Chuyên đề đọc hiểu truyện hiện đại việt nam giai đoạn 45 75

- Cảm nhận về một chi tiết nghệ thuật đặc sắc trong truyện VD: Hình ảnh lá cờ đỏ sao vàng cuối tác phẩm, bữa cơm của gia đình Tràng khi đón nàng dâu mới… - Lí giải tâm trạng của các nhâ

CHUYÊN ĐỀ ĐỌC HIỂU TRUYỆN HIỆN ĐẠI VIỆT NAM

GIAI ĐOẠN 1945 - 1975

I XÁC ĐỊNH NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ VÀ THỜI LƯỢNG THỰC HIỆN

1 Chuyên đề gồm các bài:

- Bài “Vợ chồng A Phủ” – Tô Hoài

- Bài “Vợ nhặt” – Kim Lân

- Bài: “Rừng xà nu” – Nguyễn Trung Thành

- Bài: “Những đứa con trong gia đình” – Nguyễn Thi

2 Thời lượng: 11 tiết, trong đó có 10 tiết đọc - hiểu trên lớp, 1 tiết xem những đoạn phim tiêu biểu chuyển thể từ hai tác

phẩm trên

• Hình thức: Tổ chức dạy học trong lớp, phòng chức năng

II BẢNG MÔ TẢ CHUẨN KIẾN THỨC, KĨ NĂNG, NĂNG LỰC

Chuẩn kiến thức, kĩ năng Hình thành năng lực, phẩm chất

- Học sinh nắm được bối cảnh xã hội Việt Nam

giai đoạn 1945-1975

- Hiểu được những nét đặc sắc về nội dung và

nghệ thuật các truyện ngắn và đoạn trích

- Hiểu được một số đặc điểm cơ bản của truyện

ngắn Việt Nam giai đoạn 1945 – 1975

- Có kĩ năng đọc - hiểu một tác phẩm truyện

ngắn hiện đại Việt Nam giai đoạn 1945 – 1975

- Biết vận dụng những tri thức và kỹ năng đã học

để viết bài văn nghị luận

+ Năng lực sáng tạo + Năng lực tự quản bản thân

- Năng lực chuyên biệt:

+ Năng lực đọc – hiểu truyện ngắn hiện đại Việt Nam theo đặc trưng thể loại

+ Năng lực giao tiếp tiếng Việt: biết trình bày suy nghĩ, quan điểm của bản thân về nội dung kiến thức được tìm hiểu; biết trao đổi thảo luận với giáo viên, bạn bè

+ Năng lực thẩm mĩ (NL cảm thụ văn học) + Năng lực tiếp nhận và tạo lập văn bản

- Phẩm chất:

+ Bồi dưỡng tình yêu đất nước, lòng nhân ái, khoan dung Trân trọng khát vọng sống lương thiện của con người Có ý thức giữ gìn, phát huy những giá trị đạo đức truyền thống, phê phán lối sống thực dụng,

+ Biết yêu cuộc sống, hướng tới những điều tốt đẹp để phấn đấu tu dưỡng học tập tốt hơn

III BẢNG MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ YÊU CẦU

- Nêu thông tin về tác

giả (cuộc đời, phong

-Vận dụng hiểu biết về tác giả (con người, cuộc đời), hoàn cảnh

ra đời của tác phẩm để lí giải nội dung, nghệ thuật của văn bản

- So sánh các phương diện nội dung, nghệ thuật giữa các tác phẩm cùng đề tài hoặc thể loại; phong cách tác giả

- Khái quát đặc điểm phong cách của tác giả từ tác phẩm

- Trình bày những kiến giải riêng, phát hiện sáng tạo về văn bản

- Chỉ ra các biểu hiện và khái quát đặc điểm của thể loại từ tác phẩm

- Biết tự đọc và khám phá các giá trị của một văn bản mới cùng thể loại

- Trình bày cảm nhận về tác phẩm - Vận dụng những tri thức đọc hiểu văn bản để kiến tạo những giá trị sống

- Nghiên cứu khoa học, dự án

- Nêu hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm

- Liệt kê chi tiết mang ý nghĩa hiện thực

- Chỉ ra những chi tiết nghệ thuật đặc sắc

- Giải thích tác động của hoàn cảnh sáng tác đến việc xây dựng cốt truyện, kết thúc truyện và thể hiện các nhìn về người nông dân miền núi trong tác phẩm

- Cảm nhận về một chi tiết nghệ thuật đặc sắc trong truyện

(VD: Tiếng sáo, tiếng chân ngựa đạp vào vách, giọt nước mắt của A Phủ…)

- Phân tích tâm trạng của nhân vật Mị trong đêm tình mùa xuân, đêm đông cắt

Vợ chồng A Phủ của Tô

Hoài với một số sáng tác cùng đề tài trước và sau CMT8 năm 1945

- Làm rõ giá trị cuộc sống, những bài học đạo lí rút ra từ

trong tác phẩm (tình yêu thương, niềm tin, khát vọng sống, khát vọng tự do… làm thế nào để con người được sống đúng nghĩa là con người? )

dây cởi trói cho A Phủ

- Lí giải ý nghĩa nhan đề truyện ngắn

“ Vợ nhặt” –

Kim Lân

- Nêu những hiểu biết về tác giả?

- Nêu hoàn cảnh sáng tác?

- Nêu tình huống của tryện?

- Hệ thống nhân vật trong văn bản?

(nhân vật trung tâm, nhân vật phụ)

- Liệt kê chi tiết mang ý nghĩa hiện thực

- Liệt kê các chi tiết , biện pháp nghệ thuật đặc sắc?

- Giải thích tác động của hoàn cảnh sáng tác đến việc xây dựng cốt truyện, kết thúc truyện và thể hiện các nhìn về người nông dân trong tác phẩm

- Phân tích tình huống truyện

- Cảm nhận về một chi tiết nghệ thuật đặc sắc trong truyện

(VD: Hình ảnh lá cờ đỏ sao vàng cuối tác phẩm, bữa cơm của gia đình Tràng khi đón nàng dâu mới…)

- Lí giải tâm trạng của các nhân vật trong truyện khi Tràng đưa người vợ nhặt

về nhà

- Phân tích tâm trạng của nhân vật: Tràng, bà cụ Tứ khi Tràng nhặt được vợ đưa về nhà

- Lí giải ý nghĩa nhan đề

- Ấn tượng sâu đậm nhất

về nhân vật bà cụ Tứ/Tràng/người vợ nhặt

- Phân tích tư tưởng nhân đạo mới mẻ của nhà văn Kim Lân trong tác phẩm

- Làm rõ sự khác biệt trong cách thể hiện hình tượng người nông dân trong truyện

Vợ nhặt của Kim Lân với

một số sáng tác cùng đề tài trước và sau CMT8 năm

1945

- Làm rõ giá trị cuộc sống, những bài học đạo lí rút ra từ

trong tác phẩm (tình yêu thương, niềm tin, khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc, hát vọng thoát khỏi cái đói nghèo: làm thế nào để con người được sống đúng nghĩa

là con người?)

- Nêu hoàn cảnh sáng tác?

- Xác định hệ thống nhân vật trong tác phẩm?

- Giải thích ý nghĩa của hoàn cảnh sáng tác đối với việc thể hiện nội dung tư tưởng của truyện

- Phân tích/Cảm nhận về một chi tiết mà anh/chị thích nhất trong tác phẩm

- Cảm nhận về các đoạn văn tiêu biểu:

VD:

+ “Chúng nó đã cầm súng…Đốt lửa lên…”

+ “Hai con mắt anh bây giờ là hai cục lửa lớn…

Không”…

+ “Cả rừng xà nu hàng vạn cây… che chở cho làng”

- Cảm nhận/Phân tích nhân vật Tnu/cụ Mết; hình tượng cây xà nu… trong tác phẩm

- Lí giải ý nghĩa nhan đề truyện ngắn

- Làm ró khuynh hướng

sử thi và cảm hứng lãng mạn của tác phẩm được thể hiện qua nhân vật Tnu

- Vì sao tác giả lại mở đầu

và kết thúc tác phẩm bằng hình ảnh rừng xà nu nối tiếp tới chân trời?

- Làm sáng tỏ những biểu hiện đậm chất Tây Nguyên trong tác phẩm

- Cảm hứng yêu nước của Nguyễn Trung Thành qua truyện ngắn

- Tình yêu nước của con người trong truyện ngắn

Rừng xà nu của Nguyễn

Trung Thành có gì khác so với các tác phẩm của các tác giả khác?

- Từ một nhân vật mà anh/chị yêu thích trong đoạn trích, suy nghĩ về tình yêu nước của thanh niên trong thời đại hiện nay

“Những đứa - Nêu những hiểu - Giải thích ý nghĩa của - Làm ró khuynh hướng - Cảm hứng yêu nước của

con trong gia

đinh”-

Nguyễn Thi

biết về tác giả?

- Nêu hoàn cảnh sáng tác?

- Nêu tình huống của đoạn trích?

- Kể tên các nhân vật trong đoạn trích?

hoàn cảnh sáng tác đối với việc thể hiện nội dung tư tưởng của truyện

- Giải thích tác dụng của việc tác giả đặt điểm nhìn vào nhân vật Việt để kể chuyện

- Phân tích/Cảm nhận về một chi tiết mà anh/chị thích nhất trong tác phẩm

- Cảm nhận về các đoạn văn tiêu biểu:

VD:

+ “Việt tỉnh dậy lần thứ tư…Việt nằm thở dốc…”

+ “Một loạt đạn súng lớn văng vẳng dội đến… trong đêm đang bắt đầu xung phong”

+ “Nhà day ra cửa sông…

làm sao chớ” và “Cúng mẹ

và cơm nước xong… sang bưng khác”

- Cảm nhận/Phân tích nhân vật Việt trong đoạn trích

- Lí giải ý nghĩa nhan đề truyện ngắn

sử thi và cảm hứng lãng mạn của tác phẩm được thể hiện qua nhân vật Việt

- Vì sao nói Việt là nhân vật điển hình trong thế giới nghệ thuật của Nguyễn Thi?

- Ngòi bút phân tích nhân vật sắc sảo của Nguyễn Thi được thể hiện như thế nào qua đoạn trích?

- Làm sáng tỏ biểu hiện của ngôn ngữ trong tác phẩm của Nguyễn Thi:

phong phú, góc cạnh, giàu giá trị tạo hình và đậm chất Nam Bộ

Nguyễn Thi qua truyện ngắn

- Tình yêu nước của con người trong truyện ngắn

Những đứa con trong gia đình của Nguyễn Thi có gì

khác so với các tác phẩm của các tác giả khác?

- Từ một nhân vật mà anh/chị yêu thích trong đoạn trích, suy nghĩ về tình yêu nước của thanh niên trong thời đại hiện nay

V TIẾN TRÌNH DẠY HỌC CỦA CHUYÊN ĐỀ

1 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

a Chuẩn bị của học sinh:

- Đọc và soạn bài ở nhà theo hướng dẫn học bài

- Tra cứu và tham khảo những thông tin có liên quan đến bài học (về tác giả, tác phẩm)

b Chuẩn bị của giáo viên:

- Đọc SGK, tài liệu tham khảo về các tác giả, tác phẩm

- Chuẩn bị phương tiện dạy học: máy tính, máy chiếu, tranh ảnh có liên quan đến bài dạy,…

• Phương pháp dạy học của chuyên đề:

+ Kỹ thuật công đoạn

+ Kỹ thuật “ Bản đồ tư duy”

NỘI DUNG 1: Giới thiệu chung về chuyên đề

- Giáo viên tích hợp dọc với văn học, phát vấn và yêu cầu học sinh phát biểu về những tác phẩm các em đã được học

và đọc của chuyên đề HS từ những hiểu biết của cấp II, có thể phát hiện ra những tác phẩm như : Tắt đèn của Ngô Tất Tố,

Lão Hạc của Nam Cao; qua điện ảnh và lĩnh vực sân khấu với những tác phẩm như “Người ngựa ngựa người” của Nguyễn

Công Hoan

-Giáo viên phát vấn: Từ những tác phẩm các em vừa phát biểu, em hiểu gì về lịch sử Việt Nam giai đoạn đầu thể kỉ

XX, hiểu gì về con người Việt Nam và tâm lí, tính cách của họ qua những trang văn đã học và đã đọc về chuyên đề?

Học sinh có thể nhận ra:

• Những điểm nét về hoàn cảnh lịch sử: Nạn đói qua tác phẩm “Lão Hạc”, Cảnh sưu thuế và cuộc sống khổ cực của người dân lao động sau khi Nhật nhảy vào Đông Dương năm 1945, nhân dân ta rơi vào cảnh một cổ 2 tròng từ tác phẩm “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố

•

(Không gian và con người những năm đầu thế kỉ XX)

(Nạn đói khủng khiếp 1945)

( Cảnh thúc sưu đòi thuế )

• Con người Việt Nam và tâm lí, tính cách của họ: Đối diện với những khốn khỏ và sự cùng cực của hoàn cảnh, những con người vẫn yêu thương, đùm bọc lẫn nhau

GV dẫn dắt: Chuyên đề văn học hiện thực phê phán giai đoạn 30-45 mà hôm nay cô giới thiệu, các em đã biết qua cấp

học trung học cơ sở, những tiết học về những tác phẩm như Số đỏ và Chí Phèo trong chương trình sẽ giúp các em có thêm

những kiến thức hiểu biết vô cùng phong phú về văn học, về lịch sử, về con người Việt Nam, hi vọng các em sẽ có cho mình những bài học vô cùng sâu sắc

NỘI DUNG 2: Dạy học đọc hiểu văn bản của chủ đề

Hoạt động 1 – Khởi động: GV cho học sinh xem một đoạn phim Làng Vũ Đại ngày ấy để khơi gợi hứng thú khi học chuyên đề

Hoạt động 2- Hình thành kiến thức mới

I ĐỌC HIỂU KHÁI QUÁT

- Vũ Trọng Phụng (1912-1927) tại Hà Nội trong một gia đình nghèo (Nghèo gia truyền)

- Quê quán: làng Hảo, huyện Mĩ Hào, tỉnh Hưng Yên

- Sống chật vật bấp bênh bằng nghề viết báo viết văn

- Mắc bệnh lao phổi do không có điều kiện chữa trị nên ông mất sớm khi mới 27 tuổi

- Gia đình nhà văn sống giữa đất Hà Thành nên hàng ngày ông phải chứng kiến cảnh tượng sống xa hoa trụy lạc của một bộ phận tầng lớp tư sản thành thị

Vũ Trọng Phụng hiểu rõ bản chất xã hội và ông căm ghét xã hội tư sản thành thị thực dân nửa phong kiến thối nát xấu xa đương thời Tất cả điều đó được Vũ Trọng Phụng gửi gắm qua các trang viết đậm chất trào phúng

* Sự nghiệp

- Khối lượng tác phẩm đồ sộ: 9 tiểu thuyết, 8 phóng sự, 6 vở kịch, 30 truyện ngắn

- Thể loại phong phú trong đó nổi bật 2 thể loại: Tiểu thuyết, Phóng sự

- Nội dung: Phản ánh xã hội đen tối đương thời với niềm căm phẫn mãnh liệt

Tuy cuộc đời ngắn ngủi (27 tuổi với gần 10 năm sáng tác) nhưng với ý thức lao động sáng tạo không ngừng Vũ Trọng Phụng là cây bút tiêu biểu của văn học hiện thực phê phán trước cách mạng, được mệnh danh là ông vua phóng sự Bắc kì, có đóng góp cho sự phát triển của văn xuôi Việt Nam hiện đại

2 Tác phẩm “ Số Đỏ” và đoạn trích “ Hạnh phúc của một tang gia”

Giáo viên yêu cầu HS dựa vào phần Tiểu dẫn và giới thiệu sơ lược về tác phẩm “Số đỏ” ? và đoạn trích “ Hạnh phúc của một tang gia” ?

a Tác phẩm “ Số đỏ”

* Hoàn cảnh sáng tác

- Đăng ở Hà Nội báo từ số 40 ( 7/10/1936) và in thành sách lần đầu tiên năm 1938

Giáo viên mở rộng và tích hợp với kiến thức về lịch sử :

Tháng 7 năm 1936, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương do Lê Hồng Phong chủ trì ở Thượng Hải (Trung Quốc) dựa trên Nghị quyết Đại hội 7 của Quốc tế Cộng sản, đề ra đường lối và phương pháp đấu tranh mới, đưa phong trào cách mạng Việt Nam tiếp tục phát triển Hội nghị đã xác định mục tiêu chủ yếu trước mắt của cách mạng Việt Nam là đấu tranh chống chế độ thuộc địa, chống phát xít và chiến tranh, đòi tự do, dân chủ, cơm áo và hòa bình Cao trào dân chủ đã buộc Pháp phải nhượng bộ một số yêu sách về dân sinh, dân chủ, phải tạm thời bãi bỏ chế độ kiểm duyệt sách báo khắt khe Điều đó đã tạo điều kiện cho sách chính trị – lý luận xuất bản công khai hoặc bí mật, ngay tại thuộc địa hoặc đưa từ Pháp về Nhiều tác phẩm văn học hiện thực phê phán ra đời như: Bước đường cùng,Tắt đèn, Số đỏ, thơ cách

mạng, kịch Đời cô Lựu Các em sẽ biết rõ hơn khi các em tự tìm và xem các bộ phim: “Chị Dậu” của đạo diễn Phạm Văn

Khoa (1980), “Làng Vũ Đại ngày ấy” cũng của Phạm Văn Khoa (1983), “Trò đời” công chiếu trên VTV1 cuối năm 2013,

…

( Phim Chị Dậu đạo diễn Phạm Văn Khoa)

Phim “Trò đời” công chiếu trên VTV1 cuối năm 2013

* Giá trị của tiểu thuyết “Số đỏ”

- Nội dung: thông qua tác phẩm, Vũ Trọng Phụng muốn:

+ Tố cáo hiện thực xã hội thực dân

+ Tố cáo các phong trào của xã hội tư sản văn minh âu hóa ….đang giẫm đạp lên các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc

- Nghệ thuật: Tác phẩm đã thể hiện nghệ thuật trào phúng đặc sắc của ngòi bút trào phúng bậc thầy

GV trích nhận định của Nguyễn Khải: “Tác phẩm “Số đỏ”có thể làm vinh dự cho mọi nền văn học” (Nguyễn Khải)

* Tóm tắt tác phẩm

Học sinh đọc phần tóm tắt trong SGK

Giáo viên khái quát những chi tiết tiêu biểu trong văn tác phẩm: chú ý tới những thông tin về lịch sử và chính sách

nô dịch văn hóa của thực dân Pháp trong giai đoạn đầu Thế kỉ XX

Sau khi tiến hành hai cuộc khai thác thuộc địa thực dân Pháp đã thi hành một chính sách đầu độc, ngu dân đồng thời truyền bá văn hoá và giáo dục của Pháp để phục vụ cho chính sách thuộc địa của mình Mục đích của những chính sách đó

là nhằm nô dịch tinh thần quần chúng, biến quần chúng thành những đám đông tự ti, khiếp nhược trước sức mạnh của văn minh đại Pháp, mất tin tưởng vào khả năng và tiền đồ của dân tộc, cắt đứt với mọi truyền thống tốt đẹp, phục vụ trung thành cho quyền lợi của đế quốc

Ngoài thủ đoạn lợi dụng triệt để báo chí làm công cụ tuyên truyền cho chủ nghĩa cải lương, thực dân Pháp và tay sai

đã thành lập những cơ quan văn hoá nô dịch mà tiêu biểu là hội “Khai trí Tiến Đức” thành lập đầu năm 1919 Hội viên của hội này gồm địa chủ, quan lại, chánh phó tổng, lý trưởng, các nhà tư sản mới, các công chức cao cấp trong bộ máy chính quyền thuộc địa Mục đích của hội là: “ Bảo tồn đạo đức, phong tục lạc hậu và giới thiệu những tư tưởng bảo thủ của văn học Pháp” Rõ ràng, song song với công cuộc khai thác thuộc địa, thực dân Pháp đã thực hiện những chính sách nô dịch về văn hoá hết sức phản động hòng xô đẩy nhân dân vào vòng ngu dốt, thất học; truỵ lạc về thể xác, bạc nhược về tinh thần Những truyền thống tốt đẹp, tinh hoa văn hoá dân tộc bị kìm hãm Nền văn hoá dân tộc đã bị chà đạp một cách thô bạo Điều đó đã đi vào trong những trang văn của Vũ Trọng Phụng, mà trích đoạn “Hạnh phúc của một tang gia” được đánh giá

là tiêu biểu nhất

b Đoạn trích “ Hạnh phúc của một tang gia”

Học sinh dựa vào SGK để khái quát những nét chính

- Vị trí: Đoạn trích thuộc chương XV của tác phẩm, tên đầy đủ của trích đoạn là : “Hạnh phúc của một tang gia Văn Minh nữa cũng nói vào Một đám ma gương mẫu”

- Đọc và tóm lược đoạn trích:

Giáo viên cho học sinh đọc một đoạn tiêu biểu trong đoạn trích: Đọc chậm, giọng trào phúng, mỉa mai

II ĐỌC - HIỂU CHI TIẾT

GV dẫn dắt: Một trong những yếu tố làm nên thành công cho tác phẩm chính là nghệ thuật trào phúng bậc thầy của Vũ Trọng Phụng và theo nhà nghiên cứu Nguyễn Đăng Mạnh phẩm chất của một tác phẩm trào phúng trước hết phụ thuộc vào điểm tác giả đã xây dựng được tình huống trào phúng và xây dựng nhân vật trào phúng như thế nào? Trong đoạn trích “ Hạnh phúc của một tang gia”, nghệ thuật trào phúng được nhà văn biểu hiện ở những phương diện nào?

HS có thể trả lời

- Ý nghĩa nhan đề và tình huống trào phúng

- Chân dung các nhân vật biếm họa

• Ý nghĩa nhan đề và tình huống trào phúng

a Nhan đề

GV yêu cầu hs phân tích ý nghĩa của các từ ngữ xuất hiện trong nhan đề? Khái quát ý nghĩa nhan đề?

HS trả lời câu hỏi và GV tóm lươc các nội dung sau:

- Hạnh phúc: vui mừng, sung sướng

- Tang gia: đau buồn thương tiếc khi gia đình có người qua đời

Nhan đề có sự mâu thuẫn ngược đời Nhan đề kì lạ, giật gân, gợi sự tò mò cho bạn đọc Nhan đề đó đã phản ánh một

sự thật bi hài của một gia đình đại bất hiếu: đám tang của người chết trở thành ngày hội của người sống,người thân qua đời

mà lại vui mừng sung sướng! -> Nhan đề có giá trị mỉa mai châm biếm, đả kích mạnh mẽ

Giáo viên tích hợp với kiến thức từ môn Giáo dục công dân, có thể phát vấn học sinh: Từ kiến thức của môn Giáo dục

công dân, em hãy cho biết thế nào là hạnh phúc đích thực?

HS có thể đưa ra định nghĩa về hạnh phúc:

- Hạnh phúc là cảm xúc vui sướng, hài lòng của con người trong cuộc sống khi được đáp ứng, thỏa mãn các nhu cầu chân chính, lành mạnh về vật chất và tinh thần

- Những con người sống trong xã hội nên hạnh phúc,cá nhân không tách rời hạnh phúc xã hội Giữa hạnh phúc cá nhân

và hạnh phúc xã hội có quan hệ chặt chẽ với nhau để tạo nên chuẩn mực đạo đức trong xã hội

GV dẫn dắt: Vậy trong đoạn trích “ Hạnh phúc của một tang gia”, niềm hạnh phúc được thể hiện như thế nào, đó có phải thực sự là niềm hạnh phúc chân chính đáng được trân trọng? Chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu tiếp

b Tình huống trào phúng

Giáo viên dẫn dắt:Tình huống truyện là một trong những phương diện nghệ thuật cơ bản giúp nhà văn triển khai cốt truyện, thể hiện thành công thế giới nhân vật và góp phần biểu lộ tư tưởng nghệ thuật của mình.Vậy trong chương truyện

“Hạnh phúc của một tang gia”,Vũ Trọng Phụng đã xây dựng một tình huống truyện như thế nào?

HS trả lời, GV chốt lại: Trong chương truyện,Vũ Trọng Phụng đã xây dựng một tình huống truyện độc đáo: Cái chết của cụ Cố Tổ là sự ngóng đợi của người thân

Giáo viên tích hợp với đời sống văn hóa của con người Việt Nam qua các hình ảnh minh họa:

Ngược lại, trong trang văn của Vũ Trọng Phụng, xã hội tư sản thành thị đương thời lại lạnh giá tình người, không hề có một chút đau đớn và tiếc thương trước cái chết của người thân

Đây là một tình huống điển hình! Nhà văn chọn bối cảnh đám ma để làm phép thử độ sáng của đạo hiếu trong gia đình

và làm phép thử độ sáng của tình người trong xã hội -> Bản chất xã hội

Giáo viên dẫn dắt: sở dĩ như vậy vì cụ Cố Tổ chết đồng nghĩa với việc tờ di chúc của cụ đã đến lúc được thực hiện , gia tài kếch xù của cụ mới được chia cho đám con cháu Và chúng đã được toại nguyện “ ba hôm sau cụ già chết thật” Và quả thực cái chết ấy đã đem lại niềm vui mừng khôn xiết cho đám con cháu đang chờ trực để tổ chức đám ma Để hiểu được điều này, chúng ta cùng đi tìm hiểu những niềm vui của các thành viên trong gia đình khi cụ Cố Tổ mất qua nghệ thuật khắc họa các nhân vật trào phúng của Vũ Trọng Phụng

2 Niềm vui của các thành viên trong gia đình

GV nêu vấn đề: Cụ Cố Tổ chết cả gia đình ấy ai cũng vui mừng sung sướng.Vậy niềm vui đó được bộc lộ như thế nào? Học sinh trình bày ý kiến của mình

Giáo viên theo dõi và định hướng để đạt được những nội dung sau

a Niềm vui chung của gia đình

- Cả gia đình ai cũng sung sướng vì được chia gia tài −>Đồng tiền chi phối tình người và đạo lí Cái chết của cụ Cố

Tổ chẳng làm cho đứa con, đứa cháu nào tiếc thương bởi đã từ lâu, họ mong cụ chết cho nhanh để chia gia tài Thay vào sự tiếc thương, cái chết của cụ đã đem đến cho họ niềm vui to lớn không gì che giấu nổi – một “hạnh phúc”: “Cái chết kia đã làm cho nhiều người sung sướng lắm Bọn con cháu vô tâm ai cũng vui sướng thoả thích… Người ta tưng bừng vui vẻ đi

đưa giấy cáo phó, gọi phường kèn, thuê xe đám ma… Tang gia ai cũng vui vẻ cả…” Cả gia đình ấy đã nhao lên, “nhao lên

mỗi người một cách” Nhưng nhao lên vì đau khổ, vì đau đớn, vì lo lắng trước cái chết của người thân chăng? Không phải, chúng đã nhao lên vì hạnh phúc!

Giáo viên bình: Mọi sự bắt đầu từ cái chết của một ông già Ông già ấy là cha, là ông của một gia đình đông đảo và là

thành viên “đáng kính” của xã hội “thượng lưu” Thật xót xa, mỉa mai thay, thường trong gia đình có người thân mất thì con cháu rất đau buồn nhưng đối với gia đình này lũ con cháu bất hiếu lại mong từng giây, từng phút cha, ông nó nhanh chết - trái tim kia ngừng đập sớm phút nào tốt phút đó, để chúng nhanh chóng hưởng gia tài kếch sù của cụ Dưới ngòi bút của nhà văn trào phúng, sự bịp bợm cao nhất, đáng phỉ nhổ nhất cũng bộc lộ ra

Giáo viên dẫn dắt: Ngoài niềm vui chung của cả gia đình, thì mỗi thành viên trong gia đình còn có những niềm vui khác nhau

b Niềm vui riêng của các thành viên trong gia đình

GV phát vấn kích thích sự tìm hiểu của học sinh:

Em hãy tìm những chi tiết miêu tả các thành viên trong gia đình cụ Cố Hồng và cho biết niềm hạnh phúc riêng của mỗi thành viên là gì?

* Cụ Cố Hồng- con trai trưởng

GV phát vấn: Nhân vật cụ cố Hồng được nhà văn miêu tả như thế nào? Em hãy chỉ ra những chi tiết nghệ thuật biểu hiện niềm hạnh phúc của cụ cố Hồng? Bản chất của cụ bộc lộ như thế nào?

HS trả lời,GV bổ sung chốt lại

- Cụ ung dung hút thuốc phiện và lảm nhảm một câu vô nghĩa “ biết rồi khổ lắm nói mãi”.Cha chết cụ vẫn nằm dài trên tầng

2 hút thuốc phiện, cụ đã hút tới điếu 62 rồi Hút thuốc phiện là một thú vui của người dân đặc biệt là tầng lớp tư sản địa chủ đương thời

Giáo viên mở rộng và tích hợp với các hình ảnh và chính sách nô dịch văn hóa của thực dân Pháp

Đi cùng với chính sách ngu dân, thực dân Pháp tăng cường thực hiện chính sách đầu độc, truỵ lạc hoá đối với người dân, đặc biệt là thanh niên với mọi thủ đoạn Những thói hư tật xấu được chính quyền các cấp ra sức dung dưỡng Nạn cờ bạc được khuyến khích bằng cách cho mở các sòng bạc để thu thuế Thuốc phiện đã trở thành một công cụ hữu hiệu để đầu độc người dân, đặc biệt là giới trẻ Chúng mở các cơ quan thu mua và các công ty bán thuốc phiện một cách công khai

Trong tác phẩm Bản án chế độ thực dân Pháp, Hồ Chí Minh trích đăng bức thư của Toàn quyền Đông Dương Xarô gửi viên

Công sứ dưới quyền: “Tôi trân trọng yêu cầu ông vui lòng giúp đỡ những cố gắng của Nha Thương chính trong việc đặt thêm đại lý bán lẻ thuốc phiện và rượu Để tiến hành việc đó tôi xin gửi ông một bản danh sách những đại lý cần đặt trong các xã đã kê tên ” Chính quyền các cấp đã tìm mọi cách để ép các viên chức từ công sứ cho tới các nhân viên văn phòng

tăng mức tiêu thụ rượu và thuốc phiện lên mức cao nhất có thể Tất cả những gì xấu xa đó phần nào đã thể hiện trong nhân vật cụ cố Hồng:

- Cha chết nhưng cụ cố Hồng vẫn thản nhiên, lạnh lùng dửng dưng, không đau buồn, không thương tiếc, không

lo lắng tổ chức đám ma, cụ vẫn nằm hút thuốc phiện hút tới 62 điếu.Cụ mơ màng nghĩ đến lúc được diễn trò già cả, để

thiên hạ trầm trò khen ngợi “Úi kìa con giai nhớn đã già đến thế kia kìa”

Giáo viên mở rộng: mới ngoài 50 tuổi nhưng cụ Hồng lúc nào cũng thích làm cho mình già hơn so với tuổi Vì cụ cho rằng gia đình nào nhiều con cháu và con cháu càng lớn bao nhiều thì càng khôn lớn bấy nhiêu thì đó mới là một gia đình có phúc Nên chưa già nhưng cụ luôn bắt người khác gọi mình bằng cụ, cụ sẵn sàng mùa hè mặc áo bông , đi xe trả nhầm tiền

để chứng minh mình lẩm cẩm đã già yếu Từ trước tới nay cụ mới đóng vai già cả trong gia đình, nay được đóng cho cả bàn dân thiên hạ thấy

-> Cụ Cố Hồng là kẻ bất hiếu háo danh, ngu dốt, quái gở

Giáo viên bình: Nhờ cái chết thật của cha mình mà cái danh giá sang trọng của cố Hồng sẽ được nâng lên nhiều bậc

Tấm lòng của người con như ông trơ như khúc gỗ, vô cảm trước cái chết của người cha Khắc họa hình tượng cụ cố Hồng – người nhiều tuổi nhất, lại là con trai của người đã quá cố, tác giả muốn nhấn mạnh sự băng hoại đáng sợ của đạo đức đi từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài

Giáo viên dẫn dắt: Cùng với người con trai - cụ cố Hồng, thì đứa cháu nội và đứa cháu dâu cũng được nhà văn lấy làm đối tượng để vẽ lên những bức biếm hoạ

* Vợ chồng Văn Minh

GV yêu cầu HS đọc đoạn văn miêu tả vợ chồng Văn Minh và chỉ ra những chi tiết miêu tả tâm trạng, hành động của chúng?

• Ông Văn Minh - cháu đích tôn, nhà cải cách xã hội với một tâm trạng :

+ Sung sướng đến tột đỉnh

+ Phân vân vò đầu rứt tóc:

Lo mời luật sư đến chứng kiến cái chết của ông ,để cái chúc thư kia sớm thực hiện

Lo lắng không biết xử trí như thế nào với 2 cái tội nhỏ và một cái ơn to của Xuân tóc đỏ

Giáo viên mở rộng: Cái đáng cười là vẻ mặt đó lại phù hợp với gia đình có tang Tác giả đã mỉa mai “ Đúng là cái mặt một người lúc gia đình đương là tang gia bối rối” Đằng sau tiếng cười ấy nhà văn đã vạch trần bản chất con người Văn Minh: “Đã từng du học tận bên Tây bao năm, về nước không có lấy một mảnh bằng, chỉ nhăm nhăm nghĩ tới chuyện chia gia tài thì thích thú ra mặt vì cái chúc thư kia đã vào thời kì thực hành chứ không còn là lý thuyết viển vông nữa”

-> Văn Minh thực sự là kẻ giả dối, bất nhân, vô đạo đức

- Bà Văn Minh

+ Sốt ruột vì mãi chưa được mặc bộ đồ xô gai tân thời

+ Sung sướng theo đúng cách của người phụ nữ tân thời, bà nhận ra cái chết của ông nội chồng là một dịp may hiếm có được lăng xê các mẫu áo tân thời mới của tiệm may âu hóa,và được mặc đồ xô gai tân thời

Như vậy với bà Văn Minh, đám ma của người thân lại mở ra cơ hội kiếm tiền! Thật đáng sợ

GV dẫn dắt: Bên cạnh vợ chồng Văn Minh thì cô cháu gái- Tuyết cũng được nhà văn miêu tả thật sinh động

* Cháu gái :cô Tuyết

GV phát vấn:Em hãy tìm những chi tiết biểu hiện sự lẳng lơ, hư hỏng của cô Tuyết?

HS trả lời, GVkhái quát mở rộng

- Vẻ mặt buồn lãng mạn không phải vì đau đớn trước cái chết của ông nội mà thực chất đang mong chờ bạn giai, buồn

vì bạn giai chưa đến

- Được dịp mặc bộ y phục “ngây thơ”

Giáo viên mở rộng: Vì thiên hạ đồn cô hư hỏng nhiều Cô mặc bộ y phục này để chứng tỏ mình vẫn chưa đến nỗi hư hỏng vẫn còn nửa chữ trinh

-> Đám ma là cơ hội để cô gỡ lại danh dự của một cô gái còn nửa chữ trinh và là nơi cô trưng diện, trình diễn thời trang

Giáo viên tích hợp với phong tục tập quán của người Việt và lịch sử qua chính sách nô dịch văn hóa của thực dân Pháp

Quan niệm vềtrang phục lễ tang Việt Nam đã có từ lâu đời Xưa nay, khi phát tang thường là dùng màu trắng may bằng các loại vải thô, rẻ tiền như xô, gai Khi may, khi mặc, còn cố tình làm cho xấu xí đi để tỏ lòng thương tiếc đối với người quá cố, để chứng minh bản thân người sống đau buồn đến mức không muốn hưởng thụ gì là vui, sướng, đẹp và cả những người đến viếng, đi đưa tang không nên ăn mặc lòe loẹt (như mặc áo dài hoa to sặc sỡ, hoặc đeo cravat đỏ ), hoặc trang điểm cầu kỳ, diêm dúa.Và ở chi tiết này ta còn thấy có sự ảnh hưởng chính sách nô dịch về văn hóa của thực dân

Pháp,chính sách này đã làm cho nền văn hóa Việt xuất hiện những đặc điểm không thuần nhất, lai căng cắt đứt với mọi

truyền thống văn hóa tốt đẹp của người Việt.Trong chương truyện các nhân vật trong đám tang đã mặc những bộ trang phục

kì quái đi ngược lại với truyền thống văn hóa của người Việt

GV phát vấn để học sinh phát hiện: Em hãy chỉ ra chi tiết nghệ thuật miêu tả cách ăn mặc của các con cháu khi cụ Cố

Tổ mất? Điều đó gợi cho em suy nghĩ gì?

Giáo viên dẫn: Đám ma không chỉ là nơi bày tỏ sự mong đợi, nơi khoe khoang,lẳng lơ mà còn là nơi tạo ra triển lãm ảnh Nhân vật Tú Tân chuẩn bị trổ tài năng của mình

* Cậu Tú Tân

- Sướng điên người lên vì chuẩn bị mấy cái máy ảnh mãi vẫn chưa được dùng đến

->Là kẻvô lương tâm đáng lên án

Giáo viên dẫn:Khép lại bức tranh biếm hoạ về các thành viên trong gia đình, không thể không nhắc tới một nhân vật thể hiện cao trào của sự băng hoại về đạo đức đó chính là đứa con rể của cụ cố Hồng – Ông Phán mọc sừng

* Ông Phán Mọc Sừng

- Sung sướng vì được chia thêm gia tài

- Tự hào về giá trị đôi sừng hươu vô hình trên đầu mình

- Trù tính với Xuân một kế hoạch làm ăn

“Ông Phán đã được bố vợ nói nhỏ vào tai rằng sẽ chia cho con gái và con rể thêm một số tiền vài nghìn đồng Chính ông không ngờ rằng giá trị đôi sừng hươu vô hình trên đầu ông ta mà lại to đến thế!”

GV mở rộng: Điều đáng cười ở đây là một gã đàn ông bị vợ cắm sừng mà không thể làm gì đã không biết nhục, không thấy xấu hổ Trái lại còn tự hào về giá trị của nó và còn dựa vào đó để làm ăn Chi tiết đáng cười nhất là khi Phán oặt người

đi khóc mãi không thôi thì cũng là lúc hắn vô cùng tỉnh táo thanh toán nốt số tiền thuê Xuân Tiếng khóc cũng chỉ là sự giả dối!

-> Tóm lại Phán thực sự là kẻ trục lợi , hám tiền, vô liêm sỉ!

GV bình

Thật độc đáo và bất ngờ, ngòi bút sắc sảo của nhà văn trưng lên liên tiếp những bức biếm hoạ trước mắt người đọc, để rồi giúp người đọc nhận ra rằng cái đám ma to tát ấy có tất cả mọi thứ nhưng chỉ thiếu một cái duy nhất mà cũng quan trọng nhất để nó trở thành một đám ma bình thường – đó là tình người Thiếu lòng thương tiếc chân thành đối với người đã khuất thì tất cả những hình thức loè loẹt, om sòm kia đều trở thành vô nghĩa, thành trò cười cho thiên hạ Những kẻ có mặt trong đám ma giống nhau ở chỗ đều giả dối và vô đạo đức

GV: Từ việc phân tích niềm vui của đám con cháu trước cái chết của cụ Cố Tổ, em có cảm nhận gì về gia đình, xã hội

tư sản đang âu hóa này?

HS có thể trả lời:

- Là một gia đình đại bất hiếu đã trắng trợn chà đạp lên đạo lí cũng như truyền thống văn hóa của dân tộc

-“Số đỏ”nói chung và đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia” nói riêng là một thế giới hỗn tạp những quái thai của xã hội dởm đời, lố lăng, kệch cỡm dở Tây dở ta Cái chết của một ông già là cơ hội cho những bộ mặt giả dối đó lộ rõ

Hoạt động 3: Thực hành

GV yêu cầu HS thảo luận nhanh với hai câu hỏi:

(1) Qua tình huống truyện và chân dung các nhân vật trào phúng, Vũ Trọng Phụng muốn phản ánh điều gì?

(2) Nghệ thuật trào phúng của Vũ Trọng Phụng qua phần đã tìm hiểu?

HS thảo luận, trả lời và GV nhấn mạnh:

- Vũ Trọng Phụng đã tái hiện lại bộ mặt của xã hội tư sản thành thị đương thời – xã hội mà Vũ Trọng Phụng gọi là xã hội

“chó đểu”, xã hội bị chi phối bởi đồng tiền, con người đã chà đạp nên những đạo lí mang tính cổ truyền của dân tộc; từ đó tố cáo, phê phán mạnh mẽ xã hội thực dân nửa phong kiến giai đoạn đầu thế kỉ XX

- Thể hiện rõ tài năng nghệ thuật trào phúng bậc thầy của Vũ Trọng Phụng qua việc tạo dựng tình huống, xây dựng chân dung biếm họa, lựa chọn các chi tiết trào phúng xuất thần

GV dẫn dắt: Điều đó được thể hiện rõ hơn qua tiết 2, khi cô trò cùng tìm hiểu tiếp về đoạn trích với niềm vui của bạn bè, thân nhân, khách khứa và cảnh một đám ma gương mẫu

Hoạt động 4: Ứng dụng

GV hướng dẫn HS làm bài tập đọc hiểu một đoạn trích văn xuôi cùng chủ đề để rèn luyện kĩ năng

Đọc kỹ văn bản sau và trả lời các câu hỏi:

… Người nhà Lý trưởng nghênh ngang múa chiếc tay thước với sợi dây thừng, đưa ông Cai lệ và cây roi song hùng dũng bước vào trong cổng Hai người cùng ra oai giộ con chó cái và cùng nhẩy lên thềm Phủ đầu, ông Cai lệ chỉ cây roi vào mặt anh Dậu và quát :

- Sưu đâu? Sao không đem nộp? Người ta vào hỏi vẫn còn ngồi ỳ ra đó!

Anh Dậu lẩy bẩy đứng dậy Cái mặt xanh xao khi ấy đã đổi ra sắc tái mét Run run, anh sẽ giơ tay gãi tai :

- Thưa ông, tôi chưa có

Ông Cai lệ thị hùng bằng hai con mắt giương tròn:

- Cả năm chỉ có hai đồng bảy hào tiền sưu, bây giờ anh vẫn chưa có bao giờ anh định mới có?

Với cái dáng điệu có vẻ van lơn, anh Dậu hổn hển thở và đáp :

- Thưa ông, vì tôi đau yếu, nên chưa lo kịp, xin ông thư cho đến mai Thuế còn năm bữa nữa mới đăng trường kia mà!

- À! thuế còn năm hôm nữa mới đăng trường, cho nên anh không nộp vội, phải không? Hỏi vậy nhưng ông Cai lệ không để cho kẻ bị hỏi được có thời gian phân trần Nhanh như cắt, ông chuyển phắt cây roi song sang tay trái và nắm chặt năm ngón tay phải, đưa luôn vào ngực anh Dậu một mớ quả thụi Cái thụi chuyên môn của người công khác hẳn thứ thụi phổ thông của thường dân Anh Dậu chỉ ức ức mấy tiếng, chứ không thể kêu lên được

( Trích từ “Tắt đèn” – Ngô Tất Tố)

Câu 1: Số phận khổ cực của người dân lao động trước những năm 1945 được thể hiện qua hình ảnh nhân vật nào?

• Người nhà lí trưởng C Anh Dậu

• Cai lệ D Cả 3 nhân vật trên

Câu 2: Chính sách khai thác nào của thực dân Pháp giai đoạn đầu thế kỉ XX trong lịch sử được phản ánh ở trích đoạn trên? Câu 3: Kể tên 3 tác phẩm khác cùng thời với tác phẩm “Tắt đèn” có cùng chủ đề nói về nỗi khổ cực của người dân lao động

giai đoạn đầu thế kỉ XX và nêu ngắn gọn cách khám phá khác nhau của mỗi nhà văn trong từng tác phẩm ấy?

Hoạt động 5: Bổ sung, Trải nghiệm sáng tạo

1 Hướng dẫn HS tự học

- Tìm đọc toàn bộ tác phẩm

- Nhớ được các chi tiết trong đoạn trích

- Đặt đoạn trích trong hoàn cảnh lịch sử, gắn với quan niệm triết học và những nét văn hóa đạo lí truyền thống của dân tộc để thấy được giá trị sâu sắc của trích đoạn

- GV gợi dẫn để HS vận dụng những kiến thức từ mộn Tin học, tự tìm hiểu những thông tin lịch sử đương đại về sức mạnh ma quái của đồng tiền và sự chà đạp của đồng tiền lên những giá trị mang tính vĩnh hằng của nhân loại (Ví dụ gần đây

có sự kiện biển người đã đạp lên nhau vì tham tiền dẫn tới kết quả thương tâm gây chết người - ảnh minh họa ) Từ đó giáo viên kết luận: Dù ở bất kì thời nào, chỉ vì đồng tiền mà quên đi đạo lí là điều đáng bị nên án và phê phán

(Biển người dẫm đạp lên nhau để nhặt tiền khiến 36 người chết) Ảnh: Daily Mail

2 Xem một số trích đoạn phim và tập đóng vai diễn kịch

Nội dung 3: Tổng kết chung về chuyên đề

* Những nét chung của chuyên đề:

-VTP và NC là 2 nhà văn hiện thực và nhân dạo lớn, có nhiều đóng góp cho sự hoàn thiện của văn xuôi tiếng Việt ở 2 thể loại: văn xuôi và tiểu thuyết góp phàn quan trọng vào quá trình hiện đại hóa VHVN nửa đầu thế kỷ XX

- Chủ đề tập chung phản ánh giá trị hiện thực(Bối cảnh XH Việt Nam những năm 1930 – 1945) và giá trị nhân đạo mới

mẻ, sâu sắc (các nhà văn đều khao khát thay đổi XH, mong muốn một XH công bằng, giầu tình yêu thương)

* Những nét riêng:

- Tác phẩm: “ Hạnh phúc một tang gia”:

+ Nội dung: Châm biếm, lên án mạnh mẽ XH tư sản thành thị giả dối, đồi bại qua một đám tang

+ Nghệ thuật: Đặc sắc nghệ thuật trào phúng: Xây dựng tình huống trào phúng, nghệ thuật kể-tả, ngôn ngữ phóng hài hước

đại-• Tác phẩm: “Chí Phèo”

+ Nội dung: _ Khái quát một hiện tượng xã hội ở nông thôn VN trước CM: một bộ phận nông dân lao động lương thiện

bị đẩy vào con đường tha hóa, lưu manh hóa

_ Tác giả tố cáo đanh thép cái XH tàn bạo, tàn phá cả nhân hình, nhân tính của người nông dân lao động; đồng thời khẳng định bản chất lương thiện của họ ngay cả khi họ bị vùi dập cả nhân hình nhân tính

+ Nghệ thuật: _Xây dựng thành công nhân vật điển hình

_ Nghệ thuật trần thuật linh hoạt, tự nhiên

* Bài tập bổ sung: Tiếp cận xong chuyên đề, HS có thể tìm đọc các tác phẩm của VTP, NC