Tuy nhiên, để đưa ra nhiều biện pháp giải quyết hiệu quả, nhằm thúc đẩy và thực hiện tốt hơn nữa quyền bình đẳng của người phụ nữ thì việc nghiên cứu vấn đề "Bảo vệ quyền của ngườ[r]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
PHẠM THỊ CHUYỀN
BẢO VỆ QUYỀN CỦA NGƯỜI PHỤ NỮ TRONG QUAN HỆ NHÂN THÂN GIỮA VỢ VÀ CHỒNG THEO LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH NĂM 2014
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
PHẠM THỊ CHUYỀN
BẢO VỆ QUYỀN CỦA NGƯỜI PHỤ NỮ
TRONG QUAN HỆ NHÂN THÂN GIỮA VỢ VÀ CHỒNG THEO LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH NĂM 2014
Chuyên ngành : Luật dân sự và tố tụng dân sự
Mã số : 60 38 01 03
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Người hướng dẫn khoa học: TS Bùi Minh Hồng
HÀ NỘI - 2015
Trang 3Lời cam đoan
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn đảm bảo
độ tin cậy, chính xác và trung thực Những kết luận khoa học của luận văn ch-a từng đ-ợc ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác
Tác giả luận văn
Phạm Thị Chuyền
Trang 4MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục các từ viết tắt
Danh mục các bảng
Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO VỆ QUYỀN CỦA
NGƯỜI PHỤ NỮ TRONG QUAN HỆ NHÂN THÂN GIỮA VỢ VÀ CHỒNG
5
1.1 Khái niệm quyền của người phụ nữ và bảo vệ quyền của
người phụ nữ
5
1.1.3 Bảo vệ quyền của người phụ nữ trong quan hệ nhân thân giữa
vợ và chồng
12
1.2 Sự phát triển của quy định về quyền của người phụ nữ và bảo
vệ quyền của người phụ nữ trong quan hệ nhân thân giữa vợ
và chồng ở Việt Nam
14
1.2.1 Quyền của người phụ nữ trong pháp luật trước Cách mạng
tháng Tám năm 1945
14
1.2.2 Quyền của người phụ nữ trong pháp luật hôn nhân và gia đình
từ Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến nay
17
Chương 2: NỘI DUNG BẢO VỆ QUYỀN CỦA NGƯỜI PHỤ NỮ
TRONG QUAN HỆ NHÂN THÂN GIỮA VỢ VÀ CHỒNG THEO LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH NĂM 2014
27
2.1 Quyền của người vợ được thương yêu, chung thủy và được
chăm sóc, quý trọng
27
2.1.1 Quyền được yêu thương, chung thủy 27
Trang 52.1.2 Quyền được chăm sóc, giúp đỡ, tôn trọng 29 2.1.3 Quyền sống chung giữa vợ và chồng 30 2.2 Quyền bình đẳng của người vợ trong việc thực hiện các quan
hệ gia đình
31
2.2.1 Quyền bình đẳng của vợ đối với chồng trong mối quan hệ với con 31 2.2.2 Quyền bình đẳng trong việc thực hiện chính sách dân số và kế
hoạch hóa gia đình
35
2.2.4 Quyền được lựa chọn nghề nghiệp, học tập và tham gia các
hoạt động kinh tế, chính trị, xã hội
40
2.2.5 Quyền được tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo 48
2.2.6 Quyền của người vợ trong việc ly hôn 51
Chương 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VÀ MỘT SỐ KIẾN
NGHỊ NHẰM BẢO ĐẢM QUYỀN CỦA NGƯỜI PHỤ NỮ TRONG QUAN HỆ NHÂN THÂN GIỮA VỢ VÀ CHỒNG
58
3.1 Thực tiễn áp dụng pháp luật về bảo vệ quyền của người phụ
nữ trong quan hệ nhân thân giữa vợ và chồng
58
3.1.2 Một số khó khăn, vướng mắc trong việc bảo vệ quyền của
người phụ nữ trong quan hệ nhân thân giữa vợ và chồng
61
3.2 Một số đề xuất nhằm bảo đảm quyền của người phụ nữ trong
quan hệ nhân thân giữa vợ và chồng
66
3.2.1 Tiếp tục hoàn thiện các quy định trong các văn bản pháp luật
về hôn nhân và gia đình
66
3.2.2 Nâng cao chất lượng tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật 73
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 78
Trang 6DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
BLDS : Bộ luật dân sự HN&GĐ : Hôn nhân và gia đình
Trang 7DANH MỤC CÁC BẢNG
Số hiệu
bảng
3.1 Tỷ lệ sử dụng biện pháp tránh thai, thời kì 2002-2012 59 3.2 Tỷ lệ phụ nữ 15-49 tuổi sinh con thứ 3 trở lên chia theo
thành thị/ nông thôn 2006 -2013
60
3.3 Tỷ lệ phụ nữ có chồng bị chồng gây các hành vi bạo lực
thể xác khác nhau
61
3.4 Tỷ lệ các hành vi bạo lực tình dục cụ thể do chồng gây ra
theo sự trả lời của phụ nữ
62
3.5 Quyền quyết định của vợ chồng trong các công việc gia đình 63
Trang 8MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Luật hôn nhân và gia đình (HN&GĐ) năm 2014 được Quốc hội thông qua ngày 19 tháng 06 năm 2014 và có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm
2015 Đây là một bước hoàn thiện quan trọng về cơ sở pháp lý cho việc thực hiện chế độ hôn nhân và gia đình tiến bộ, xây dựng chuẩn mực pháp lý cho cách ứng xử của các thành viên trong gia đình, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các thành viên trong gia đình, kế thừa và phát huy truyền thống đạo đức tốt đẹp của gia đình Việt Nam Xuất phát từ mục đích của việc xác lập quan hệ vợ chồng là nhằm xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc và bền vững, kế thừa và phát triển các quy định của Luật HN&GĐ năm
2000, Luật HN&GĐ năm 2014 khi điều chỉnh các quan hệ giữa vợ và chồng
đã dựa trên nguyên tắc tiến bộ, bình đẳng và đưa ra nhiều quy định cụ thể về quyền, nghĩa vụ nhân thân giữa vợ và chồng
Bảo vệ quyền của người phụ nữ trong quan hệ nhân thân giữa vợ và chồng là một vấn đề rất cơ bản nhưng chưa được nghiên cứu một cách chuyên sâu, thấu đáo đặc biệt trong nền kinh tế thị trường hiện nay đang có những chuyển biến phức tạp, quyền nhân thân của người phụ nữ trong quan hệ giữa
vợ và chồng đang ngày càng bị xâm phạm dưới nhiều hình thức và mức độ khác nhau, chẳng hạn như nạn bạo lực thể chất, bạo lực tinh thần…
Bảo vệ quyền của người phụ nữ trong quan hệ nhân thân giữa vợ và chồng không chỉ thể hiện ở việc ghi nhận những quyền nhân thân của họ trong pháp luật mà phải đảm đảm cho những quyền đó được trở thành hiện thực trên thực tế, điều đó đòi hỏi một cơ chế đồng bộ từ việc xây dựng pháp luật đến các biện pháp thực hiện ở mọi cấp, mọi ngànhh Chỉ khi nào bảo vệ tốt quyền của người phụ nữ trong quan hệ nhân thân giữa vợ và chồng thì việc đảm bảo bình đẳng giới mới trở thành hiện thực
Trang 9Luật HN&GĐ năm 2014 ban hành đã mang nhiều quy định tiến bộ trong việc đảm bảo quyền của người phụ nữ trong quan hệ nhân thân của vợ và chồng, chẳng hạn quy định về nghĩa vụ sống chung của vợ chồng, đại diện giữa vợ và chồng trong quan hệ kinh doanh… góp phần đảm bảo quyền và lợi ích chính đáng của người phụ nữ trong quan hệ nhân thân giữa vợ và chồng Tuy nhiên,
để đưa ra nhiều biện pháp giải quyết hiệu quả, nhằm thúc đẩy và thực hiện tốt
hơn nữa quyền bình đẳng của người phụ nữ thì việc nghiên cứu vấn đề "Bảo vệ quyền của người phụ nữ trong quan hệ nhân thân giữa vợ và chồng theo Luật hôn nhân và gia đình năm 2014" có ý nghĩa lí luận và thực tiễn sâu sắc
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
Vấn đề về quyền của người phụ nữ hiện nay cũng đã có một số đề tài nghiên cứu dưới những góc độ khác nhau như khóa luận tốt nghiệp năm 2003:
"Bảo vệ quyền của người phụ nữ theo Luật hôn nhân và gia đình năm 2000",
của Lương Thị Kim Dung, Khoa Luật - Đại học quốc gia Hà Nội; Luận văn
thạc sĩ: "Ảnh hưởng của Nho giáo đến các quy định pháp luật Việt Nam về
mối quan hệ giữa vợ và chồng", của Đinh Hạnh Nga, Khoa Luật - Đại học
quốc gia Hà Nội; Luận văn Thạc sĩ: "Bảo vệ quyền người phụ nữ trong quan
hệ tài sản giữa vợ và chồng theo Luật hôn nhân và gia đình năm 2000", của
Trần Thị Hồng Nhung, Khoa luật - Đại học quốc gia Hà Nội…Tuy nhiên, vấn
đề bảo vệ quyền của người phụ nữ trong quan hệ nhân thân giữa vợ và chồng chưa được nghiên cứu một cách chuyên sâu và quan tâm đúng mức Các công trình nghiên cứu mới chỉ nghiên cứu về việc bảo vệ quyền của người phụ nữ một cách nói chung hay chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu về bảo vệ quyền của người phụ nữ trong quan hệ tài sản giữa vợ và chồng mà chưa có sự đề cập tới việc bảo vệ quyền của người phụ nữ trong quan hệ nhân thân giữa vợ và chồng
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài
Trang 10năm 2014 trong đó có xem xét dưới góc độ bình đẳng giới Từ đó, tìm ra một
số giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định pháp luật về vấn đề này và nâng cao hơn nữa vấn đề bảo vệ quyền của người phụ nữ trong quan hệ nhân thân giữa vợ và chồng
* Nhiệm vụ
- Tìm hiểu cơ sở lý luận về quyền của người phụ nữ và bảo vệ quyền của người phụ nữ trong quan hệ nhân thân giữa vợ và chồng
- Tìm hiểu thực trạng về nội dung bảo vệ quyền của người phụ nữ trong quan hệ nhân thân giữa vợ với chồng theo Luật HN&GĐ năm 2014
- Đề xuất một số kiến nghị nhằm góp phần hoàn thiện quy định của pháp luật về bảo vệ quyền của người phụ nữ trong quan hệ nhân thân giữa vợ với chồng
4 Phạm vi nghiên cứu đề tài
Với đề tài "Bảo vệ quyền của người phụ nữ trong quan hệ nhân thân giữa vợ và chồng theo Luật hôn nhân và gia đình năm 2014" luận văn
tập trung làm rõ những vấn đề về bảo vệ quyền nhân thân của người phụ nữ với tư cách là người vợ, người mẹ trong quan hệ giữa vợ và chồng, tức là các quyền nhân thân phát sinh trên cơ sở quan hệ hôn nhân
Vì vậy, những vấn đề về quyền của người phụ nữ không gắn liền với quan hệ vợ chồng không thuộc phạm vi nghiên cứu của luận văn
5 Phương pháp nghiên cứu của luận văn
Để đạt được mục đích đề ra, tác giả sử dụng một số phương pháp nghiên cứu như sau:
- Phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật lịch sử, chủ nghĩa duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng của Đảng và Nhà nước về pháp luật
- Các phương pháp nghiên cứu cụ thể như phân tích, so sánh, thống
kê, tổng hợp
Trang 11DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Diệp Anh (2011), "Thực hiện chính sách phòng, chống bạo lực gia đình
còn nhiều bất cập", http://www.daibieunhandan.vn, ngày 16/12/2011
2 Bộ dân luật Bắc Kỳ (1931)
3 Bộ dân luật Trung Kỳ (1936)
4 Bộ dân Luật Sài Gòn (1972)
5 Bộ Kế hoạch và Đầu tư - Tổng cục Thống kê (2013), Điều tra biến động
dân số và kế hoạch hóa gia đình thời điểm 1/4/2013, Hà Nội
6 Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (2011), Báo cáo về tình hình thực
hiện bình đẳng giới tại Việt Nam, Hà Nội
7 Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch - Tổng cục Thống kê - Viện Gia đình và
giới (2006), Điều tra gia đình Việt Nam, Hà Nội
8 Chính phủ (2001), Nghị định số 87/2001/NĐ-CP ngày 21/11/2001 về xử
phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình, Hà Nội
9 Chính phủ (2006), Nghị định số 114/2006/NĐ-CP ngày/102006 quy định
về xử phạt vi phạm hành chính về dân số và trẻ em, Hà Nội
10 Chính phủ (2009), Nghị định số 55/2009/NĐ-CP ngày 10/6/2009 về xử
phạt vi phạm hành chính về bình đẳng giới, Hà Nội
11 Chính phủ (2009), Nghị định số 110/2009/NĐ-CP ngày 10/12/2009 quy
định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng, chống bạo lực gia đình, Hà Nội
12 Chính phủ (2012), Nghị định số 92/2012/NĐ-CP ngày 8/11/2012 quy định
chi tiết và biện pháp thi hành Pháp lệnh tín ngưỡng, tôn giáo, Hà Nội
13 Chính phủ (2013), Nghị định số 110/2013/NĐ-CP ngày 24/9/2013 quy
định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp, hành
Trang 1214 Chính phủ (2013), Nghị định số 167/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 quy
định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự, an toàn xã hội; phòng, chống tệ nạn xã hội; phòng cháy và chữa cháy; phòng, chống bạo lực gia đình, Hà Nội
15 Văn Nghiêp Chúc (2014), "Bất bình đẳng giới vẫn tồn tại trên nhiều lĩnh
vực", http://www.nhandan.com.vn, ngày 25/4/2014
16 "Cô giáo bị chồng tẩn phải nhập viện" (2010), dontruongbt.wordpress.com,
ngày 25/12/2010
17 Nguyễn Văn Cừ, Ngô Thị Hường (2003), Một số vấn đề lý luận và thực tiễn
về Luật hôn nhân và gia đình năm 2000, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
18 Hải Hà (2013), "Biểu dương 4000 gia đình văn hóa tiêu biểu xuất sắc",
http://thanhtra.com.vn, ngày 18/12/2013
19 Thanh Hải (2013), "Nhìn lại ba năm thực hiện chiến lược quốc gia về bình đẳng giới", http://www.baoquangtri.vn, ngày 25/12/2013
20 "Hệ quả của việc trọng nam khinh nữ" (2011), http://tapchilamdep.com,
ngày 12/7/2011
21 Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội (2009), Giáo trình Lý luận và
pháp luật về quyền con người, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
22 Liên hợp quốc (1979), Công ước về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối
xử với phụ nữ
23 Tưởng Duy Lượng (2005), Bình luận một số vụ án hôn nhân và gia đình,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
24 "Một năm 8000 vụ ly hôn do bạo lực gia đình" (2014), http://phaply.net.vn,
ngày 17/4/2014
25 Quốc hội (1959), Luật hôn nhân và gia đình, Hà Nội
26 Quốc hội (1986), Luật hôn nhân và gia đình, Hà Nội
27 Quốc hội (1999), Bộ luật hình sự, Hà Nội
28 Quốc hội (2000), Luật hôn nhân và gia đình, Hà Nội
29 Quốc hội (2005), Bộ luật dân sự, Hà Nội
30 Quốc hội (2006), Luật bình đẳng giới, Hà Nội
Trang 1331 Quốc hội (2007), Luật phòng, chống bạo lực gia đình, Hà Nội
32 Quốc hội (2008), Luật quốc tịch, Hà Nội
33 Quốc hội (2013), Hiến pháp, Hà Nội
34 Quốc hội (2014), Luật hôn nhân và gia đình, Hà Nội
35 Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Bộ Tư pháp (2001),
Thông tư liên tịch số 01/2001/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP ngày 03/012001 hướng dẫn thi hành áp dụng các quy định tại chương XV "Các tội xâm phạm chế độ hôn nhân và gia đình" của Bộ luật hình sự năm 1999, Hà Nội
36 Tổng cục Thống kê (2009), Tổng điều tra dân số và nhà ở, Hà Nội
37 Trường Đại học Luật Hà Nội (2009), Giáo trình Luật hôn nhân và gia
đình Việt Nam, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội
38 Đặng Ánh Tuyết - Lê Hiên (2007), "Những bất cập về bình đẳng giới ở
Bến Tre", http://www.gopfp.gov.v, ngày 22/10/2007
39 Viện Khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp (2006), Từ điển Luật học, Nxb Từ
điển Bách khoa - Nxb Tư pháp, Hà Nội
40 Viện Khoa học xã hội Việt Nam (2006), Điều tra bình đẳng giới năm
2005 - 2006, Hà Nội
41 Nguyễn Như Ý (Chủ biên) (1998), Đại từ điển Tiếng Việt, Nxb Văn hóa -
Thông tin, Hà Nội
TIẾNG ANH
42 United Nations: Human Rights: Question and Answers, Geneva, 1994
43 United Nations, UNHCHR, Freequently Asked Questions on a Human Rights-based Approach to Development Cooperation, New York and Geneva, 2006, tr.8