thể thấy rằng, sự thay đổi các yếu tố môi trường do biến đổi khí hậu sẽ có những tác động đến nguồn lợi hải sản và qua đó sẽ tác tác động đến hoạt động khai thác thủy.. sản của ngư dân.[r]
Trang 11 Lý do chọn đề tài
Biến đổi khí hậu (BĐKH) được xem là một trong những thách thức lớn nhất của toàn nhân loại trong thế kỉ 21 Con người, tình hình kinh tế và xã hội cũng như môi trường trên toàn thế giới đang phải hứng chịu những tác động từ BĐKH Theo các kịch bản về BĐKH (Bộ TN&MT- 2009), khí hậu trên cả nước sẽ có nhiều sự thay đổi Lượng mưa mùa khô sẽ sụt giảm trong khi lượng mưa mùa mưa sẽ tăng lên và tổng lượng mưa cũng tăng lên Bên cạnh đó, hiện tượng nước biển dâng sẽ xảy ra So với thời kì trước (1980-1999), mức nước trung bình trong tương lai sẽ tăng khoảng 75 centimet Tuy rằng hiện nay những đánh giá về thiệt hại do biến đổi khí hậu gây ra còn ít nhưng những hậu quả nặng nề do bão, lũ, triều cường gây ra trong thời gian qua là có thể dễ dàng nhận biết được
Thủy sản là một trong những ngành kinh tế đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam khi đóng góp 19,25% tổng GDP toàn ngành nông, lâm và thủy sản và chiếm khoảng 3,17% GDP của Việt Nam năm 2015 (Tổng cục thống kê, 2015) Tính đến năm 2014, giá trị XKTS đã tăng gấp ba lần so với năm 2004, đạt 6,7 tỉ đôla Tuy nhiên, đây lại là ngành dễ bị tổn thương bởi các hiện tượng thời tiết bất thường Thời gian gần đây, hiện tượng El Ninõ liên quan đến BĐKH đã và đang gây ra những tác động nghiêm trọng tới mọi lĩnh vực đặc biệt là lĩnh vực thủy sản, một ngành chịu tác động trực tiếp từ BĐKH
Trong khuôn khổ luận văn thạc sĩ với nguồn lực còn hạn chế, đề tài “đánh
giá tác động của biến đổi khí hậu đến khai thác hải sản” của học viên tập trung
nghiên cứu vào lĩnh vực khai thác hải sản nhằm xem xét biến đổi khí hậu có tác động đến lĩnh vực khai thác hải sản của Việt Nam và mức độ tác động
Trang 2CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
1.1 Một số khái niệm
Những sinh vật, thực vật đem lại cho con người từ nguồn nước và được hoạt động con người tác động lên để đem lại nguồn thực phẩm đáp ứng nhu cầu tiêu thụ cho con người được gọi là nguồn lợi thủy sản
Hoạt động NTTS và KTTS đóng vai trò quan trọng, là nguồn thu chính trên
500 triệu người ở các nước đang phát triển phụ thuộc vào nghề cá và nuôi trồng thủy sản Nguồn lợi thủy hải sản là nguồn lợi quí báu mà thiên nhiên ban tặng, mang lại giá trị to lớn cả trên lĩnh vực kinh tế và lĩnh vực xã hội Hiện nay, trên 90% sản phẩm khai thác được từ đại dương và chỉ có một số ít còn lại là khai thác
từ vùng nước nội địa
Theo quan điểm của học viên, khai thác thủy sản là việc sử dụng các dụng
cụ, phương tiện hỗ trợ để đánh bắt các nguồn lợi thủy sản trên biển, sông hồ, đầm phá, Để đạt được hiệu quả trong nghề khai thác thủy sản đặc biệt là nghề khai thác hải sản, ngư dân cần trang bị rất nhiều những trang thiết bị và nhân lực Do vậy, sản lượng đánh bắt bên cạnh việc phụ thuộc vào các yếu tố như nguồn lợi, điều kiện sinh thái-môi trường, còn phụ thuộc nhiều đến đầu tư, lao động và các yếu tố sinh thái, môi trường (bao gồm cả BĐKH)
Sự thay đổi của hệ thống khí hậu, bao gồm khí quyển, thủy quyển, sinh quyển, thạch quyển qua thời gian do cả sự thay đổi của tự nhiên và hoạt động của con người trong một giai đoạn nhất định từ tính bằng chục năm, trăm năm hay hàng triệu năm được gọi là Biến đổi khí hậu Trái Đất Còn theo Bộ Tài nguyên và Môi trường (2012), BĐKH là sự thay đổi của khí hậu do con người trong quá trình làm việc, sinh sống tác động một cách trực tiếp hoặc gián tiếp khiến khí quyển toàn cầu
bị thay đổi thành phần
BĐKH thường gắn liền với hiện trượng nóng lên toàn cầu dẫn đến những biểu hiện như nhiệt độ không khí và nhiệt độ đại dương tăng lên khiến băng ở các
Trang 3còn tiếng nói hoài nghi (Hulme, 2009) nhưng tranh luận về việc có hay không có BĐKH toàn cầu đã gần như đi đến hồi kết càng ngày càng có nhiều bằng chứng cho
thấy hiện tượng BĐKH đã và đang diễn ra (IPCC, 2007)
Việt Nam là một trong những nước bị tác động nặng nề nhất bởi BĐKH
(IPCC, 2007) trong 50 năm qua
Greenfacts (2007) cho rằng: “sự thay đổi khí hậu có tác động đến các hệ sinh thái biển, làm biến động chủng quần và nguồn lợi cá biển vì vậy làm ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của cộng đồng ngư dân khu vực ven biển Bên cạnh đó, hiện tượng san hô chết hàng loạt (Coral Bleaching) trong 20 năm qua do một số nguyên nhân trong đó có nguyên nhân do nhiệt độ ở các vùng biển đã tăng lên” Do vậy, có thể thấy rằng, sự thay đổi các yếu tố môi trường do biến đổi khí hậu sẽ có những tác động đến nguồn lợi hải sản và qua đó sẽ tác tác động đến hoạt động khai thác thủy sản của ngư dân
1.2 Tổng quan nghiên cứu
Hiện nay, trên thế giới, đối với lĩnh vực thủy sản nói chung và KTTS nói riêng chưa có nhiều phương pháp được áp dụng để lượng hóa các tác động của BĐKH đến hoạt động KTTS
Nhìn chung các nghiên cứu trong nước đều hướng đến khẳng định BĐKH có những tác động tiêu cực lên nghề khai thác hải sản Tuy nhiên các kết quả vẫn cho thấy mặc dù nhiệt độ mặt nước biển tăng lên nhưng các loài được nghiên cứu vẫn duy trì như vậy Các điều kiện môi trường thay đổi và các loài vật sẽ hướng đến thích nghi với các thay đổi này Do vậy, BĐKH không chỉ mang lại thách thức mà còn mở ra nhiều cơ hội trong nghề khai thác hải sản
Trang 4CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG KHAI THÁC HẢI SẢN Ở VIỆT NAM
Ngành thủy sản đóng vai trò quan trọng đối với nền kinh tế quốc dân, giúp đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, cung cấp dinh dưỡng, tạo công ăn việc làm và sinh kế cho ngư dân cho người dân đồng thời thu hút ngoại tệ
Năm 2015, giá trị xuất khẩu thủy sản đã đạt khoảng 6.7 tỉ đô la, chiếm khoảng 22% tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản (TCTS, 2016) Về sản lượng, tổng sản lượng thủy sản năm 2015 đạt hơn 6,56 triệu tấn; trong đó, khai thác 3,03 triệu tấn, nuôi trồng 3,53 triệu tấn; diện tích nuôi trồng là 1,28 triệu ha Trong
đó, sản lượng khai thác hải sản chiếm trên 90% tổng sản lượng khai thác thủy sản
Trong những năm gần đây, lĩnh vực khai thác hải nước ta đã có những bước phát triển tốt, góp phần vào sự phát triển kinh tế-xã hội đồng thời có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo anh ninh biển đảo Cụ thể, trong vòng hơn 20 năm qua từ năm 1990 đến 2014, số lượng tàu thuyền cả nước tăng lên từ khoảng 41.000 tàu với tổng công suất máy 727.500 CV lên 128.000 chiếc với công suất 7.220.000 CV Trước đây, khai thác tập trung chủ yếu vùng biển ven bờ làm suy giảm nguồn lợi ven bờ nhanh chóng mà đem lại sản lượng chỉ khoảng 672 nghìn tấn Đến năm 2010, do sự thay đổi lớn về đầu tư, sản lượng khai thác hải sản trên 2,4 triệu tấn, tăng 3,6 lần so với năm 1990 và 5,7 lần so với năm 1981 Lĩnh vực xuất khẩu hải sản khai thác cũng giành được những thành tựu đáng kể khi mà giá trị KNXK đạt gần 2 tỷ USD, chiếm khoảng 1/3 trong tổng KNXK của ngành thủy sản năm 2010
Trang 5MÔ HÌNH KINH TẾ LƯỢNG NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG
CỦA BĐKH ĐẾN HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC HẢI SẢN VÀ
MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ
Kết quả nghiên cứu đưa ra mô hình khai thác hải sản ở Việt Nam như sau:
Trong đó: SL t là sản lượng hải sản khai thác năm t (tấn)
DT t là vốn đầu tư năm t (triệu đồng)
LD t là số lượng người lao động KTTS năm t (người)
CS t là công suất tàu thuyền (CV)
ND t là nhiệt độ trung bình năm t (°C)
MUA t là lượng mưa trung bình năm t (mm)
SST t là nhiệt độ mặt nước biển năm t
Sto t là số cơn bão lớn hơn 100 km/h năm t
dân khai thác hải sản năm t (biến giả) Trong đó:
Policy = 0 khi không có chính sách Policy = 1 khi có chính sách và chính sách được áp dụng Sản lượng khai thác thủy sản chịu tác động rất nhiều các yếu tố sản xuất Vốn đầu tư, số lao động tham gia đánh bắt và tổng công suất tàu thuyền có tác động tích cực đến sản động tích cực sản lượng khai thác
Các biến liên quan đến BĐKH có ảnh hưởng đến sản lượng khai thác nhưng ở mức độ còn nhỏ Khi lượng mưa tăng lên 100 mm thì sản lượng thủy sản giảm trung bình 0,0167% Kết quả cũng chỉ ra rằng khi các cơn bão xảy ra thì có thể lượng khai thác hải sản lại nhiều lên có thể do sau bão các đàn cá di chuyển nhiều hơn khiến ngư dân có thể đễ dàng đánh bắt được hơn
Nhiệt độ không khí và nhiệt độ bề mặt nước biển chưa có những tác động đến sản lượng khai thác hải sản nên cần có những nghiên cứu hơn nữa để xem xét vấn đề này
Trang 6Chính sách của Chính phủ về hỗ trợ ngư dân vươn khơi bám biển bước đầu đã
có những tác động tích cực đối với sản lượng khai thác
Biến đổi khí hậu đem lại sự thay đổi khí hậu khiến hệ sinh thái các động thực vật thay dổi và làm ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống của người dân Tuy nhiên khi chạy mô hình kết quả thì sự ảnh hưởng bởi BĐKH lên sản lượng đánh bắt là không nhiều Nguyên nhân có thể do các yêu tố tác động chưa đủ thời gian để khiến cho sản lượng thay đổi Hơn nữa, cùng với sự bùng nổ của gia tăng dân số và các chính sách rất mạnh trong việc khuyến khích khai thác hải sản xa bờ khiến sản lượng khai thác hải sản luôn tăng một cách nhanh chóng qua các năm Tuy nhiên việc tăng này chỉ tăng về số lượng nhưng chất lượng thì vẫn chưa được chú ý đến
Vốn đầu tư, lao động và công suất tàu khai thác là ba biến thực sự rất quan trọng của quá trình sản xuất đặc biệt là trong khai thác thủy sản Khi vốn tăng thêm khiến sản lượng cũng tăng theo Lao động khai thác tăng qua các năm nhưng trong vài năm gần đây có xu hướng chững lại do những khó khăn và rủi ro lớn của việc đánh bắt ngoài khơi trên biển
Bên cạnh đó trên thực tế bão lũ cũng gây tác động đến sản tình hình khai thác thủy sản Những cơn mưa lớn sẽ cản trở hoạt động đánh bắt xa bờ của ngư dân Bão ảnh hưởng rất lớn tới tài sản của ngư dân như những thiệt hại rất lớn về người và của, làm hư hại tàu thuyền, phá hủy cơ sở hạ tầng… và công việc khắc phục sau bão là khó khăn và mất nhiều thời gian Tuy nhiên, khi có bão sản lượng khai thác lại cao lên Do vậy cần có những biện pháp để giảm thiểu những thiệt hại do bão gây ra