Bởi thế, người phụ nữ lại càng buồn hơn, càng đáng thương hơn khi tuổi xuân qua đi trong chờ đợi mỏi mòn, trong cảnh chung chồng, san sẻ tình cảm.Từ "ngán" được sử dụng thể hiện [r]
Trang 1Thân phận người phụ nữ trong xã hội phong kiến xưa luôn là đề tài phổ biến trong văn học Khi phân tích Tự tình 2 của Hồ Xuân Hương, chúng ta sẽ thấy được nỗi buồn và cô đơn thấm thía của người phụ nữ luôn yêu đời và tràn đầy sức sống nhưng lại bị cuộc sống vùi dập với nhiều bất hạnh ngang trái.
Dưới đây là dàn ý chi tiết kèm theo 6 bài văn mẫu phân tích bài thơ Tự tình 2 được chúng tôi tuyển chọn từ bài làm hay nhất của học sinh lớp 11 trên cả nước Qua tài liệu này các bạn có thêm nhiều tư liệu tham khảo, trau dồi vốn từ, củng cố kiến thức để học tốt môn Ngữ văn
Phân tích bài thơ Tự tình 2 hay nhất
Dàn ý phân tích bài thơ Tự tình 2
I Mở bài
- Trình bày những nét tiêu biểu về nữ sĩ Hồ Xuân Hương: Nữ sĩ được mệnh danh: “Bàchúa thơ Nôm” với rất nhiều những bài thơ thể hiện sự trân trọng vẻ đẹp và niềm cảmthông, thương xót cho số phận những người phụ nữ
- Giới thiệu bài thơ Tự tình II: Đây là một trong số 3 bài thơ trong chùm thơ Tự tình thểhiện nỗi niềm buồn tủi trước cảnh ngộ lỡ làng.onluyen.vn
Trang 2II Thân bài
1 Hai câu đề: Nỗi niềm buồn tủi, chán chường
• Câu 1: Thể hiện qua việc tái hiện bối cảnh:
- Thời gian: Đêm khuya, trống canh dồn – nhịp gấp gáp, liên hồi của tiếng trống thể hiệnbước đi thời gian gấp gáp, vội vã ⇒ Con người chất chứa nỗi niềm, bất an
- Không gian: “văng vẳng”: lấy động tả tĩnh ⇒ không gian rộng lớn nhưng tĩnh vắng
⇒ Con người trở nên nhỏ bé, lạc lõng, cô đơn
• Câu 2: Diễn tả trực tiếp nỗi buồn tủi bằng cách sử dụng từ ngữ gây ấn tượng mạnh:
- Từ “trơ” được nhấn mạnh: nỗi đau, hoàn cảnh “trơ trọi”, tủi hờn, đồng thời thể hiện bảnlĩnh thách thức, đối đầu với những bất công ngang trái
- Cái hồng nhan: Kết hợp từ lạ thể hiện sự rẻ rúng
⇒ Hai vế đối lập: “cái hồng nhan” đối với “với nước non”
⇒ Bi kịch người phụ nữ trong xã hội
2 Hai câu thực: Diễn tả rõ nét hơn tình cảnh lẻ loi và nỗi niềm buồn tủi
• Câu 3: Hình ảnh người phụ nữ cô đơn trong đêm khuya vắng lặng với bao xót xa
- Chén rượu hương đưa: Tình cảnh lẻ loi, mượn rượu để giải sầu
- Say lại tỉnh: vòng luẩn quẩn không lối thoát, cuộc rượu say rồi tỉnh cũng như cuộc tìnhvương vít cũng nhanh tàn, để lại sự rã rời
onluyen.vn
Trang 3⇒ Vòng luẩn quẩn ấy gợi cảm nhận duyên tình đã trở thành trò đùa của số phận
• Câu 4: Nỗi chán chường, đau đớn ê chề
- Hình tượng thơ chứa hai lần bi kịch:
+ Vầng trăng bóng xế: Trăng đã sắp tàn ⇒ tuổi xuân đã trôi qua
+ Khuyết chưa tròn: Nhân duyên chưa trọn vẹn, chưa tìm được hạnh phúc viên mãn, trònđầy ⇒ sự muộn màng dở dang của con người
- Nghệ thuật đối → tô đậm thêm nỗi sầu đơn lẻ của người muộn màng lỡ dở
⇒ Niềm mong mỏi thoát khỏi hoàn cảnh thực tại nhưng không tìm được lối thoát
3 Hai câu luận: Nỗi niềm phẫn uất, sự phản kháng của Xuân Hương
- Cảnh thiên nhiên qua cảm nhận của người mang niềm phẫn uất và bộc lộ cá tính:
+ Rêu: sự vật yếu ớt, hèn mọn mà cũng không chịu mềm yếu
+ Đá: im lìm nhưng nay phải rắn chắc hơn, phải nhọn hoắt lên để “đâm toạc chân mây”+ Động từ mạnh xiên, đâm kết hợp với bổ ngữ ngang, toạc: thể hiện sự bướng bỉnh, ngangngạnh
+ Nghệ thuật đối, đảo ngữ ⇒ Sự phản kháng mạnh mẽ dữ dội, quyết liệt
⇒ Sức sống đang bị nén xuống đã bắt đầu bật lên mạnh mẽ vô cùng
⇒ Sự phản kháng của thiên nhiên hay cũng chính là sự phản kháng của con người
4 Hai câu kết: Quay trở lại với tâm trạng chán trường, buồn tủi
onluyen.vn
Trang 4- Thủ pháp nghệ thuật đảo ngữ: câu hỏi 2, câu 5 và câu 6
- Ngôn ngữ thơ điêu luyện, bộc lộ được tài năng và phong cách của tác giả:
+ Sử dụng từ ngữ, hình ảnh giàu sức tạo hình, giàu giá trị biểu cảm, đa nghĩa
onluyen.vn
Trang 5- Sử dụng động từ mạnh: xiên ngang, đâm toạc.
III Kết bài
- Khẳng định lại những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm
- Thông qua bài thơ thể hiện giá trị hiện thực và bộc lộ tấm lòng nhân đạo sâu sắc của mộtnhà thơ “phụ nữ viết về phụ nữ”
Phân tích bài thơ Tự tình 2 - Mẫu 1
Thơ là một hình thái nghệ thuật cao quý, tinh vi Mỗi bài thơ là tiếng hát của trái tim, lànhững cảm xúc chân thành mà mãnh liệt của người nghệ sĩ Bởi vậy, Diệp Tiến cho rằng,
“thơ là tiếng lòng” Trong số những “ tiếng lòng” trong thơ, ta bắt gặp nỗi lòng người phụ
nữ sống trong xã hội xưa đầy xót xa, tủi hổ, nổi bật là Hồ Xuân Hương với tác phẩm “ Tựtình II”
Thơ là thư kí trung thành của trái tim, là nơi dừng chân của tâm hồn người nghệ sĩ Thơphản ánh cuộc sống con người, xã hội để qua đó, nhà thơ bộc bạch nỗi lòng mình Họ nhưnhững con ong chăm chỉ bay xa để đem về hương phấn làm nơi mật ngọt, tái tạo tài tìnhbằng những cảm xúc cá nhân để tạo mật ngọt toả ngát cho đời
Trong những con ong chăm chỉ như Nguyễn Du, Nguyễn Trãi, Huy Cận, Hàn Mặc Tử,Xuân Diệu, Hồ Xuân Hương nổi lên là một hiện tượng văn học độc đáo chuyên viết vềphụ nữ với thể loại trữ tình và trào phúng, kết hợp văn học dân gian và văn học bác học.Xuyên suốt các tác phẩm của bà là nỗi lòng người phụ nữ với những đau xót, buồn tủi vềthân phận và khao khát một cuộc sống hạnh phúc, tự do Bài thơ “ Tự tình II” đã thể hiện
rõ điều đó Mở đầu bài thơ, chúng ta như đồng cảm với tâm trạng cô đơn, buồn tủi của HồXuân Hương:
onluyen.vn
Trang 6“Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn Trơ cái hồng nhan với nước non.”
Câu thơ mở ra không gian vắng lặng, yên tĩnh trong đêm khuya tĩnh mịch Trong khônggian nghệ thuật ấy, cùng với bước đi vội vã của thời gian “ trống canh dồn”, “ trơ” lại
“ cái hồng nhan với nước non” “ Trơ” nghĩa là trơ trọi gợi lên nỗi cô đơn, cô độc nhưngcũng có nghĩa là trơ trẽn gợi lên nỗi xấu hổ, bẽ bàng “ Trơ” lại một “ cái hồng nhan” gợilên sự mỉa mai, rẻ rúng cùng nỗi tủi hổ, bẽ bàng, cô đơn của một thân phận phụ nữ nhỏ bé
và bất hạnh Không chỉ cô đơn, buồn khổ, bài thơ còn thấm đượm nỗi xót xa, bẽ bàng, nỗiđau thân phận của nhân vật trữ tình:
“Chén rượu hương đưa say lại tỉnh Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn.”
Cụm từ “ say lại tỉnh” tạo nên một vòng luẩn quẩn cho câu thơ cũng là vòng luẩn quẩncủa thân phận người phụ nữ trong xã hội xưa Mượn rượu để men cay làm quên sự đời,quên đi những tủi hổ, bẽ bàng nhưng, hơi rượu cũng không thể xua tan đi nỗi đau thânphận Như vậy, uống rồi say, say rồi tỉnh, tỉnh rồi đau, đau rồi lại uống
Ở đây, người phụ nữ đau bởi nhận thức rõ “vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn” Hìnhảnh ẩn dụ đầy sức gợi thể hiện rõ nỗi đau tột cùng của nhân vật trữ tình bởi tuổi xuân sắpqua đi như “ vầng trăng bóng xế” mà nhân duyên chưa trọn vẹn nên “ khuyết chưa tròn”.Dường như càng khao khát một hạnh phúc nhỏ nhoi, người phụ nữ càng xót xa, đau đớncho phận mình Đau đớn, xót xa ắt dẫn đến phẫn uất, phản kháng Người phụ nữ đã phảnkháng lại số phận để mong muốn thay đổi cuộc đời:
“Xiên ngang mặt đất, rêu từng đám Đâm toạc chân mây, đá mấy hòn.”
onluyen.vn
Trang 7Phép đảo ngữ đưa những động từ mạnh “ xiên ngang”, “ đâm toạc” lên đầu câu nhấn
mạnh sự phẫn uất phản kháng của người phụ nữ “ Rêu”, “ đá” là những vật vô tri, bé nhỏ,yếu mềm chính là thân phận người phụ nữ tuy nhỏ bé, tầm thường, vô dụng trong xã hội
“ trọng nam khinh nữ” nhưng cũng mang sức mạnh phản kháng, đấu tranh đòi quyền sống,quyền hạnh phúc
Quyền được sống, được tự do yêu đương và nhu cầu hạnh phúc là điều nhỏ nhoi mà bất
kỳ người phụ nữ nào cũng được hưởng Nhưng, chế độ xã hội xưa không cho phép họđược sống với quyền lợi chân chính của mình Xã hội với tư tưởng “ trọng nam khinh nữ”,với quan niệm vạn đời bất biến “ trời xanh quen thói má hồng đánh ghen” đã ngang nhiênchà đạp lên cuộc đời người phụ nữ Cố ngoi đầu lên họ lại bị dìm xuống sâu hơn nữa Cốphản kháng họ lại chuốc thêm đau buồn:
“Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại Mối tình san sẻ tí con con.”
Câu thơ thể hiện nỗi chán chường, ngao ngán khi tuổi xuân con người ra đi mà không baogiờ trở lại “ Xuân” vừa là mùa xuân của đất trời vừa là tuổi xuân của con người Cùng là
“ xuân” thế nhưng xuân của đất trời đi rồi đến còn xuân của con người một đi không trởlại Bởi thế, sao tránh khỏi nỗi đau buồn, tủi hổ!
Đã nhiều lần chính nhà thơ lên tiếng “ chém cha cái kiếp lấy chồng chung” nhưng rồi lạiđau buồn bởi quy luật “ gỡ ra rồi lại buộc vào như chơi” (Nguyễn Du) Khao khát hạnhphúc trọn vẹn nhưng cuối cùng chỉ còn lại sự xót xa của một thân phận hai lần làm lẽ
“ Mảnh tình san sẻ tí con con.”
Chỉ đơn độc, duy nhất một “ mảnh tình” nhưng cũng phải “ san sẻ” từng “ tí con con”.Tấm lòng cô độc mềm yếu nhưng cũng chẳng được vẹn toàn Trong xã hội phong kiến,hạnh phúc với người phụ nữ như một chiếc chăn quá hẹp, người này ấm thì người kia lạnh
“ kẻ đắp chăn bông kẻ lạnh lùng”
onluyen.vn
Trang 8Cả bài thơ “ Tự tình II” toát lên nỗi đau thân phận của Hồ Xuân Hương cũng là nỗi đaucủa tất cả người phụ nữ trong xã hội đương thời Đó là tâm trạng vừa đau buồn, vừa phẫnuất trước duyên phận, gắng gượng vươn lên nhưng vẫn rơi vào bi kịch Tất cả khái quátthành quy luật như Nguyễn Du đã viết trong “ Truyện Kiều”:
“Đau đớn thay phận đàn bà Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung.”
“Tự tình II” giúp người đọc thấu hiểu nỗi đau thân phận và khát vọng mạnh mẽ muốnvươn lên số phận của người phụ nữ qua nỗi đau và khát vọng của Hồ Xuân Hương nhưngcũng giúp ta nhận ra và trân trọng tài năng độc đáo của “ Bà chúa thơ Nôm” trong nghệthuật sử dụng từ ngữ và xây dựng hình ảnh Quả là “ Nghệ thuật làm nên câu thơ, trái timlàm nên thi sĩ”
“Tự tình II” chính là tiếng lòng của Hồ Xuân Hương đúng như nhận định “ Thơ là tiếnglòng” của Diệp Tiến Tiếng lòng thiết tha vừa u buồn vừa phảng phất ánh sáng của khaokhát, ước mơ hạnh phúc như một viên ngọc sáng thách thức bước đi nghiệt ngã của thờigian Qua bao thế kỷ, Hồ Xuân Hương cùng tiếng thơ “ Tự tình” vẫn in sâu trong tâm tríđộc giả ngàn đời
Phân tích bài thơ Tự tình 2 - Mẫu 2
Thân phận người phụ nữ trong xã hội phong kiến xưa luôn là đề tài phổ biến trong vănhọc Khi phân tích Tự tình 2 của Hồ Xuân Hương, chúng ta sẽ thấy được nỗi buồn và côđơn thấm thía của người phụ nữ luôn yêu đời và tràn đầy sức sống nhưng lại bị cuộc sốngvùi dập với nhiều bất hạnh ngang trái
Mở đầu bài thơ, hai câu đề gợi ra một không gian bao la, mờ mịt từ bom thuyền ở nơidòng sông đến khắp mọi chòm xóm, thôn làng Người phụ nữ thao thức suốt những canh
onluyen.vn
Trang 9dài Tiếng gà gáy “văng vẳng” trên bom thuyền từ xa đưa tới Đêm dài chuyển canh, mịtmùng vắng lặng mới nghe thấy tiếng gà gáy “văng vẳng” như thế.
Nghệ thuật lấy động (tiếng gà gáy) để diễn tả cái tĩnh lặng vắng vẻ của đêm dài nơi làngquê đã góp phần làm nổi bật tâm trạng "oán hận" của người phụ nữ thao thức suốt nhữngcanh trường Nàng ngồi dậy, lắng tai nghe tiếng gà gáy sang canh, rồi “trông ra" màn đêmmịt mùng Màn đêm như bủa vây người phụ nữ trong nỗi buồn cô đơn, oán hận:
“Tiếng gà văng vẳng gáy trên bom, Oán hận trông xa khắp mọi chòm”.
Hai câu 3, 4 trong phần thực, tác giả tạo ra hai hình ảnh “mõ thảm" và “chuông sầu" đốìnhau, hô ứng nhau, cực tả nỗi đau khổ, sầu tủi của riêng mình đang sống trong cảnh ngộquá lứa lỡ thì, trắc trở trong tình duyên, vần thơ đầy ám ảnh Phủ định để khẳng định tiếng
"cốc" của “mõ thảm", tiếng “om” của “chuông sầu" Nữ sĩ đã và đang trải qua những đêmdài thao thức và cô đơn, đau cho nỗi đau của đời mình cô đơn như “mõ thảm”, chẳng aikhua “mà cũng cốc”, tủi cho nỗi tủi của riêng mình lẻ bóng chăn đơn như “chuông sầu"chẳng đánh “cớ sao om"
Nỗi oán hận, đau buồn sầu tủi như thấm vào đáy dạ, tê tái xót xa, như đang toả rộng trongkhông gian “khắp mọi chòm", như kéo dài theo thời gian của những đêm dài “Om” làtiếng tượng thanh, tiếng chuông sầu, cũng là gợi tả nỗi thảm sầu tê tái, đau đớn đến cực
độ Câu hỏi tu từ đã làm cho giọng thơ thảm thiết, xoáy sâu vào lòng người như một lờithan, như một tiếng thở dài tự thương mình trong nỗi buồn ngao ngán:
“Mõ thảm không khua mà cũng cốc, Chuông sầu chẳng đánh cớ sao om?”
Có biết thời con gái, Hồ Xuân Hương đã có những vần thơ tươi xinh, phơi phới như
“Thân em vừa trắng lại vừa tròn” (Bánh trôi nước), “Hai hàng chân ngọc duỗi song song”
onluyen.vn
Trang 10(Đánh đu),… ta mới thấy hết nỗi thảm sầu về bi kịch cô đơn của nữ sĩ được diễn tả tê táitrong hai câu trong phần thực này.
Lời than tự tình trong cô đơn được khơi sâu trong phần luận, để mà “rầu rĩ” thêm, giậnhờn thêm cho duyên phận hẩm hiu: “Trước nghe" đối với “sau giận"; “tiếng" hô ứng với
“duyên”-, “rầu rĩ" là tâm trạng đối với “mõm mòm" là trạng thái "Trước nghe nhữngtiếng…”, là những tiếng gì? – Tiếng của miệng thế? Hay tiếng gà văng vẳng gáy, tiếng
“chuông sầu", tiếng "mõ thảm" đáng “cốc”, đang “ôm" trong lòng mình?
Giữa cảnh khuya thao thức, càng nghe càng thêm “rầu rĩ", buồn tủi Giữa lúc tàn canhthao thức, càng nghe càng “giận”, càng hờn về tình duyên bẽ bàng Tình duyên của mìnhđược ví với trái cây, không còn “má hây hây gió" (Xuân Diệu) nữa mà đã chín “mõmmòm", nghĩa là quá chín, đã nẫu đi! “Duyên mõm mòm" là duyên phận hẩm hiu, quá lứa
lỡ thì! Trong câu thơ như có nhiều lệ, nhiều tiếng thở dài, vừa than thân trách phận, vừabuồn tủi về con đường tình duyên
Tiếng thơ tự tình của Hồ Xuân Hương là lời than tự thương mình, đồng thời thương chonhững người đàn bà cùng cảnh ngộ đã luống tuổi mà vẫn cô đơn lẻ bóng: “Giật mìnhmình lại thương mình xót xa" (Truyện Kiều)Phần kết xuất hiện một tứ thơ rất lạ Như một
sự thách đố với số phận, với duyên số Nữ sĩ vẫn bướng bỉnh trước bi kịch cô đơn củamình khi “duyên để mõm mòm" rồi:
“Tài tử văn nhân ai đó tá!
Thân này đâu đã chịu già tom!"
Vừa nghi vấn, vừa cảm thán, hai câu kết đầy nghịch lí Nữ sĩ như vẫn còn tin vào tài năngcủa mình có thể làm xoay chuyển được duyên phận, vẫn hi vọng tìm được bạn đời trămnăm trong đám tài tử văn nhân Câu 6 nữ sĩ viết: “Sau giận vì duyên để mõm mòm", câu 8
bà lại viết: “Thân này đâu đã chịu già tom!” “Già tom” nghĩa là rất già, già hẳn! Đó là
onluyen.vn
Trang 11một cách “nói cứng” thể hiện một thái độ “bướng bỉnh”, một bản lĩnh cứng cỏi trướcngang trái cuộc đời.
Đọc chùm thơ “Tự tình” cũng như tìm hiểu cuộc đời của nữ sĩ, về mặt tình duyên, ta thấyhạnh phúc tình yêu chưa một lần mỉm cười với Xuân Hương Bài thơ “Cảm cựu kiêmtrình cần chánh học sĩ Nguyên Hầu" (Nhớ người cũ, viết gửi cần chánh học sĩ Nguyễn Du– tước hầu) như một bóng quang âm soi tỏ một “mảnh tình riêng” của “bà chúa thơ Nôm",giúp ta cảm nhận bài thơ “Tự tình" này:
“Dặm khách muôn nghìn nỗi nhớ nhung, Mượn ai tới đây gửi cho cùng.
Chữ tình chốc đã ba năm vẹn, Giấc mộng rồi ra nửa khắc không.
Xe ngựa trộm mừng duyên tấp nập, Phấn son cùng tủi phận long đong.
Biết còn mãi chút sương siu mấy, Lầu nguyệt năm canh chiếc bóng chong"
Bài thơ “Tự tình" gieo vần “om”, 5 vần thơ, vần nào cũng hóc hiểm, tài tình Những vầnthơ hóc hiểm ấy, một mặt thể hiện bút pháp điêu luyện, mặt khác đã tạo nên nhạc điệu, âmđiệu như thắt, như nén lại cái “oán", cái “hận”, cái “ngang bướng” của một tâm trạng; một
cá tính rất Xuân Hương Duyên số và hạnh phúc tình yêu của người phụ nữ là nội dungđầy ám ảnh đối với mỗi chúng ta khi đọc bài thơ “Tự tình" này của Xuân Hương
“Tự tình" là tiếng than thân trách phận cho nỗi buồn cô đơn, về bi kịch tình yêu, là niềmkhao khát hạnh phúc của người phụ nữ Vì lẽ đó, “Tự tình" mang giá trị nhân bản sâu sắc
Phân tích bài thơ Tự tình 2 - Mẫu 3
onluyen.vn
Trang 12Hồ Xuân Hương là nữ sĩ tài ba ở nước ta vào cuối thế kỉ XVIII — đầu thế kỉ XIX Ngoàitập "Lưu Hương kí" bà còn để lại khoảng 50 bài thơ Nôm, phần lớn là thơ đa nghĩa, vừa
có nghĩa thanh vừa có nghĩa tục Một số bài thơ trữ tình đằm thắm, thiết tha, buồn tủi thểhiện sâu sắc thân phận người phụ nữ trong xã hội cũ, với bao khao khát sống và hạnhphúc tình duyên
Chùm thơ "Tự tình" phản ánh tâm tư tình cảm của Hồ Xuân Hương, của một người phụ
nữ lỡ thì quá lứa, duyên phận hẩm hiu Bài thơ này là bài thứ hai trong chùm thơ Tự tình"
ba bài Thi sĩ Xuân Diệu trong bài "Hồ Xuân Hương bà chúa thơ Nôm" đã viết: "Bộ babài thơ trữ tình này cùng với bài "Khóc vua Quang Trung" của công chúa Ngọc Hân làmmột khóm riêng biệt, làm tiếng lòng chân thật của người đàn bà tự nói về tình cảm bảnthân của đời mình trong văn học cổ điển Việt Nam "
Ông lại nhận xét thêm về điệu thơ, giọng thơ: "trong bộ ba bài thơ tâm tình này, bên cạnhbài thơ vần "ênh hẻ nênh và bài thơ vần "om" oán hận, thì bài thơ vần "on" này mong đợi,chon von"
"Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn, Trơ cái hồng nhan với nước non.
Chén rượu hương đưa say lại tỉnh, Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn.
Xiên ngang mặt đất rêu từng đám, Đâm toạc chân mây, đá mấy hòn.
Ngán nỗi xuân đi, xuân lại lại, Mảnh tình san sẻ tí con con!".
Hai trong ba bài thơ, nữ sĩ đều nói về đêm khuya, canh khuya "Tự tình" bà vi "Tiếng gàvăng vẳng gáy trên bom - Oán hận trông ra khắp mọi chòm" Ở bài thơ này cũng vậy, bàtỉnh dậy lúc canh khuya, hay thao thức suốt đêm khuya, tâm trạng ngổn ngang phiềnmuộn Âm thanh "văng vẳng" của tiếng trống từ một chòi canh xa đưa lại như thúc giục
onluyen.vn
Trang 13thời gian trôi nhanh, tuổi đời người đàn bà trôi nhanh: "Canh khuya văng vẳng trống canhdồn".
"Hồng nhan" là sắc mặt hồng, chỉ người phụ nữ "Trơ" nghĩa là lì ra, trơ ra, chai đi, mấthết cảm giác "Nước non": chỉ cả thế giới tự nhiên và xã hội Câu thơ: "Trơ cái hồng nhanvới nước non" nói lên một tâm trạng: con người đau buồn nhiều nỗi, nay nét mặt thành ratrơ đi trước cảnh vật, trước cuộc đời, tựa như gỗ đá, mất hết cảm giác Nỗi đau buồn đãđến cực độ Từ "cái" gắn liền với chữ "hồng nhan" làm cho giọng thơ trĩu xuống, làm nổibật cái thân phận, cái duyên phận, cái duyên số đã quá hẩm hiu rồi
Ta có cảm giác tiếng trống dồn canh khuya, thời gian như cơn gió lướt qua cuộc đời, lướtqua số phận và thân xác nhà thơ Con người đang than thân trách phận ấy đã có một thờison trẻ tự hào: "Thân em vừa trắng lại vừa tròn", có phẩm hạnh một "tấm lòng son" trọnvẹn, lại tài năng, thế mà nay đang trải qua những đêm dài cay đắng Qua đó, ta thấy cái xãhội phong kiến buổi ấy chính là tác nhân đã làm xơ xác, khô héo phận hồng nhan
Đằng sau hai câu đề là những tiếng thở dài ngao ngán Cố vẫy vùng để thoát ra, bươn rakhỏi cái nghịch cảnh nhưng đâu dễ! Tiếp theo là hai câu thực:"Chén rượu hương đưa saylại tỉnh,Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn".Nghệ thuật đối rất thần tình: "Chén rượu"với "vầng trăng", trên thì "hương đưa", dưới lại có "bóng xế", đặc biệt ba chữ "say lạitỉnh" vời "khuyết chưa tròn" đăng đối, hô ứng nhau làm nổi bật bi kịch về thân phậnngười đàn bà dang dở, cô đơn
Muốn mượn chén rượu để khuây khoả lòng mình, nhưng vừa nâng chén rượu lên môi mùihương phả vào mặt, đưa vào mũi Tưởng uống rượu cho say để quên đi bao nỗi buồn,nhưng càng uống càng tỉnh "Say lại tỉnh" để rồi tỉnh lại say, cái vòng luẩn quẩn ấy vềduyên phận của nhiều phụ nữ đương thời, trong đó có Hồ Xuân Hương như một oan trái
Buồn tủi cho thân phận, bao đêm dài thao thức đợi chờ, nhưng tuổi đời ngày một "bóngxế" Bao hi vọng đợi chờ Đến bao giờ vầng trăng mới "tròn"? Đến bao giờ hạnh phúc đến
onluyen.vn
Trang 14trong tầm tay, được trọn vẹn, đầy đủ? Sự chờ mong gắn liền với nỗi niềm khao khát Càng
cô đơn càng chờ mong, càng chờ mong càng đau buồn, đó là bi kịch của những người đàn
bà quá lứa lỡ thì, tình duyên ngang trái, trong đó có Hồ Xuân Hương
Hai câu trong phần luận, tác giả lấy cảnh để ngụ tình Đây là hai câu thơ tả cảnh "lạ lùng"được viết ra giữa đêm khuya trong một tâm trạng chán nản, buồn tủi:
"Xiên ngang mặt đất rêu từng đám, Đâm toạc chân mây đá mấy hòn".
Ý thơ cấu trúc tương phản để làm nổi bật cái dữ dội, cái quyết liệt của sự phản kháng.Từng đám rêu mềm yếu thế mà cũng "xiên ngang mặt đất" được! Chỉ có rải rác "đá mấyhòn" mà cũng có thể "đâm toạc chân mây" thì thật kì lạ! Hai câu thơ, trước hết cho ta thấythiên nhiên tiềm ẩn một sức sống đang bị nén xuống đã bắt đầu bật lên mạnh mẽ vô cùng.Thiên nhiên trong thơ Hồ Xuân Hương không chỉ mang màu sắc, đường nét, hình khối màcòn có gương mặt, có thái độ, có hành động, cũng "xiên ngang ", cũng "đâm toạc" mọitrở ngại, thế lực Xuân Hương vốn tự tin và yêu đời Con người ấy đang trải qua nhiều bikịch vẫn cố gắng gượng với đời
Phản ứng mạnh mẽ, dữ dội nhưng thực tại vẫn chua xót Đêm đã về khuya, giữa cái thiênnhiên dào dạt, bốn bề mịt mùng bao la ấy, người đàn bà hẩm hiu càng cảm thấy cô đơnhơn bao giờ hết Chẳng thế mà trong bài "Tự tình", nữ sĩ đã buồn tủi viết:
"Mõ thảm không khua mà cũng cốc, Chuông sầu chẳng đánh cớ sao om?".
Cả nỗi đau trần thế như dồn tụ lại đáy lòng một người đàn bà cô đơn Khao khát đượcsống trong hạnh phúc, được làm vợ, làm mẹ như mọi người đàn bà khác Nhưng "hồngnhan bạc mệnh"! Đêm càng về khuya, người đàn bà không thể nào chợp mắt được, trằn
onluyen.vn