Xây dựng chỉ tiêu tổng hợp đo lường chất lượng tăng trưởng kinh tế Việt Nam

Lựa chọn các chỉ tiêu trong tính chỉ tiêu tổng hợp chất lượng tăng trưởng kinh tế Việt Nam Trên cơ sở các nghiên cứu về các chỉ tiêu tổng hợp, ý kiến của các chuyên gia trong khảo sát đá[r]

LỜI MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài

Trong khoảng một vài thập niên trở lại đây, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong tăng trưởng kinh tế Tốc độ tăng trưởng kinh tế của Việt Nam thuộc nhóm các nước có mức tăng trưởng kinh tế cao của thế giới, thậm chí theo một số đánh giá thì tình trạng suy thoái kinh tế toàn cầu cũng không ảnh hưởng nhiều đến tốc độ tăng trưởng kinh tế của Việt Nam Kể từ năm 1986, năm đánh dấu cho giai đoạn thay đổi nền kinh tế, bắt đầu công cuộc đổi mới của dất nước, tốc độ tăng bình quân năm về GDP trong thời kỳ 1986-2015 đã đạt 6,54%, trong đó: giai đoạn 1991-1995 đạt 8,2%; giai đoạn 1996-2000 đạt 7%, giai đoạn 2001-2005 đạt 7,5%, giai đoạn 2006-2010 đạt 7,01% giai đoạn 2011-2015 đạt 5,91% Đó là một trong những nhân tố quan trọng, là điều kiện cần để giảm đáng

kể tỷ lệ hộ nghèo, cải thiện mức sống vật chất và đời sống của nhân dân,… GDP bình quân đầu người tính theo tỷ giá hối đoái năm 2005 mới chỉ đạt 700 USD, năm 2015 tăng lên, đạt hơn 2100 USD (như vậy qua 10 năm, chỉ tiêu này tăng hơn 201% tương ứng với hơn 1400 USD, bình quân 1 năm tăng trên 140 USD) Việt Nam đã chuyển được vị thế từ một nước kém phát triển có thu nhập thấp sang vị thế của một nước có mức thu nhập trung bình

Tuy vậy, theo nhận định của nhiều nhà quản lý thì tăng trưởng kinh tế của Việt Nam vẫn chưa tương xứng với tiềm năng của nền kinh tế và quan trọng hơn chất lượng tăng trưởng kinh tế còn thấp Mô hình tăng trưởng của Việt Nam còn nhiều bất cập, đặc biệt là hiệu quả sử dụng các nguồn lực: tài sản vật chất, lao động, tài nguyên thiên nhiên và khả năng cạnh tranh của nền kinh tế, nếu không kiểm soát thận trọng Việt Nam sẽ bị sa vào “bẫy” thu nhập trung bình như một

số nước đã gặp phải Tăng trưởng của nước ta vẫn chủ yếu dựa vào khai thác các lợi thế của tự nhiên sẵn có, sự đóng góp của khoa học và công nghệ cho tăng trưởng nhỏ bé, năng lực cạnh tranh quốc gia, doanh nghiệp và sản phẩm còn hạn chế Từ đó, cácz nhàz quảnz lý,z kinhz tếz mớiz nhậnz raz rằng,z điềuz cốtz lõiz củaz quáz trìnhz phátz triểnz khôngz chỉz làz tăngz trưởngz kinhz tếz màz chấtz lượngz tăngz trưởngz kinhz tếz mớiz

làz vấnz đềz cóz ýz nghĩaz quyếtz định

Nhận thức được các thách thức trên, trong những năm gần đây, Đảng và nhà nước Việt Nam đã thực hiện nhiều chính sách nhằm nâng cao chất lượng tăng trưởng Nhưng thế nào là tăng trưởng kinh tế có chất lượng, và "chất" của tăng trưởng là gì? Đây là vấn đề mà nhiều nhà khoa học tại các nước phát triển trên

nghiên cứu về chất lượng tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam mới dừng lại ở việc nghiên cứu từng khía cạnh liên quan đến chất lượng tăng trưởng kinh tế, như nghiên cứu về hiệu quả đầu tư, năng suất lao động, hiệu quả quản lý, nâng cao năng lực cạnh tranh,… Gần đây có một số nghiên cứu, đề xuất xây dựng hệ thống chỉ tiêu thống kê nhằm đánh giá, phân tích chất lượng tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam, nhưng cho tới nay chưa có hệ thống chỉ tiêu thống kê đánh giá chất lượng tăng trưởng kinh tế chính thức được ban hành, áp dụng trong thực tế

Khi một hiện tượng được phản ảnh bởi nhiều chỉ tiêu thống kê khác nhau, thông thường khi phân tích, đánh giá hiện tượng đó thì dựa trên kết quả (số liệu) của từng chỉ tiêu riêng biệt; việc đánh giá dựa trên từng chỉ tiêu riêng biệt là rất cần thiết Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp nếu chỉ dựa trên từng chỉ tiêu riêng biệt, sẽ khó khăn để có căn cứ để đánh giá một cách tổng quát về hiện tượng đó; nhất là trong những trường hợp các chỉ tiêu riêng biệt có xu hướng không đồng nhất Chất lượng tăng trưởng kinh tế được phản ánh bởi nhiều khía cạnh khác nhau nên cần thiết phải xây dựng hệ thống chỉ tiêu thống kê để phản ánh thực trạng, đồng thời cũng cần phải nghiên cứu xây dựng được một chỉ tiêu tổng hợp nhằm đánh giá tổng hợp chất lượng tăng trưởng kinh tế Chính vì vậy, việc nghiên cứu lý thuyết, hệ thống hóa, hoàn thiện về phương pháp tính các chỉ tiêu tổng hợp nhằm phản ánh hiện tượng mang tính trừu tượng làm cơ sở cho việc xây dựng các chỉ tiêu tổng hợp cũng rất cần thiết ở Việt Nam hiện nay

Từ thực tiễn và khoảng trống nghiên cứu nêu trên, việc nghiên cứu chất lượng tăng trưởng kinh tế, nghiên cứu các chỉ tiêu đo lường đánh giá chất lượng tăng trưởng kinh tế Việt Nam là cần thiết, làm căn cứ khoa học cho việc phân tích, đánh giá về tăng trưởng kinh tế cũng như hoạch định chính sách tăng trưởng kinh

tế Luận án "Xây dựng chỉ tiêu tổng hợp đo lường chất lượng tăng trưởng kinh

tế Việt Nam" được thực hiện mang cả ý nghĩa lý luận và thực tiễn góp phần giải

- Trên cơ sở các phương pháp và các chỉ tiêu phản ánh chất lượng tăng trưởng kinh tế, tổ chức thu thập các thông tin nhằm tính toán thử nghiệm các chỉ tiêu đã đề xuất để đánh giá về thực trạng chất lượng tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong thời kỳ 2006-2015;

- Đề xuất một số kiến nghị và giải pháp trong công tác thống kê nhằm tính toán, công bố chỉ tiêu tổng hợp về chất lượng tăng trưởng kinh tế Việt Nam làm căn cứ cho các đánh giá và hoạch định chính sách, mục tiêu tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong thời gian tiếp theo

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Luận án nghiên cứu về chất lượng tăng trưởng kinh tế, cụ thể: nghiên cứu bản chất, công cụ đo lường, hệ thống chỉ tiêu thống kê, chỉ tiêu tổng hợp phản ánh chất lượng tăng trưởng kinh tế Việt Nam

Nghiên cứu thực trạng chất lượng tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn

2006 -2015: lựa chọn các chỉ tiêu hiện có nhằm xây dựng hệ thống chỉ tiêu thống

kê phản ảnh chất lượng tăng trưởng kinh tế, đồng thời tính toán thử nghiệm chỉ tiêu tổng hợp chất lượng tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 2006-2015

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Phương pháp thu thập dữ liệu

- Thu thập thông tin sơ cấp: với 2 cuộc khảo sát:

+ Phương pháp phỏng vấn sâu nhằm xác định, bổ sung, đề xuất hệ thống chỉ tiêu thống kê để đánh giá chất lượng tăng trưởng kinh tế, đồng thời làm cơ sở cho việc thiết kế phiếu điều tra thu thập thông tin trong phương pháp điều tra anket; + Phương pháp thu thập thông tin bằng bảng hỏi (phương pháp anket) nhằm xác định vai trò của từng chỉ tiêu trong đánh giá chất lượng tăng trưởng kinh tế Việt Nam làm cơ sở cho việc xuất hệ thống chỉ tiêu thống kê chất lượng tăng trưởng kinh tế Việt Nam, đồng thời làm cơ sở cho đề xuất trọng số trong việc tính chỉ tiêu tổng hợp chất lượng tăng trưởng kinh tế Việt Nam

- Thu thập thông tin thứ cấp:

+ Thu thập thông tin, dữ liệu sẵn có (các đề tài, công trình nghiên cứu khoa học, các cơ quan cung cấp số liệu thống kê) để phân tích thực trạng, đánh giá ảnh hưởng của các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam qua các chỉ tiêu tiêu thống kê;

+ Thu thập các thông tin có liên quan nhằm tính toán thử nghiệm chỉ tiêu tổng hợp chất lượng tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 2006-2015 qua

số liệu thực tế

4.2 Phương pháp phân tích dữ liệu

- Phương pháp nghiên cứu định tính

+ Trên cơ sở kết quả thu được từ phương pháp phỏng vấn sâu đối với các chuyên gia về lĩnh vực có liên quan để tìm hiểu về nội hàm và quan điểm đánh giá về chất lượng tăng trưởng kinh tế, đề xuất hệ thống chỉ tiêu để đánh giá về chất lượng tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam

+ Trên cơ sở các nghiên cứu về từng khía cạnh của chất lượng tăng trưởng kinh tế, tác giả tổng hợp và đề xuất hệ thống chỉ tiêu thống kê nhằm nghiên cứu, đánh giá chất lượng tăng trưởng kinh tế Việt Nam;

- Phương pháp nghiên cứu định lượng

+ Phân tích thống kê mô tả các chỉ tiêu trong trong hệ thống chỉ tiêu thống kê chất lượng tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 2006-2015;

+ Thử nghiệm tính toán và phân tích chỉ tiêu tổng hợp chất lượng tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 2006-2015

5 Những đóng góp của đề tài

- Đề xuất hệ thống chỉ tiêu thống kê đánh giá chất lượng tăng trưởng kinh tế Việt Nam có tính khả thi với các nội dung: tên chỉ tiêu, nội dung, công thức tính (nếu có), đơn vị tính và nguồn số liệu của các chỉ tiêu Điều này sẽ bổ sung cũng như khắc phục được những hạn chế mà một số nghiên cứu trước đó đã đề xuất nhưng chưa được tính toán, ứng dụng trong thực tế

- Xây dựng phương pháp tính chỉ tiêu tổng hợp đánh giá chất lượng tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam Trình bày cụ thể về phương pháp tính chỉ tiêu thành phần cũng như tính chỉ tiêu tổng hợp, Nghiên cứu này sẽ là một đóng góp mới, tích cực trong các nghiên cứu đánh giá chất lượng tăng trưởng kinh tế Việt Nam thời gian qua

- Phân tích, đánh giá chất lượng tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn

2006 - 2015 Luận án sẽ sử dụng số liệu thực tế của Việt Nam trong giai đoạn

2006 - 2015 tính toán các chỉ tiêu thành phần và các chỉ tiêu tổng hợp theo phương pháp đề xuất nhằm đánh giá chất lượng tăng trưởng kinh tế Việt Nam (trong điều kiện số liệu hiện có)

6 Kết cấu của luận án

Ngoài các phần theo quy định gồm: mục lục, danh mục chữ viết tắt, danh mục sơ đồ, danh mục bảng, hình, lời cảm ơn, lời cam đoan, lời mở đầu, kết luận, danh mục các công trình nghiên cứu của tác giả, danh mục tài liệu tham khảo và các phụ lục, nội dung luận án được kết cấu như sau:

Chương 1: Một số khái niệm và quan điểm về chất lượng tăng trưởng kinh tế Chương 2: Phương pháp thống kê nghiên cứu chất lượng tăng trưởng kinh tế Chương 3: Phân tích và tính toán thử nghiệm chỉ tiêu tổng hợp chất lượng tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 2006-2015

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ KHÁI NIỆM VÀ QUAN ĐIỂM

VỀ CHẤT LƯỢNG TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ

Chương này trình bày các khái niệm về tăng trưởng kinh tế, một số lý thuyết căn bản về tăng trưởng kinh tế Khái niệm về chất lượng tăng trưởng kinh tế, cũng như các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng tăng trưởng kinh tế

1.1 Một số khái niệm về tăng trưởng và phát triển kinh tế

1.1.1 Tăng trưởng kinh tế

Tăng trưởng kinh tế và phát triển kinh tế được xem là mục tiêu hàng đầu của các nước, là thước đo cơ bản về sự tiến bộ của mỗi quốc gia trong mỗi giai đoạn phát triển

1.1.2 Phát triển kinh tế

Theo bách khoa toàn thư mở Wikipedia thì “Phát triển kinh tế là quá trình lớn lên, tăng tiến mọi mặt của nền kinh tế Nó bao gồm sự tăng trưởng kinh tế và đồng thời có sự hoàn chỉnh về mặt cơ cấu, thể chế kinh tế, chất lượng cuộc sống”

1.1.3 Phát triển bền vững

Phát triển bền vững là quá trình tái sản xuất mở rộng không ngừng của nền kinh tế, xã hội trên cơ sở một phương thức sản xuất hiện đại trong khi đáp ứng được yêu cầu tăng trưởng, phát triển kinh tế xã hội hiện đại, đồng thời bảo vệ, cải thiện môi trường nhằm duy trì mối quan hệ cân bằng, hài hoà giữa con người và giới tự nhiên,”gìn giữ và cải thiện môi trường, giữ vững ổn định chính trị - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, duy trì nền tảng của sự phát triển lâu dài

1.2 Một số lý thuyết về tăng trưởng kinh tế

Theo Trần Thọ Đạt (2005) thì các lý thuyết về tăng trưởng kinh tế là cách diễn đạt quan điểm cơ bản về tăng trưởng kinh tế thông qua các yếu tố đầu vào

và mối quan hệ giữa chúng Theo Lê Cao Đoàn (2011) thì nói tới mô hình tăng trưởng là nói tới những nhân tố quyết định đến sự tăng trưởng, cũng như nói tới mối quan hệ giữa tăng trưởng và phát triển kinh tế Trên thế giới, các lý thuyết về tăng trưởng kinh tế liên tục ra đời và phát triển trong suốt thế kỷ XX, các lý thuyết tăng trưởng là cơ sở cho các nhà hoạch định chính sách của mỗi quốc gia Phần này sẽ giới một số lý thuyết tăng trưởng phổ biến

1.3 Chất lượng tăng trưởng kinh tế

Tăng trưởng kinh tế trên cơ sở tăng nhanh GDP là chìa khoá của phát triển Song chỉ tăng trưởng nhanh là chưa đủ mà tăng trưởng phải bảo đảm tính nhân văn, phải hướng vào chất lượng cuộc sống con người, đáp ứng các nhu cầu của

con người, tức là phải theo tư tưởng phát triển con người Đồng thời, tăng trưởng phải gắn kết với bảo vệ và cải thiện môi trường sinh thái tự nhiên để bảo tồn các nguồn tài nguyên thiên nhiên cho tương lai, cho các thế hệ mai sau Từ giữa thập

kỷ 90 của thế kỷ XX, trong các báo cáo về phát triển con người, UNDP đã đưa ra

5 kiểu tăng trưởng cần tránh, đó là: Tăng trưởng không việc làm; Tăng trưởng không lương tâm: Tăng trưởng không có tiếng nói; Tăng trưởng không gốc rễ và Tăng trưởng không tương lai

1.3.1 Các quan điểm về chất lượng tăng trưởng kinh tế

Cho đến nay chưa có một khái niệm chính thức về chất lượng tăng trưởng kinh tế Nhiều người nói về chất lượng tăng trưởng, nhưng chưa ai có thể diễn tả

cụ thể như thế nào

Theo cách hiểu rộng nhất thì chất lượng tăng trưởng có thể tiến tới nội hàm của quan điểm phát triển bền vững, chú trọng tới 3 khía cạnh: kinh tế, xã hội và môi trường Theo cách hiểu hẹp, khái niệm chất lượng tăng trưởng kinh tế chỉ được giới hạn ở một khía cạnh nào đó, ví dụ như chất lượng đầu tư, chất lượng giáo dục, chất lượng dịch vụ công, chất lượng quản lý đô thị,…

Trên cơ sở phân tích các quan điểm, nội dung của các tác giả đã đề cập, tác giả xin đưa ra khái niệm làm cơ sở cho việc nghiên cứu đo lường về chất lượng

tăng trưởng kinh tế như sau: Chất lượng tăng trưởng kinh tế phản ánh mức tăng

ổn định của kết quả sản xuất dựa trên cơ sở khai thác và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, tăng trưởng gắn với việc cải thiện mức sống, công bằng xã hội và bảo

vệ môi trường sinh thái

1.3.2 Các đặc trưng của chất lượng tăng trưởng kinh tế

Một nền kinh tế tăng trưởng có chất lượng được thể hiện qua các đặc trưng:

- Tốc độ tăng trưởng cao và duy trì trong thời gian dài;

- Tăng trưởng có hiệu quả thể hiện qua năng suất lao động, hiệu quả sử dụng vốn cao, đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) lớn và nền kinh tế

có tính cạnh tranh cao,

- Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng nâng cao hiệu quả, phù hợp với thực tiễn của nền kinh tế trong mỗi thời kỳ,

- Tăng trưởng kinh tế đi đôi với phát triển hài hoà đời sống xã hội;

-“Tăng trưởng kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường sinh thái;”

1.3.3 Các nghiên cứu về hệ thống chỉ tiêu thống kê phản ánh chất lượng tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam

Qua nghiên cứu các đề xuất hệ thống chỉ tiêu thống kê phản ánh chất lượng tăng trưởng kinh tế, có thể thấy có hai khuynh hướng khác nhau về hệ thống chỉ tiêu thống kê:

- Khuynh hướng thứ nhất: một số nghiên cứu chỉ tập trung vào một khía cạnh nào đó của chất lượng tăng trưởng kinh tế dựa trên một vài chỉ tiêu để phân tích đánh giá

- Khuynh hướng thứ hai: một số nghiên cứu đề xuất hệ thống chỉ tiêu thống

kê phản ánh chất lượng tăng trưởng kinh tế trên tất cả các phương diện với số liệu quá nhiều chỉ tiêu, có những chỉ tiêu chưa cụ thể về nội dung, phương pháp tính

và trên thực tế hiện nay chưa có đơn vị nào phụ trách tính toán để có được số liệu

1.4 Các nhân tố trong chất lượng tăng trưởng kinh tế

1.4.1 Cơ cấu đầu tư

Các loại tài sản đóng vai trò quan trọng trong quá trình tăng trưởng kinh tế của từng quốc gia gồm tài sản và tích luỹ tài sản vật chất, nguồn nhân lực (đặc biệt thể hiện qua trình độ đào tạo) và nguồn tài nguyên thiên nhiên Vì thế, việc đầu tư để hình thành các loại tài sản này cùng với mức độ và cơ cấu đầu tư hợp

lý đều có ý nghĩa rất quan trọng trong tăng trưởng kinh tế

1.4.2 Mô hình tăng trưởng

Quá trình đầu tư và“hình thành các loại tài sản có tính quyết định tới hình thành mô hình tăng trưởng”của mỗi nước và ảnh hưởng tới tăng trưởng cả về lượng và chất Kết quả của việc hình thành tài sản có thể tạo ra các mô hình tăng trưởng khác nhau Mô hình tăng trưởng khác nhau sẽ tác động đến chất lượng tăng trưởng kinh tế

1.4.3 Phân phối thu nhập và phân phối cơ hội

“Khía cạnh tăng trưởng và phân phối thu nhập luôn là một chủ đề gây tranh cãi, bắt đầu từ giả thiết hình chữ U ngược của Kuznets S (1955) về bất bình đẳng trong phân phối thu nhập gắn với quá trình tăng trưởng Theo Kurznets, bất bình đẳng có thể là một hệ quả của quá trình tăng trưởng Thế nhưng một khi xã hội

đã phát triển tới một mức cao nhất định, mức độ bất bình đẳng sẽ giảm đi, lúc đó thu nhập và phúc lợi có xu hướng được phân phối công bằng hơn

1.4.4 Hiệu quả quản lý của nhà nước

Chỉ với ba bộ phận cấu thành (vốn nhân lực, vốn tài nguyên, vốn vật chất) thì chưa đủ để duy trì tăng trưởng kinh tế trong dài hạn Chất lượng tăng trưởng kinh

tế còn phụ thuộc vào năng lực của bộ máy nhà nước, trước hết trong xây dựng thể chế và thực hiện vai trò quản lý của mình Ở khía cạnh này, hiệu quả của quản

lý phản ánh vai trò và đóng góp của nhà nước vào quá trình tăng trưởng.”“

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP THỐNG KÊ NGHIÊN CỨU

CHẤT LƯỢNG TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ

Nội dung chương 2 trình bày về phương pháp thống kê nghiên cứu chất lượng tăng trưởng kinh tế, từ việc xây dựng hệ thống chỉ tiêu thống kê, giới thiệu phương pháp tính chỉ tiêu tổng hợp trong một số lĩnh vực, đề xuất phương pháp tính chỉ tiêu tổng hợp phản ánh chất lượng tăng trưởng kinh tế Việt Nam đồng thời giới thiệu một số phương pháp thống kê sử dụng trong tính toán và phân tích chất lượng tăng trưởng kinh tế Việt Nam

2.1 Hệ thống chỉ tiêu thống kê nghiên cứu chất lượng tăng trưởng kinh tế

2.1.1 Những vấn đề chung về hệ thống chỉ tiêu thống kê

Hệ thống chỉ tiêu thống kê là một tập hợp nhiều chỉ tiêu nhằm phản ánh những đặc điểm, tính chất quan trọng, những mối liên hệ chủ yếu của hiện tượng nghiên cứu Nó cho phép lượng hoá các mặt quan trọng nhất, lượng hoá cơ cấu và các mối liên hệ cơ bản của hiện tượng nghiên cứu để từ đó có thể nhận thức được bản chất cụ thể và tính qui luật của hiện tượng

2.1.2 Yêu cầu hệ thống chỉ tiêu thống kê

- Hệ thống chỉ tiêu thống kê phải phản ánh được những khía cạnh then chốt nhất về quá trình tăng trưởng kinh tế, chất lượng tăng trưởng, hiệu quả của quá trình tăng trưởng cũng như các ảnh hưởng của tăng trưởng đến các mặt của đời sống xã hội

- Hệ thống chỉ tiêu thống kê phải có tính khả thi, tức là được đo lường một cách thuận tiện và trực tiếp, được thiết kế để có thể tận dụng một cách tối đa các nguồn số liệu và dữ liệu hiện có trong hệ thống thông tin thống kê;

- Có tính hệ thống và có khả năng so sánh để phản ánh được quá trình thay đổi, những xu hướng phát triển của nền kinh tế,

- Cung cấp được những thông tin hữu ích, phục vụ cho việc đề ra các chính sách và biện pháp nâng cao chất lượng tăng trưởng, đồng thời cung cấp thông tin

cơ bản cho những đối tượng sử dụng đánh giá được bản chất của hiện tượng

2.1.3 Nguyên tắc xây dựng hệ thống chỉ tiêu thống kê

Việc lựa chọn các chỉ tiêu phản ánh chất lượng tăng trưởng kinh tế cần bảo

đảm một số nguyên tắc sau đây: Tính hướng đích; Tính hệ thống; Tính khả thi; Tính linh hoạt, hiệu quả

2.1.4 Hệ thống chỉ tiêu thống kê phản ánh chất lượng tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam

2.1.4.1 Cơ sở hình thành hệ thống chỉ tiêu

Để có cơ sở cho việc đề xuất hệ thống chỉ tiêu thống kê, tác giả dựa các căn

cứ sau:

- Nghiên cứu hệ thống chỉ tiêu thống kê đánh giá chất lượng tăng trưởng kinh

tế do Mlachila M Tapsoba R Tapsoba MSJA (2014) đề xuất trong dự thảo tính toán chỉ tiêu tổng hợp chất lượng tăng trưởng kinh tế cho các nước đang phát triển

- Hệ thống chỉ tiêu trong các mục tiêu phát triển bền vững (SDG) của thế giới theo United Nations (2015) và mục tiêu phát triển bền vững của Việt Nam (VSDG) theo Thủ tướng Chính phủ (2017)

- Xem xét, tham khảo hệ thống chỉ tiêu đánh chất lượng tăng trưởng trong nghiên cứu của một số tác giả trong nước

- Khảo sát ý kiến chuyên gia: Quá trình khảo sát ý kiến của các chuyên gia

2.1.4.2 Đề xuất hệ thống chỉ tiêu thống kê phản ánh chất lượng tăng trưởng kinh tế Việt Nam

Dựa trên các căn cứ đã nêu ở mục 2.1.4.1, tác giả đề xuất lựa chọn các chỉ tiêu phản ánh chất lượng tăng trưởng kinh tế Việt Nam có tỷ lệ ý kiến chuyên gia trả lời từ 50% trở lên Bản thân tác giả cũng như một số chuyên gia cũng nhận thấy rằng trong hệ thống chỉ tiêu thống kê đề xuất có quá ít chỉ tiêu trong nhóm môi trường, thực tế có những chỉ tiêu rất có ý nghĩa trong nghiên cứu này Tuy nhiên hiện nay chưa có số liệu để nghiên cứu, hoặc có một số chỉ tiêu hiện đã có

số liệu nhưng theo nhận định của một số chuyên gia thì độ tin cậy chưa cao, đặc biệt chưa được thu thập, tính toán, công bố và đảm bảo tính liên tục trong giai đoạn 2006 - 2015 Chính vì thế để đảm bảo tính khả thi nên hệ thống chỉ tiêu thống kê đề xuất chỉ bao gồm 16 chỉ tiêu:

a Nhóm chỉ tiêu phản ánh khía cạnh kinh tế:

Chỉ tiêu 1 Tốc độ tăng (giảm) tổng sản phẩm trong nước (GDP)

Chỉ tiêu 2 Cơ cấu tổng sản phẩm trong nước (GDP)

Chỉ tiêu 3 Hiệu quả vốn đầu tư

Chỉ tiêu 5 Tỷ trọng đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tốc độ tăng GDP

Chỉ tiêu 6 Tỷ lệ xuất khẩu so với GDP

c Nhóm chỉ tiêu phản ánh khía cạnh xã hội:

Chỉ tiêu 7 Tốc độ tăng GDP bình quân đầu người

Chỉ tiêu 8 Tỷ lệ dân số từ 15 tuổi trở lên biết chữ

Chỉ tiêu 9 Kỳ vọng sống khi sinh (gọi là triển vọng sống trung bình khi sinh hay tuổi thọ trung bình tính từ lúc sinh)

Chỉ tiêu 10 Hệ số Gini

Chỉ tiêu 11 Tỷ lệ nghèo

Chỉ tiêu 12 Hệ số giãn cách thu nhập

c Nhóm chỉ tiêu phản ánh khía cạnh môi trường:

Chỉ tiêu 13 Tỷ lệ che phủ rừng

Chỉ tiêu 14 Diện tích rừng bị cháy, bị chặt phá

Chỉ tiêu 15 Tỷ lệ chất thải nguy hại được thu gom, xử lý

Chỉ tiêu 16 Tỷ lệ chất thải rắn được xử lý

2.2 Phương pháp xây dựng chỉ tiêu tổng hợp

Để phản ánh bản chất của một hiện tượng cần phải có hệ thống các chỉ tiêu thống kê để phản ánh một cách đầy đủ, toàn diện Tuy nhiên trong thực tế có những chỉ tiêu có xu hướng biến động khác nhau, thậm chí ngược xu hướng nhau,

do vậy cần phải nghiên cứu một chỉ tiêu tổng hợp nhằm phản ánh được xu hướng biến động chung của hiện tượng Để có căn cứ đề xuất phương pháp tính chỉ tiêu tổng hợp về chất lượng tăng trưởng kinh tế, phần tiếp theo sẽ giới thiệu một số chỉ tiêu tổng hợp phổ biến:

- Chỉ số phát triển con người

- Chỉ số cạnh tranh tăng trưởng

- Chỉ số thịnh vượng quốc gia

- Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh của Việt Nam

- Chỉ số Hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh