Đề tài đã nghiên cứu cơ sở lý luận về tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cư các vùng thiên tai của chính quyền cấp tỉnh, xây dựng được khung lý thuyết nghiên cứu về tổ chức thực [r]
Trang 1TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN
Nước ta có địa hình đa dạng với ¾ diện tích là đồi núi và chỉ ¼ diện tích là đồng bằng nhưng bị đồi núi ngăn cách thành nhiều khu vực, cùng với hiện tượng biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp nên hàng năm các vụ thiên tai lớn đã gây ra nhiều thiệt hại về người và tài sản Để thực hiện chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, Đảng và Nhà nước đã có nhiều chính sách thiết thực nhằm xóa đói, giảm nghèo và phát triển bền vững khu vực nông thôn, miền núi trong đó có chương trình bố trí dân cư theo Quyết định số
193 và 1776 của Thủ tướng chính phủ Lào Cai là tỉnh miền núi ở phía bắc của nước ta, là một tỉnh nghèo và thường xuyên bị ảnh hưởng bởi thiên tai Thực hiện chương trình bố trí dân cư, tỉnh Lào Cai đã đạt được những kết quả nhất định, nhiều hộ dân sống trong vùng thiên tai và có nguy cơ cao về thiên tai đã được sắp xếp chỗ ở, ổn định đời sống và sản xuất Tuy nhiên, trong thời gian qua việc tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cư còn nhiều hạn chế như: bộ máy tổ chức thực thi chính sách chưa đồng bộ, hệ thống văn bản hướng dẫn chưa có hệ thống và còn thiếu, sự phối hợp giữa các sở ban ngành cấp tỉnh cũng như giữa các cơ quan cấp tỉnh với các huyện chưa chặt chẽ Do đó tác giả đã lựa chọn đề tài nghiên cứu “Tổ chức thực thi Chương trình Bố trí dân cư trên địa bàn tỉnh Lào Cai”
Do chương trình bố trí dân cư theo Quyết định 193 và 1776 của Thủ tướng chính phủ có nhiều đối tượng khác nhau, gồm: các vùng thiên tai; đặc biệt khó khăn; biên giới, hải đảo; vùng di cư tự do đến đời sống quá khó khăn; và khu rừng đặc dụng Tuy nhiên,
do thời gian nghiên cứu có hạn nên đề tài tập trung nghiên cứu quá trình tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cư các vùng thiên tai của chính quyền tỉnh Lào Cai
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là: Xác định được khung nghiên cứu về tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cư các vùng thiên tai đến năm 2020 của chính quyền tỉnh; Phân tích và đánh giá được thực trạng tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cư các vùng thiên tai trên địa bàn tỉnh Lào Cai từ năm 2010 – 2015; và đề xuất được một số giải pháp hoàn thiện tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cư cấc vùng thiên tai trên địa bàn
Trang 2tỉnh Lào Cai
Phương pháp nghiên cứu của đề tài gồm hai phương pháp chính là thu thập tài liệu thứ cấp và phương pháp thống kê mô tả Cụ thể, thông qua nghiên cứu tài liệu, sách, giáo trình để xây dựng cơ sở lý luận về tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cư các vùng thiên tai; Thu thập tài liệu từ các báo cáo của cơ quan nhà nước liên quan đến chương trình bố trí dân cư các vùng thiên tai của tỉnh Lào Cai để qua đó tổng hợp, phân tích và đánh giá nhằm nêu bật thực trạng tổ chức thực thi chương trình tại tỉnh Lào Cai Từ thực trạng của chương trình, chỉ ra những điểm mạnh, điểm yếu và nguyên nhân những điểm yếu đó Trên cơ sở nguyên nhân điểm yếu, đề xuất một số giải pháp nhàm hoàn thiện tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cư các vùng thiên tai địa bàn tỉnh Lào Cai
Nội dung của luận văn ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn được trình bày theo 3 phần chính sau:
Thứ nhất: Cơ sở lý luận về tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cư các vùng
thiên tai của chính quyền tỉnh Tác giả tiến hành nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận về tổ chức thực thi chương trình theo 3 nội dung chính sau:
Một là, chương trình bố bố trí dân cư các vùng thiên tai của chính quyền tỉnh: tác giả trình bày các khái niệm gồm khái niệm về thiên tai, vùng thiên tai và khái niệm chương trình bố trí dân cư các vùng thiên tai cũng như nội dung cốt yếu của chương trình
bố trí dân cư các vùng thiên tai như mục tiêu của chương trình bố trí dân cư các vùng thiên tai; nguyên tắc thực hiện chương trình bố trí dân cư các vùng thiên tai; giải pháp thực hiện chương trình bố trí dân cư các vùng thiên tai (giải pháp về quy hoạch; về cơ chế, chính sách; phát triển sản xuất; giải pháp về vốn; và về tuyên truyền vận động)
Hai là, tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cư các vùng thiên tai: tác giả trình bày khái niệm và mục tiêu về tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cư các vùng thiên tai; mục tiêu và tiêu chí đánh giá chương trình Nêu khái quát quá trình tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cư các vùng thiên tai với ba giai đoạn chính gồm giai đoạn chuẩn
bị triển khai chương trình; giai đoạn chỉ đạo thực thi chương trình; và giai đoạn kiểm soát
sự thực hiện chương trình Trên cơ sở quá trình triển khai, tác giả trình bày các điều kiện
để tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cư các vùng thiên tai thành công đó là: phải có
Trang 3chương trình hợp lý được xây dựng xuất phát từ thực tiễn và nhu cầu bức thiết về ổn định dân cư các vùng thiên tai; phải có bộ máy hành chính đủ mạnh để triển khai chương trình; đặc biệt là sự quyết tâm của lãnh đạo tỉnh, sự phối hợp của các cơ quan ban ngành trong tỉnh; và phải tạo được niềm tin và sự ủng hộ của quần chúng nhân dân
Ba là, kinh nghiệm từ một số tỉnh trong thực hiện chương trình bố trí dân cư các vùng thiên tai: tác giả tổng hợp kinh nghiệm tổ chức thực thi chương trình của tỉnh Bắc Kạn, tỉnh Yên Bái và rút ra bài học kinh nghiệm cho tỉnh Lào Cai
Thứ hai: phân tích thực trạng tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cư các vùng
thiên tai trên địa bàn tỉnh Lào Cai Việc phân tích được trình bày theo 4 nội dung chính sau:
Một là, giới thiệu tỉnh Lào Cai và nhu cầu bố trí dân cư các vùng thiên tai của tỉnh Lào Cai: tác giả giới thiệu khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh Lào Cai, đặc điểm dân cư trong các vùng thiên tai tại tỉnh Lào Cai, và nhu cầu bố trí dân cư trong các vùng thiên tai tại tỉnh Lào Cai
Hai là, chương trình bố trí dân cư các vùng thiên tai được thực hiện tại tỉnh Lào Cai: tác giả giới thiệu mục tiêu của chương trình, phạm vi của chương trình, đối tượng của chương trình và giải pháp thực hiện chương trình bố trí dân cự các vùng thiên tai trên địa bàn tỉnh Lào Cai
Ba là, thực trạng tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cư các vùng thiên tai trên địa bàn tỉnh Lào Cai: trên cơ sở khung lý thuyết về quá trình tổ chức thực thi chương trình được mô tả trong phần 1, tác giả đã đi sâu nghiên cứu và tổng hợp các kết quả của quá trình tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cư các vùng thiên tai của tỉnh Lào Cai giai đoạn 2010 – 2015 theo ba giai đoạn về thực trạng chuẩn bị triển khai chương trình, thực trạng chỉ đạo thực thi chương trình, và thực trạng kiểm soát sự thực hiện chương trình
Bốn là, đánh giá tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cư các vùng thiên tai trên địa bàn tỉnh Lào Cai Trên cơ sở kết quả triển khai chương trình tại tỉnh Lào Cai, tác giả đánh giá quá trình tổ chức thực thi chương trình theo 4 tiêu chí gồm: về tính phù hợp của chương trình, tác giả đã chỉ ra những đặc điểm của dân cư sống trong vùng thiên tai và để
ổn định đời sống và tiến tới phát triển các hộ dân trong vùng thiên tai thì bên cạnh những
Trang 4giải pháp mang tính chất tạm thời như tăng cường năng lực ứng phó với thiên tai thì biện pháp lâu dài là cần di dời các hộ trong vùng thiên tai nguy nhiểm đến nơi ở mới an toàn hơn; về hiệu lực của chương trình, tác giả đã so sánh kết quả thực hiện với kế hoạch đề ra trên 2 khía cạnh là về số hộ bố trí sắp xếp và kinh phí bố trí cho chương trình; về tính công bằng của chương trình, tác giả đã xem xét lại quy trình lựa chọn và sắp xếp thứ tự
ưu tiên hộ cần bố trí ổn định trước tại tỉnh Lào Cai và đánh giá việc thực hiện tỉnh Lào Cai đã đảm bảo tính công bằng Bên cạnh đó, tác giả cũng đã đánh giá tính bền vững của chương trình thông qua việc xem xét tập quán sinh hoạt, canh tác, phong tục tập quán của các đối tượng bố trí ổn định với hạn mức giao đất ở, đất sản xuất và cơ sở hạ tầng để chỉ
ra những yếu tố làm cho chương trình thiếu bền vững Thông qua đánh giá sự thực hiện chương trình, tác giả chỉ ra điểm mạnh, điểm yếu và những nguyên nhân của những điểm yếu
Thứ ba: giải páp hoàn thiện tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cư các vùng
thiên tai trên địa bàn tỉnh Lào Cai Trên cơ sở phương hướng hoàn thiện tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cư các vùng thiên tai trên địa bàn tỉnh Lào Cai đến năm 2020 và định hướng đến năm 2025, tác giả đã đề xuất các nhóm giải pháp căn bản nhằm hoàn thiện tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cư của tỉnh Lào Cai như sau:
Một là, hoàn thiện chuẩn bị tổ chức thực thi chương trình: tác giả đề xuất các giải pháp hoàn thiện bộ máy tổ chức thực thi chương trình Cụ thể, đề xuất thành lập ban chỉ đạo chương trình ở cấp tỉnh và ban quản lý chương trình ở cấp huyện với thành viên là đại diện là các sở, ban ngành có liên quan với nhiệm vụ rõ ràng nhằm tăng cường sự phối hợp giữa các đơn vị trong tổ chức thực thi chương trình Về lập kế hoạch triển khai chương trình, đây là khâu quan trọng có tác động trực tiếp đến kết quả tổ chức thực thi chương trình nên cần phải bám sát quy hoạch tổng thể, căn cứ nguồn lực của trung ương
và của tỉnh để sắp xếp thứ tự ưu tiên các dự án cấp bách cần đầu tư và đặc biệt cần đảm bảo sự tham gia của các bên liên quan trong việc xây dựng dự án đầu tư và tăng cường phân cấp, phân quyền cho cấp huyện trong việc lập các dự án Đối với các văn bản hướng dẫn, tác giả đề xuất cần xây dựng các tài liệu hướng dẫn nhằm cụ thể hóa chủ trương, chính sách và các quy định của nhà nước, cho đối tượng sử dụng cụ thể theo các chủ đề
Trang 5chính như sổ tay hướng dẫn quy trình lập, thẩm định và phê duyệt dự án/phương án ổn định dân cư; sổ tay hướng dẫn quản lý tài chính; sổ tay hướng dẫn quy trình bố trí dân cư;
và sổ tay tuyên truyền và vận động Về công tác tập huấn, trên cơ sở các tài liệu hướng dẫn đã xây dựng cần tổ chức tập huấn riêng cho các đối tượng tham gia tổ chức thực thi chương trình tương ứng với nội dung và nhiệm vụ được phân công
Hai là, hoàn thiện chỉ đạo thực thi chương trình: tác giả đề xuất các giải pháp liên quan đến các nội dung như: về truyền thông cần đổi mới về hình thức và nội dung tuyên truyền phù hợp với trình độ dân trí và phong tục tập quán của đồng bào; cần xây dựng cơ chế phối hợp và cung cấp thông tin giữa đài phát thanh và truyền hình các cấp với các cơ quan chịu trách nhiệm thực hiện bố trí dân cư cũng như sự xây dựng cơ chế phối hợp giữa cơ quan thực hiện với các tổ chức đoàn thể tại địa phương và lồng ghép các hoạt động truyền thông về chương trình với các hoạt động của các tổ chức quần chúng Về công tác tư vấn, cần xây dựng bộ phận tư vấn và giải quyết thắc mắc, khiếu nại ở các cấp với quy trình và nhiệm vụ rõ ràng Đối với triển khai các dự án, từ khi xây dựng dự án đến khi đưa các hộ dân đến cần phải đảm bảo sự tham gia của các bên có liên quan đặc biệt là sự tham gia của người dân trong lựa chọn điểm bố trí dân cư, xây dựng các hạng mục dự án cũng như vận hành và bảo dưỡng cơ sở hạ tầng Về vận hành nguồn ngân sách, đối với nguồn vốn do Trung ương hỗ trợ cần phân công cán bộ đầu mối ở tỉnh để phối hợp chặt chẽ với cán bộ đầu mối ở Bộ để có đủ thông tin giúp việc xây dựng dự án phù hợp khả năng phân bổ vốn của các Bộ và căn cứ khả năng vốn của các Bộ để tập trung đầu tư các dự án cấp bách trước; đối với nguồn vốn do tỉnh bố trí cần thông qua ban chỉ đạo các sở, ngành cung cấp thông tin về khả năng vốn cũng như tính cấp bách của dự
án để thống nhất lựa chọn các dự án ưu tiên để đưa vào kế hoạch ngân sách Bên cạnh đó cần lồng ghép tối đa các chương trình dự án đang triển khai trên địa bàn với chương trình
bố trí dân cư Đối với công tác phối hợp giữa các sở, ban ngành, cần phải có cán bộ đầu mối của các cơ quan liên quan trực tiếp theo dõi và tham mưu cho lãnh đạo đơn vị về chương trình; cần tăng cường sự phối hợp cũng như xây dựng cơ chế cung cấp thông tin
về chương trình giữa các cán bộ đầu mối Về hệ thống cung cấp dịch vụ cần xây dựng năng lực và trao quyền cho cộng đồng trong vận hành và bảo dưỡng các công trình
Trang 6Ba là, hoàn thiện kiểm soát thực hiện chương trình: tác giả đưa ra các giải pháp hoàn thiện, cụ thể gồm: về hệ thống thông tin phản hồi cần có cơ chế cung cấp và phản hồi thông tin của người dân bên cạnh cơ chế báo cáo của các đơn vị thực hiện Đối với đánh giá thực hiện chương trình, định kỳ khoảng 5 năm cần có đánh giá độc lập, khách quan về về hiệu quả và tác động của chương trình đến phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Đối với điều chỉnh và đổi mới chương trình, trên cơ sở thực trạng triển khai trên địa bàn tỉnh Lào Cai cần kiến nghị với Chính phủ và các Bộ điều chỉnh theo hướng tăng mức hỗ trợ trực tiếp hộ gia định; tăng hạn mức giao đất và điều chỉnh kế hoạch giao vốn
Ngoài việc đề xuát các giải pháp, tác giả đã mạnh dạn nêu một số kiến nghị đối với UBND tỉnh Lào Cai và Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việc thực hiện đồng bộ các giải pháp nêu trên sẽ là những nhân tố quyết định sự thành công của quá trình tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cự trên địa bàn tỉnh Lào Cai đến năm 2020
và định hướng đến năm 2025
Bố trí dân cư các vùng thiên tai tại tỉnh Lào Cai là một nhiệm vụ quan trọng nhằm khai thác tiềm năng, phát triển kinh tế - xã hội, hạn chế thấp nhất thiệt hại do thiên tai gây
ra và qua đó cải thiện đời sống cả về vật chất và tinh thần cho đồng bào các dân tộc, góp phần xóa đói giảm nghèo một cách bền vững và xây dựng nông thôn mới Lào Cai là tỉnh miền núi, với địa hình hiểm trở và là một trong những tỉnh hàng năm bị ảnh hưởng nặng bởi thiên tai Vì vậy, việc nghiên cứ tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cư các vùng thiên tai trên địa bàn tỉnh Lào Cai làm một việc làm cần thiết Thông qua chương trình đã
có nhiều hộ sống trong vùng thiên tai nguy hiểm được ổn định đời sống và phát triển sản xuất
Đề tài đã nghiên cứu cơ sở lý luận về tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cư các vùng thiên tai của chính quyền cấp tỉnh, xây dựng được khung lý thuyết nghiên cứu
về tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cư, trên cơ sở các tài liệu thứ cấp đã thu thập gồm số liệu thống kê, quy hoạch, kế hoạch bố trí dân cư và các báo cáo có liên quan, tác giả đã phân tích đánh giá được thực trạng quá trình tổ chức thực thi chương trình tại tỉnh Lào Cai, đánh giá được kết quả thực hiện chương trình bố trí dân cư các vùng thiên tai, từ
đó chỉ ra những điểm mạnh cũng như những điểm yếu và nguyên nhân những điểm yếu
Trang 7đó Việc xác định rõ nguyên nhân của những điểm yếu có ý nghĩa quan trọng giúp tác giả
đề xuất được các giải pháp để hoàn thiện tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cư các vùng thiên tai trên địa bàn tỉnh Lào Cai Tác giả đã đề xuất được ba nhóm giải pháp về chuẩn bị tổ chức thực thi chương trình, về chỉ đạo thực thi chương trình và kiểm soát sự thực hiện chương trình bố trí dân cư các vùng thiên tai trên địa bàn tỉnh Lào Cai Bên cạnh đó, tác giả còn đưa ra những kiến nghị đối với UBND tỉnh Lào Cai và Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn nhằm đảm bảo việc thực hiện các giải pháp thực thi chương trình tại tỉnh
Bên cạnh những đóng góp nêu trên, đề tài vẫn còn một số hạn chế đó là: các số liệu dử dụng chỉ dựa trên nguồn số liệu thứ cấp liên quan mà chưa tiến hành những điều tra khảo sát cơ bản từ thực tế theo các giai đoạn của tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cư, chưa thu thập ý kiến đánh giá khách quan về chương trình từ các đối tượng thụ hưởng chương trình Hạn chế này có thể xem là hướng nghiên cứu tiếp theo một cách toàn diện, trên quy mô lớn về tổ chức thực thi chương trình bố trí dân cư