Vai trò của nhà nước đối với giải quyết việc làm cho người bị thu hồi đất trong quá trình đô thị hoá ở thành phố Hải phòng

[r]

Tr ng i h c Kinh t Qu c dân

PH M TI N DU

Vai trò c a nhà n c i v i gi i quy t vi c làm cho

ng i b thu h i t trong quá trình ô th hoá

thành ph H i phòng

Tóm t t lu n v n th c s kinh t Chuyên nghành : Kinh t chính tr

Ng i h ng d n khoa h c : PGS.TS Tô c H nh

Hà N i, 2008

Ph nm u

1 Tính c p thi t c a tài

i Phòng trong nh ng n m qua c ng là a ph ng có t c ô th hóa nhanh Trong vòng 5 n m (2001 - 2005) H i Phòng có trên 5000 ha t b thu

i Trong ó có ph n l n là t nông nghi p các huy n ven ô v i trên 15.000

ng i lao ng b m t vi c làm trong nông nghi p d n n tình tr ng i s ng

t b ph n dân c g p nhi u khó kh n; n y sinh ra nhi u hi n t ng tiêu c c, gây nh ng b c xúc trong xã h i và trong các t ng l p dân c

m b o hài hòa gi a l i ích c a Nhà n c, doanh nghi p và ng i dân trong quá trình gi i phóng m t b ng g n v i gi i quy t vi c làm, n nh i s ng cho ng i dân b thu h i t là v n c bi t quan tr ng, òi h i vai trò qu n lý Nhà n c c a chính quy n các c p ph i c th c hi n trên c hai m t: lý lu n

và th c ti n

Do v y tôi ch n tài :

Vai trò c a Nhà n c i v i gi i quy t vi c làm cho ng i b thu h i

t t trong quá trình ô th hóa thành ph H i Phòng nghiên c u làm lu n v n Th c s kinh t c a mình

2- Tình hình nghiên c u tài :

n c ta nh ng n m g n ây ã có nhi u tác gi có công trình nghiên c u, bài vi t xung quanh v n này Tuy nhiên v vai trò c a Nhà n c i v i gi i quy t vi c làm cho ng i b thu h i t trong quá trình ô th hóa H i Phòng thì

ch a có công trình khoa h c nào nghiên c u m t cách toàn di n y

3- M c ích và nhi m v nghiên c u :

« M c ích :

lý lu n và th c ti n, lu n v n xu t ph ng h ng, m c tiêu và gi i pháp ch y u nh m t ng c ng vai trò c a Nhà n c i v i gi i quy t vi c làm cho nh ng ng i b thu h i t trong quá trình ô th hóa thành ph H i Phòng

« Nhi m v nghiên c u :

- C s lý lu n và th c ti n v vai trò c a Nhà n c i v i gi i quy t vi c làm cho ng i b thu h i t

- Th c tr ng gi i quy t vi c làm c a ng i b thu h i t trong quá trình ô

th hóa H i Phòng

- Ph ng h ng, m c tiêu và gi i pháp t ng c ng vai trò c a Nhà n c i

i gi i quy t vi c làm cho ng i b thu h i t trong quá trình ô th hóa H i Phòng

4- i t ng và ph m vi nghiên c u :

« i t ng :

- Lu n v n t p trung nghiên c u vai trò c a Nhà n c i v i gi i quy t vi c làm cho ng i b thu h i t trong quá trình ô th hóa thành ph H i Phòng

« Ph m vi nghiên c u :

Nghiên c u vai trò Nhà n c i v i gi i quy t vi c làm cho ng i b thu

i t trong quá trình ô th hóa thành ph H i Phòng t n m 2000 n nay

5- ph ng pháp nghiên c u :

- Ph ng pháp duy v t bi n ch ng, duy v t l ch s , ph ng pháp lôgic có tính n l ch s , nghiên c u lý thuy t, khái quá hóa

- Kh o sát th c t , phân tích t ng h p, th ng kê, nh l ng

6- Nh ng óng góp m i :

- Góp ph n h th ng hóa c s lý lu n và th c ti n v vai trò c a Nhà n c

i v i gi i quy t vi c làm cho ng i b thu h i t trong quá trình ô th hóa

- xu t nh ng gi i pháp mang tính ng b , kh thi nh m t ng c ng vai trò c a Nhà n c trong gi i quy t vi c làm cho ng i b thu h i t trong quá trình ô th hoá thành ph H i Phòng trong th i gian t i

7- K t c u c a lu n v n :

Ngoài ph n m u và k t lu n, lu n v n c k t c u thành 3 ch ng

Ch ng 1: C s lý lu n và th c ti n v vai trò c a Nhà n c i v i gi i

quy t vi c làm cho ng i b thu h i t trong quá trình ô th hóa.

Ch ng 2: Th c tr ng v vai trò c a Nhà n c i v i gi i quy t vi c làm cho

ng i b thu h i t trong quá trình ô th hoá thành ph H i Phòng

Ch ng 3: Ph ng h ng và gi i pháp nh m t ng c ng vai trò c a Nhà

c i v i gi i quy t vi c làm cho ng i b thu h i t trong quá trình ô

th hóa thành ph H i Phòng

Ch ng 1

s lý lu n và th c ti n v vai trò c a Nhà n c

i v i gi i quy t vi c làm cho ng i b thu h i t

trong quá trình ô th hóa

1.1- Nh ng v n c b n v vi c làm, gi i quy t vi c làm và quá trình ô th hóa :

1.1.1- Vi c làm, gi i quy t vi c làm và vai trò c a gi i quy t vi c làm i

i s phát tri n kinh t - xã h i :

1.1.1.1- V n vi c làm và gi i quy t vi c làm :

Vi c làm là ho t ng lao ng c a con ng i, th hi n m i t ng quan

gi a y u t con ng i và y u t v t ch t hay gi a s c lao ng và t li u s n xu t trong quá trình s n xu t v t ch t

Hi n nay, quan ni m vi c làm ã c nhìn nh n úng n khoa h c: i

ho t ng lao ng t o ra ngu n thu nh p không b pháp lu t c m u c th a

nh n là vi c làm Quan ni m trên làm cho n i dung c a vi c làm c m r ng và t o ra kh

ng to l n gi i phóng ti m n ng lao ng, gi i quy t vi c làm cho nhi u ng i

1.1.1.2- M t s lý thuy t c b n v gi i quy t vi c làm :

+ Lý thuy t t o vi c làm b ng s can thi p vào u t c a Chính ph trong

n kinh t trong h c thuy t c a J.M.Keynes

+ Lí thuy t t o vi c làm b ng di chuy n lao ng gi a hai khu v c công

nghi p và nông nghi p.

+ Lí thuy t c a Harry Tohsima : + Lí thuy t t o vi c làm b ng di chuy n lao ng c a Torado

1.1.1.3- Vai trò c a gi i quy t vi c làm i v i s phát tri n kinh t xã

i :

- V m t xã h i: Nhi u ng i lao ng có vi c làm c ng ng ngh a v i vi c

gi m th t nghi p, n nh i s ng và m b o an sinh xã h i

- V m t kinh t : Có vi c làm và thu nh p ngày càng c c i thi n là y u t quan tr ng kích thích và phát tri n kinh t trong n c

1.1.2- ô th hóa v i v n thu h i t và gi i quy t vi c làm:

1.1.2.1- ô th hóa n i dung và các lo i hình ô th hóa :

ô th là m t trong nh ng hình thái qu n c c b n c a xã h i loài ng i

* ô th hóa bao g m 4 c tr ng sau:

- Dân s ô th và s l ng ô th ngày càng gia t ng

- Ph ng th c sinh ho t, l p nghi p, t duy d n thay i v i quá trình ô th hóa

- ô th tr thành trung tâm chính tr , kinh t , v n hóa khoa h c k thu t

- Khu v c phi ô th d n chuy n hóa thành tr ng thái khu v c có tính ô th

* Các lo i hình (hình th c) ô th hóa :

+ TH theo chi u r ng

+ TH theo chi u sâu

1.1.2.2- ô th hóa - xu h ng phát tri n c a n n kinh t th tr ng:

phát tri n c a các ô th là y u t quan tr ng thúc y phát tri n kinh t xã

i c a c n c, y nhanh ti n trình công nghi p hóa, hi n i hóa t n c, làm thay i b m t nông nghi p nông thôn

Trong n n kinh t th tr ng, các thành ph n kinh t c khuy n khích và t

do phát tri n trong khuôn kh pháp lu t Nhu c u s d ng t ai phát tri n kinh

và ô th hoá t ng nhanh

1.1.2.3- S c n thi t ph i thu h i t và gi i quy t vi c làm trong quá

trình ô th hóa :

Thu h i t có m t b ng xây d ng các KCN, KCX, y nhanh quá trìn

TH chuy n i m c ích s d ng, thúc y quá trình ô th hóa; nâng c p

và xây d ng m i h th ng k t c u h t ng ph c v yêu c u phát tri n KTXH và

qu c phòng an ninh

1.1.3- c m c a ng i lao ng b thu h i t c n gi i quy t vi c làm trong quá trình ô th hóa :

- Vi c làm g n li n v i các ngành nông nghi p, công nghi p, ti u th công nghi p và d ch v trong khu v c nông thôn :

- Quy mô vi c làm th ng là nh , công c lao ng ch y u là th công, l c

ng lao ng ông nh ng ch t l ng th p; không có tác phong công nghi p

- S n xu t ch a g n v i th tr ng, còn mang tính t c p, t túc, thu nh p c a

ng i lao ng nông thôn th p so v i ng i dân thành th :

1.2- n i dung và s c n thi t khách quan v vai trò c a Nhà n c i v i gi i quy t

vi c làm cho ng i b thu h i t trong quá trình ô th hóa :

1.2.1 N i dung vai trò c a Nhà n c i v i gi i quy t vi c làm cho

ng i b thu h i t trong quá trình ô th hóa :

1.2.1.1- Qu n lý quy ho ch, k ho ch thu h i t trong gi i quy t vi c làm :

- Vi c quy ho ch k ho ch phát tri n và s d ng t TH, CNH, H H

n ch n l a t i các khu v c trung du, mi n núi h i o và khu v c canh tác nông nghi p có hi u qu th p

- Khi quy ho ch phát tri n ô th , KCN thì ng th i ph i ti n hành u tra

kh o sát ánh giá toàn di n v dân s , l c l ng lao ng nh h ng quy

ho ch phát tri n h th ng ào t o, d y ngh , m mang các ngành ngh d ch v

1.2.1.2- Các chính sách v gi i quy t vi c làm i v i ng i b thu h i t:

- Chính sách n bù: Nhà n c n bù b ng ti n cho ng i b thu h i t

h có v n trong vi c t ch c s n xu t kinh doanh, h c ngh , chuy n ngh ,

m b o n nh i s ng và t o vi c làm m i cho nh ng ng i b thu h i t

- Chính sách ào t o: Th c hi n vi c xã h i hóa công tác ào t o d y ngh ,

qua ó trang b nh ng kinh nghi m, k n ng lao ng và t o cho h c h i tìm

vi c làm

- Chính sách tín d ng: Có c ch chính sách cho ng i lao ng b thu h i

t vay ti n phát tri n s n xu t, chuy n d ch c c u kinh t , t o ngành ngh lao

ng m i thu hút vi c làm

- Chính sách xu t kh u lao ng: Quan tâm, u tiên cho ng i lao ng b thu h i t Xây d ng k ho ch xu t kh u, d y ngh , d y ngo i ng áp ng yêu

u xu t kh u lao ng Có k ho ch gi i quy t vi c làm sau khi v n c

- Chính sách khuy n khích phát tri n các thành ph n kinh t : Chuy n

ch c c u kinh t , khuy n khích các thành ph n kinh t phát tri n, t o nhi u

vi c làm, nh t là gi i quy t vi c làm t i ch nh ng n i b thu h i t

1.2.1.3- T ch c b máy chuyên trách gi i quy t vi c làm cho ng i b thu

i t:

1.2.1.4- T ch c ki m tra, giám sát c a Nhà n c i v i gi i quy t vi c làm cho ng i b thu h i t :

Ki m tra, giám sát i v i các c quan b trí vi c làm v th c hi n h p ng lao ng, m b o hài hòa l i ích c a ng i lao ng và ng i s d ng lao ng

1.2.2- Nh ng nhân t nh h ng n gi i quy t vi c làm cho ng i b thu h i t trong quá trình ô th hóa :

1.2.2.1- Nhân t v u ki n t nhiên, môi tr ng sinh thái :

Vi c làm và thu nh p ch u nh h ng tr c ti p c a s phát tri n kinh t , c

u ngành ngh , trình ng d ng khoa h c công ngh vào s n xu t và ch u tác

ng không nh c a u ki n t nhiên, môi tr ng sinh thái

1.2.2.2- Ti n trình tri n khai công nghi p hóa - hi n i hóa :

nghi p CNH, H H c y m nh có u ki n m r ng ngành ngh , thay i c c u kinh t , tác ng lên vi c làm và thu nh p c a nông thôn

1.2.2.3- Trình phát tri n c a kinh t th tr ng :

KTTT phát tri n, thúc y s n xu t, kinh doanh và d ch v phát tri n, thu hút lao ng góp ph n áng k vào vi c nâng cao t l vi c làm các a

ph ng

1.2.2.4- T c gia t ng dân s và quy mô, trình giáo d c ào t o:

l ng, t c gia t ng và c c u dân s , quy mô và trình giáo d c ào

o có nh h ng l n t i ngu n lao ng và v n gi i quy t vi c làm

1.2.2.5- Chính sách kinh t c a Nhà n c :

Nhà n c ph i t o ra các môi tr ng, u ki n thu n l i ng i lao ng

có th t t o vi c làm thông qua nh ng chính sách KTXH c th

1.2.3 S c n thi t khách quan v vai trò c a Nhà n c i v i gi i quy t vi c làm cho ng i b thu h i t trong quá trình ô th hóa :

- Khi Nhà n c thu h i t y m t b ph n ng i lao ng nông nghi p vào tình tr ng không có vi c làm Do ó Nhà n c ph i có trách nhi m chính trong gi i quy t vi c làm cho ng i nông dân b thu h i t

- Có vi c làm và h ng th các thành qu khi làm vi c là quy n c b n c a

i công dân

- Ch m lo t o vi c làm, n nh i s ng, m b o công b ng xã h i cho

i ng i là m t trong nh ng nhi m v quan tr ng t Trung ng n a

ph ng

- Xu t phát t m c tiêu c a CNXH òi h i ph i l y nhi m v gi i quy t vi c làm là m c tiêu hàng u phát tri n kinh t , thu h p kho ng cách giàu nghèo

1.3- kinh nghi m v vai trò c a Nhà n c i v i gi i quy t vi c làm cho ng i b thu h i t trong và ngoài n c :

1.3.1- T ng quan kinh nghi m c a Trung Qu c và m t s thành ph l n trong n c i v i gi i quy t vi c làm cho ng i b thu h i t:

1.3.1.1- Kinh nghi m c a Trung Qu c trong gi i quy t vi c làm cho ng i thu h i t :

Phát tri n các Xí nghi p a ph ng thu hút lao ng; xây d ng các ô

th quy mô v a và nh gi m b t lao ng nh p c vào các thành ph l n:

1.3.1.2- Kinh nghi m v gi i quy t vi c làm cho ng i b thu h i t m t thành ph l n trong n c: thành ph H Chí Minh, à N ng, Hà N i

1.3.2- Nh ng bài h c kinh nghi m rút ra có th v n d ng vào gi i quy t

vi c làm cho ng i b thu h i t thành ph H i Phòng :

- Phát tri n các ô th v a và nh t i các vùng nông thôn, c nh các KCN, KCX m r ng các lo i hình kinh t t o vi c làm cho ng i nông dân b thu h i t

- Làm t t công tác n bù, h tr tái nh c m b o cho ng i b thu h i

t có ngu n v n t ch c t o vi c làm m i và có ch nh c n nh

- Th c hi n xã h i hóa vi c làm d i nhi u hình th c

- M r ng quy mô, ch t l ng và hình th c ào t o d y ngh

- Không ng ng c ng c ki n toàn t ch c, i ng cán b công ch c làm nhi m v gi i phóng m t b ng thu h i t

Ch ng 2

Th c tr ng vai trò c a Nhà n c i v i gi i quy t vi c làm cho ng i b thu

i t trong quá trình

ô th hoá thành ph H i Phòng

2.1- hi n tr ng vai trò c a Nhà n c i v i gi i quy t vi c làm cho ng i b thu h i

t trong quá trình ô th hóa t n m 2000 n nay.

2.1.1- c m t nhiên, chính tr , kinh t , xã h i c a thành ph H i Phòng nh h ng n vai trò c a Nhà n c i v i gi i quy t vi c làm trong quá trình ô th hoá

2.1.1.1- c m a - chính tr và kinh t - xã h i c a H i Phòng :

¬ u ki n t nhiên:

¬ Khái quát v tình hình kinh t , v n hóa xã h i c a thành ph H i Phòng:

Là m t thành ph c ng bi n l n, có KCN t p trung và là m t trung tâm kinh

c a vùng ng b ng duyên h i B c B , m t tr ng m du l ch

n v n hóa c a thành ph H i Phòng a d ng, phong phú

2.1.1.2- Nh ng thu n l i, khó kh n trong quá trình thu h i t phát tri n ô th c a H i Phòng :

¬ Thu n l i :

- c xác nh là m t a bàn quan tr ng v c ng bi n, công nghi p c a c

c, là m t c c t ng tr ng quan tr ng c a vùng kinh t ng l c phía B c

- Nhu c u phát tri n các KCN, K T là r t l n

- N ng l c quy ho ch ki n trúc, phát tri n ô th , KCN ã có nhi u ti n b

¬ Nh ng khó kh n :

- Vi c s d ng ti n n bù không h p lý S v n c n bù s d ng cho chuy n i ngh nghi p không nhi u, trình chuyên môn h n ch

- Nhi u d án, quy ho ch tri n khai ch m, lãng phí ti n v n u t , t ai

- Chính sách qu n lý t ai và giá c n bù ch a h p lý, vi c qu n lý t

ai b buông l ng, xây d ng nh ng khu tái nh c v a ch m, ch t l ng th p

- Nh ng sai ph m c a m t b ph n cán b trong công tác n bù thu h i t

2.1.2 Tình hình thu h i t trong quá trình ô th hóa c a thành ph H i Phòng t n m 2000 n nay :

2.1.2.1 Qu t c a thành ph H i Phòng :

t nông nghi p: 861,60 km2 = 57,17%; nuôi tr ng th y h i s n: 107,50

km2 = 7,13%; t ô th : 180,00 km2 = 11,93%; s n xu t công nghi p: 30,80 km2

= 2,04%; giao thông: 30,50 km2 = 2,02%; lâm nghi p: 232,50 km2 = 15,42%;

t ch a s d ng: 64,70 km2 = 4,29%

2.1.2.2 T c phát tri n công nghi p c a thành ph H i Phòng trong giai n 2000 - 2007:

Phát tri n m i 5 KCN, 5 CCN và 18 m công nghi p ã thu hút c 275 doanh nghi p v i t ng s v n th c hi n 892,4 tri u USD

2.1.2.3 ô th H i Phòng có b c phát tri n t bi n c v s l ng và

ch t l ng:

Tr c n m 2000 thành ph H i Phòng có 13 qu n huy n g m 3 qu n, 2 th

xã, 8 huy n n n m 2006, H i Phòng ã có 7 qu n và 8 huy n

2.1.3- Tình hình gi i quy t vi c làm cho ng i b thu h i t H i Phòng :

2.1.3.1-Tình hình ng i m t vi c làm do b thu h i t H i Phòng:

ng di n tích t thu h i tri n khai các d án là 19.388,35 ha ( t nông nghi p là 14.999,32 ha) d n n 73.560 lao ng b m t vi c làm

2.1.3.2.- Tình hình và k t qu gi i quy t vi c làm cho ng i b thu h i t :

m 2000 s ng i m t vi c làm là 25.300, n m 2007 t ng lên là 73.560

ng i N m 2000 t l ng i có vi c làm là 52,6%, song n n m 2007 thì t l

ó ch còn l i là 46,3%

2.2- ánh giá vai trò c a Nhà n c i v i gi i quy t vi c làm cho ng i b thu h i

t trong quá trình ô th hóa thành ph H i Phòng :

2.2.1- Nh ng thành t u ã t c :

2.2.1.1- Ban hành các Ngh quy t, Quy t nh c a Thành y, UBND Thành ph và t ch c b máy th c hi n công tác gi i phóng m t b ng, tái

nh c và gi i quy t vi c làm cho ng i b thu h i t.

2.2.1.2- K t qu th c hi n b i th ng h tr gi i phóng m t b ng :

2000 n nay th c hi n 461 d án v i t ng di n tích 18.388,35 ha = 48.905 h = 231.691 nhân kh u T ng s ti n b i th ng là 2.482 t ng Riêng

t nông nghi p thu h i có 401 d án = 14.944,32 ha = 21.300 h = 73.560 nhân

kh u ã b i th ng h tr là 1.051 t ng (trong ó có 400 t h tr n nh

cu c s ng và chuy n ngh )

2.2.1.3- K t qu tái nh c cho ng i b thu h i t :

n m 2000 n nay, s h gia ình b thu h i t có nhu c u tái nh c

là 8.626 h t ng ng 52 ha (thu h i t nông nghi p là 3.750 h ) n nay ã giao t tái nh c cho 4.086 h (h nông nghi p là 1.923 h ) v i t ng di n tích

là 27,3 ha