Qua những nội dung được trình bày tại chương này, người đọc sẽ có được những kiến thức cơ bản về BHXH, về công tác chi trả các chế độ BHXH trước khi phân tích thực trạng công tác chi t[r]
Trang 1TÓM TẮT LUẬN VĂN
“Từ khi thực hiện công cuộc đổi mới đất nước đến nay, nền kinh tế nước ta đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng Cùng với sự phát triển kinh tế là sự lớn mạnh không ngừng của hệ thống an sinh xã hội, đặc biệt là chính sách Bảo hiểm xã hội góp phần tích cực vào việc ổn định xã hội, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh
Nội dung hoạt động của BHXH gồm rất nhiều phần việc, mỗi phần có nhiệm vụ, chức năng riêng Trong đó, việc chi trả các chế độ BHXH là phức tạp và quan trọng nhất, quyết định đến nhận thức của xã hội về BHXH Đồng thời là công việc cuối cùng để hoàn thành nhiệm vụ của BHXH Thực hiện tốt công tác chi trả mới có thể đảm bảo được đời sống vật chất và tinh thần của người lao động, đảm bảo được quyền lợi của họ từ đó mới phát huy được hết vai trò của chính sách BHXH đồng thời đảm bảo cho nguồn NSNN được an toàn, không bị thất thoát, đồng thời đảm bảo cho nguồn quỹ BHXH đủ sức thực hiện chức năng của mình Công tác chi trả các chế độ BHXH phản ánh chất lượng của dịch vụ BHXH và trong một chừng mực nào đó nó còn thể hiện tính ưu việt của chế độ
xã hội.”
Tuy nhiên, thực tế hoạt động của ngành BHXH nói chung và cơ quan BHXH Tỉnh Nghệ An nói riêng bên cạnh các kết quả đạt được đã bộc lộ nhiều thiếu sót, bất cập trong công tác chi trả BHXH Để góp phần khắc phục tình trạng trên cần phải có những giải pháp cụ thể, thiết thực trong công tác chi trả trợ cấp BHXH
Chính vì vậy, tôi lựa chọn đề tài: “Thực trạng chi trả trợ cấp Bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Nghệ An” để nghiên cứu
Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu: phương pháp lập bảng thống kê, phương pháp phân tích, phương pháp so sánh, nguồn số liệu thứ cấp từ các báo cáo của
cơ quan BHXH tỉnh Nghệ An Nguồn số liệu này được trích dẫn trực tiếp trong luận văn
và được chú thích ở phần tài liệu tham khảo
Trang 2Kết quả đạt được, điểm mới của luận văn:
Trên phương diện lý luận: Luận văn đã hệ thống hóa, làm rõ thêm một số vấn đề
lý luận về công tác chi trả trợ cấp BHXH bắt buộc như: nguyên tắc chi BHXH, quy trình chi trả, nội dung quản lý chi BHXH, các nhân tố ảnh hưởng, chỉ tiêu đánh giá công tác chi trả trợ cấp BHXH
Trên phương diện thực tiễn: Luận văn đã phân tích được những kết quả đạt được, những điểm còn hạn chế trong công tác chi trả trợ cấp các chế độ BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh Nghệ An để từ đó đề xuất giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác này
Kết cấu của luận văn gồm ba chương với các tiểu mục nhỏ đi kèm
Chương 1: Cơ sở khoa học về công tác chi trả trợ cấp Bảo hiểm xã hội
1 Khái quát về BHXH: Tác giả trình bày những khái niệm cơ bản và bản chất của BHXH, các loại hình BHXH, 05 chế độ BHXH bắt buộc, Quỹ BHXH
-“Về khái niệm BHXH, tác giả đưa ra 3 khái niệm: theo Tổ chức lao động quốc tế (ILO), theo từ điển BKVN tập 1 và Luật Bảo hiểm xã hội Việt Nam năm 2014 Theo đó, Bảo hiểm xã hội là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ Bảo hiểm xã hội.”
- Bản chất của BHXH:
+ BHXH là một nhu cầu khách quan, đa dạng và phức tạp của xã hội
+“Mối quan hệ giữa các bên tham gia BHXH là các mối quan hệ về kinh tế và xã hội phát sinh trên cơ sở quan hệ lao động và quan hệ trong quản lý xã hội.”
+ BHXH là sự phân phối lại thu nhập, san sẻ rủi ro mang tính xã hội dựa trên luật
số lớn
+ Rủi ro và sự kiện trong BHXH là những rủi ro ngẫu nhiên, bất ngờ
+“Tài chính BHXH là cơ sở chủ yếu của mối quan hệ giữa các bên tham gia BHXH Và quỹ BHXH là hạt nhân, là nội dung vật chất bên trong của tài chính BHXH.”
Trang 3+ Mục tiêu của BHXH là nhằm thỏa mãn những nhu cầu thiết yếu của NLĐ và gia đình họ khi NLĐ bị giảm hoặc mất một phần thu nhập Từ đó giúp NLĐ nhanh ổn định cuộc sống, góp phần đảm bảo ASXH
+ Đối tượng của BHXH là thu nhập NLĐ, còn diện bảo vệ của BHXH bao gồm cả NLĐ và gia đình họ
- Loại hình BHXH: 02 loại hình, gồm: BHXH tự nguyện và BHXH bắt buộc -“Chế độ BHXH bắt buộc: Theo công ước 102 về BHXH bao gồm một hệ thống 9 chế độ: chăm sóc y tế; trợ cấp ốm đau; trợ cấp thất nghiệp; trợ cấp tuổi già; trợ cấp tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp; trợ cấp gia đình; trợ cấp thai sản; trợ cấp tàn tật; trợ cấp tiền tuất Các chế độ là nội dung cốt lõi nhất của hệ thống BHXH, thể hiện vai trò, trách nhiệm của BHXH đối với người lao động khi họ tham gia BHXH Tác giả đi sâu vào trình bày 05 chế độ BHXH bắt buộc mà Việt Nam đang thực hiện là trợ cấp ốm đau, trợ cấp thai sản, trợ cấp TNLĐ và BNN, trợ cấp hưu trí, trợ cấp tuất với kết cấu: Mục đích, ý nghĩa thực hiện chế độ; nội dung chế độ.”
- Quỹ BHXH: Tác giả trình bày khái niệm, nguồn hình thành và mục đích sử dụng quỹ BHXH
Khái niệm: Quỹ BHXH là quỹ tài chính độc lập, tập trung nằm ngoài ngân sách Nhà nước
Quỹ có đặc điểm:
+ Ra đời và tồn tại, phát triển gắn với mục đích đảm bảo ổn định cuộc sống cho người lao động và gia đình họ khi gặp các biến cố, rủi ro làm giảm hoặc mất thu nhập
+ Quỹ BHXH là một quỹ tiền tệ tập trung, tồn tại trong một thời gian dài, luôn vận động, biến đổi và thường có số dư tạm thời nhàn rỗi
+ Phân phối quỹ BHXH vừa mang tính hoàn trả, vừa mang tính không hoàn trả + Quỹ BHXH là hạt nhân, là nội dung vật chất của tài chính BHXH
Nguồn hình thành quỹ BHXH: từ NSDLĐ, NLĐ, Nhà nước, lãi đầu tư quỹ nhàn rỗi, và nguồn khác
Quỹ BHXH được sử dụng cho các mục đích:chi trả trợ cấp cho các chế độ BHXH; chi phí cho sự nghiệp quản lý BHXH
Trang 42 Về chi trả trợ cấp BHXH:
- Khái niệm: Chi trả trợ cấp BHXH là quá trình phân phối, sử dụng quỹ BHXH với mục đích chi trả các chế độ BHXH cho người thụ hưởng theo đúng quy định của pháp luật
- Vai trò của công tác chi trả:
+ Chi trả BHXH là khâu cuối cùng trong việc thực hiện các chế độ BHXH; đảm bảo cho chính sách BHXH của quốc gia được thực thi; đáp ứng được nhu cầu, nguyện vọng của người lao động và mục đích của chính sách BHXH, của Nhà nước
+ Chi trả các chế độ là một trong những cơ sở khoa học và thực tiễn để tính phí BHXH, từ đó xác định đúng đắn mức đóng góp của các bên tham gia vào quỹ BHXH
+ Chi trả các chế độ BHXH đảm bảo cho quỹ BHXH được cân đối, có thu thì phải
có chi
+ Chi trả BHXH là cơ sở đánh giá hệ thống tổ chức chi trả BHXH nói riêng và toàn bộ hệ thống tổ chức BHXH nói chung
- Tác giả trình bày 05 nguyên tắc chi trả:
+ Chi đúng, chi đủ
+ Chi trả kịp thời
+ Thủ tục đơn giản
+ An toàn tiền mặt
+ Công khai minh bạch
- Quy trình thực hiện chi trả qua 05 bước:
Bước 1: Phân cấp chi trả
Bước 2: Lập và xét duyệt dự toán chi
Bước 3: Tổ chức chi trả
Bước 4; Lập báo cáo, quyết toán chi
Bước 5: Thẩm định quyết toán chi
Tiếp theo tác giả trình bày các nhân tố ảnh hưởng, chỉ tiêu đánh giá đến công tác chi trả BHXH, gồm: Mô hình tổ chức BHXH; Cơ sở con người và vật chất; quy trình chi trả;
Trang 5Số đối tượng được chi trả, chính sách pháp luật; ứng dụng công nghệ thông tin và công tác tuyên truyền
3 Tác giả trình bày kinh nghiệm về công tác chi trả trợ cấp BHXH ở một số địa phương trong nước Từ đó, tác giả đã rút ra 04 bài học kinh nghiệm cho BHXH tỉnh Nghệ An trong công tác chi trả
Qua những nội dung được trình bày tại chương này, người đọc sẽ có được những kiến thức cơ bản về BHXH, về công tác chi trả các chế độ BHXH trước khi phân tích thực trạng công tác chi tại một cơ quan BHXH cụ thể
Chương 2: Thực trạng chi trả trợ câp BHXH bắt buộc tại BHXH Nghệ An
“Chương hai tập trung phân tích thực trạng công tác chi trả các chế độ BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh Nghệ An Trước tiên, luận văn giới thiệu chung về cơ quan BHXH Nghệ An: lịch sử hình thành và phát triển, nhiệm vụ và quyền hạn, cơ cấu tổ chức của BHXH tỉnh, kết quả hoạt động của BHXH tỉnh năm 2015 Tiếp theo, nội dung chính của chương là phân tích thực trạng chi trả các chế độ BHXH bắt buộc giai đoạn 2011- 2015 qua các nội dung quy trình chi trả, cơ sở chi trả và thực trạng chi trả Quy trình chi trả được cơ quan BHXH Nghệ An thực hiện đúng với quy định của BHXH Việt Nam, gồm
05 bước: phân cấp chi trả; Lập, xét duyệt dự toán chi BHXH; Tổ chức chi trả BHXH; Lập báo cáo thanh quyết toán chi; Thẩm định, xét duyệt chi các chế độ BHXH Cơ sở chi trả BHXH bắt buộc là hệ thống văn bản pháp luật, nghị định, thông tư Trên cơ sở đó, BHXH tỉnh xác định nguồn kinh phí chi trả, nội dung chi trả các chế độ BHXH, phân cấp chi trả Các chỉ tiêu đánh giá công tác chi trả tác giả đã sử dụng là tình hình quản lý mức hưởng và đối tượng hưởng; quản lý phương thức chi trả, quản lý nguồn kinh phí chi trả, kết quả chi trả các chế độ bảo hiểm, cân đối thu chi quỹ và một số công tác có liên quan đến chi trả chế độ BHXH Cụ thể:”
1 Quản lý đối tượng hưởng và mức hưởng
- Tại BHXH tỉnh Nghệ An, việc quản lý đối tượng hưởng và mức hưởng được thực hiện thông qua công tác quản lý hồ sơ đối tượng Phòng Tiếp nhận – Quản lý hồ sơ của BHXH tỉnh là đơn vị chịu trách nhiệm quản lý lưu trữ hồ sơ hưởng BHXH
Trang 6Tác giả đưa ra số liệu về tình hình tham gia BHXH và thu BHXH tại BHXH Nghệ
An (2011-2015) Cụ thể trong giai đoạn 2011-2015, số liệu về số đối tượng tham gia BHXH và số thu BHXH hàng năm có xu hướng tăng lên với tốc độ tương đối cao Tổng
số thu trong vòng 5 năm từ 2011 đến năm 2015 đạt 10.691.317 triệu đồng; nếu so với thời gian trước đó thì số thu này tương đối lớn Thực hiện tốt công tác thu để không những góp phần đảm bảo tốc độ tăng trưởng cho nguồn quỹ mà còn giúp cho hoạt động trong công tác chi trả các chế độ BHXH kịp thời, an toàn tới các đơn vị và người lao động Từ đó, tác giả đưa ra số liệu đối tượng được giải quyết mới giai đoạn 2011- 2015
để phân tích
2 Quản lý phương thức chi trả các chế độ BHXH
BHXH tỉnh Nghệ An đã chi trả theo 2 phương thức: Chi trả trực tiếp và chi trả gián tiếp
- Phương thức chi trả trực tiếp cho các đối tượng hưởng các chế độ ngắn hạn như
ốm đau, thai sản, trợ cấp 01 lần Các đối tượng sẽ trực tiếp đến cơ quan BHXH tỉnh Nghệ
An để nhận tiền
- Phương thức chi trả gián tiếp là phương thức chi trả cho các đối tượng hưởng trợ cấp BHXH thông qua đại lý chi trả, qua ngân hàng, bưu điện
3 Quản lý nguồn kinh phí chi trả các chế độ BHXH
Tác giả đưa ra các số liệu:
- Tình hình thực hiện công tác chi trả các chế độ BHXH bắt buộc ở BHXH Nghệ
An (2011-2015)
- Tốc độ phát triển các nguồn BHXH từ năm 2011-2015
- Tỷ trọng nguồn chi các chế độ BHXH tại BHXH Nghệ An (2011-2015)
- Tình hình thực hiện kế hoạch chi BHXH tại BHXH Nghệ An (2011-2015 Qua phân tích có thể thấy tổng số tiền chi trả và số người được chi trả nguồn chi từ NSNN đang có xu hướng giảm dần qua các năm
4 Kết quả chi trả các chế độ BHXH
Trang 7Chi trả cho các chế độ BHXH là một trong những nhiệm vụ thường xuyên của hệ thống BHXH Việt Nam Để đánh giá kết quả việc tổ chức thực hiện công tác chi BHXH, tác giả đã phân tích theo các chế độ BHXH trên cơ sở căn cứ số liệu thu được:
- Số lượt hưởng và số tiền chi trả chế độ ốm đau, thai sản, DSPHSK tại BHXH Nghệ An (2011-2015)
- Số đối tượng hưởng và số tiền chi trả chế độ BHXH một lần tại BHXH tỉnh Nghệ An (2011-2015)
- Số đối tượng hưởng và số tiền chi trả chế độ TNLĐ- BNN tại BHXH tỉnh Nghệ
An (2011-2015)
- Số đối tượng hưởng và số tiền chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng tại BHXH tỉnh Nghệ An (2011-2015)
- Kết quả Chênh lệch thu- chi quỹ tại BHXH tỉnh Nghệ An
Qua số liệu chênh lệch thu chi quỹ BHXH tại BHXH Nghệ An cho thấy, tỷ lệ số chi trên số thu quỹ BHXH bắt buộc có chiều hướng tăng lên Tuy nhiên, quỹ hưu trí và tử tuất đang có nguy cơ mất cân đối trong tương lai gần
5 Một số công tác có liên quan đến công tác chi
Tác giả nghiên cứu qua 2 nội dung:
- Công tác thanh tra, kiểm tra
- Công tác giải quyết chế độ, đơn thư, khiếu nại
Qua thực trạng công tác chi trả BHXH, tác giả đánh giá kết quả đạt được, hạn chế
và nguyên nhân:
- Hạn chế về khả năng cân đối quỹ BHXH
- Hạn chế về phương tiện vận chuyển và cất giữ tiền mặt
- Hiện tượng trục lợi trong thanh toán trợ cấp BHXH nhất là các chế độ ngắn hạn còn nhiều
Chương 3: Giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác chi trả trợ cấp BHXH
bắt buộc ở Nghệ An
Trang 8“Tác giả trình bày định hướng và mục tiêu phát triển của BHXH Nghệ An đến năm 2020, đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác chi trả trợ cấp Bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội tỉnh Nghệ An:
1 Hoàn thiện phương thức chi trả
2 Đẩy mạnh đổi mới quy trình, thủ tục chi trả
3 Đào tạo, nâng cao tinh thần trách nhiệm và trình độ chuyên môn của
cán bộ làm công tác chi trả
4 Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính
5 Tập trung nguồn lực, đổi mới, tăng cường công tác tuyên truyền
6 Đầu tư cơ sở vật chất phục vụ hoạt động
7.Bảo tồn và tăng trưởng quỹ BHXH
8 Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra các khâu chi trả
Cuối cùng là kiến nghị với Nhà nước, với BHXH Việt Nam, với các cơ quan, ban, ngành địa phương.”