Nghị luận văn học là dạng văn bản dùng để bày tỏ sự cảm thụ tác phẩm văn học theo suy nghĩ của cá nhân, là những lý lẽ để đánh giá, phân tích, bàn bạc về vấn đề thuộc lĩnh vực văn học [r]
Trang 1ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP HỌC SINH GIỎI NGỮ VĂN 8
I/ Văn nghị luận xã hội:
1/ Cách làm bài văn nghị luận về một tư tưởng, đạo lí:
a Mở bài:
- Dẫn dắt vào đề (…)
- Giới thiệu về tư tưởng, đạo lí nêu ở đề bài (…)
- Trích dẫn ý kiến, nhận định (nếu có) (…)
b Thân bài:
* Giải thích tư tưởng, đạo lí cần bàn luận (…)
Tùy theo yêu cầu đề bài mà có thể có những cách giải thích khác nhau:
- Giải thích khái niệm, trên cơ sở đó giải thích ý nghĩa, nội dung vấn đề
- Giải thích nghĩa đen của từ ngữ, rồi suy luận ra nghĩa bóng, trên cơ sở
đó giải thích ý nghĩa, nội dung vấn đề
- Giải thích mệnh đề, hình ảnh trong câu nói, trên cơ sở đó xác định nội
dung, ý nghĩa của vấn đề mà câu nói đề cập
* Phân tích và chứng minh những mặt đúng của tư tưởng , đạo lí cần bàn luận (…)
Bản chất của thao tác này là giảng giải nghĩa lí của vấn đề được đặt ra để làm sáng tỏ tới cùng bản chất của vấn đề Phần này thực chất là trả lời câu
hỏi: Tại sao? (Vì sao?) Vấn đề được biểu hiện như thế nào?
* Phê phán, bác bỏ những biểu hiện sai lệch có liên quan đến vấn đề đang bàn luận (…)
* Bình luận, đánh giá (bàn bạc, mở rộng, đề xuất ý kiến…):
- Đánh giá vấn đề: Nêu ý nghĩa của vấn đề, mức độ đúng – sai, đóng góp – hạn chế của vấn đề
- Từ sự đánh giá trên, rút ra bài học kinh nghiệm trong cuộc sống cũng như trong học tập, trong nhận thức cũng như trong tư tưởng, tình cảm…
- Đề xuất phương châm đúng đắn…
c Kết bài:
- Khẳng định chung về tư tưởng, đạo lí đã bàn luận ở thân bài (…)
- Lời nhắn gửi đến mọi người (…)
2/ Cách làm bài văn nghị luận về một hiện tượng đời sống:
1 Mở bài: Giới thiệu hiện tượng đời sống cần nghị luận
2 Thân bài:
- Khái niệm và bản chất của hiện tượng (giải thích); mô tả được hiện tượng
Trang 2- Nêu thực trạng và nguyên nhân (khách quan – chủ quan) của hiện tượng bằng các thao tác phân tích, chứng minh
- Nêu tác dụng – ý nghĩa (nếu là hiện tượng tích cực; tác hại- hậu quả (nếu là hiện tượng tiêu cực)
- Giải pháp phát huy (nếu là hiện tượng tích cực); biện pháp khắc phục (nếu hiện tượng tiêu cực)
3 Kết bài
- Bày tỏ ý kiến của bản thân về hiện tượng xã hội vừa nghị luận
- Rút ra bài học về nhận thức, hành động cho bản thân
II/ Nghị luận văn học:
Nghị luận văn học là dạng văn bản dùng để bày tỏ sự cảm thụ tác phẩm văn học theo suy nghĩ của cá nhân, là những lý lẽ để đánh giá, phân tích, bàn bạc
về vấn đề thuộc lĩnh vực văn học để khám phá thế giới nội tâm của tác giả, đồng thời tìm ra những giá trị thuyết phục người khác nghe theo quan điểm, ý kiến cá nhân của mình
A Yêu cầu:
– Cần nắm vững nội dung kiến thức tác phẩm
– Đọc kỹ đề, gạch chân dưới những từ ngữ quan trọng trong đề Phải hiểu đề thi đang hỏi ta điều gì?
– Xác định đề thi thuộc dạng đề thi nào? Chứng minh một nhận định hay phân tích một hình tượng, một đoạn thơ, một bài thơ… hay so sánh đối chiếu giữa các tác phẩm với nhau?
B Các bước làm bài giống như ở phần đã lập dàn ý nhưng cần chú ý:
1 Mở bài: nêu được yêu cầu của đề bài (Nghĩa là đề thi yêu cầu như thế nào
thì phải dẫn vào vấn đề như thế Tránh lối viết mở bài mà không làm nổi bật được yêu cầu của đề.)
Thông thường mở bài thường làm theo các cách sau:
Cách 1
Giới thiệu
tác giả
Hoàn cảnh sáng tác
Chủ đề và đại ý tác phẩm
Trích đề, nêu nhận xét chung
Cách 2:
Chọn những câu thơ có
nội dung phù hợp với tác
phẩm để dẫn dắt vào đề
Giới thiệu tác giả
Hoàn cảnh sáng tác
Chủ đề và đại ý tác phẩm
Trích đề, nêu nhận xét chung
Trang 3Cách 3:
Mượn nội dung,
tiêu đề để dẫn dắt
vào đề
Giới thiệu tác giả
Hoàn cảnh sáng tác
Chủ đề và đại ý tác phẩm
Trích đề, nêu nhận xét chung
2 Thân bài
Lưu ý:
* Khái quát về tác giả (phong cách sáng tác), tác phẩm, xuất xứ: (Phần
này rất quan trọng học sinh làm tốt những yêu cầu này sẽ đạt 0,50 điểm; nếu các em đã đưa phần tác giả lên mở bài thì phần khái quát có thể không cần nữa; hoặc phần khái quát sẽ dùng để nói hoàn cảnh sáng tác)
* Nội dung phân tích, cảm nhận:
– Trong phần nội dung của bài làm, học sinh phải xác lập được các luận điểm chính rồi từ đó dựa vào các thao tác: chứng minh, bình luận, phân tích, cảm nhận… để làm rõ luận điểm
– Nên viết đoạn văn theo lối diễn dịch để ý được rõ ràng, giám khảo chấm cũng dễ cho điểm Đầu mỗi luận điểm, lùi bút vào 2 ô giấy để giám khảo dễ nhìn bố cục của mình hơn
– Đối với thơ hay truyện thì phải lấy nghệ thuật để phân tích phần nội dung (Nhất là phân tích thơ)
– Khi hành văn, cần tránh những câu từ sáo rỗng Cần viết thật cô đọng, giọng văn phải kết hợp được chất lý luận và suy tư cảm xúc
– Tránh gạch bỏ quá nhiều trong bài làm, làm bẩn bài làm sẽ gây phản cảm cho người chấm
– Để tăng chiều sâu cho bài viết, cần có sự so sánh, đối chiếu giữa nhân vật này, nhân vật kia, tác phẩm này, tác phẩm nọ Cần đưa một số lời phê bình, nhận định văn học vào trong bài làm Cần có dẫn chứng thêm ngoài tác phẩm Những yếu tố vừa nói trên đây sẽ làm cho bài văn của các em thêm phong phú
và có chiều sâu, chắc chắn sẽ được giám khảo cân nhắc mà cho điểm cao
* Phần tổng kết nghệ thuật: theo đáp án, trước khi kết bài sẽ có phần tổng
kết nghệ thuật Học sinh cần có đánh giá, nhận xét chung về nghệ thuật của tác phẩm (phần này đáp án cho từ 0,5 – 1,0 điểm) Thực ra phần nghệ thuật này đã nói trong khi chúng ta làm bài Đây chỉ là bước đệm cuối cùng cho đủ
bố cục bài văn
3 Kết bài: đánh giá chung về vấn đề
Phần kết bài là cả một nghệ thuật Làm sao đọng lại trong lòng người đọc những cảm xúc sâu lắng Cấu trúc thường là:
Trang 4- Tổng hợp đánh giá chung về nghệ thuật và nội dung, hình thành kết luận quan trọng
- Cảm nghĩ chung của người phân tích
Để kết bài cho hay, các em có thể chọn hai câu thơ thật hay, thật phù hợp để kết bài tạo ấn tượng Phần này các em cố gắng viết cho lắng đọng, vì sẽ có cảm tình rất lớn với người chấm (giống như khi ca sĩ hát, cuối bài hát thường rất hay, mà hay thì tiếng vỗ tay không ngớt)
*Dàn bài của bài văn nghị luận về nhân vật văn học:
Mở bài
– Giới thiệu về tác giả, vị trí văn học của tác giả (Có thể nêu phong cách) – Giới thiệu và nêu đánh giá sơ lược về tác phẩm
– Nêu nhân vật cần nghị luận và ấn tượng sâu sắc về nhân vật
Thân bài
1 Tóm tắt tác phẩm
2 Khái quát nội dung câu chuyện
3 Phân tích nhân vật với các đặc điểm về:
– Lai lịch
– Ngoại hình
– Ngôn ngữ
– Nội tâm
– Cử chỉ, hành động
– Những nhận xét của các nhân vật về nhân vật đang được phân tích
Đánh giá vai trò của nhân vật đối với tác phẩm
Có thể đánh giá dựa trên những tiêu chí sau:
– Nhân vật đóng vai trò gì trong việc thể hiện nội dung tác phẩm (giá trị hiện
thực, giá trị nhân đạo,…)
– Nhân vật đóng vai trò gì trong việc thể hiện nghệ thuật tác phẩm (điểm
nhìn, tình huống, tâm lí)
Kết bài
– Đánh giá vai trò của nhân vật đối với sự thành công của tác phẩm
– Thông điệp mà tác giả muốn hướng tới
– Cảm nhận của bản thân về nhân vật