Tài liệu ôn tập, bồi dưỡng ngữ văn 6 1

PHẦN I: CÁC CHUYÊN ĐỀ ÔN TẬP CHUYÊN ĐỀ 1: TRUYỆN TRUYỀN THUYẾTÔn tập: Con rồng cháu tiên Ôn tập: Bánh chưng bánh giầy Ôn tập: Ông lão đánh cá và con cá vàng CHUYÊN ĐỀ 3: TRUYỆN NGỤ NGÔN

PHẦN I: CÁC CHUYÊN ĐỀ ÔN TẬP CHUYÊN ĐỀ 1: TRUYỆN TRUYỀN THUYẾT

Ôn tập: Con rồng cháu tiên

Ôn tập: Bánh chưng bánh giầy

Ôn tập: Ông lão đánh cá và con cá vàng

CHUYÊN ĐỀ 3: TRUYỆN NGỤ NGÔN

Ôn tập: Ếch ngồi đáy giếng

Ôn tập: Thầy bói xem voi

Ôn tập: Chân, Tay, Tai, Mắt, Miệng

CHUYÊN ĐỀ 4: TRUYỆN CƯỜI

Ôn tập: Treo biển

Ôn tập: Lợn cưới, áo mới

CHUYÊN ĐỀ 5: TRUYỆ TRUNG ĐẠI

Ôn tập: Con hổ có nghĩa

Ôn tập: Mẹ hiền dạy con

Ôn tập: Thầy thuốc giỏi cốt nhất ở tấm lòng

CHUYÊN ĐỀ 6: TRUYỆN HIỆN ĐẠI

Ôn tập: Bài học đường đời đầu tiên

Ôn tập: Sông nước Cà Mau

Ôn tập: Bức tranh của em gái tôi

Ôn tập: Vượt thác

Ôn tập: Buổi học cuối cùng

CHUYÊN ĐỀ 5: THƠ HIỆN ĐẠI VIỆT NAM

Ôn tập: Đêm nay Bác không ngủ

Ôn tập: Lượm

Ôn tập: Mưa

CHUYÊN ĐỀ 6: KÍ

Ôn tập: Cô Tô

Ôn tập: Cây tre Việt Nam

Ôn tập: Lòng yêu nước

Ôn tập: Lao xao

CHUYÊN ĐỀ 7: VĂN BẢN NHẬT DỤNG

Ôn tập: Cầu long biên- chứng nhân lịch sử

Ôn tập: Bức thư của thủ lĩnh da đỏ

Ôn tập: Động Phong Nha

PHẦN II: ĐỀ LUYỆN TẬP TỔNG HỢP

PHẦN I: CÁC CHUYÊN ĐỀ ÔN TẬP CHUYÊN ĐỀ 1: TRUYỆN TRUYỀN THUYẾT

BÀI 1: CON RỒNG CHÁU TIÊN

A KI N TH C TR NG T M ẾN THỨC TRỌNG TÂM ỨC TRỌNG TÂM ỌNG TÂM ÂM

1 Thể loại Truyện truyền thuyết

2 Tóm tắt Ngày xưa ở vùng đất Lạc Việt có vị thần con trai thần Long Nữ,

tên Lạc Long Quân kết duyên cùng nàng Âu Cơ thuộc dòng họThần Nông xinh đẹp Về sau, Âu Cơ sinh ra bọc trăm trứng, từtrăm trứng nở ra một trăm người con khôi ngô tuấn tú Vì LạcLong Quân không quen sống trên cạn lâu ngày nên hai vợ chồngmỗi người dẫn năm mươi người con lên rừng và xuống biển.Người con trưởng được suy tôn làm vua Hùng trên đất PhongChâu, đặt tên nước là Văn Lang, cứ thế kế tục tới muôn đời sau

3 Bố cục

(3 phần)

- Phần 1 (từ đầu đến “cung điện Long Trang”): Giới thiệu về LạcLong Quân và Âu Cơ

- Phần 2 (tiếp đó đến “rồi chia tay nhau lên đường”): Việc sinh con

và chia con của Lạc Long Quân và Âu Cơ

- Phần 3 (còn lại): Việc lập nước Văn Lang và nguồn gốc của dântộc Việt

4 Giá trị

nội dung

Truyền thuyết “Con Rồng cháu Tiên” nhằm giải thích, suy tônnguồn gốc giống nòi và qua đó thể hiện ý nguyện đoàn kết, thốngnhất cộng đồng Việt

5 Giá trị

nghệ thuật

- Sử dụng nhiều chi tiết tưởng tượng, hoang đường, kì ảo

- Hình tượng nhân vật mang dáng dấp thần linh

II Dàn ý Phân tích văn bản “Con rồng cháu tiên”

2 Thân bài

a Giới thiệu về Lạc Long Quân và Âu Cơ

- Lạc Long Quân:

+ Vị thần thuộc nòi rồng, con trai thần Long Nữ

+ Thần mình rồng, thường ở dưới nước, thỉnh thoảng lên sống trên cạn, sứckhỏe vô địch, có nhiều phép lạ

+ Giúp dân diệt trừ Ngư Tinh, Hồ Tinh, Mộc Tinh

+ Dạy dân cách trồng trọt, chăn nuôi và cách ăn ở

- Âu Cơ: ở vùng núi cao phương Bắc, thuộc dòng họ Thần Nông, xinh đẹp tuyệttrần

→ Lạc Long Quân và Âu Cơ gặp nhau, đem lòng yêu nhau rồi thành vợ thànhchồng, cùng nhau chung sống trên cạn

→ Sự kết duyên của những con người phi thường

b Việc sinh con và chia con của Lạc Long Quân và Âu Cơ

- Âu Cơ sinh ra một cái bọc trăm trứng, trăm trứng nở ra một trăm người conhồng hào, đẹp đẽ lạ thường Đàn con không cần bú mớm mà tự lớn lên như thổi,mặt mũi khôi ngô, khỏe mạnh như thần

→ Hình tượng cái bọc một trăm trứng thể hiện những con người của dân tộcViệt do cùng một mẹ sinh ra

- Lạc Long Quân và Âu Cơ chia con: 50 con xuống biển, 50 con lên núi, chianhau cai quản các phương, khi có việc thì giúp đỡ lẫn nhau

→ Giải thích nguồn gốc của các dân tộc Việt Nam sinh sống trên khắp đất nước.Đồng thời, qua đó phản ánh truyền thống đoàn kết của dân tộc ta từ ngàn đờinay

c Việc lập nước Văn Lang và nguồn gốc của dân tộc Việt

- Người con trưởng theo Âu Cơ được tôn lên làm vua, lấy hiệu là Hùng Vương,đóng đô ở đất Phong Châu, đặt tên nước là Văn Lang

- Khi nhắc đến nguồn gốc của mình, thường xưng là con Rồng cháu Tiên

3 Kết bài

- Khái quát giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản

+ Nội dung: Truyền thuyết “Con Rồng cháu Tiên” nhằm giải thích, suy tônnguồn gốc giống nòi và qua đó thể hiện ý nguyện đoàn kết, thống nhất cộngđồng Việt

+ Nghệ thuật: sử dụng các chi tiết tưởng tượng hoang đường, kì ảo, xây dựngnhân vật mang dáng dấp thần linh…

nó thường có yếu tố tưởng tượng, kì ảo Truyền thuyết thể hiện quan điểm, thái

độ, cách đánh giá của nhân dân đối với các sự kiện và nhân vật lịch sử được kể

Câu 2: Hãy tìm những chi tiết trong truyện thể hiện tính chất kì lạ, cao quý

về nguồn gốc và hình dạng của Lạc Long Quân và Âu Cơ.

* Gợi ý:

- Những chi tiết thể hiện tính chất lạ kì, lớn lao, đẹp đẽ của hình tượng Lạc LongQuân và Âu Cơ về nguồn gốc và hình dạng được thể hiện trong truyện:

+ Lạc Long Quân là con trai thần Long Nữ, mình rồng, sống được cả dưới nước

và trên cạn Có nhiều phép lạ: Giết ba con yêu tinh hại dân

+ Âu Cơ thuộc dòng họ Thần Nông (ở trên núi), xinh đẹp tuyệt trần Gặp gỡyêu thương Lạc Long Quân và thành vợ chồng Sinh ra bọc nở trăm người contrai khỏe mạnh, tuấn tú

+ Họ chia con để cai quản các phương, kẻ ở núi, người ở biển

Câu 3: Việc kết duyên của Lạc Long Quân cùng Âu Cơ và chuyện Âu Cơ sinh nở có điều gì kì lạ? Lạc Long Quân và Âu Cơ chia con như thế nào và

để làm gì? Theo truyện này thì người Việt là con cháu của ai?

* Gợi ý:

- Về việc kết duyên của Lạc Long Quân cùng Âu Cơ và chuyện Âu Cơ sinh nở

có nhiều điều kì lạ:

+ Một vị thần sống dưới nước đem lòng yêu thương và kết duyên cùng mộtngười thuộc dòng họ Thần Nông ở trên núi cao.

+ Ít lâu sau, Âu Cơ sinh nở không phải có mang và sinh ra một bọc trứng, sau đómới nở ra một trăm người con

+ Lạc Long Quân và Âu Cơ chia đôi mỗi người 50 con theo mẹ lên chốn noncao, 50 người con theo cha về ven biển để chiếm lĩnh các vùng đất, mở rộng nơi

cư trú, làm ăn, để cho gia đình tương lai thành dân tộc, đất nước Đặc biệt cóviệc gì (chiến tranh, thiên tai…) thì giúp đỡ lẫn nhau dễ hơn

- Theo truyện ngày thì người Việt Nam ta là con cháu của vị thần nòi Rồng làLạc Long Quân và của bà Âu cơ nòi giống Tiên Nguồn gốc này rất cao quý vàđáng tự hào

Câu 4: Em hiểu thế nào là chi tiết tưởng tượng kì ảo? Hãy nói rõ vai trò của các chi tiết này trong truyện?

Câu 5: Ý nghĩa của truyện Con Rồng cháu Tiên?

* Gợi ý: Ý nghĩa truyện Con rồng, cháu Tiên:

- Giải thích, suy tôn nguồn gốc cao quý thiêng liêng của dân tộc Việt Nam

- Truyện cũng thể hiện niềm tự hào dân tộc, ý nguyện đoàn kết, thống nhất từ xaxưa của cộng đồng người Việt: dù ở bất cứ đâu, đồng bằng hay miền núi, trong

Nam hay ngoài Bắc, người Việt Nam đều là con cháu các vua Hùng, có chungdòng dõi “con Rồng cháu Tiên”, vì thế phải biết thương yêu, đùm bọc lẫn nhau.

Câu 6: Em biết những truyện nào của các dân tộc khác ở Việt Nam, cũng giải thích nguồn gốc dân tộc tương tự như truyện “Con Rồng, cháu Tiên”?

Sự giống nhau ấy khẳng định điều gì?

* Gợi ý:

- Các truyện tương tự truyện Con Rồng, cháu Tiên, các dân tộc khác ở Việt Namcũng có những câu chuyện giải thích về nguồn gốc dân tộc tương tự, như:

+ Truyện “Quả trứng thiêng” của dân tộc Mường

+ Truyện “Quả bầu mẹ” của dân tộc Khơ Mú

- Ý nghĩa của sự giống nhau:

+ Sự tương đồng về cách giải thích nguồn gốc của các dân tộc

+ Khẳng định về tình đoàn kết giữa các dân tộc anh em

+ Sự gặp gỡ, giao thoa về nền văn hóa giữa các dân tộc

II Bài tập nâng cao:

Bài tập 1: Hãy viết đoạn văn nêu suy nghĩ của em về truyện Con Rồng cháu Tiên.

* Gợi ý:

Truyền thuyết Con Rồng cháu Tiên mở ra trang sử mới cho dân tộc ta, đã giảithích và suy tôn nguồn gốc thiêng liêng của cộng đồng người Việt Những chitiết kì ảo về hình tượng bọc trăm trứng, về mẹ nòi giống Tiên, Rồng đã khiếnchúng ta thêm tự hào, tin yêu, tôn kính tổ tiên, dân tộc mình và cũng làm tăngsức hấp dẫn của câu chuyện Và rồi từ bọc trăm trứng, 100 người con đã ra đời

và nửa theo cha lên rừng, nửa xuống biển cùng mẹ Dù cách xa như vậy, dùngười đồng bằng hay miền núi, dù miền ngược hay miền xuôi nhưng tất cả cùngchung một dòng máu, một cội nguồn, chung mẹ cha trong một gia đình Lời dặn

dò của Lạc Long Quân đã phản ánh ý nguyện của nhân dân ta về sự đoàn kết,gắn bó, giúp đỡ lẫn nhau Truyện đã đề cao nguồn gốc chung và biểu hiện ýnguyện đoàn kết, thống nhất của nhân dân của mọi miền đất nước

Truyện Con Rồng cháu Tiên tuy có những yếu tố tưởng tượng, kì ảo nhưng về

cơ bản đã giải thích, suy tôn nguồn gốc của đất nước ta Đồng thời truyện cũngthể hiện niềm tự hào dân tộc, ý nguyện đoàn kết, thống nhất từ xa xưa của cộngđồng người Việt: dù ở bất cứ đâu, đồng bằng hay miền núi, trong Nam hayngoài Bắc, người Việt Nam đều là con cháu các vua Hùng, có chung dòng dõi

“con Rồng cháu Tiên”, vì thế phải biết thương yêu, đùm bọc lẫn nhau

Bài tập 2: Trình bày vai trò của các chi tiết tưởng tượng kì ảo trong truyện Con Rồng cháu Tiên.

* Gợi ý:

Chi tiết tưởng tượng kì ảo là những chi tiết không có thật mà có tính chất hoangđường, kì lạ Những chi tiết tưởng tượng kì ảo thường xuất hiện trong các truyềnthuyết, truyện cổ tích, thần thoại Trong truyện truyền thuyết, nhân dân sángtạo ra những chi tiết tưởng tượng kì ảo nhằm dựng lên những câu chuyện thần

kì, nhằm giải thích những sự việc, sự kiện chưa thể giải thích theo cách thôngthường, cũng có khi là để thần thánh hóa các nhân vật mà nhân dân ngưỡng mộ,tôn sùng

Trong truyện Con Rồng cháu Tiên, những chi tiết tưởng tượng kì ảo có vai tròlàm tăng tính chất kì lạ và đẹp đẽ của nhân vật Lạc Long Quân và Âu Cơ Việctưởng tượng ra Âu Cơ sinh bọc trăm trứng là một cách lí giải đẹp đẽ và cao quýnguồn gốc của dân tộc Việt Qua việc thần kì hóa nguồn gốc dân tộc, người thờixưa muốn nhắn nhủ thế hệ sau phải biết tự hào và tôn kính tổ tiên mình Các chitiết tưởng tượng kì ảo còn giúp cho câu chuyện thêm sức hấp dẫn và lôi cuốnngười đọc, người nghe

Những chi tiết tưởng tượng kì ảo trong truyện Con Rồng cháu Tiên phản ánhphần nào trình độ nhận thức lịch sử sơ khai của người Việt cổ, đồng thời chothấy khả năng tưởng tượng phong phú của họ

Truyện Con Rồng cháu Tiên tuy có nhiều chi tiết xuất phát từ trí tưởng tượngcủa người dân nhưng cơ bản đã giải thích khá rõ và tô đậm vẻ đẹp của dân tộcViệt Nội dung của truyện đã thể hiện lòng tự hào dân tộc, tinh thần đoàn kết, ýnguyện thống nhất đất nước của người Việt xa xưa Con cháu người Việt dù

sống ở bất cứ nơi đâu trên đất nước đều là con cháu của vua Hùng, có chungmột dòng dõi đó là con Rồng cháu Tiên Hai tiếng đồng bào thân thương cũngxuất phát từ câu chuyện này, do vậy những ai cùng chung nguồn gốc Lạc Việt,cùng mang tiếng đồng bào đều phải yêu thương, đùm bọc lẫn nhau.

C PHI U BÀI T P:ẾU BÀI TẬP: ẬP:

Phiếu bài tập số 1:

Cho đoạn văn sau:

“ Lạc Long Quân nói:

- Ta vốn nòi rồng ở miền nước thẳm, nàng là dòng tiên ở chốn non cao Kẻ ở cạn, người ở nước tính tình, tập quán khác nhau, khó mà ăn ở cùng nhau một nơi lâu dài được Nay ta đưa năm mươi con xuống biển, nàng đưa năm mươi con lên núi, chia nhau cai quản các phương Kẻ miền núi, người miền biển, khi

có việc gì thì giúp đỡ lẫn nhau, đừng quên lời hẹn”

Câu 1: Đoạn trích trên trích trong văn bản nào?

Câu 2: Trong truyện Con Rồng cháu Tiên, vì sao Lạc Long Quân và Âu Cơ chia

tay nhau?

Câu 3: Xét về cấu tạo, từ “ tính tình”, “tập quán” thuộc loại từ nào?

Câu 4: Chi tiết năm mươi con theo cha xuống biển, năm mươi con theo mẹ lên

non, khi có việc thì nương tựa lẫn nhau thể hiện điều gì?

Phiếu bài tập số 2:

Cho đoạn văn:

" Ngày xưa, ở miền đất Lạc Việt, cứ như bây giờ là Bắc Bộ nước ta có một vị thần thuộc nòi rồng, con trai thần Long Nữ tên là Lạc Long Quân Thần mình rồng, thường ở dưới nước, thỉnh thoảng lên sống trên cạn, sức khỏe vô địch, có nhiều phép lạ Thần giúp dân diệt trừ Ngư tinh, hồ tinh, mộc tinh- những loài yêu quái bấy lâu làm hại dân lành Thần dạy dân cách trồng trọt, chăn nuôi và cách ăn ở Xong việc, thần thường về thuỷ cung với mẹ, khi có việc cần thần mới hiện lên.

Bấy giờ, ở vùng núi cao phương Bắc, có nàng Âu Cơ thuộc dòng họ Thần

Nông, xinh đẹp tuyệt trần Nghe tiếng vùng đất Lạc có nhiều hoa thơm cỏ lạ, bang bèn tìm đến thăm Âu Cơ và Lạc Long Quân gặp nhau, đem lòng yêu nhau rồi trở thành vợ chồng, cùng chung sống trên cạn ở cung điện Long Trang."

Câu 1: Hãy trình bày nguồn gốc, hình dáng của Lạc Long Quân và Âu Cơ?

Câu 2: Chỉ ra các từ phức trong đoạn văn: “Thần giúp dân diệt trừ Ngư tinh, hồ

tinh, mộc tinh- những loài yêu quái bấy lâu làm hại dân lành Thần dạy dân cách trồng trọt, chăn nuôi và cách ăn ở Xong việc, thần thường về thuỷ cung với mẹ, khi có việc cần thần mới hiện lên”.

và phân loại các từ phức vừa tìm được thành 2 loại: Từ ghép và từ láy

Câu 3: Qua câu chuyện, ông cha ta muốn giáo dục với chúng ta điều gì?

Câu 4: Học xong tác phẩm, em hiểu người Việt Nam có nguồn gốc như thế nào? Câu 5: Nêu một số câu ca dao, tục ngữ nói về ý nguyện mà ông cha ta muốn

nhắn nhủ qua truyền thuyết "Con Rồng Cháu Tiên"

Hướng dẫn:

Phiếu bài tập số 1:

Câu 1: Đoạn trích trên trích trong văn bản “ Con Rồng cháu Tiên”

Câu 2: Trong truyện, Lạc Long Quân và Âu Cơ chia tay nhau vì Lạc Long Quân

quen sống ở dưới nước, không sống lâu được trên cạn

Câu 3: Xét về cấu tạo, từ “ tính tình” thuộc từ láy, từ “tập quán” thuộc từ ghép Câu 4: Chi tiết Năm mươi con theo cha xuống biển, năm mươi con theo mẹ lên

non, khi có việc thì nương tựa lẫn nhau thể hiện ước nguyện đoàn kết, gắn bógiúp đỡ lẫn nhau của các dân tộc anh em trong cộng đồng dân tộc Việt Nam

Phiếu bài tập số 2:

Câu 1: Hãy trình bày nguồn gốc, hình dáng của Lạc Long Quân và Âu Cơ?

- Lạc Long Quân: con thần biển, có nhiều phép lạ, có sức mạnh phi thường, diệtyêu quái giúp dân

- Âu Cơ: con Thần Nông, xinh đẹp tuyệt trần, yêu thiên nhiên, cây cỏ

Câu 2: Các từ phức trong đoạn văn: diệt trừ, Ngư tinh, Hồ tinh, Mộc tinh, yêu

quái, bấy lâu, dân lành, trồng trọt, chăn nuôi, ăn ở, thuỷ cung.

- Từ ghép: diệt trừ, Ngư tinh, Hồ tinh, Mộc tinh, yêu quái, bấy lâu, dân lành,chăn nuôi, ăn ở, thuỷ cung

- Từ láy: trồng trọt

Câu 3: Qua câu chuyện, ông cha ta muốn giáo dục với chúng ta điều gì?

- Lòng tôn kính, tự hào về nòi giống Rồng Tiên

- Thương yêu, đùm bọc lẫn nhau

- Đoàn kết, gắn bó nhau

Câu 4: Học xong tác phẩm, em hiểu người Việt Nam có nguồn gốc là con cháu

của vua Hùng, cùng nở ra từ bọc trăm trứng, cùng thuộc nói giống Rồng Tiên

Câu 5: Một số câu ca dao, tục ngữ nói về ý nguyện mà ông cha ta muốn nhắn

nhủ qua truyền thuyết "Con Rồng Cháu Tiên"

1/ Bầu ơi thương lấy bí cùng,

Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn

2/ Nhiễu điều phủ lấy giá gương,

Người chung một nước phải thương nhau cùng

3/ Khôn ngoan đối đáp người ngoài

Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau

4/ Một cây làm chẳng nên non

5/ Ba cây chụm lại nên hòn núi cao

6/ Dù ai đi ngược về xuôi

Nhớ ngày Giỗ Tổ mùng mười tháng ba

Dù ai buôn bán gần xa

Nhớ ngày Giỗ Tổ tháng ba mùng mười

BÀI 2: BÁNH CHƯNG, BÁNH GIẦY

A KI N TH C TR NG T M ẾN THỨC TRỌNG TÂM ỨC TRỌNG TÂM ỌNG TÂM ÂM

1 Thể loại Truyện truyền thuyết

2 Tóm tắt Lúc vua Hùng về già muốn truyền ngôi cho các con nên ra điều

kiện: không kể con trưởng, con thứ, miễn ai làm vừa ý TiênVương sẽ được nối ngôi Các lang đua nhau tìm kiếm của ngonvật lạ trên rừng dưới biển dâng cho vua cha Riêng có Lang Liêu,người con thứ mười tám, sau khi mộng thấy thần đã làm một loạibánh hình vuông, một loại bánh hình tròn để dâng vua Vua vôcùng hài lòng mang bánh lễ Tiên Vương, và được kế ngôi vua Từ

đó, bánh chưng, bánh giầy trở thành lễ vật không thể thiếu trongdịp Tết lễ

5 Giá trị

nghệ thuật

- Sử dụng các chi tiết tưởng tượng kì ảo

- Lối kể chuyện dân gian: theo trình tự thời gian

II/ Phân tích văn bản “Bánh chưng, bánh giầy”:

a/ Nhà vua ra quyết định truyền ngôi

- Hoàn cảnh truyền ngôi: giặc ngoài đã dẹp yên, vua đã già, muốn truyền ngôi

- Người nối ngôi vua phải là người nối được chí vua, không nhất thiết phải làcon trưởng

- Cách thức: một câu đố để thử tài – “ai làm vừa ý ta, ta sẽ truyền ngôi cho”

→ Cách chọn người nối ngôi của vua Hùng khác với các đời vua trong lịch sử

b/ Lang Liêu và các hoàng tử tìm kiếm, làm lễ vật

- Các hoàng tử đua nhau làm lễ thật hậu, thật ngon đem về lễ Tiên vương, họ đitìm của quý trên rừng xuống biển

-Lang Liêu là người thiệt thòi nhất, từ khi lớn lên, chỉ chăm lo việc đồng áng,trồng lúa trồng khoai, trong nhà chỉ có khoai, lúa là nhiều

- Lang Liêu nằm mộng thấy thần, được thần mách bảo, Lang Liêu nghe lời thầnlàm lễ vật dâng vua cha:

Chọn thứ gạo nếp thơm lừng, trắng tinh, đem vo sạch, lấy đậu xanh, thịt lợn làmnhân, dùng lá dong trong vườn gói thành bánh hình vuông, nấu một ngày mộtđêm thật nhừ

Thứ gạo nếp ấy, chàng đồ lên, giã nhuyền, nặn hình tròn

c/ Ý nghĩa và tục lệ bánh chưng, bánh giầy

- Bánh của Lang Liêu được chọn để tế Trời, Đất cùng Tiên vương

- Sau khi lễ xong, vua cùng quần thần ăn bánh, ai cũng tấm tắc khen ngon

- Lang Liêu là người hiểu ý nhà vua nên được truyền ngôi cho Ý nghĩa mónbánh của Lang Liêu:

Bánh hình tròn tượng trưng cho trời nên gọi là bánh giầy

Bánh hình vuông tượng trưng là đất, thịt mỡ, đậu xanh, lá dong là tượng cầmthú, cây cỏ, muôn loài, đặt tên là bánh chưng

Lá bọc ngoài, mĩ vị ở trong là ngụ ý đùm bọc nhau

- Tục lệ ở nước ta: chăm nghề trồng trọt, chăn nuôi và có tục ngày Tết làm bánhchưng, bánh giầy, thiếu bánh chưng, bánh giầy là thiếu hẳn hương vị ngày Tết

3/ Kết bài

- Khái quát giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản;

Nội dung: Truyền thuyết “Bánh chưng bánh giầy” vừa giải thích nguồn gốc củabánh chưng, bánh giầy vừa phản ánh thành tựu văn minh nông nghiệp ở buổi

đầu dựng nước với thái độ đề cao lao động, đề cao nghề nông và thể hiện sự tônkính Trời, Đất và tổ tiên của nhân dân ta

Nghệ thuật: sử dụng các yếu tố tưởng tượng, kì ảo, cách kể chuyện dân gian

- Cảm nhận của bản thân về truyền thuyết: hiểu hơn về nguồn gốc của một loàibánh…

Hình thức là nhân lễ Tiên Vương, ai làm vừa ý vua sẽ được truyền ngôi Chính

vì thế, nhà vua dùng hình thức thử tài để chọn (nhân lễ Tiên vương, ai làm vừa ývua sẽ được truyền ngôi)

Câu 2: Vì sao trong các con vua, chỉ có Lang Liêu được thần giúp đỡ?

* Gợi ý:

Trong số các người con của vua, chỉ có Lang Liêu được thần giúp đỡ, vì:

+ Mẹ chàng trước kia bị vua cha ghẻ lạnh, ốm rồi chết So với anh em, chàng làngười thiệt thòi nhất

+ Mặt khác, tuy là con vua, nhưng “từ khi lớn lên, ra ở riêng” chàng “chỉ chăm

lo việc đồng áng, trồng lúa, trồng khoai” - sống cuộc sống như dân thường + Đồng thời, chàng là người có trí sáng tạo, hiểu được ý thần: “Trong trời đất,không gì quý bằng hạt gạo” và lấy gạo làm bánh để lễ Tiên vương

=> Qua đó, truyện đã thể hiện ý nguyện của nhân dân lao động, những ngườihiền lành, chăm chỉ sẽ luôn nhận được sự giúp đỡ khi khó khăn, hoạn nạn

Câu 3: Vì sao hai thứ bánh của Lang Liêu được vua cha chọn để tế Trời, Đất, Tiên Vương và Lang Liêu được truyền ngôi vua?

- Hai thứ bánh đó thể hiện ý tưởng sáng tạo sâu xa:

+ Bánh tròn tượng hình Trời, bánh vuông tượng hình Đất

+ Cách thức gói “các thứ thịt mỡ, đậu xanh, lá dong là tượng cầm thú, cây cỏmuôn loài” và “lá bọc ngoài, mĩ vị để trong” thể hiện mối quan hệ khăng khítgiữa con người với thiên nhiên trong lối sống và trong nhận thức truyền thốngcủa người Việt Nam; đồng thời thể hiện truyền thống đoàn kết, gắn bó và tinhthần đùm bọc nhau giữa những người dân đất Việt vốn là anh em sinh từ mộtbọc trứng Lạc Long - Âu Cơ

Việc vua Hùng chọn Lang Liêu nối ngôi chứng tỏ vua trọng người vừa có tài cóđức vừa có lòng hiếu thảo; đồng thời qua đó cũng đề cao lao động và phẩm chấtsáng tạo trong lao động của nhân dân

Câu 4: Hãy nêu ý nghĩa của truyền thuyết Bánh chưng, bánh giầy.

* Gợi ý:

Ý nghĩa của truyền thuyết Bánh chưng, bánh giầy là:

Truyện giải thích nguồn gốc của bánh chưng, bánh giầy, đó là hai thứ bánh tiêubiểu có trong ngày Tết cổ truyền nước ta

Truyện cũng phản ánh thành tựu văn minh nông nghiệp ở buổi đầu dựng nướcvới thái độ đề cao trí thông minh và lòng hiếu thảo của người lao động, đề caonghề nông

Qua cách vua Hùng lựa chọn người nối ngôi là Lang Liêu, truyện còn đề cao ýthức tôn kính tổ tiên, xây dựng phong tục tập quán trên cơ sở coi trọng nhữnggiá trị sáng tạo thiêng liêng của nhân dân, ca ngợi truyền thống đạo lí cao đẹpcủa dân tộc Việt Nam

II Nâng cao:

Câu 1: Ý nghĩa của phong tục ngày Tết nhân dân ta làm bánh chưng, bánh giầy

* Gợi ý:

Dân tộc nào cũng có thức ăn truyền thống Song chưa thấy dân tộc nào có mộtthức ăn vừa độc đáo, vừa ngon lành, vừa bổ, vừa gắn liền với truyền thuyết dântộc lâu đời Bánh chưng hình vuông, màu xanh, tượng trưng Trái Đất Bánh dầyhình tròn, màu trắng, tượng trưng Trời, dương, thể hiện triết lý Vuông Tròn củangười Việt Nam Bánh chưng âm giành cho Mẹ, bánh giầy dương giành choCha Bánh chưng bánh giầy là thức ăn trang trọng, cao quý nhất để cúng Tổ tiên,thể hiện tấm lòng uống nước nhớ nguồn, nhớ công ơn sinh thành dưỡng dục tolớn, bao la như trời đất của cha mẹ

Sự tích trên muốn nhắc nhở con cháu về truyền thống của dân tộc, thờ cúng tổtiên; là lời giải thích ý nghĩa cũng như nguồn cội của của Bánh Chưng, BánhGiầy trong văn hóa, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của cây lúa và thiênnhiên trong nền văn hoá lúa nước

Câu 2: Đọc truyện này em thích nhất chi tiết nào? Tại sao?

* Gợi ý:

Có thể chọn chi tiết Lang Liêu làm bánh Chi tiết này hấp dẫn người đọc bởicùng với sự cần cù hiếu thảo, tự tay làm bánh để dâng lên tổ tiên Lang Liêu đãchứng tỏ mình là người xứng đáng được truyền ngôi Chàng hoàng tử thứ mườitám của vua Hùng đã làm ra một thứ bánh vừa ngon lại vừa sáng tạo bằng sựthông minh và tài trí của mình Và vì thế, chàng không những làm cho vua chacảm thấy hài lòng mà các lang khác cũng tỏ ra mến phục

Hoặc chi tiết cuộc thi tài, Lang Liêu được thần giúp đỡ Chi tiết này thường gặptrong truyện dân gian, thể hiện mong ước của nhân dân lao động ở hiền gặplành, khi gặp khó khăn luôn nhận được sự giúp đỡ

Phần tham khảo mở rộng

Câu 3: Kể lại truyện Bánh chưng bánh giầy bằng lời văn của em

* Gợi ý:

a Mở bài: Vậy là một mùa xuân nữa lại về Trên khắp các nẻo đường, mọi

người đều nô nức mua sắm, chuẩn bị cho một cái Tết đủ đầy, cả nhà cùng nhausum họp Mẹ em đang gói những chiếc bánh chưng vuông vắn, một nét ẩm thựckhông thể thiếu trong ngày tết truyền thống củ dân tộc Việt Nam Và chiếc bánhchưng như khơi dậy những hồi ức trong em về truyền thuyết ý nghĩ Bánh chưng,bánh giầy

b Thân bài: Truyện kể về vua Hùng Vương lúc về già, vua có hai mươi người

con trai nhưng không biết chọ ai xứng đáng để truyền ngôi Giặc ngoài đã dẹpyên, đất nước muốn yên ổn, ấm no thì ngai vàng mới vững Vì vậy, vua bèn gọicác con lại và nói:

Mảnh đất Lạc Việt của chúng ta từ buổi đầu dựng nước đã truyền được sáu đời.Nhiều lần giặc Ân đã xâm lấn bờ cõi của chúng ta Nhờ phúc ấm của Tiênvương, nhân dân ta đã đánh đuổi được giặc ngoại xâm, thiên hạ hưởng hạnhphúc, bình yên Nay ta đã già rồi, không thể sống mãi trên đời Người ta truyềnngôi phải là người nối chí ta, không nhất thiết phải là con trưởng Năm nay,nhân lễ Tiên vương, ai làm vừa lòng ta, ta sẽ truyền ngôi cho, có Tiên vươngchứng giám

Các lang ai cũng muốn được truyền ngôi nên cố gắng làm hài lòng vua chanhưng ý cha muốn thế nào, không ai đoán được Vì vậy, họ đua nhau làm nhữngmâm cao cỗ đầy thật ngon để đem về lễ Tiên vương Tuy nhiên, người buồnnhất là Lang Liêu, chàng là con thứ mười tám của vua nhưng mẹ chàng bị ghẻlạnh, ốm rồi chết Chàng ra ở riêng, quanh năm chỉ biết chăm lo việc đồng áng,trồng lúa, trồng khoai Trong nhà chỉ có lúa, khoai nên chàng chẳng biết làm gì

để dâng cúng Tiên vương nên lấy làm buồn Một đêm, chàng nằm mộng thấymột vị thần đến báo:

Lang Liêu ! Trong trời đất, không gì quý bằng hạt gạo Các thứ khác tuy ngonnhưng quý, hiếm mà người ta không làm ra được Còn gạo trồng nhiều thì ănđược nhiều, gạo bình dị nhưng rất quý giá Con hãy sử dụng mà làm bánh lễTiên vương

Tỉnh dậy, chàng mừng thầm Chàng bèn chọn thứ gạo nếp ngon, hạt đâu xanh,thịt lợn và lá dong trong vườn để gói thứ thánh hình vuông và đem ninh thậtnhừ Để mâm cỗ đa dạng, phong phú hơn, cùng một thứ gạo ấy chàng giãnhuyễn, đồ lên rồi nặn thành hình tròn.

Hôm đó, đến ngày lễ Tiên vương, trước sân cung đình, mọi người háo hức chờđợi Các lang lần lượt mang các món ăn vào yết kiến nhà vua Vua cha xem quamột lượt rồi bỗng dừng lại trước chồng bánh của Lang Liêu và rất ngạc nhiên.Ông cho gọi Lang Liêu lên và chàng đã kể việc được thần báo mộng Vua chanói:

Bánh hình tròn tượng trưng cho Trời, ta đặt tên là bánh giầy Bánh hình vuông làtượng trưng cho Đất, ta đặt tên là bánh chưng Lá bọc ngoài, mĩ vị để trong làngụ ý đùm bọc nhau Lang Liêu dâng lễ vật hợp với ý ta Lang Liêu sẽ nối ngôi

và trở thành vị vua kế tục đất nước

c Kết bài: Từ đó, nước ta chăm nghề trồng trọt, chăn nuôi và có tục ngày tết

làm bánh chưng, bánh giầy Truyền thuyết đã giải thích nguồn gốc của hai loạibánh, vừa đề cao nền nông nghiệp và thể hiện truyền thống đạo hiếu, biết ơnTrời, Đất, tổ tiên của dân tộc ta

Câu 4: Tả cảnh gia đình em chuẩn bị đón Tết bằng một bài văn ngắn

* Gợi ý:

a Mở bài: Khi ánh én chao liệng trên bầu trời, những hạt mưa xuân lất phất bay

trên mầm lá non đã báo hiệu một mùa xuân mới lại về Ngày xuân là khoảngthời gian để gia đình tụ họp, cùng nhau sum vầy đón tết Gia đình em cùng nhauchuẩn bị ngày tết trong không khí vui vẻ, rộn ràng

b Thân bài: Kì nghỉ tết đã đến, em cùng gia đình háo hức chuẩn bị những công

việc để đón năm mới Ông bà nội lau dọn và sửa sang lại bàn thờ để đón gia tiên

về đón tết cùng gia đình Ông giảng giải cho em, ngày tết truyền thống là dịp đểcon cháu nhớ ơn tiên tổ, nhớ về cội nguồn của dân tộc mình Ngoài sân, bố emđang xếp những chậu cây cảnh mới mua Mùa xuân, cây cối như được khoác lênmình tấm áo mới, được điểm tô bởi những mầm non xanh biếc xen lẫn với nụhoa chớm nở Em cùng mẹ dọn dẹp, lau nhà cửa, bàn ghế và chuẩn bị những

món ăn quen thuộc ngày tết Mẹ em đã hướng dẫn em những món ăn truyềnthống của dân tộc, là nem rán, bánh chưng xanh và đĩa mứt gừng cay ấm Mỗikhi Tết đến, em thích nhất là được cùng mẹ đi chợ tết mua sắm Mẹ chọn muanhững bông hoa cúc vàng rực rỡ, đôi câu đối đỏ và rất nhiều bánh kẹo để đặt lênban thơ, thắp huong tổ tiên trong ba ngày tết Em cùng mẹ chọn cho ông bà và

bố những chiếc áo len áo ấm áp Em cũng rất vui vì chọn được cho mình bộquần áo mới để diện ngày tết

c Kết bài: Mỗi dịp tết đến xuân sang, cả gia đình em lại cùng được quây quần

để chuẩn bị đón mừng năm mới Em mong gia đình sẽ mãi luôn hạnh phúc vàđầm ấm như vậy

C PHIẾU BÀI TẬP:

Phiếu bài tập số 1:

Cho đoạn văn: “Tỉnh dậy, Lang Liêu mừng thầm Càng ngẫm nghĩ, chàng càng thấy lời thần nói đúng Chàng bèn chọn thứ gạo nếp thơm lừng, trắng tinh, hạt nào hạt nấy tròn mẩy, đem vo thật sạch, lấy đậu xanh, thịt lợn làm nhân, dùng

lá dong trong vườn gói thành hình vuông, nấu một ngày một đêm thật nhừ Để đổi vị, đổi kiểu, cũng thứ gạo nếp ấy, chàng đồ lên, giã nhuyễn, nặn hình tròn”

(SGK Ngữ văn 6 tập 1, trang 11) Câu 1: Đoạn văn trên trích từ văn bản nào?

Câu 2: Văn bản ấy thuộc thể loại truyện dân gian nào?

Câu 3: Xác định phương thức biểu đạt của đoạn văn

Câu 4: Tìm từ ghép trong đoạn văn và phân ra từ từ ghép đẳng lập, chính phụ? Câu 5: Đoạn văn trên kể về sự việc gì?

Câu 6: Viết một đoạn văn ngắn trình bày cảm nhận của em về nhân vật Lang

Liêu

Phiếu bài tập số 2:

Đọc đoạn văn sau và thực hiện các yêu cầu bên dưới:

“Đến ngày lễ Tiên vương, các lang mang sơn hào hải vị, nem công chả phượng tới, chẳng thiếu thứ gì Vua cha xem qua một lượt rồi dừng lại trước

chồng bánh của Lang Liêu, rất vừa ý, bèn gọi lên hỏi Lang Liêu đem giấc mộng gặp thần ra kể lại Vua cha ngẫm nghĩ rất lâu rồi chọn hai thứ bánh ấy đem tế Trời, đất cùng Tiên vương”

(SGK Ngữ văn 6 tập 1, trang 11)

Câu 1: Xác định phương thức biểu đạt chính của đoạn văn ?

Câu 2: Xác định các từ theo cấu tạo trong câu sau: “Lang Liêu đem giấc mộng

Câu 5: Viết một đoạn văn ngắn trình bày ý nghĩa chi tiết tưởng tượng kì ảo

được sử dụng trong văn bản chứa đoạn văn trên

Hướng dẫn:

Phiếu bài tập số 1 Câu 1:

- Đoạn văn trên trích từ văn bản “Bánh chưng bánh giầy”

Câu 2:

- Văn bản ấy thuộc thể loại truyện truyền thuyết

Câu 3:

Phương thức biểu đạt: Tự sự kết hợp miêu tả

Câu 4: Các từ ghép: mừng thầm, ngẫm nghĩ, gạo nếp, thơm lừng, trắng tinh,

tròn mẩy, đậu xanh, thịt lợn, lá dong, hình vuông, hình tròn

Đọc xong truyệng truyền thuyết “Bánh chưng bánh giầy”, em rất thích nhân vậtLang Liêu vì chàng mang nhiều phẩm chất tốt đẹp Trước hết, chàng là mộtngười có tâm, thể hiện ở tấm lòng thành kính, biết ơn: tuy là con vua nhưng lạisống cuộc sống của người dân thường, thiệt thòi nhất, lại chăm chỉ việc đồngáng, quý trọng hạt gạo Biết lao động, gắn bó với nghề nông Để chuẩn bị chongày lễ Tiên Vương, Lang Liêu chỉ lo làm thế nào để có lễ vật tươm tất, xứngđáng để lễ Tiên vương chứ không lo tranh ngôi báu Lang Liêu dùng ngaynhững thứ mình làm ra để dâng lên Tiên Vương, thể hiện rõ thái độ biết ơn vàkính trọng trời đất, tổ tiên Không những vậy, chàng còn là người có tài- thể hiện

ở khả năng sáng tạo: là người duy nhất hiểu được ý vua cha (mong muốn pháttriển nghề nông, mang lại ấm no, thái bình cho dân), thông minh khi hiểu được

ý thần Chàng khéo léo, sáng tạo khi chỉ có một gợi ý nhỏ của thần mà biết lựachọn sản vật phù hợp, chế biến ra hai thứ bánh có ý nghĩa vô cùng sâu sắc.Chính bởi mang trong mình nhiều phẩm chất tốt đẹp như thế, hình tượng LangLiêu luôn sống mãi trong lòng nhân dân

Phiếu bài tập số 2 Câu 1: Phương thức biểu đạt chính: Tự sự

Câu 2: “Lang Liêu/ đem/ giấc mộng/ gặp /thần/ ra/ kể/ lại”

Từ đơn: đem, gặp, thần, ra, kể, lại

Từ ghép: Còn lại

Câu 3: Hai thứ bánh đó là bánh chưng và bánh giầy

- Ý nghĩa:

+ Ý nghĩa thực tế : Đề cao thành qủa của nghề nông

+ Ý nghĩa sâu xa: tượng trưng của Trời - Đất, muôn loài, tượng trưng cho ngụ ýđùm bọc nhau

Câu 4:

- Truyền thống yêu nước chống giặc ngoại xâm của dân tộc

- Thời kì đất nước ta phát triển kinh tế, người dân tự làm ra lương thực để duy trìđời sống

- Hiểu biết hơn về văn hóa dân tộc, biết ơn Trời đất, Tổ tiên qua việc tế lễ