Cái điệu chảy lững lờ của dòng sông đã được tác giả thổi vào đó một cái hồn khiến nó trở thành người con gái dịu dàng, mỗi bước đi là một niềm vương vấn với quê hương, với thành phố Huế [r]
Trang 1Ths Nguyễn Thành Huân ĐỀ THI THỬ THPTQG NĂM 2019
CHUẨN CẤU TRÚC CỦA BỘ GIÁO DỤC – ĐỀ 15
Môn thi: NGỮ VĂN
Thời gian làm bài: 120 phút, không kể thời gian phát đề
Họ, tên thí sinh:
Số báo danh:
I ĐỌC - HIỂU (3,0 điểm)
Đọc đoạn trích sau và trả lời các câu hỏi từ Câu 1 đến Câu 4:
Ai cũng chọn việc nhẹ nhàng Gian khổ sẽ dành phần ai
Ai cũng một thời trẻ trai Cũng từng nghĩ về đời mình Phải đâu may nhờ rủi chịu Phải đâu trong đục cũng đành Phải không anh, phải không em?
Chân lí thuộc về mọi người Không chịu sống đời nhỏ nhoi!
Xin hát về bạn bè tôi Những người sống vì mọi người Ngày đêm canh giữ đất trời Rạng rỡ như rừng mai nở chiều xuân.
(Trích Một đời người, một rừng cây, Trần Long Ẩn)
Câu 1: Chỉ ra phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ trên.
Câu 2: Đoạn thơ thuộc phong cách ngôn ngữ nào? Xác định thể loại của đoạn thơ trên.
Câu 3: Đoạn thơ đã sử dụng những biện pháp nghệ thuật nào? Nội dung của những lời hát trên là gì?
Câu 4: Thông điệp mà tác giả muốn gửi gắm qua lời bài hát trên là gì?
II LÀM VĂN (7,0 điểm)
Câu 1 (2,0 điểm):
Hãy viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ của anh (chị) về ý kiến được nêu trong đoạn
trích phần Đọc hiểu: “Ai cũng chọn việc nhẹ nhàng Gian khổ sẽ dành phần ai”.
Câu 2 (5,0 điểm):
Cảm nhận của anh (chị) về vẻ đẹp hình tượng sông Hương khi đi qua thành phố Huế trong bút kí Ai đã đặt tên cho dòng sông? - Hoàng Phủ Ngọc Tường, Ngữ văn 12, Tập một, NXB Giáo dục Việt Nam, 2019) Từ đó hãy liên hệ với khổ hai bài thơ Đây thôn Vĩ Dạ (Hàn Mặc Tử, Ngữ văn 11, Tập hai, NXB Giáo dục Việt Nam,
2019) để thấy sự khác biệt của hai nghệ sĩ trong cách nhìn về dòng sông Hương
Trang 2HẾT -HƯỚNG DẪN GIẢI CHI TIẾT
I ĐỌC-HIỂU (3,0 điểm)
Câu 1: Phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ trên là phương thức biểu cảm.
Câu 2: Đoạn thơ thuộc phong cách ngôn ngữ nghệ thuật (văn chương) Thể thơ sáu chữ có xen tám chữ.
Câu 3:
- Xác định đúng, đủ các biện pháp nghệ thuật:
+ Lặp cấu trúc câu: “Ai cũng ”, “phải đâu ”, “phải không ”
+ Điệp ngữ: “Ai cũng”
+ Câu hỏi tu từ: “Phải không anh, phải không em?”
- Nội dung:
+ Có ý nghĩa như một lời nhắn nhủ tha thiết về lối sống trách nhiệm của con người trong cuộc sống
+ Bàn luận về quan niệm sống tích cực, đầy sức thuyết phục được gợi lên từ bài bài hát
Câu 4:
- Trong rất nhiều sự lựa chọn mà cuộc đời mỗi con người phải trải qua, có năm lựa chọn quan trọng nhất sẽ quyết định cả cuộc đời: chọn lẽ để sống, chọn thầy để học, chọn việc để làm, chọn người để lấy, chọn bạn để chơi Trong đó, chọn lẽ để sống là lựa chọn quan trọng bậc nhất, ảnh hưởng tới tất cả những lựa chọn còn lại
- Đối với những người trẻ, điều này lại càng có ý nghĩa hơn, bởi họ có cả một tương lai dài đang chờ đợi phía
trước Bài ca Một đời người, một rừng cây của nhạc sĩ Trần Long Ẩn đã chọn cho chúng ta một lẽ sống đẹp.
II LÀM VĂN (7,0 điểm):
Câu 1:
A Về kĩ năng
- Biết viết một văn bản nghị luận xã hội với độ dài đúng quy định
- Bài viết có bố cục chặt chẽ; lập ý sáng tạo; vận dụng linh hoạt các thao tác lập luận: giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận ; hành văn mạch lạc, trôi chảy, có cảm xúc; không mắc lỗi dùng từ, chính tả
B Về kiến thức
Bài làm có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau nhưng cần đảm bảo các ý sau:
1 Giải thích ý nghĩa lòi bài hát
- Là lời khẳng định, lời nhắn nhủ chân thành, tha thiết về ý thức trách nhiệm của mỗi người trong cuộc sống
- Biết gánh vác, biết chia sẻ Không lẩn tránh, không cam chịu nhẫn nhục, không an phận thủ thường Thậm chí biết chấp nhận và từ đó biết vượt qua những khó khăn trong cuộc sống của con người
→ Giai điệu nhẹ nhàng như mở đầu một điều thổ lộ tâm tình Sự liên tưởng sâu sắc bắt đầu gợi cho ta mối quan
hệ giữa cuộc đòi mỗi con người với cộng đồng, với dân tộc mình đang sống
2 Phân tích và chứng minh
- Nếu ai cũng bo bo cho mình thì trách nhiệm cộng đồng sẽ đùn đẩy cho ai Một câu hỏi rất giản dị như một lời tự vấn, độc thoại, mang triết lí, nhưng người nghe không có cảm giác bị giáo huấn, mà thấm thía cái ý nghĩa sâu sắc về ý thức trách nhiệm của mỗi cá nhân trước cộng đồng, để ai cũng tự nhìn lại chính mình, đối diện với
Trang 3bản thân mình, rồi tự hỏi: Mình là ai? Mình sống để làm gì? Cuộc đời mình sẽ đi về đâu? Mình sẽ dùng cuộc đời mình vào việc gì? Mình đã làm được gì cho những người xung quanh, cho cộng đồng, cho dân tộc
- Trong cuộc sống, có những con người luôn biết sống vì người khác, không ngại khó, ngại khổ, biết vì lợi ích của cộng đồng, biết vì mọi người, sống có trách nhiệm Đó là những con người có nhân cách cao quý, có cuộc sống đáng trân trọng (Dẫn chứng: Hồ Chí Minh, anh Nguyễn Văn Trỗi sẵn sàng hi sinh hạnh phúc cá nhân vì lợi ích cách mạng Đặng Thùy Trâm từ giã Hà Nội vào nơi ác liệt của chiến trường ; thời bình: những chiến
sĩ Trường Sa, nhân vật anh thanh niên trong truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa ).
- Bên cạnh đó cũng có những con người luôn sống vị kỉ, cá nhân, nhỏ nhen, luôn tránh né, đùn đẩy khó khăn cho người khác, sống vụ lợi, lợi dụng sự giúp đỡ của người khác để thu vén cho bản thân Lối sống đó rồi sẽ bị
xã hội đào thải (Thí sinh lấy dẫn chứng: loại người: “Ăn cỗ đi trước, lội nước theo sau” những kẻ cơ hội,
“đục nước béo cò”; đó là một số thanh niên chỉ biết ăn chơi, hưởng thụ, thõa mãn những thú vui tầm thường trụy lạc như đua xe bất chấp gieo tai họa cho người khác, đốt thời gian, sức khỏe, tiền bạc nơi vũ trường, luôn đòi hỏi ở người khác vì mình, vô trách nhiệm với gia đình, xã hội và cả với bản thân )
- Lời bài hát là những lời nhắn nhủ thiết tha gửi đến mọi người, nhất là đối với lớp trẻ, một thông điệp
- Về sống đẹp đầy sức thuyết phục Nó chứa đựng một quan niệm nhân sinh tích cực, đáng để cho mỗi chúng
ta xem như kim chỉ nam trong rèn luyện và tu dưỡng bản thân để có một cuộc sống chân chính
- Từ quan niệm sống đẹp đó phê phán lối sống ích kỉ, nhỏ nhen, vô trách nhiệm, thụ động, yếu hèn của một bộ phận cá nhân trong xã hội
3 Đánh giá và mở rộng
- Bài hát ra đời đã lâu, nhưng đến nay vẫn còn nguyên giá trị, nhất là trong lúc chủ nghĩa cá nhân, lối sống vị
kỉ đang có xu hướng trỗi dậy Ý thức của con người về trách nhiệm của cá nhân trước cộng đồng xã hội như một nền tảng đang sụp lở Con người đang tìm mọi cách để thu vén cho lợi ích cá nhân mình mà quên đi lợi ích của cộng đồng Hơn thế nữa, nhiều cá nhân còn làm tổn hại đến lợi ích cộng đồng
- Bài ca càng có ý nghĩa lớn lao khi một bộ phận thanh niên đang “lạc điệu” bởi thiếu định hướng nghề nghiệp, sống không có lí tưởng, thiếu ý chí vượt khó vươn lên, thất học, chạy theo lối sống không lành mạnh, coi trọng giá trị vật chất, coi thường kỷ cương pháp luật và các giá trị đạo lí, nhân văn, sống buông thả, sa vào
tệ nạn xã hội
4 Bài học nhận thức và hành động
- Trong cuộc sống ngày nay, thanh niên càng cần chăm chỉ, năng động, sáng tạo biết gắn lợi ích cá nhân với lợi ích của nhân dân, Tổ quốc
- Hiểu rằng cuộc sống chỉ thật sự có ý nghĩa, nhân cách con người sẽ thật sự cao quý khi biết chọn cho mình lối sống đẹp và cao quý, cự tuyệt lối sống tầm thường, thấp hèn
- Để có thể sống đẹp như lời bài hát gợi ý, thanh niên cần sống có lí tưởng cao đẹp, có ý thức bồi dưỡng lòng nhân ái, vị tha, phải học tập, rèn luyện bản thân ý chí, nghị lực, những năng lực và kĩ năng sống
- Phải năng động, sáng tạo, sống có trách nhiệm với gia đình và xã hội
Câu 2:
1 Mở bài
Hỡi con sông đã tắm cả đời tôi Tôi giữ mãi mối tình mới mẻ.
(Nhớ con sông quê hương, Tế Hanh)
Trang 4Quả thật, mỗi người chúng ta, ai ai cũng có dòng sông quê hương, dòng sông tự tình, dòng sông hoài niệm, dòng sông để thương để nhớ trong tiềm thức của mỗi con người, mãi mãi nuôi dưỡng tâm hồn mỗi người lớn dần theo chiều dài cùng quê hương đất nước Hôm nay, đưa chúng ta tìm về hình ảnh dòng sông Hương nơi cố
đô Huế trong bài kí Ai đã đặt tên cho dòng sông? qua ngòi bút tài hoa của Hoàng Phủ Ngọc Tường, để tìm lại
những vẻ đẹp về hình ảnh của dòng sông Hương khi đi qua thành phố Huế
2 Thân bài
2.1 Khái quát chung
Hoàng Phủ Ngọc Tường là nhà văn nặng lòng với xứ Huế mộng mơ, với dòng sông Hương hiền hòa chảy
Có lẽ ông có duyên với mảnh đất và con người nơi đây nên những gì ông viết thường rất bình dị, mộc mạc
nhưng lãng mạn và trữ tình Bài kí Ai đã tên cho dòng sông? này được xem là thành công của Hoàng Phủ Ngọc
Tường khi khắc họa rõ ràng từng đường nét và vẻ đẹp đa chiều của dòng sông Hương Một vẻ đẹp trầm lắng, dịu dàng, nên thơ và rất mực cổ kính
Ai đã đặt tên cho dòng sông? được viết theo thể kí, một thể loại có thể ghi chép lại cảm xúc, tâm tư tình
cảm, những dòng cảm xúc bất chợt, suy nghĩ bất chợt một cách sâu sắc nhất Có lẽ chính thể loạinày đã khiến cho bài kí đi vào lòng người đọc một cách chân thành như vậy Vẻ đẹp của dòng sông Hương theo ngòi bút của Hoàng Phủ Ngọc Tường hiện lên một cách đầy ấn tượng, một vẻ đẹp khiến cho người đọc ngỡ ngàng, sửng sốt Bài tùy bút thể hiện lòng yêu nước, tinh thần dân tộc gắn liền với tình yêu thiên nhiên sâu sắc, với truyền thống văn hóa, lịch sử lâu đời, đồng thời truyền đạt bằng một ngòi bút tài hoa, với lời văn đẹp và sáng Linh hồn của bài viết chính là vẻ đẹp huyền thoại của dòng sông Hương, qua ngòi bút tài hoa, lãng mạn của Hoàng Phủ Ngọc Tường
2.2 Phân tích
a Vẻ đẹp sông Hương trong lòng thành phố Huế
Chính cái đặc biệt của sông Hương, vẻ đẹp trữ tình của nó trong toàn bộ quần thể văn hoá của Huế đã là nguồn cảm hứng của Hoàng Phủ Ngọc Tường Sinh ra lớn lên và gắn bó với Huế, hàng ngày hàng giờ được nhìn thấy dòng Hương nên chất nghệ sĩ trong tác giả đã phát hiện được cái tình tứ, duyên dáng của dòng sông Ông đã tìm thấy vẻ đẹp của dòng sông trong từng bước đi của nó Dưới ngòi bút của ông dòng chảy vô tri vô giác đã biến thành một con người mà mỗi bước đi là một suy tư, một trăn trở, một nỗi niềm vương vấn với thành phố quê hương Theo bước đi của dòng sông vẻ đẹp của Huế hiện lên ngày càng đủ đầy, toàn vẹn Đi đến đâu dòng sông đều mang một tâm trạng của một con người Rời xa tiếng chuông chùa Thiên Mụ là chạm đến sự đông đúc của thành phố Từ đây, như đã tìm đúng đường về, sông Hương vui tươi hẳn lên
Một trong những nét độc đáo rất riêng, rất Huế trong cách tả của Hoàng Phủ Ngọc Tường có lẽchính là cách
tả những khúc uốn lượn của dòng sông với một hệ thống các hình ảnh so sánh rất mềm, rất duyên Đó là cách
so sánh dùng những cảm giác phi vật chất để miêu tả sự vật Có chút gì đó gần với Thạch Lam, Vũ Bằng, song vẫn có nét điệu đàng của Huế Dòng sông khi “uốn mình theo những đường cong thật mềm”, khi lại “đột ngột
vẽ một hình cung thật tròn về phía đông bắc, ôm lấy chân đồi Thiên Mụ”, và lúc lại “mềm như tấm lụa” rồi
“uốn một cánh cung rất nhẹ sang đến cồn Hến”, không chỉ mô tả hình dáng dòng sông bằng những từ ngữ giàu hình tượng và rất gợi cảm mà cái đặc biệt tạo nên phong cách kí của Hoàng Phủ Ngọc Tường, góp phần tạo nên bản đại hợp xướng ngôn từ cho nền văn học dân tộc, chính là sự sáng tạo nên những phương thức so sánh rất
đắc địa, bất ngờ và đầy chất thơ, thể hiện đỉnh cao cảm xúc trữ tình của tác giả như “sông Hương uốn một cánh
Trang 5cung rất nhẹ; đường cong ấy làm cho dòng sông mềm hẳn đi, như một tiếng “vâng” không nói ra của tình yêu”; hay “trăm nghìn ảnh hoa đăng bồng bềnh vào những đêm hội rằm tháng Bảy từ điện Hòn Chén trôi về, qua Huế bỗng ngập ngừng như muốn đi muốn ở, chao nhẹ trên mặt nước như những vấn vương của những nỗi lòng” Với những cách so sánh độc đáo sống động ấy sông Hương đã thành một con người, một người con gái
đầy tình cảm dịu dàng và thủy chung
Bài bút kí là kết quả mối lương duyên giữa một tâm hồn nghệ sĩ giàu cảm xúc, tinh tế có tình yêu xứ sở tha thiết và một trí tuệ nghiên cứu minh mẫn, uyên thâm Đó là bản trường ca đầy chất thơ tạo cho sông Hương và
xứ Huế một tâm hồn mang tinh hoa văn hoá đất kinh kì xưa Sự mạch lạc của tư duy nghiên cứu thể hiện ở cách thể hiện rất rõ ràng nhưng hiểu biết về nguồn gốc, đặc điểm địa lí, lịch sử, dòng chảy của dòng sông với một giọng điệu trữ tình, giàu hình ảnh, lối diễn đạt đàm thắm dịu dàng tràn đầy xúc cảm Lối viết ấy tạo cho người đọc cảm giác như đang được tâm tình trên con thuyền thả trôi theo dòng chảy lặng lờ của dòng sông mà vừa ngắm vừa nghe ai đó thủ thỉ kể về dòng sông huyền thoại này Cái điệu chảy lững lờ của dòng sông đã được tác giả thổi vào đó một cái hồn khiến nó trở thành người con gái dịu dàng, mỗi bước đi là một niềm vương vấn với quê hương, với thành phố Huế nên thơ, Hoàng Phủ Ngọc Tường đã kết hợp một cách điêu luyện tư duy nghiên cứu và tư duy nghệ thuật để giải thích nguyên nhân cái điệu chảy chậm chạm của dòng sông mà tác giả gọi
“điệu slow tình cảm dành riêng cho Huế”, tác giả đã giải thích bằng cả hai cách: cách của người nghệ sĩ, cách của nhà địa lí
b Tình yêu xứ sở của nhà văn
Bắt nguồn từ rừng già Trường Sơn, sông Hương cũng từng gào thét hung dữ cùng gió ngàn bởi cái địa thế hiểm trở của núi rừng Nhưng khi vào lòng thành phố nó lại chảy thật chậm do đặc điểm cấu tạo của dòng chảy,
ở đây dòng sông chia làm nhiều nhánh, theo những nhánh sông đào mang nước sông Hương tỏa đi khắp phố thị
và những chi lưu ấy, cùng với hai hòn đảo nhỏ trên sông đã làm giảm hẳn lưu tốc của dòng nước, khiến cho sông Hương khi qua thành phố đã trôi đi thật chậm Dưới con mắt của người nghệ sĩ dòng chảy của Hương Giang lại được miêu tả thật hấp dẫn với nhiều cách so sánh, những từ ngữ được sử dụng rất đắc địa, giàu hình ảnh, màu sắc và hình khối tạo nên một dòng Hương Giang thật đẹp, thật nên thơ và như một con người đầy xúc cảm chứa chan tình yêu với cố đô Huế giàu truyền thống văn hoá Sông Hương, dưới ngòi bút của Hoàng Phủ Ngọc Tường, không còn là một dòng chảy mà là cả một nền văn hoá, cả một chiều dài lịch sử anh hùng và một chiều sâu tâm hồn cao quý Người nghệ sĩ cũng lần lượt theo bước dòng sông từ thượng nguồn cho đến khi nó tạm biệt thành phố Huế thân yêu để ra cửa Thuận An và hoà mình ra biển Và người nghệ sĩ ấy đã dừng lại rất lâu, giống như dòng sông, khi đi vào lòng thành phố
“Thành công đáng kể nhất của tác phẩm chính là ở ngôn ngữ kí giàu hình tượng và giàu sức gợi cảm, điều
đó đã làm nên một Hoàng Phủ Ngọc Tường là một trong những người viết kí hay nhất” (Nguyên Ngọc) Ở thể
kí người viết có điều kiện phát huy tối đa những liên tưởng phong phú của mình vê đối tượng Từ cảm xúc vê dòng sông tác giả đã thể hiện thànhcông những suy tưởng của mình về Huế, về lịch sử, về những dòng sông đẹp trên thế giới với một lối viết thật tự nhiên, dễ thấm vào lòng người GS Hoàng Ngọc Hiến khi viết về thể loại kí đã nhận xét: Kí Hoàng Phủ Ngọc Tường mang dáng dấp etxe - một thể kí đặc biệt từng xuất hiện nhiều ở phương Tây - đòi hỏi ở người viết một khả năng diễn đạt uyển chuyển, những sáng tạo khi quan sát và khéo léo khi trình bày những suy ngẫm chủ quan của mình Giọng văn etxe thường là giọng văn nhẩn nha, thủng thẳng của một người suy ngẫm lối văn etxe có sự mềm mại, uyển chuyển của một người biết tranh thủ mà cũng biết
Trang 6nhân nhượng, biết tôn trọng ý kiến của người khác nhưng trước sau vẫn cậy vào ý kiến chủ quan của mình Vì vậy trong tác phẩm hay xuất hiện những từ hình như, dường như, như Tất nhiên đó chưa phải là biểu hiện của chủ nghĩa hoài nghi tích cực, cơ sở triết học của thể etxe, nhưng nó đã giúp nhà văn dễ dàng thể hiện những liên tưởng của mình một cách tự nhiên hơn Tư duy etxe làm nên chiều rộng của trường liên tưởng để từ sông Hương có thể tái hiện cả lịch sử, văn hoá Huế, những dòng sông đẹp trên thế giới qua đó thể hiện tình cảm sâu đậm với quê hương Suy tưởng của nhà văn có sự chuyển hướng rất linh hoạt, từ miêu tả hiện thực đến suy ngẫm tạo nên sự đan xen hợp lí của tính chất triết luận với những sáng tạo hình tượng nghệ thuật Từ điệu chảy lặng lờ của sông Hương mà nhớ đến sông Xen của Pa-ri hoa lệ, sông Đa-nuýp xanh thẳm của Bu-đa-pét, sông Nê-va của Lê-nin-grát rồi đến cả triết lí của Hê-ra-clít thời cổ đại để rồi bộc lộ tình cảm với sông Hương tôi nhớ lại con sông Hương của tôi, chợt thấy quý điệu chảy lững lờ của nó Đấy là “điệu slow tình cảm dành riêng cho Huế” Sông Hương có vẻ đẹp riêng, đó là vẻ đẹp đặc trưng nên thơ và trữ tinh của Huế bởi nó mang trong mình cả một nền văn hóa của quê hương xứ sở
2.3 Liên hệ
Nhắc đến sông Hương xứ Huế người ta còn nhắc đến Hàn Mặc Tử với những vần thơ vừa trong sáng thơ
mộng, vừa nhiều khắc khoải lo âu, hoài nghi trong Đây thôn Vĩ Dạ Cả hai nhà văn, nhà thơ đều lấy những địa
danh nổi tiếng của xứ Huế (Vĩ Dạ và sông Hương) làm điểm nhấn và khởi hứng cảm xúc Cùng tái hiện được
vẻ đẹp của thiên nhiên, cảnh sắc con người xứ Huế rất riêng, rất thơ mộng Có được điều đó chứng tỏ mảnh đất, con người Huế đã chiếm chỗ sâu bền nhất trong lòng các tác giả Cả hai đều là những cây bút tài hoa, tinh tế, nhạy cảm trong văn chương, có tâm hồn hết sức lãng mạn, phong phú
Trong Thơ mới đặc trưng đó là các tác giả thường xuyên sử dụng bút pháp tả cảnh ngụ tình, cách sử dụng ngôn ngữ vô cùng tinh tế, giàu tính liên tưởng trên nền thơ thất ngôn, Hàn Mặc Tử đã đem đến một làn gió lạ cho nền văn học Việt Nam Các biện pháp nghệ thuật ấy không chỉ dựa vào hình ảnh thiên nhiên giúp làm bật lên tình yêu quê hương, đất nước, con người mà chúng còn tạo cho người đọc một nỗi buồn man mác, cái buồn bắt nguồn từ sự bế tắc, tuyệt vọng Hàn Mặc Tử là một nhà thơ tài hoa nhưng bạc mệnh Nỗi đau về bệnh tật,
nồi đau về một kiếp sống ngắn ngủi đã khiến cho những vần thơ của ông thấm đẫm một nồi buồn da diết Đây thôn Vĩ Dạ cũng là một bài thơ được nhà thơ sáng tác vào những năm cuối đời của mình, với nỗi niềm tiếc nuối
về mối tình với cô gái trong mộng chưa kịp chớm nở đã bị số phận trớ trêu cắt đứt Bài thơ cũng là một bức tranh về thôn Vĩ Dạ thợ mộng bên bờ sông Hương, thật đẹp, những vẫn thấm đẫm một nỗi buồn da diết, bâng khuâng của Hàn Mặc Tử
Xứ Huế hiện lên với khung cảnh tuyệt đẹp Khung cảnh thôn quê mộc mạc nhưng cũng vô cùng đẹp đẽ hiện lên trước mắt người đọc qua từng câu thơ Từ cổng vào, đã thấy hàng cauthẳng tắp, xanh mướt Từng tia nắng chiếu trên hàng cau ấy “Nắng mới lên” là một màu nắng nhạt, không quá chói chang và cũng không gây ra cảm giác nóng nực của nắng trưa Nắng mới lên trải đều lên hàng cau, biểu hiện cho một sức sống mãnh liệt, một vẻ đẹp trẻ trung, khỏe khoắn, sinh động Vào đến sâu trong vườn, cũng lại chỉ thấy một màu xanh của cây cối, của
lá trúc Cả khu vườn xanh mướt, mượt mà đến lạ lùng Từ “mướt” ở đây để chỉ một màu xanh bóng, tựa như mọi nơi đều là màu xanh, xanh đến lạ lùng Màu xanh ngọc ở đây cũng có thể là do nắng chiếu xuyên qua lá tạo thành màu xanh ngọc, cũng có thể là do nắng chiếu lên những giọt sương sớm còn đọng trên phiến lá tạo thành những viên ngọc long lanh, đẹp tuyệt vời Trong không gian xanh mộc mạc, giản dị nhưng cũng tuyệt đẹp đó, con người xuất hiện khiến cho cảnh vật càng trở lên sinh động Tác giả không nói rõ người ấy là ai, cũng chẳng
rõ hình dáng khuôn mặt, chỉ biết người ấy ẩn ẩn hiện hiện sau màu xanh của lá trúc Đó cũng có thể là một
Trang 7người đang chăm sóc vườn, cũng có thể là một người khách đến thăm Nhưng cũng có những câu thơ mà cảnh thiên nhiên, nhưng nó đã bị vương một chút gì đó của sự tan rã, chia li Gió thổi mây bay, từ xưa đến nay gió với mây vốn vẫn luôn quấn quýt với nhau, chẳng mấy khi tách rời Vậy mà ở đây, gió đi một đường, mây đi một nẻo, hai con đường ấy không trùng nhau Gió với mây chia li, dòng nước cũng trở nên buồn bã, hiu quạnh Tất cả như dừng lại vì chán nản, chỉ còn những bông hoa bắp ở hai bên bờ khẽ khàng lay động, như vô tình không biết, hay có lẽ là đang quan tâm, an ủi dòng sông đang buồn trước cảnh chia li Giữa cảnh thực, Hàn Mặc
Tử bỗng lại vẽ lên con thuyền và bến sông trăng Thuyền sắp đi, liệu có chờ kịp trăng để chở trăng về tối nay Cái mờ ảo thấm đẫm từng câu thơ, hư hư thực thực Thuyền trăng, bến sông trăng, đó chỉ là những thứ mà tác giả tưởng tượng ra, là ảo ảnh, là sự tiếc nuối, lỡ làng của một kiếp sống dở dang với đời, với tình
Trong bút kí Ai đã đặt tên cho dòng sông? Hoàng Phủ Ngọc Tường chọn điểm nhìn là sông Hương, đặt
trong một không gian phóng khoáng, rộng lớn hơn Vẻ đẹp của xứ Huế hiện lên ở rất nhiều góc độ từ quá khứ cho đến hiện tại, từ lịch sử, thơ văn đến địa lí, văn hóa Vì thế vùng đất cố đô hiện lên toàn diện hơn, hiện thực hơn bởi sông Hương chính là linh hồn của Huế, là nơi tích tụ những trầm tích văn hóa lâu đời của mảnh đất kinh thành cổ xưa Bài kí đã thể hiện một tấm lòng thiết tha, say đắm của nhà văn với cảnh và người xứ Huế Một nhà văn nước ngoài nói: “Có ba khả năng cơ bản của một nhà tiểu thuyết: anh ta kể một câu chuyện, anh ta
tả một câu chuyện, anh ta suy nghĩ một câu chuyện” Hoàng Phủ Ngọc Tường là loại thứ ba, đúng hơn, ông là
cả ba nhưng thiên về loại thứ ba Ông kể, ông tả để mà suy nghĩ, phải chăng ở đây đã có một sự hòa hợp, tương giao linh ứng giữa cảnh sắc Huế, lịch sử Huế, văn hóa Huế với một tâm hồn nhà văn dễ rung động, nhạy cảm, tinh tế Phải là sự tương giao đến mức hoàn thiện, chặt chẽ mới sinh ra được những áng văn không dễ một lần thứ hai viết được
Nhà văn còn có nét đặc sắc trong lối viết kí Ngòi bút phóng túng, tài hoa, với sự liên tưởng kì diệu, kết hợp hài hòa giữa trí tuệ và cảm xúc, khách quan và chủ quan, thể hiện một cái tôi hấp dẫn trong một bài kí tâm hồn Nhà văn cứ rỉ rả, cứ lặng lẽ kể ra, viết ra những dòng chữ bình dị nhất nhưng đồng thời cũng là tâm huyết nhất trong trái tim một nhà văn tài năng Xuất phát từ đặc điểm của thể loại thơ và bút kí là khác nhau Thơ nghiêng
về cảm xúc, tâm trạng Bút kí không chỉ đòi hỏi có cảm xúc mà ít nhiều có tính xác thực và khách quan Đối với Hàn Mặc Tử, Huế là nơi tác giả từng gắn bó, giờ đã trờ thành kỉ niệm Còn Hoàng Phủ Ngọc Tường là người con của xứ Huế nên chất Huế đã thấm sâu vào tâm hồn máu thịt của ông
Đoạn văn là những trải nghiệm của bản thân, tạo nên những trang viết uyên bác, lôi cuốn, ngôn ngữ phong phú, uyển chuyển, nồng nàn chất thơ, lãng mạn, trữ tình Phải là sự tương giao đến mức hòa quyện chặt chẽ mới sinh ra được những áng văn tài hoa, không dễ một lần thứ hai viết được “Nhà văn là người làm văn phải coi sóc đến văn khi viết Huống chi đây, Huế lại là một đối tượng rất văn, nên văn Hoàng Phủ Ngọc Tường bằng những bài viết về Huế đã làm đẹp thêm thành phố của mình Thành phố của anh trên trang viết không giống ai
và không ai có” (Phạm Xuân Nguyên)
3 Kết bài
Bằng ngòi bút tinh tế, cảm xúc chân thành và một tấm lòng yêu thương của Hoàng Phủ Ngọc Tường đã vẽ nên một bức tranh tuyệt đẹp về sông Hương Một vẻ đẹp rất riêng, rất dịu dàng, rất Huế khiến người đọc muốn một lần đến đó tận hưởng
Hình ảnh dòng sông Hương của thành phố Huế của vùng đất miền Trung, đất cày lên sỏi đá nhưng cố đô Huế, cố đô của một thời vang bóng đã có dòng sông thật đẹp, thật thơ mộng, trữ tình càng tô đậm sự giàu đẹp
Trang 8cho Huế cho đất nước Việt Nam Quả thật:
Không nơi đâu đẹp tuyệt vời Sông Hương núi Ngự nghìn đời mến yêu
Trang 9Trang 9