Ứng dụng sản xuất sạch hơn trong ngành công nghiệp xi măng: Trường hợp nhà máy xi măng Lưu Xá, Thái Nguyên

Tiếp đến, là tình hình sử dụng nguyên liệu, năng lượng và các vấn đề môi trường tại nhà máy xi măng Lưu Xá: qua phân tích các công đoạn sản xuất vấn đề mà nhà máy xi măng Lưu Xá gặp ph[r]

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Cùng với quá trình hội nhập quốc tế, sản xuất sạch hơn (SXSH) đã trở thành một trong những xu thế, chiến lược quan trọng của ngành công nghiệp các nước trên thế giới, hướng tới mục tiêu giảm thiểu ô nhiễm bằng cách sử dụng tài nguyên, nguyên liệu và năng lượng một cách có hiệu quả nhất

Ở Việt Nam, khái niệm SXSH đã được một số doanh nghiệp biết đến và triển khai thực hiện từ năm 1998 Đi đầu trong việc thực hiện SXSH ở nước ta là các ngành như ngành dệt – nhuộm, thực phẩm và gần đây xuất hiện thêm một số ngành mới tham gia thực hiện SXSH trong đó có ngành sản xuất xi măng

Ngành công nghiệp sản xuất xi măng là một ngành tiêu tốn nguyên liệu, năng lượng và gây ra các tác động xấu tới môi trường, trước thực trạng đó SXSH là một trong những giải pháp hữu hiệu giúp cho các doanh nghiệp sản xuất xi măng có thể giảm thiểu các tác động tiêu cực tới môi trường trong khi đó vẫn đảm bảo được mục tiêu kinh tế cho doanh nghiệp mình

Nhà máy xi măng Lưu Xá, Thái Nguyên là một trong những đơn vị tiên phong trong ngành xi măng triển khai thực hiện áp dụng SXSH vào quá trình sản xuất Là doanh nghiệp đi đầu trong thực hiện SXSH của ngành, bên cạnh một số thành tựu đã đạt được, nhà máy xi măng Lưu Xá cũng vấp phải một số khó khăn nhất định Thông qua việc nghiên cứu đề tài “ Ứng dụng sản xuất sạch hơn trong ngành công nghiệp xi măng: Trường hợp nhà máy xi măng Lưu Xá, Thái Nguyên” để làm rõ những thành tựu và hạn chế của nhà máy trong ứng dụng SXSH, từ đó đề xuất một số định hướng và giải pháp nhằm đẩy mạnh áp dụng SXSH đối với nhà máy xi măng Lưu Xá nói riêng và ngành xi măng nói chung trong thời gian tới

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, nội dung nghiên cứu bao gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về SXSH trong công nghiệp sản xuất xi măng

Chương 2: Thực trạng sản xuất kinh doanh và áp dụng SXSH tại nhà máy xi măng Lưu Xá, Thái Nguyên

Chương 3: Định hướng và giải pháp đẩy mạnh áp dụng SXSH đối với ngành công

nghiệp xi măng đến năm 2020

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ SXSH TRONG CÔNG

NGHIỆP SẢN XUẤT XI MĂNG

Chương 1 bao gồm hai nội dung chính đó là cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn về SXSH trong công nghiệp sản xuất xi măng

Cơ sở lý luận

Về cơ sở lý luận có hai nội dung lớn đó là: tổng quan chung về SXSH và ứng dụng SXSH trong ngành công nghiệp sản xuất xi măng

Tổng quan chung về SXSH: phần này bao gồm các nội dung sau:

Khái niệm về SXSH

Các giải pháp thực hiện SXSH: bao gồm ba nhóm giải pháp đó là giảm chất thải

tại nguồn, tuần hoàn, thay đổi sản phẩm Trong mỗi nhóm giải pháp này bao gồm nhiều giải pháp cụ thể, có thể là các giải pháp đơn giản, tốn ít hoặc không không tốn chi phí như quản lý nội vi, kiểm soát quá trình cho đến các giải pháp có vốn đầu tư lớn như cải tiến thiết bị, thay đổi công nghệ…

Các lợi ích của SXSH: các lợi ích mà SXSH mang lại không chỉ là các lợi ích đối

với doanh nghiệp mà còn mang lại lợi ích cho toàn xã hội Đối với doanh nghiệp, SXSH giúp nâng cao hiệu quả sản xuất; giảm chi phí xử lý chất thải; mang lại cơ hội thị trường mới; giúp doanh nghiệp tuân thủ tốt những quy định chung về môi trường; cải thiện môi trường lao động; giúp doanh nghiệp tiếp cần tốt hơn đến các nguồn tài chính; làm tăng uy tín công ty Đối với xã hội, SXSH làm giảm phát thải ra môi trường giúp cải thiện môi trường sống; giảm sử dụng tài nguyên là năng lượng; cải thiện sức khỏe của người lao động và cộng đồng dân cư

Các bước thực hiện đánh giá SXSH : yêu cầu phải thực hiện 6 bước và 18

nhiệm vụ Trong đó 6 bước để thực hiện SXSH bao gồm : Khởi động, phân tích các công đoạn sản xuất, phát triển các cơ hội SXSH, lựa chọn các giải pháp SXSH, thực hiện các giải pháp SXSH, duy trì SXSH Trong mỗi bước có các nhiệm vụ cụ thể yêu cầu doanh nghiệp phải thực hiện đúng trình tự khi tiến hành áp dụng SXSH

SXSH trong ngành công nghiệp xi măng

Phần này gồm có các nội dung cụ thể sau:

Tổng quan về ngành công nghiệp sản xuất xi măng

Quy trình công nghệ sản xuất xi măng: bao gồm ba công đoạn chính đó là chuẩn

bị nguyên, nhiên liệu; nung clinker; nghiền và đóng bao xi măng

Sử dụng tài nguyên và các vấn đề môi trường của ngành xi măng:

Về tiêu thụ nguyên liệu trong sản xuất xi măng: nguyên liệu chính sử dụng trong sản xuất xi măng đó là đá vôi, đất sét và phụ gia trong đó đá vôi là thành phần chính chiếm trên 70% tiếp đến là đất sét và sau đó đến các phụ gia như phụ gia cao silic, phụ gia cao sắt, phụ gia cao nhôm …

Về vấn đề tiêu thụ năng lượng: sản xuất xi măng là một ngành tiêu thụ rất nhiều năng lượng Chi phí năng lượng chiếm khoảng 30 – 40% chi phí sản xuất Các công đoạn chủ yếu tiêu tốn nhiều năng lượng bao gồm: công đoạn khai thác, vận chuyển nguyên liệu thô; chuẩn bị nguyên nhiên liệu; công đoạn lò nung; công đoạn nghiền xi măng; và các công đoạn phụ trợ và băng tải bên trong nhà máy

Các tác động môi trường của ngành công nghiệp sản xuất xi măng: quá trình sản xuất xi măng tiêu thụ nhiều tài nguyên, sử dụng nhiều năng lượng và phát sinh nhiều chất thải gây tác động tới môi trường Các vấn đề môi trường cụ thể của hoạt động sản xuất xi măng bao gồm: vấn đề phát thải bụi, khí; nước thải; chất thải rắn; ô nhiễm tiếng ồn

Cơ hội sản xuất sạch hơn đối với ngành sản xuất xi măng : các giải pháp SXSH có

thể áp dụng đối với ngành sản xuất xi măng đó là: quản lý nội vi, quản lý sản xuất tốt; kiểm soát quá trình; thay đổi/cải tiến qui trình, thiết bị; thay đổi công nghệ; thay đổi nguyên liệu và nhiên liệu; thu hồi, tuần hoàn, tái sử dụng

Cơ sở thực tiễn

Trong phần này gồm hai nội dung chính đó là thực trạng ngành sản xuất xi măng

và tình hình áp dụng SXSH trong ngành xi măng ở Việt Nam và trên thế giới

Về thực trạng ngành xi măng trên thế giới và ở Việt Nam hiện nay:tình hình sản

xuất và tiêu thụ xi măng trên thế giới không ngừng tăng trưởng, theo dự báo nhu cầu sử dụng xi măng từ nay đến năm 2020 sẽ tiếp tục tăng Tuy nhiên, hiện nay đã xuất hiện tình

trạng dự thừa công suất của các nhà máy, phổ biến là các nước ở Đông Âu và Đông Nam

Á, Việt Nam cũng nằm trong số này Ngành sản xuất xi măng của Việt Nam phát triển rất mạnh mẽ, Việt Nam trở thành nhà sản xuất xi măng lớn nhất trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (năm 2011) Mặc dù vậy, giai đoạn 2008 trở lại đây ngành xi măng Việt Nam đang vấp phải khủng hoảng thừa do kinh tế khó khăn, thị trường bất động sản đóng băng Hiện nay, trên thế giới đang tồn tại hai loại công nghệ sản xuất xi măng là công nghệ lò đứng và lò quay Sản phẩm xi măng chủ yếu là xi măng Portland và xi măng Portland hỗn hợp Sự tăng trưởng nhanh chóng của ngành xi măng góp phần tăng trưởng cho nền kinh tế nhưng mặt khác lại gây ô nhiễm nghiêm trọng Chính vì thế, ngành xi măng hiện nay cần đặt ra mục tiêu giảm thiểu ô nhiễm và tiết kiệm năng lượng

Tình hình áp dụng SXSH trong ngành xi măng ở Việt Nam và trên thế giới:

Về thực trạng áp dụng SXSH ở Việt Nam: việc thành lập Trung tâm Sản xuất sạch Việt Nam (VNCPC), hay việc đưa ra các chính sách, chiến lược, đề án liên quan đến SXSH, bảo vệ môi trường và tiết kiệm năng lượng đã cho thấy sự quan tâm nhất định của Nhà nước và các cơ quan quản lý đối với SXSH Tuy nhiên, việc áp dụng SXSH tại Việt Nam vẫn còn gặp nhiều khó khăn và còn tồn tại nhiều rào rào cản Các rào cản trong áp dụng SXSH tại Việt Nam đó là: Rào cản trong chính sách của Nhà nước, rào cản liên quan đến động lực của doanh nghiệp, rào cản về kỹ thuật, và rào cản về quản lý Chính vì những rào cản còn tồn tại này mà việc áp dụng SXSH vẫn chưa đạt được những mục tiêu

đề ra

Kinh nghiệm thế giới về áp dụng SXSH trong ngành xi măng và bài học đối với Việt Nam: trong phần này, luận văn đưa ra hai ví dụ điển hình trong áp dụng SXSH

ngành xi măng trên thế giới đó là Ai Cập và Trung Quốc bao gồm: Các giải pháp về chính sách của Nhà nước, các giải pháp về chuyên môn của các doanh nghiệp sản xuất

xi măng và các kết quả mà hai quốc gia này đã đạt được trong thực hiện SXSH ngành

xi măng thông qua đó rút ra bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SẢN XUẤT KINH DOANH VÀ ÁP DỤNG

SXSH TẠI NHÀ MÁY XI MĂNG LƯU XÁ THÁI NGUYÊN

Chương 2 bao gồm bốn phần chính đó là: Giới thiệu chung về nhà máy xi măng Lưu Xá; Quy trình sản xuất xi măng và các vấn đề môi trường tại nhà máy xi măng Lưu Xá; Quá trình triển khai áp dụng SXSH tại nhà máy xi măng Lưu Xá; Đánh giá kết quả

và hiệu quả áp dụng SXSH tại nhà máy xi măng Lưu Xá

Giới thiệu về nhà máy xi măng Lưu Xá: là đơn vị thành viên của Công ty Cổ phần

Đầu tư và Sản xuất Công nghiệp được thành lập từ năm 1995, nằm trong thành phố Thái Nguyên, sử dụng công nghệ sản xuất xi măng lò đứng với công suất 100.000 tấn/năm Sản phẩm chủ yếu là xi măng PCB 30, thị trường tiêu thụ chủ yếu là các tỉnh phía Bắc như Bắc Cạn, Vĩnh Phúc, Tuyên Quang, Hà Nội Với đội ngũ hơn 300 CBCNV Theo xu hướng chung của ngành xi măng Việt Nam, nhà máy xi măng Lưu Xá cũng gặp phải khó khăn về tiêu thụ trong những năm gần đây, sản xuất có xu hướng giảm mạnh trong giai đoạn 2008 – 2011 và đang có xu hướng khôi phục dần từ đầu năm 2013 đến nay

Quy trình sản xuất xi măng và các vấn đề môi trường tại nhà máy xi măng Lưu Xá:

Trước hết luận văn mô tả tóm tắt các công đoạn sản xuất xi măng tại nhà máy, đầu vào và đầu ra trong quá trình sản xuất

Tiếp đến, là tình hình sử dụng nguyên liệu, năng lượng và các vấn đề môi trường tại nhà máy xi măng Lưu Xá: qua phân tích các công đoạn sản xuất vấn đề mà nhà máy xi măng Lưu Xá gặp phải trước khi thực hiện SXSH đó là vấn đề rò rỉ, thất thoát nguyên liệu trong một số khâu sản xuất; vấn đề sử dụng năng lượng kém hiệu quả dẫn đến tổn thất điện năng và nhiệt năng; và tiếp đến là việc phát thải của nhà máy trong quá trình sản xuất đã gây ra các tác động tiêu cực đến môi trường mà điển hình là vấn đề phát thải bụi

và khí thải của lò nung

Quá trình triển khai áp dụng SXSH tại nhà máy xi măng Lưu Xá:

Sau khi xác định được các vấn đề môi trường và vấn đề sử dụng nguyên liệu năng lượng kém hiệu, dưới sự hỗ trợ của Hợp phần SXSH và Trung tâm Sản xuất sạch Việt Nam, năm 2007 nhà máy xi măng Lưu Xá bắt tay vào triển khai thực hiện SXSH giai đoạn 1 và 2

Giai đoạn 1 từ tháng 5/2007 đến tháng 11/2007 nhà máy thực hiện 18 giải pháp Giai đoạn 2 từ tháng 12/2007 đến tháng 7/2008 nhà máy thực hiện 1 giải pháp

Đánh giá kết quả và hiệu quả áp dụng SXSH tại nhà máy xi măng Lưu Xá

Phần này bao gồm các nội dung chính đó là: những thành tựu nhà máy xi măng Lưu Xá đã đạt được trong áp dụng SXSH, những hạn chế còn tồn tại, nguyên nhân của những thành tựu và hạn chế đó

Những thành tựu đạt được sau khi triển khai áp dụng SXSH tại nhà máy xi măng Lưu Xá bao gồm: sau khi triển khai thực hiện SXSH năm 2007, nhà máy xi măng Lưu Xá

đã thu được một số thành tựu về kinh tế, môi trường và an toàn sức khỏe nghề nghiệp Bên cạnh những thành tựu đó, vẫn còn những tồn tại những hạn chế mà nhà máy cần phải khắc phục đó là: hạn chế trong nhận thức; hạn chế trong việc tổ chức quản lý thực hiện SXSH; Và một trong những hạn chế không chỉ của riêng nhà máy xi măng Lưu Xá mà còn gặp phải ở rất nhiều doanh nghiệp áp dụng SXSH khác đó là hạn chế trong việc duy trì áp dụng SXSH sau khi hợp phần SXSH kết thúc Luận văn cũng đã nêu ra được một

số nguyên nhân của những thành tựu và đặc biệt là hạn chế trong quá trình áp dụng

SXSH của nhà máy xi măng Lưu Xá, đây chính là cơ sở để có thể tìm ra các giải pháp nhằm đẩy mạnh việc duy trì và phát huy SXSH trong thời gian tới của nhà máy

CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH ÁP DỤNG SXSH ĐỐI

VỚI NGÀNH CÔNG NGHIỆP XI MĂNG ĐẾN NĂM 2020

Chương 3 tập trung nghiên cứu các nội dung chính sau:

Các chiến lược và quy hoạch quốc gia thúc đẩy phát triển SXSH ở Việt Nam:

trong phần này luận văn nêu ra một số chiến lược, quy hoạch của quốc gia liên quan tới việc thúc đẩy thực hiện SXSH bao gồm: Chiến lược SXSH trong công nghiệp đến năm 2020; Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh; Chiến lược sử dụng công nghệ sạch giai đoạn đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030; Chiến lược phát triển bền vững Việt Nam giai đoạn 2011 – 2020; và cuối cùng là Quy hoạch phát triển công nghiệp xi măng Việt Nam giai đoạn 2011 – 2020 và định hướng đến năm 2030 Trong nội dung của tất cả các chiến lược và Quy hoạch này đều có lồng ghép các nội dung liên quan đến SXSH; sử dụng tiết kiệm nhiên liệu, năng lượng và bảo vệ môi trường

Căn cứ vào nội dung của các chiến lược và quy hoạch của Nhà nước, luận văn đi vào phần đề xuất định hướng, giải pháp và kiến nghị nhằm thúc đẩy phát triển SXSH cho ngành xi măng nói riêng

Sau khi đưa ra một số đề xuất về định hướng và giải pháp thúc đẩy thực hiện SXSH trong các doanh nghiệp sản xuất xi măng, luận văn đã nêu một số kiến nghị đối với Nhà nước, đối với Bộ Công Thương và đối với tỉnh Thái Nguyên nhằm giúp SXSH được nhân rộng và thực hiện hiệu quả trong tất cả các doanh nghiệp sản xuất xi măng