Trong những năm vừa qua chính quyền tỉnh Lào Cai đã tổ chức thực thi Chương trình hỗ trợ giảm nghèo trên địa bàn tỉnh tuy nhiên qua quá trình tìm hiểu tác gi[r]
Trang 1TÓM TẮT LUẬN VĂN
Trang 21 Tính cấp thiết của đề tài
Đói nghèo không chỉ là vấn đề đối với các quốc gia đang phát triển như Việt Nam
mà nó còn là một vấn đề toàn cầu Có một nghịch lý xảy ra trên con đường phát triển và
là nỗi bất hạnh của xã hội loài người, trong khi thế giới đã đạt được những thành tựu to lớn về tiến bộ khoa học kỹ thuật, làm tăng đáng kể của cải vật chất xã hội, tăng vượt bậc
sự giàu có của con người, thì đói nghèo đeo đẳng mãi không buông tha con người Trên thế giới có 1,5 tỷ người sống dưới mức nghèo khổ, trong đó các quốc gia thuộc khu vực châu Á-Thái bình dương chiếm khoảng 800 triệu người Đây là một trở ngại lớn và cũng
là thách thức đối với sự phát triển của các quốc gia trên toàn thế giới
Ở Việt Nam, trong hơn 40 năm xây dựng và phát triển đất nước xóa đói giảm nghèo luôn là mục tiêu hàng đầu trên con đường đưa đất nước ta trở nên văn minh hơn giàu đẹp hơn Sau hơn 10 năm thực hiện “Chiến lược toàn diện về tăng trưởng và xóa đói, giảm nghèo” (2002-2015) và 7 năm thực hiện Nghị quyết giảm nghèo nhanh và bền vững/2008/NQ-CP của Chính phủ về “Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững đối với 62 huyện nghèo nhất trong cả nước (2008-2015), Việt Nam đã đạt được những kết quả đáng mừng trong công tác xóa đói giảm nghèo Trong giai đoạn
1993-2008, tỷ lệ nghèo chung theo chuẩn quốc tế đã giảm từ 58,1% xuống còn 14,5%, Trong các giai đoạn tiếp theo, tỷ lệ nghèo theo chuẩn nghèo quốc gia giai đoạn 2011-2015, đã giảm từ 14,2% năm 2010 xuống 8,4% năm 2014 Khoảng cách nghèo trên toàn quốc cũng được cải thiện, mức sống của những người rất nghèo cũng được nâng cao (Báo cáo quốc gia kết quả 15 năm thực hiện các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ của Việt Nam) Lào Cai là một tỉnh vùng cao biên giới thuộc vùng trung du và miền núi phía Bắc của Việt Nam, giáp ranh giữa vùng Tây Bắc và vùng Đông Bắc Với diện tích tự nhiên 2.465 km², tổng dân số gần 656.900 (theo số liệu điều tra ngày 1 tháng 7 năm 2013) điều kiện tự nhiên tương đối khắc nghiệt, trình độ dân trí còn thấp, cơ sở vật chất hạ tầng như: đường giao thông, điện sinh hoạt, trạm y tế, trường học, chợ còn thiếu và không đáp ứng đủ nhu cầu Do đó giảm nghèo được coi là nhiệm vụ trọng tâm trong công cuộc phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Lào Cai nói riêng và của cả nước nói chung Trên cơ sở những kết quả đạt được trong nhiệm kỳ vừa qua, nhiệm kỳ 2016-2020, Đảng bộ Lào Cai
đề ra mục tiêu “Xây dựng tỉnh Lào Cai trở thành tỉnh phát triển của vùng trung du và miền núi phía Bắc, là địa bàn quan trọng về hợp tác và giao lưu quốc tế của vùng và cả nước Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cải thiện đời sống nhân dân đi đôi với xoá đói giảm nghèo, tạo việc làm và đảm bảo an sinh xã hội.” Để thực hiện mục tiêu đó việc
Trang 3thực hiện tốt các Chương trình hỗ trợ giảm nghèo trên địa bàn tỉnh là một vấn đề cần thiết Trong những năm vừa qua chính quyền tỉnh Lào Cai đã tổ chức thực thi Chương trình hỗ trợ giảm nghèo trên địa bàn tỉnh tuy nhiên qua quá trình tìm hiểu tác giả thấy rằng vẫn còn nhiều bất cập trong quá trình lập kế hoạch triển khai Chương trình cũng như thu thập ý kiến phản hồi của người dân trong thời gian thực hiện Chương trình Vì vậy
tác giả chọn đề tài “Tổ chức thực thi Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững của chính quyền Tỉnh Lào Cai” làm luận văn thạc sĩ kinh tế chuyên ngành quản
lý công, nhằm đóng góp một phần khuyến nghị hoàn thiện công tác tổ chức thực thi Chương trình trên địa bàn tỉnh Lào Cai trong những năm tiếp theo
2 Mục tiêu nghiên cứu
Luận văn nghiên cứu những mục tiêu cơ bản sau:
- Xác định được khung nghiên cứu về tổ chức thực thi Chương trình, giảm nghèo nhanh và bền vững của chính quyền cấp tỉnh
- Phân tích được thực trạng tổ chức thực thi Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh
và bền vững của chính quyền tỉnh Lào Cai
- Đề xuất được giải pháp hoàn thiện tổ chức thực thi Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững của chính quyền tỉnh Lào Cai đến năm 2020
3 Kết cấu luận văn
Giảm nghèo là chủ trương lớn, quan trọng của Đảng, Nhà nước, và Chính phủ những chính sách giảm nghèo đã và đang tác động trực tiếp tới các vùng, địa bàn và tới từng hộ dân ở các huyện, xã nghèo Chương trình tổ chức thực thi Chương trình hỗ trợ
vừa qua chính quyền tỉnh Lào Cai đã tổ chức thực thi Chương trình hỗ trợ giảm nghèo trên địa bàn tỉnh tuy nhiên qua quá trình tìm hiểu tác giả thấy rằng vẫn còn nhiều bất cập trong quá trình chuẩn bị triển khai Chương trình, cũng như thu thập ý kiến phản hồi của
người dân trong thời gian thực hiện Chương trình
Trước sự cấp thiết đó, đề tài: “Tổ chức thực thi Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững của chính quyền Tỉnh Lào Cai” được tác giả thực hiện với các
mục tiêu nghiên cứu là:
- Xác định khung nghiên cứu về tổ chức thực thi Chương trình
- Phân tích được thực trạng tổ chức thực thi Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh
và bền vững đến 2020 của chính quyền Tỉnh Lào Cai; xác định được điểm mạnh, điểm
yếu về tổ chức thực thi Chương trình và nguyên nhân của các điểm yếu
Trang 4- Đề xuất được các giải pháp hoàn thiện tổ chức thực thi Chương trình hỗ trợ giảm
nghèo nhanh và bền vững đến 2020 của chính quyền Tỉnh Lào Cai
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về tổ chức thực thi Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh
và bền vững của chính quyền cấp tỉnh
Trong chương 1, tác giả đã đưa ra những lý luận chung về tổ chức thực thi Chương trình của chính quyền cấp tỉnh bao gồm:
- Đặc trưng và nội dung cốt lõi của tổ chức thực thi Chương trình của chính quyền cấp tỉnh
- Quan điểm của mục tiêu của Chương trình
Sự nỗ lực vươn lên bằng chính sức lao động của mình được xem như là nhân tố quan trọng nhất đến thành công trong công cuộc thoát nghèo của những hộ nghèo, cùng với những chính sách Chương trình khác hỗ trợ của Đảng, Nhà nước, Chính phủ và của cộng đồng xã hội Còn đối với địa phương, giảm nghèo nhanh và bền vững là mục tiêu trọng tâm hàng đầu dưới sự lãnh đạo của chính quyền Tỉnh và sự đoàn kết của mọi tầng lớp nhân dân Cùng với đó cần cho người dân thấy được vai trò làm chủ của mình từ việc lên kế hoạch, đến chỉ đạo thực hiện, mọi ý kiến đóng góp của người dân trong giám sát, đánh giá hiệu quả đều là những phản hồi tích cực góp phần thực hiện thành công Chương trình
Bên cạnh việc thực hiện các Chương trình, dự án, chính sách giảm nghèo trên cả nước theo như kế hoạch, Chính phủ huy động tối đa tất cả các nguồn lực để hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững đối với 61 huyện nghèo Mục tiêu của Chương trình là tạo ra những sự thay đổi nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cũng như đời sông tinh thần của đối tượng hưởng lợi từ Chương trình trong đó chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số thuộc các huyện nghèo Không những thế, căn cứ vào nội dung Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững, ngoài những huyện nghèo đã có trong danh sách 61 huyện nghèo, chính quyền tỉnh, thành phố được phép lựa chon các huyện khác trong địa phương, ưu tiên là các huyện khó khăn có nhiều đồng bào dân tộc ít người sống để để bổ sung vào danh sách
- Khái niệm, và nội dung của tổ chức thực thi Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững
- Khái niệm giảm nghèo nhanh và bền vững
Trong nhiều năm qua, giảm nghèo là chủ trương lớn, quan trọng của Đảng và Nhà
Trang 5nước, những chính sách để giảm nghèo đã tác động trực tiếp tới các vùng, địa bàn và tới từng hộ dân ở các huyện, xã nghèo Cho đến nay còn nhiều quan điển chưa thống nhất về giảm nghèo nhanh và bền vững tuy nhiên với kiến thức của mình tác giả cho rằng trong quá trình giảm nghèo có 2 vấn đề lớn cần được quan tâm đó là số lượng và chất lượng giảm nghèo Số lượng giảm nghèo có nghĩa là số hộ nghèo, hộ cần nghèo thoát nghèo trong một thời gian xác định Chất lượng giảm nghèo chính là để chỉ kết quả thực chất của công tác giảm nghèo, tác động của các hoạt động hỗ trợ đến đời sống của người nghèo, họ có thực sự được thoát nghèo hay không hay khi ngặp rủi ro hay bất trắc gì đó
họ sẽ lại tiếp tục rơi vào cảnh nghèo đói Chính vì vậy tác giả cho rằng giảm nghèo nhanh
và bền vững là việc sử dụng các chính sách hỗ trợ giúp người dân thực sự thoát nghèo cả
về số lượng và chất lượng mà cho dù bất cứ hoàn cảnh nào xảy ra họ cũng không bị tái nghèo
- Các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức thực thi Chương trình của chính quyền cấ tỉnh + Các nhân tố thuộc về chính quyền cấp tỉnh
Mức độ quan tâm của lãnh đạo tỉnh đối với việc triển khai Chương trình
Năng lực của bộ máy hành chính
Tiềm lực tài chính của tỉnh
+ Các nhân tố thuộc về môi trường bên ngoài chính quyền cấp tỉnh
Tính tối ưu của Chương trình
Năng lực tài chính trung ương
Sự tin tưởng, ủng hộ và tham gia Chương trình của người dân
- Luận văn đã nêu ra kinh nghiệm tổ chức thực thi Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững trên địa bàn một số tỉnh có điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội tương tự tỉnh Lào Cai, trên cơ sở đó rút ra bài học kinh nghiệm cho việc tổ chức thực thi Chương trình
Chương 2: Phân tích thực trạng về tổ chức thực thi Chương trình hỗ trợ giảm nghèo
nhanh và bền vững của chính quyền Tỉnh Lào Cai giai đoạn 2011-2015
Trong chương 2, tác giả đã giới thiệu về điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội tỉnh Lào Cai và quan điểm của chính quyền tỉnh Lào Cai đối với việc thực thi Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững
Tỉnh Lào Cai nằm ở phía Bắc Tổ quốc, cách thủ đô Hà Nội khoảng 300 km, phía Bắc tiếp giáp tỉnh Vân Nam Trung Quốc; phía Nam giáp tỉnh Yên Bái, phía Đông giáp tỉnh Hà Giang, phía Tây giáp tỉnh Sơn La và Lai Châu Tỉnh có 1 cửa khẩu quốc tế và 1
Trang 6cửa khẩu quốc gia Toàn tỉnh có 9 huyện và 1 thành phố với 164 xã phường thị trấn, trong đó 135 xã vùng cao, 95 xã đặc biệt khó khăn và 171 thôn đặc biệt khó khăn thuộc
xã vùng II
Lào Cai có 25 dân tộc; dân tộc kinh chiếm 33%; dân tộc thiểu số chiếm 67%, trong đó: Mông: 20,8%, Tày: 13,7%, Dao: 12,5%, Thái: 8,7%, còn lại là các dân tộc khác; có những dân tộc đặc biệt ít người: La Ha, La Chí, Bố Y, Sán Dìu, Sán Chay, Kơ Ho Vì vậy bản sắc dân tộc Lào Cai rất đa dạng và phong phú Các dân tộc thiểu số ở Lào Cai đều có truyền thống văn hoá giàu bản sắc, được lưu truyền qua nhiều thế hệ, trở thành vốn quí để Lào Cai xây dựng một nền văn hoá đa dạng về sắc thái Tuy vậy do trình
độ dân trí còn thấp và không đồng đều nên vẫn còn tàn dư của các phong tục, tập quán lạc hậu
Về kinh tế tỉnh đã thực hiện quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội giai đoạn 2010-2015 Trong những năm qua, mặc dù phải đối mặt với những khó khăn và thách thức to lớn, nhưng nhờ nắm vững chủ trương, đường lối của Đảng, vận dụng thực hiện tốt các chính sách của nhà nước phù hợp với đặc điểm của tỉnh nên tỉnh Lào Cai đã phát huy mạnh được nội lực, khơi dậy tiềm năng của các thành phần kinh tế, khai thác có hiệu quả các lợi thế thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội của địa phương, kinh tế tăng trưởng cao và
ổn định, có tính chất đột phá trong nhiều lĩnh vực
Về thực trạng Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững trên địa bàn tỉnh Lào Cai luận văn nêu rõ:
- Nội dung cốt yếu, thực trạng nghèo và kết quả tổ chức thực thi Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững trên địa bàn tình Lào Cai
Kết quả giảm nghèo: tỷ lệ giảm nghèo bình quân giảm 6,6%/năm, vượt mục tiêu Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIV (Mục tiêu Đại hội từ giảm 3-5%/năm), đến năm 2015
tỷ lệ hộ nghèo còn lại 10% Nhiều huyện có kết quả giảm nghèo cao như: Huyện Si Ma Cai giảm 33,2%; Huyện Mường Khương giảm 33,5%; Huyện Bắc Hà giảm 37,98%;
- Đánh giá các điểm mạnh, điểm yếu của tổ chức thực thi Chương trình và chỉ ra nguyên nhân của các điểm yếu
+ Điểm mạnh
Điểm mạnh đầu tiên phải nói đến trong quá trình tổ chức thực thi Chương trình là
sự quyết tâm cao độ của chính quyền tỉnh Lào Cai
Thứ hai, chính quyền tỉnh đã xây dựng được kế hoạch giảm nghèo nhanh và bền vững giai đoạn 2011 - 2015 và các kế hoạch triển khai tương đối cụ thể, có nội dung rõ
Trang 7ràng, phân thanh các nhóm nhiệm vụ cơ bản bám sát với nội dung Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững quốc gia; có sự phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng sở ban ngành trong tổ chức thực thi
Thứ ba, thông qua việc triển khai Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững của chính quyền tỉnh Lào Cai đã có nhiều lao động sau khi được đào tạo đã có việc làm giúp tăng thu nhập góp phần giảm nghèo cho địa phương
+ Điểm yếu
Về chuẩn bị triển khai Chương trình: Là tỉnh có điều kiện kinh tế khó khăn cộng thêm điều kiện tự nhiên nhiều rừng núi phức tạp, phương thức sản xuất chủ yếu là sản xuất nông nghiệp thiếu tập trung manh múng Chính vì vậy để phát triển kinh tế xóa đói giảm nghèo rất cần một lực lượng lớn cán bộ công chức viên chức có đủ tâm và tầm Tuy nhiên, năng lực của đội ngũ cán bộ thực thi Chương trình không đồng đều dẫn đến việc lập kế hoạch, triển khai kế hoạch giám sát đánh giá thực hiện Chương trình còn nhiều bất cập
Về chỉ đạo thực thi chương trình: Công tác truyền thông của Chương trình chưa thực sự đến với đối tượng hưởng thụ, qua khảo sát thì có đến hơn 50% đối tượng hưởng thụ biết đến Chương trình không phải thông qua hoạt động truyền thông của Chương trình mà là do trao đổi trực tiếp truyền miệng thông qua các hoạt động sản xuất kinh doanh hàng ngày
Về kiểm soát thực hiện Chương trình: Mặc dù công tác kiểm tra giám sát thực hiện Chương trình đã rất được quan tâm trong những năm hiện nay tuy nhiên việc kiểm tra giám sát chưa sâu sát được tất cả các mặt của Chương trình, chưa chú trọng đánh giá hiệu quả của Chương trình qua đó để làm cơ sở kiến nghị các biện pháp khắc phục hoàn thiện
tổ chức thực thi Chương trình trên địa bàn tỉnh
- Đề đánh giá thực trạng tổ chức thực thi Chương trình, trong Luận văn đã tổ chức khảo sát về tổ chức thực thi Chương trình đối với các đối tượng hưởng lợi từ Chương trình và đội ngũ cán bộ thực thi Chương trình
Chương 3: Giải pháp hoàn thiện về tổ chức thực thi Chương trình hỗ trợ giảm nghèo
nhanh và bền vững của chính quyền Tỉnh Lào Cai đến năm 2020
Chương 3 nêu quan điểm và phương hướng hoàn thiện tổ chức thực thi Chương trình đến năm 2020
Trang 8Được sự chỉ đạo sát sao của Trung ương, sự hỗ trợ của các bộ, ngành, chính quyền tỉnh Lào Cai đã xác định được quan điểm về tổ chức thực thi Chương trình hỗ trợ giảm
nghèo nhanh và bền vững đến năm 2020 tầm nhìn 2030 như sau:
Thứ nhất, tiếp tục phát huy những mô hình giảm nghèo cho hiệu quả cao, đồng thời
lựa chọn triển khai những kế hoạch tốt gắn liền với đời sống của hộ nghèo
Thứ hai, lựa chọn một số nội dung, lĩnh vực trọng tâm để ưu tiên nguồn lực đầu tư
tạo bước đột phá trong giảm nghèo theo hướng nhanh, hiệu quả và bền vững
Thứ ba, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả các nguồn lực của tỉnh, nhất là nguồn tài
nguyên thiên nhiên trong hoạt động giảm nghèo
Thứ tư, kết hợp chặt chẽ giữa công tác giảm nghèo với củng cố quốc phòng- an
ninh, tăng cường tuyên truyền các mục tiêu đúng đắn của Đảng và Chính phủ trong Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững, kiên quyết loại bỏ những thông tin bịa đặt vu khống không đáng tin cậy đến với các hộ nghèo
Như vậy, về tổng thể, chính quyền tỉnh Lào Cai quyết tâm xây dựng trở thành trung tâm kinh tế- xã hội, địa bàn quan trọng về hợp tác quốc tế, giao lưu kinh tế của Vùng và
cả nước
Từ những kết quả đạt được và những hạn chế còn tồn tại trong quá trình tổ chức thực thi Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững của chính quyền tỉnh Lào cai, để đảm bảo thực hiện thành công Chương trình, đạt được các mục tiêu đề ra, chính quyền tỉnh Lào Cai cần phải hoàn thiện tổ chức thực thi Đề án trong giai đoạn
2016-2020, cụ thể như sau:
- Kiện toàn bộ máy thực hiện Chương trình theo hướng thống nhất và phân đinh rõ chức năng, nhiệm vụ trong việc chỉ đạo, điều hành, triển khai và giám sát thực hiện
- Hoàn thiện khâu lập kế hoạch thực hiện Chương trình theo hướng các kế hoạch phải gần sát nhất với cuộc sống của các hộ nghèo, bên cạnh đó cần phải lên các kế hoạch ngân sách chi tiết và phủ hợp hơn với tình hình thực hiện kế hoạch trên địa bàn các huyện Mường Khương, Simacai, Bắc Hà
- Hoàn thiện việc ban hành hệ thống văn bản chỉ đạo và hướng dẫn cụ thể của chính quyền tỉnh theo hướng tập trung, chính xác và cụ thể tránh để xẩy ra tình trạng chờ văn bản hướng dẫn để thực thi các chính sách trong Chương trình
- Hoàn thiện tập huấn triển khai thực hiện Chương trình theo hướng tăng cường tập huấn cả về kiến thức chuyên môn và kỹ năng xử lý tình hướng cho đội ngũ cán bộ thực hiện Chương trình
Trang 9- Tiếp tục xử lý tốt các vấn đề liên quan đến đàm phán và giải quyết xung đột theo hướng hạn chế các xung đột xảy ra và nếu có xung đột thì phối hợp giải quyết sớm để không làm ảnh hưởng đến kế hoạch và tiến độ thực hiện Chương trình
- Hoàn thiện hệ thống thông tin phản phồi trên cơ sở phát huy tất cả những điểm mạnh trong quá trình tổ chức thực thi Chương trình giai đoạn trước đồng thời tích cực nghiên cứu tìm ra những phương pháp mới để phù hợp với tình hình thực tế
- Hoàn thiện công tác kiểm soát sự thực hiện Chương trình theo hướng vẫn tiếp tục
sử dụng những phương pháp truyền thống bên cạnh đó tiếp nhận thêm những giám sát đánh giá của người dân thông qua hệ thống thông tin phản hồi
Trọng tâm của chương 3 của luận văn là một số giải pháp hoàn thiện tổ chức thực thi Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững trên địa bàn tỉnh Lào Cai
- Nhóm giải pháp hoàn thiện chuẩn bị triển khai Chương trình
+ Hoàn thiện bộ máy tổ chức thực thi Chương trình
+ Hoàn thiện lập kế hoạch triển khai Chương trình
+ Hoàn thiện các văn bản hướng dẫn
+ Hoàn thiện tập huấn triển khai Chương trình
- Nhóm giải pháp hoàn thiện chỉ đạo thực hiện Chương trình
+ Hoàn thiện hoạt động tuyên truyền
+ Hoàn thiện tổ chức thực thi các kế hoạch Chương trình
+ Hoàn thiện vận hành ngân sách
+ Tăng cường phối hợp giữa các sở ban ngành có liên quan
+ Hoàn thiện công tác giải quyết xung đột
+ Xây dựng và hoàn thiện các hệ thống dịch vụ hỗ trợ
- Nhóm giải pháp hoàn thiện kiểm soát thực hiện Chương trình
+ Hoàn thiện xây dựng hệ thống thông tin phản hồi
+ Hoàn thiện giám sát đánh giá thực hiện Chương trình
Cuối cùng, tác giả đưa ra các kiến nghị, bao gồm:
- Kiến nghị với chính quyền tỉnh Lào Cai
- Kiến nghị với cơ quan quản lý nhà nước Trung ương