bổ ích, tuy tư tưởng về quản lý của họ có khác nhau về quan điểm, như Khổng Tử chú trọng về “Đức trị” để quản lý xã hội và cai trị dân Còn Hàn Phi Tử, Thương Ưởng thiên về “Pháp trị” Nhưng cho đến nay thì những quan điểm trên vẫn còn ảnh hưởng sâu sắc đến phong cách quản
lý của các nước Châu Á mà trong đó có Việt Nam là một trong những nước chịu ảnh hưởng sâu sắc
Đến thời kỳ lịch sử cận đại có Chales Babrage (1792-1871), H.Fayol (1841-1925), Elton Mayor (1850-1947), F,Taylor (1841-1925), là những người đã đóng góp cho khoa học quản lý và làm cho nó ngày càng hoàn thiện hơn
1.1.2 Ở Việt Nam
Nước ta đang bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, tri thức được coi là nguồn lực quyết định sự phát triển và tăng trưởng kinh tế, xã hội Giáo dục và Quản lý giáo dục là một trong những yếu tố
vô cùng quan trọng góp phần cho sự phát triển của đất nước, trước sự thay đổi
đó thì CBQLGD có vai trò to lớn là người điều hành một hệ thống lớn và phức tạp đồng thời thự thi các chính sách giáo dục đa dạng và mềm dẻo để giải quyết một cách chủ động và sáng tạo các vấn đề nảy sinh CBQL đóng vai trò quyết định trong việc đảm bảo thực hiện thành công chính sách giáo dục và nâng cao hiệu quả hoạt động giáo dục
Sự nghiệp đổi mới GD ở nước ta hiện nay cho thấy các công tác nghiên
Trang 9các tác giả, nhà nghiên cứu và các nhà QLGD như: Đặng Quốc Bảo, Đặng Bá Lãm, Phạm Minh Hạc, Nguyễn Cảnh Toàn, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Ngọc Quang, đề cập đến vấn đề QLGD, nâng cao chất lượng GD&ĐT của Việt nam và những biện pháp quản lý HĐDH nhằm nâng cao chất lượng đào tạo
Nghiên cứu về “Những biê ̣n pháp tăng cường quản lý công tác giảng dạy của đội ngũ giảng viên thỉ nh giảng ta ̣i trường Đa ̣i ho ̣c Dân lâ ̣p Hải Phòng” của Hồ Văn Giỏi (2005) đã đề xuất được 4 biê ̣n pháp là : Biê ̣n pháp tăng cường công tác kế hoa ̣ch hóa , biê ̣n pháp tăng cường công tác tổ chức , biê ̣n pháp tăng cường công tác lãnh đa ̣o/chỉ đạo
Như vậy, việc quản lý hoạt động giảng dạy của giảng viên đặc biệt là giảng viên thỉnh giảng luôn giành được sự quan tâm sâu sắc của các nhà quản
lý, các nhà giáo tâm huyết với sự nghiệp trồng người cùng suy nghĩ, trăn trở Các công trình nghiên cứu là tài sản kiến thức quý báu góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý hoạt động giảng dạy của giảng viên nói chung và GVTG nói riêng ở các trường Đại học, Cao đẳng Điều này một lần nữa lại được khẳng định trong Báo cáo trước Quốc hội ngày 07/11/2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Thiện Nhân: “Nhà giáo và CBQL giáo dục là những người trực tiếp thực hiện vì vậy giữ vai trò quyết định trực tiếp đến chất lượng
và sự phát triển của hệ thống giáo dục quốc dân” Có nhiều đề tài nghiên cứu với những mục tiêu và hoàn cảnh khác nhau nhưng chưa có một nghiên cứu nào cụ thể về biện pháp quản lý hoạt động giảng dạy của GVTG tại một trường Đại học tư thục mà điển hình là Trường Đại học Hòa Bình Chính vì
vậy chúng tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Biện pháp quản lý hoạt động
giảng dạy của giảng viên thỉnh giảng tại Trường Đại học Hòa Bình” nhằm
đưa ra các biện pháp quản lý tốt về giảng viên thỉnh giảng để nâng cao chất lượng đào tạo và thực hiện được mục tiêu chiến lược phát triển của nhà Trường
Trang 101.2 Một số khái niệm cơ bản
1.2.1 Quản lý và các chức năng cơ bản của quản lý
1.2.1.1 Quản lý
Từ khi xuất hiện lao động, tạo ra các giá trị phục vụ cuộc sống đã hình thành sự phân công lao động, sự hợp tác lao động trong một tổ chức nhất định nhằm đạt hiệu quả và năng suất lao động cao hơn Do đó, cần phải có người đứng đầu chỉ đạo, điều hành, kiểm tra, điều chỉnh , từ đó xuất hiện người quản lý
Quản lý được định nghĩa là một công việc mà một người lãnh đạo học suốt đời không thấy chán và cũng là sự khởi đầu của những gì họ nghiên cứu Quản lý được giải thích như là nhiệm vụ của một nhà lãnh đạo thực thụ, nhưng không phải là sự khởi đầu để họ triển khai công việc Như vậy, có bao nhiêu nhà lãnh đạo tài ba thì có bấy nhiêu kiểu định nghĩa và giải thích về quản lý
Xuất phát từ những góc độ nghiên cứu khác nhau, rất nhiều học giả trong
và ngoài nước đã có những quan điểm khác nhau về quản lý
F.W Taylor (1856 - 1915) là người được coi là cha đẻ của thuyết quản
lý khoa học đã cho rằng cốt lõi trong quản lý là: "Mỗi loại công việc dù nhỏ
nhất đều phải chuyên môn hóa và phải quản lý chặt chẽ" "Quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng, chính xác cái gì cần làm và làm cái đó thế nào bằng phương pháp tốt nhất và rẻ nhất" [6, tr.1]
Henri Fayol (1841 - 1925) thì lại xuất phát từ các loại hình hoạt
động quản lý khi cho rằng: "Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ
chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra" [6, tra46]
K.Marx: "Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào
tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo
để điều hòa những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận động
Trang 11của những khí quan độc lập của nó Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng" [19, tr480]
H.Koontz (Mỹ): "Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo sự
phối hơp những nỗ lực của cá nhân nhằm đạt được mục đích của nhóm (tổ chức) Mục đích của mọi nhà quản lý là hình thành môi trường mà trong đó con người có thể đạt được các mục đích của mình với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất" [18, tr.33]
Theo cố tác giả Nguyễn Ngọc Quang: "Quản lý là sự tác động có mục
đích tới tập thể những người lao động nhằm đạt được những kết quả nhất định và mục đích đã định trước" [22, tr.23]
Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: “Bản chất của hoạt động QL nhằm làm
cho hệ thống vận hành theo mục tiêu đặt ra và tiến đến các trạng thái có tính chất lượng mới” [2]
Theo các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc: hoạt động
quản lý là "tác động có định hướng , có chủ đích của chủ thể quản lý (người
quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) - trong một tổ chức - nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức " hay hiê ̣n nay ,
Hoạt động quản lý thường được định nghĩa rõ hơn : “Quản lý là quá trình đạt
đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra”[5, tr.9]
Từ những khái niệm trên, ta thấy bản chất chung của khái niệm quản lý
là một quá trình tác động có ý thức, có định hướng và có tổ chức của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra một cách hiệu quả nhất trong điều kiện biến động của môi trường Quản lý tồn tại trong mọi quá trình hoạt động xã hội và là điều kiện quan trọng để tổ chức vận hành và phát triển
1.2.1.2 Các chức năng cơ bản của quản lý
Quản lý là một quá trình , mô ̣t khoa ho ̣c , mô ̣t nghê ̣ thuâ ̣t và có những chức năng riêng của nó Chức năng quản lý biểu thi ̣ hình thức tác đô ̣ng có chủ