Giáo án chủ đề sinh học 12, các quy luật di truyền của menden

Đây là giáo án chủ đề tích hợp môn Sinh học 12 . Giáo án được soạn theo công văn 5512 mới nhất tháng 12 năm 2020 của Bộ giáo dục đảm bảo phát triển phẩm chất và năng lực học sinh., Giáo án soạn theo 5 bước mới nhất. Từng bước được soạn chi tiết cụ thể: Hoạt động khởi động, hoạt động hình thành kiến thức, hoạt động luyện tập, hoạt động mở rộng, hoạt động tìm tòi mở rộng... Đề kiểm tra đánh giá chủ đề có ma trận theo yêu cầu mới nhất của Bộ giáo dục cho năm học 2020 2021

CHỦ ĐỀ 3 CÁC QUY LUẬT DI TRUYỀN CỦA MENĐEN

Thời gian thực hiện: 2 tiết

Chủ đề gồm các nội dung sau:

- Quy luật phân li: Phương pháp nghiên cứu di truyền học của Menđen , nội dung học thuyết , Cơ sở tế bào học

- Quy luật phân li độc lập gồm: Thí nghiệm lai 2 tính trạng , cở sở tế bào học , ý nghĩa của quy luật Menđen

I Mục tiêu chủ đề:

1 Kiến thức:

Sau khi học xong chuyên đề này học sinh phải:

- Nêu được thí nghiệm và cách giải thích thí nghiệm của Menden Nêu được nội dung của quy luật phân li

- Trình bày được cơ sở tế bào học của quy luật phân li

- Nêu được thí nghiệm lai hai tính trạng của Menđen

- Giải thích được tại sao Menđen suy ra được quy luật các cặp alen phân li độc lập nhau trong quá trình hình thành giao tử

- Nêu nội dung của quy luật phân ly độc lập

- Giải thích được cơ sở tế bào học của quy luật phân li độc lập

- Biết cách suy luận ra kiểu gen của sinh vật dựa trên kết quả phân li kiểu hình của các phép lai

- Nêu được công thức tổng quát về tỉ lệ phân li giao tử, tỉ lệ kiểu gen, kiểu hình trong các phép lai

- Vận dụng kiến thức giải được các bài tập về cơ chế di truyền và biến dị,tính quy luật của hiện tượng di truyền

- Làm được các dạng bài tập

2 Kỹ năng:

- Rèn luyện kỹ năng quan sát và phân tích kênh hình để từ đó thu nhận thông tin

- Biết vận dụng công thức tổ hợp để giải thích tính đa dạng của sinh giới

- Phát triển được kỹ năng phân tích kết quả thí nghiệm

- Phát triển được kỹ năng vận dụng lý thuyết vào thực tiễn sản xuất và đời sống

- Rèn luyện kĩ năng thực hành, kĩ năng làm việc theo nhóm và làm việc độc lập Tư duy phân tích và tổng hợp

3.Phẩm chát

- Có ý thức vận dụng kiến thức về quy luật phân li vào thực tiễn sản xuất

- Nhận thức được sự xuất hiện các biến dị tổ hợp tạo nguồn nguyên liệu cho tiến hóa

và chọn giống, tạo đa dạng loài, có ý thức bảo vệ biến dị phát sinh, bảo tồn đa dạng sinh học

4.Định hướng các năng lực được hình thành và phát triển

* Năng lực chung

HS xác định được mục tiêu học tập chủ đề là gì HS đặt ra được nhiều câu hỏi về chủ

đề học tập

Năng lực thể hiện sự tự tin khi trình bày ý kiến trước nhóm, tổ, lớp

Năng lực trình bày suy nghĩ/ý tưởng; hợp tác; quản lí thời gian và đảm nhận trách nhiệm, trong hoạt động nhóm Năng lực tìm kiếm và xử lí thông tin Xác định đúng quyền và nghĩa vụ học tập chủ đề

Quản lí bản thân: Nhận thức được các yếu tố tác động đến bản thân: tác động đến quá trình học tập như bạn bè phương tiện học tập, thầy cô…

Quản lí nhóm: Lắng nghe và phản hồi tích cực, tạo hứng khởi học tập

* Năng lực chuyên biệt

ST

T

Tên năng

1

Năng lực

phát hiện

và giải

quyết vấn

đề

Quan sát các tranh ảnh, sơ đồ về các quy luật của Menđen và các quy luật di truyền bổ sung cho Menđen

2

Năng lực

thu nhận

và xử lý

thông tin

Hình thành kỹ năng phân tích, khái quát và tổng hợp Phân tích các nội dung liên quan đến các quy luật của Menđen và các quy luật di truyền bổ sung cho Menđen; ý nghĩa của các quy luật đó

3

Năng lực

nghiên

cứu khoa

học

Các kĩ năng khoa học:

Quan sát các đối tượng sinh học; Tính toán; Xử lí và trình bày các số liệu, lập các bảng biểu, biểu đồ, sơ đồ, ảnh chụp Đưa ra các tiên đoán; Hình thành nên các giả thuyết khoa học

4 Năng lực tính toán Tính toán các dạng bài tập về các quy luật của Menđenvà cácquy luật di truyền bổ sung cho Menđen.

5 Năng lực ngôn ngữ Phát triển ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết thông qua trình bày, tranh luận, thảo luận.

lựcgiao

Hình thành các nhóm học tập, phân công các nội dung trong chuyên đề, trình bày các kết quả tìm hiểu của mỗi nhóm

tiếp hợp

tác

II/ Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

1.Chuẩn bị của giáo viên

- Phim( ảnh động) về lai một tính và cơ sở tế bào học của quy luật phân li

- Ảnh về cơ sở tế bào học của quy luật phân li độc lập

- Phiếu học tập+ đáp án

- Máy chiếu, máy vi tính

- Giáo án, sách giáo khoa và các tài liệu tham khảo

2.Chuẩn bị của học sinh

- Xem lại các bài học về quy luật Menđen Sinh học lớp 9 và đọc trước các bài trong SGK sinh 12 thuộc chuyên đề( bài: 8,9 SGK sinh 12 cơ bản)

- Bản trong/ giấy rôki/ bảng phụ, bút phớt

- Xem lại kiến thức đã học trong chương I

- Học bài cũ và đọc bài mới trước khi tới lớp

III Tiến trình dạy học

A HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG:

-Thế nào là tính trạng, kiểu gen, kiểu hình, gen đồng hợp, dị hợp, dòng thuần …

- Menden có phương pháp nghiên cứu độc đáo hơn những người đi trước như thế nào

- Gen và NST có mối quan hệ như thế nào? Vì sao con sinh ra có thể mang đặc điểm của bố, hoặc mẹ hoặc khác bố mẹ

* Mục tiêu chủ đề hoạt động:

Giúp học sinh nhận biết được nội dung kiến thức cần đạt được ở chuyên đề này

* Nội dung, phương thức tổ chức hoạt động học tập của học sinh:

Giáo viên vấn đáp tái hiện 1 số kiến thức cơ bản về các quy luật di truyền ở sinh học lớp 9

Giáo viên nêu khái quát các nội dung cần đạt của chuyên đề

+ Hình thức tổ chức hoạt động; Hoạt động cá nhân

+ Phương tiện dạy học: Sơ đồ liệt kê

*Dự kiến sản phẩm, đánh giá kết quả hoạt động:

Học sinh nắm lại các kiến thức cơ bản nhất về các quy luật di truyền đã học ở sinh học lớp 9

B HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC:

*Mục tiêu chủ đề:

-Học sinh nắm được phương pháp nghiên cứu di truyền học của Menđen

- HS nêu được nội dung quy luật phân li

- HS hiểu được lai phân tích

-HS nêu được thí nghiệm của phép lai hai tính trạng

- HS Trình bày được cơ sở tế bào học của quy luật phân li độc lập của Menđen

* Nội dung, phương thức tổ chức hoạt động học tập của học sinh:

Giáo viên nêu khái quát các nội dung cần đạt của chuyên đề

+ Hình thức tổ chức hoạt động; Hoạt động cá nhân

+ Phương tiện dạy học: Sơ đồ liệt kê

*Dự kiến sản phẩm, đánh giá kết quả hoạt động:

HS trình bày được cơ sở tế bào của quy luật phân li, viết được SĐL của phép lai 1 tính trạng

HS nêu được thí nghiệm của phép lai hai tính trạng

HS Trình bày được cơ sở tế bào học của quy luật phân li độc lập của Menđen

HS nêu được ý nghĩa của các quy luật phân li

Hoạt động 1 Tìm hiểu đối tượng và phương pháp nghiên cứu của Menđen

1 Mục tiêu chủ đề

- Nêu được phương pháp nghiên cứu di truyền độc đáo của Men đen

- Viết được sơ đồ lai và giải thích được kết quả phép lai một cặp tính trạng của Menđen

2 Nội dung:

- Đối tượng và phương pháp nghiên cứu di truyền của MENĐEN

- Kỹ thuật công não, khăn trải bàn, kĩ thuật phòng tranh

3 Tiến trình hoạt động

B1: GV: Chia lớp làm 4 nhóm giao mỗi nhóm 1 bảng phụ, phấn GV yêu cầu:

HS: Nêu phương pháp nghiên cứu di truyền của Menden?

B2: HS thực hiện nhiệm vụ GV quan sát học sinh làm việc, hỗ trợ, tư vấn

HS: - Báo cáo kết quả, thảo luận, phản biện

- Các nhóm thảo luận chuẩn bị phương án phản biện

GV: Quan sát, hỗ trợ, tư vấn cho học sinh

B3: Nhận xét, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ (Hình thức thuyết trình, phát

vấn, kỹ thuật phòng tranh)

GV: Cho HS xem Phim( ảnh động) về lai một tính

Yêu cầu học sinh đọc SGK mục I, kết hợp kiến thức đã học ở lớp 9, để hoàn thiện những nội dung sau :

H: Hãy nêu những đặc điểm trong phương pháp nghiên cứu di truyền của Menđen H: Từ kết quả thí nghiệm có nhận xét gì về đặc điểm biểu hiện tính trạng ở F1? Về

sự biểu hiện tính trạng của bố mẹ ở F1 và F2?

H: Dựa vào đâu Menđen kết luận được tỉ lệ kiểu hình 3:1 ở F2 tương ứng với tỉ lệ kiểu gen 1:2:1?

HS đọc SGK và tái hiện kiến thức thảo luận nhóm -> đại diện nhóm trinh bày

GV chỉnh sửa và giải thích ( nếu cần) và tóm tắt lại để học sinh ghi bài

4 Dự kiến sản phẩm:

I Phương pháp nghiên cứu di truyền học của Menđen

* Đối tượng: đậu Hà Lan

1 Thí nghiệm:

Thí nghiệm: lai thuận, nghịch

Pt/c: ♂(♀) Hoa đỏ x ♀ (♂) Hoa trắng

F1: 100% hoa đỏ

F2: 705 hoa đỏ : 224 hoa trắng ¿ 3 : 1

2 Giải thích thí nghiệm của MĐ:Mỗi tính trạng do 1 cặp nhân tố di truyền qui định.

Sự phân li và tổ hợp của các nhân tố di truyền đã chi phối sự di truyền và biểu hiện của cặp tính trạng tương phản qua các thế hệ

3 Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp phân tích di truyền cơ thể lai.

- Tạo các dòng thuần chủng

- Lai các dòng thuần chủng khác nhau bởi 1 hoặc 2 tính trạng rồi phân tích kết quả ở F1, F2, F3

- Sử dụng toán xác suất để phân tích kết quả lai, đưa ra giả thuyết phân tích kết  quả

- Tiến hành thí nghiệm chứng minh cho giả thuyết

Hoạt động 2 Hình thành học thuyết khoa học

1.Mục tiêu chủ đề: HS nắm được học thuyết khoa học của Menđen và trình bày

được quy luật phân li

2.Nội dung:

- Học thuyết khoa học cuả Menđen

- Kĩ thuật khăn trải bàn

3 Tiến trình hoạt động:

B1: phân biệt cho HS từ phân tính ( dùng trước đây) với từ phân li

B2: Yêu cầu HS độc lập nghiên cứu mục II SGK tr34, 35 + Bảng 8 SGK -> Trình bày

được giả thuyết

B3: Giải thích kết quả:

Mendel dùng giả thuyết "giao tử thuần khiết":

- "nhân tố di truyền" xác định tính trạng: mỗi tính trạng do 1 cặp "nhân tố di truyền" quy định, mỗi cặp có 2 "thành viên", 1 có nguồn gốc từ bố, 1 từ mẹ "Thành viên" trội xác định tính trạng trội, "thành viên" lặn xác định tính trạng lặn

- Các "nhân tố di truyền" tồn tại độc lập không hòa lẫn vào nhau trong tế bào

- Khi hình thành giao tử: từng "thành viên" của cặp "nhân tố di truyền" phân li nhau nên mỗi giao tử chỉ nhận 1 "thành viên" => được gọi là "Giao tử thuần khiết"

- Khi thụ tinh: các giao tử kết hợp ngẫu nhiên, cặp "nhân tố di truyền" được phục hồi, tính trạng được biểu hiện

Từ giả thuyết suy ra:

- F1 chứa cặp "nhân tố di truyền" gồm 1 "thành viên" trội, 1 "thành viên" lặn (Aa) có nguồn gốc 1 từ bố, 1 từ mẹ, tồn tại độc lập không hòa lẫn vào nhau

- Khi hình thành giao tử: cặp "nhân tố di truyền" Aa phân li, tạo 2 loại giao tử tỉ lệ bằng nhau: 50%A : 50%a

- khi thụ tinh: các giao tử kết hợp ngẫu nhiên, tổ hợp lại cặp "nhân tố di truyền" (F2) với xác suất: AA=0,25, Aa=0,5, aa=0,25

Kết quả: F2 có "nhân tố di truyền" phân li theo tỉ lệ 1:2:1, có tính trạng phân li theo tỉ

lệ 3:1

4 Dự kiến sản phẩm:

II.hình thành học thuyết khoa học:

1 Giả thuyết khoa học:

a Nội dung giả thuyết

- Mỗi tính trạng đều do một cặp nhân tố di truyền quy định (cặp alen, cặp gen) Trong

tế bào nhân tố di truyền không hòa trộn vào nhau

- Bố (mẹ) chỉ truyền cho con (qua giao tử) 1 trong 2 thành viên của cặp nhân tố di truyền

- Khi thụ tinh, các giao tử kết hợp với nhau một cách ngẫu nhiên tạo nên các hợp tử

b Kiểm tra giả thuyết

- Nội dung giả thuyết được kiểm tra bằng phép lai phân tích (lai kiểm nghiệm) Kết quả cho tỉ lệ kiểu hình xấp xỉ 1:1 như dự đoán của Međen: Phép lai phân tích là phép lai giữa cá thể mang tính trạng trội cần xác định kiểu gen với cá thể mang tính trạng

lặn Nếu kết quả của phép lai là đồng tính thì cá thể mang tính trạng trội có kiểu gen đồng hợp, còn kết quả phép lai là phân tính thì cá thể đó có kiểu gen dị hợp

2 Nội dung quy luật: 

Mỗi tính trạng được quy định bởi 1 cặp alen Một có nguồn gốc từ bố, một có nguồn gốc từ mẹ

- Các alen của bố, mẹ tồn tại trong tế bào của cơ thể con một cách riêng rẽ, không hòa trộn vào nhau

- Khi hình thành giao tử, các thành viên của cặp alen phân li đồng đều về các giao tử, nên 50% số giao tử chứa alen này và 50% số giao tử chứa alen kia

GV chốt kiến thức: Trong quá trình phát sinh giao tử, mỗi nhân tố di truyền trong

cặp nhân tố di truyền phân ly về một giao tử và giữ nguyên bản chất như ở cơ thể thuần chủng P (giao từ thuần khiết)

Bản chất: Là sự phân li đồng đều của các nhân tố di truyền (gen) trong quá trình Giảm phân tạo giao tử và sự tổ hợp lại của chúng trong quá trình thụ tinh

Ý nghĩa phương pháp:

- giúp khám phá ra 3 quy luật cơ bản của di truyền học, làm cơ sở cho ngành di

truyền học hiện đại

- ý nghĩa thực tiễn trong chọn giống theo dòng thuần & lai tạo giống mới

Hoạt động 3 Cơ sở TBH của quy luật phân li

1.Mục tiêu chủ đề: HS giải thích được cơ sở tế bào học của QLPL và rút ra được các

điều kiện nghiệm đúng và ý nghĩa

2.Nội dung: Phần III Cơ sở tế bào học của Menđen

Phương pháp: hoạt động nhóm

3 Tiến trình hoạt động:

B1: Yêu cầu HS hoạt động nhóm nghiên cứu hình ảnh

B2: Thảo luận nhóm

B3: Trình bày được cơ sở TBH

4 Dự kiến sản phẩm:

III Cơ sở tế bào học:

Trong tế bào sinh dưỡng, các gen và các NST luôn tồn tại thành từng cặp, các gen nằm trên các NST

- Khi giảm phân tạo giao tử, các NST tương đồng phân li đồng đều về  giao tử, kéo theo sự phân li đồng đều của các alen trên nó

*  Điều kiện nghiệm đúng của quy luật phân li :

    + Các cặp bố mẹ đem lai phải thuần chủng

    + 1 gen quy định 1 tính trạng Số lượng cá thể con lai phải lớn

    + Tính trạng trội phải trội hoàn toàn

    + Quá trình giảm phân diễn ra bình thường

*Ý nghĩa:

- xác định tính trội, lặn -> tập trung gen trội quý vào 1 kiểu gen -> Mục tiêu chủ đề chọn giống

- giải thích tác hại giao phối gần

- kiểm tra độ thuần chủng bằng phép lai phân tích

Hoạt động 4 Luyện tập: 2 bài

1.Mục tiêu chủ đề: Từ P -> Xác định được F1; F2 và tỉ lệ KH ở F2

2.Nội dung: Biết cách viết kiểu gen; xác định giao tử; tỉ lệ giao tử; KG và KH

hoạt động nhóm

3 Tiến trình hoạt động:

B1: GV Đưa ra 3 sơ đồ lai

B2: YC HS xác định F2 và tỉ lệ KH ở F2 hoặc lập sơ đồ lai cho 3 phép lai

B3: HS thảo luận nhóm và hoàn thành các sơ đồ lai

4 Dự kiến sản phẩm:

Hoạt động 5 Tìm tòi

1.Mục tiêu chủ đề: Xác định được KG; Phân biệt KG đồng hợp và dị hợp

2 Nội dung: Nhận biết được Cặp NST tương đồng; KG; KH; KG đồng hợp, dị hợp

Hoạt động nhóm

3.Tiến trình hoạt động:

Bước 1: GV Yêu cầu HS quan sát lên Máy chiếu

Bước 2 HS xác định alen (gen); Kiểu gen; kiểu hình; ĐH; DH

Bước 3 Thảo luận nhóm và có thể viết được HS xác định alen (gen); Kiểu gen; kiểu

hình; ĐH; DH

Hoạt động 6 IV Quy luật Phân li độc lập

1.Mục tiêu chủ đề:

- HS nắm được nội dung thí nghiệm lai một cặp tính trạng và giải thích bằng cơ sở tế bào học

- Viết được sơ đồ lai và giải thích kết quả Giải thích được cơ sở TBH

- Từ kết quả lập được bảng công thức tổng quát

2 Nội dung: Quy luật PLĐL của Menđen

Khám phá

3 Tiến trình hoạt động:

Bước 1 GV kẻ bảng làm 2 cột Cột 1 Tìm hiểu nội dung quy luật PLĐL của

Menđen

Bước 2 Hướng dẫn HS tìm hiểu và hình thành kiến thức về QLPLĐL của Menđen Bước 3 HS hoạt động độc lập để tìm hiểu và lĩnh hội kiến thức theo hướng dẫn của

GV

4 Dự kiến sản phẩm:

Tìm hiểu nội dung qui luật phân li độc lập của

Menđen

GV: Yêu cầu HS tóm tắt nội dung thí nghiệm

của Menđen trong SGK trang 38

Từ tỉ lệ kiểu hình thu được của mỗi cặp tính

trạng ở F2 cho phép chúng ta rút ra kết luận gì?

HS: Nghiên cứu thông tin SGK mục I trang 38,

phân tích kết quả TN để trả lời câu hỏi

GV:  Như vậy kết quả TN của Men đen cho

thấy điều gì? Hay nói khác đi nội dung qui luật

phân li độc lập của Men đen là gì?

HS: Đọc nội dung qui luật SGK trang 38.

Các cặp alen quy định các tính trạng khác nhau

nằm trên các cặp NST tương đồng khác nhau thì

phân li độc lập và tổ hợp tự do (ngẫu nhiên)

trong quá trình hình thành giao tử

GV:  Hãy viết sơ đồ lai cho thí nghiệm lai 2

tính trạng của Men Đen

Gv hướng dẫn học sinh cách viết bằng cách tách

từng cặp tính trạng

GV:Trong những điều kiện nào thì thí nghiệm

của Menđen cho kết quả nghiệm đúng?

GV: Yêu cầu HS quan sát hình ảnh cơ sở

TBH của quy luật PLĐL

Phân tích để HS nắm được:

+ Sự phân li cặp NST xảy ra với xác xuất như

nhau  → 4 loại giao tử với tỉ lệ ngang

I.Thí nghiệm lai hai cặp tính trạng

1 Thí nghiệm

Lai 2 thứ đậu Hà lan thuần chủng

Pt/c : hạt vàng, trơn x hạt lục , nhăn

F1 : 100% hạt vàng , trơn Cho 15 cây F1 tự thụ phấn hoặc giao phấn

F2: 315 vàng , trơn

101 vàng, nhăn

108 lục , trơn

32 lục , nhăn

2.Giải thích:

A quy định hạt vàng; a quy định hạt xanh

B quy định hạt trơn; b quy định hạt nhăn

 Ptc hạt vàng, trơn có kiểu gen AABB

Ptc hạt, xanh nhăn có kiểu gen aabb

-Viết sơ đồ lai đến F2 ta thu được

tỷ lệ phân ly kiểu hình là: 9/16 vàng, trơn ( AB );3/16 vàng, nhăn (Abb);3/16 xanh, trơn (aaB);1/16 xanh, nhăn( aabb)

3 Nội dung:

Các cặp nhân tố di truyền (cặp alen-cặp gen) quy định các tính trạng khác nhau PLĐL trong quá trình hình thành giao tử

* Điều kiện nghiệm đúng:

- Số lượng cá thể ở các thế hệ lai phải đủ lớn để số liệu thống kê