Tăng cường quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước của Sở tài chính trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Dự toán chi thường xuyên trong giai đoạn này đã đạt được một số yêu cầu nhất định: tuân theo các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức do các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quy định[r]

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Nghệ An là tỉnh có diện tích tự nhiên lớn nhất cả nước nhưng vẫn cơ bản là một tỉnh nghèo, thu ngân sách trên địa bàn trong những năm qua mới chỉ đáp ứng được 60-70% nhu cầu chi thường xuyên Để tập trung nguồn lực đầu tư cho phát triển kinh tế xã hội, trong điều kiện ngân sách tỉnh còn hạn chế thì việc sử dụng có hiệu quả ngân sách nhà nước là một trong những yêu cầu rất quan trọng Một trong những hoạt động nhằm đảm bảo sử dụng có hiệu quả ngân sách nhà nước đó chính là quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước một cách hợp lý, đảm bảo được yêu cầu của sự phát triển, tránh gây lãng phí, thất thoát ngân sách nhà nước

Với góc độ là cán bộ chuyên viên đang làm việc tại Sở Tài chính Nghệ An, công việc liên quan trực tiếp đến công tác quản lý tài chính ngân sách nhà nước, cụ thể là quản

lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước nên tác giả lựa chọn đề tài Tăng cường quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước của Sở Tài Chính trên địa bàn tỉnh Nghệ An

làm đề tài luận văn tốt nghiệp thạc sĩ của mình Với mong muốn nghiên cứu thực trạng và tìm ra được nguyên nhân, đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường hơn nữa công tác quản

lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước của Sở Tài chính trên địa bàn tỉnh Nghệ An Luận văn gồm có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước của Sở Tài chính;

Chương 2: Thực trạng quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước của Sở Tài chính Nghệ An giai đoạn 2011 - 2014;

Chương 3: Giải pháp tăng cường quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước của Sở Tài chính trên địa bàn tỉnh Nghệ An

CHƯƠNG1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

1.1 Ngân sách Nhà nước và chi thường xuyên ngân sách Nhà nước

1.1.1 Khái niệm về ngân sách Nhà nước

thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước

1.1.2 Khái quát chung về chi thường xuyên ngân sách Nhà nước

a Khái niệm

Chi thường xuyên ngân sách nhà nước là quá trình phân phối, sử dụng quỹ tiền tệ của Nhà nước để đáp ứng nhu cầu chi gắn liền với thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên của Nhà nước về quản lý kinh tế - xã hội Cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội các nhiệm vụ thường xuyên của Nhà nước ngày càng gia tăng, do đó đã làm phong phú nội dung chi thường xuyên của ngân sách Nhà nước

b Đặc điểm các khoản chi thường xuyên ngân sách nhà nước

- Chi thường xuyên mang tính ổn định, liên tục

- Là các khoản chi mang tính chất tiêu dùng xã hội

c Phân loại chi thường xuyên ngân sách nhà nước

Theo lĩnh vực và nội dung chi, chi thường xuyên ngân sách nhà nước được phân loại thành 4 khoản chi cơ bản sau:

- Chi quản lý hành chính Nhà nước

- Chi quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội

- Chi sự nghiệp văn hóa xã hội

- Chi sự nghiệp kinh tế của Nhà nước

1.2 Ngân sách Nhà nước cấp tỉnh và chi thường xuyên ngân sách nhà nước cấp tỉnh

1.2.1 Khái niệm ngân sách Nhà nước cấp tỉnh

NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức

năng, nhiệm vụ của Nhà nước

Ngân sách cấp tỉnh là toàn bộ các khoản thu, chi của tỉnh đã được các cơ quan có

thẩm quyền của tỉnh đó quyết định để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của tỉnh Ngân sách Nhà nước cấp tỉnh giữ vai trò quan trọng trong hệ thống ngân sách Nhà nước Không chỉ liên hệ trực tiếp với ngân sách Trung ương, ngân sách cấp tỉnh còn có vai trò chủ đạo đến hoạt động ngân sách các cấp dưới HĐND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quyết định việc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách các cấp chính quyền địa phương phù hợp với phân cấp quản lý KT - XH, quốc phòng, an ninh và trình

độ quản lý của mỗi cấp trên địa bàn

1.2.2 Khái niệm, vai trò, nội dung chi thường xuyên ngân sách Nhà nước cấp tỉnh

a Khái niệm, vai trò chi thường xuyên ngân sách Nhà nước cấp tỉnh

Chi thường xuyên ngân sách Nhà nước cấp tỉnh là một bộ phận của ngân sách Nhà nước cấp tỉnh, bao gồm các khoản chi chủ yếu đảm bảo các hoạt động kinh tế - xã hội,

an ninh - quốc phòng do cơ quan chính quyền cấp Tỉnh quản lý, tổ chức và thực hiện Chi thường xuyên ngân sách Nhà nước cấp tỉnh có vai trò quyết định, đảm bảo thực hiện các nhiệm vụ kinh tế - xã hội liên tục của tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương do Chính phủ giao cho

b Nội dung của chi thường xuyên ngân sách Nhà nước cấp tỉnh

Nội dung chi thường xuyên ngân sách nhà nước cấp tỉnh gồm:

- Các hoạt động sự nghiệp giáo dục, đào tạo, dạy nghề, y tế, xã hội, văn hóa thông tin văn học nghệ thuật, thể dục thể thao, khoa học và công nghệ, môi trường, các sự nghiệp khác do các cơ quan tỉnh quản lý;

- Các hoạt động sự nghiệp kinh tế do tỉnh quản lý;

- Các nhiệm vụ về quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội do ngân sách tỉnh bảo đảm theo quy định của Chính phủ và các văn bản hướng dẫn thực hiện;

- Hoạt động của các cơ quan nhà nước, cơ quan Đảng Cộng sản Việt Nam ở tỉnh;

- Hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội ở tỉnh;

- Hỗ trợ cho các tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã

hội - nghề nghiệp ở địa phương theo quy định tại Điều 17 và Điều 18 của Nghị định số 60/2003/NĐ-CP ngày 6 tháng 6 năm 2003 của Chính phủ;

- Thực hiện các chính sách xã hội đối với các đối tượng do tỉnh quản lý;

- Phần chi thường xuyên trong các chương trình mục tiêu quốc gia do các cơ quan tỉnh thực hiện;

- Trợ giá theo chính sách của Nhà nước;

- Các khoản chi thường xuyên khác theo quy định của pháp luật

1.3 Quản lý chi thường xuyên ngân sách Nhà nước của Sở Tài chính

1.3.1 Khái niệm quản lý chi thường xuyên ngân sách Nhà nước cấp tỉnh

Quản lý chi thường xuyên ngân sách Nhà nước cấp tỉnh là quá trình hoạt động của các cơ quan Nhà nước có quyền hạn và trách nhiệm trong việc dự toán và phân bổ các khoản chi thường xuyên ngân sách Nhà nước cấp tỉnh nhằm đạt các mục tiêu của tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cho sự nghiệp kinh tế - chính trị - xã hội trong thời kì nhất đinh

1.3.2 Nguyên tắc quản lý chi thường xuyên ngân sách Nhà nước cấp tỉnh

- Nguyên tắc tập trung dân chủ

- Nguyên tắc theo dự toán

- Nguyên tắc tiết kiệm, hiệu quả

- Nguyên tắc chi trả trực tiếp qua Kho bạc Nhà nước

1.3.3 Nội dung quản lý chi thường xuyên ngân sách Nhà nước cấp tỉnh tại Sở Tài chính

a Lập dự toán chi thường xuyên ngân sách Nhà nước

Lập dự toán chi thường xuyên NSNN là lập kế hoạch chi thường xuyên ngân sách

các cấp thẩm quyền quyết định

b Chấp hành dự toán chi thường xuyên ngân sách Nhà nước

Chấp hành dự toán chi thường xuyên NSNN là một khâu quan trọng trong quản lý chi NSNN, là quá trình sử dụng tổng thể các biện pháp kinh tế tài chính và hành chính nhằm biến các chỉ tiêu đã được ghi trong dự toán NSNN năm trở thành hiện thực, góp

phần thực hiện các chỉ tiêu của kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nước

c Quyết toán chi thường xuyên ngân sách Nhà nước

Quyết toán chi ngân sách là tổng kết lại toàn bộ quá trình thực hiện dự toán chi

liệu đã được phản ánh sau một kỳ chấp hành dự toán chi NSNN

d Thanh tra quyết toán chi thường xuyên ngân sách Nhà nước

Nhiệm vụ thanh tra quyết toán chi ngân sách năm của các đơn vị dự toán ngân sách cấp tỉnh - huyện do Phòng thanh tra thuộc Sở Tài chính thực hiện Thời gian thực hiện thanh tra thông thường từ 30 ngày làm việc trở lên (lịch thanh tra sẽ được thông báo tới từng đơn vị được thanh tra) Trên cơ sở thanh tra hàng năm, Phòng thanh tra sẽ ra soát, phát hiện và kiến nghị xử lý các sai phạm theo đúng quy định của pháp luật; từ đó đánh giá được hiệu quả của công tác lập dự toán - chấp hành dự toán - quyết toán chi

1.3.4 Phương thức quản lý chi thường xuyên ngân sách Nhà nước

Phương thức quản lý chi NSNN là một quy trình thống nhất từ khâu lập dự toán - chấp hành dự toán - quyết toán - thanh tra quyết toán chi NSNN Có 3 phương pháp chính thường được áp dụng, chúng bao gồm các yếu tố về chính sách, cơ chế, biện pháp quản lý:

1.3.5 Các nhân tố tác động tới quản lý chi thường xuyên ngân sách Nhà nước của Sở Tài chính

a Các nhân tố khách quan

- Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội:

- Cơ chế chính sách và hệ thống phân cấp NSNN về quản lý chi NSNN:

- Khả năng về nguồn lực tài chính công:

b Các nhân tố chủ quan

- Chính sách phát triển KT-XH của tỉnh:

- Năng lực đội ngũ cán bộ:

- Hệ thống thông tin:

- Sự phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị trong công tác quản lý chi NSNN:

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CỦA SỞ TÀI CHÍNH NGHỆ AN GIAI ĐOẠN 2011-2014

2.1 Giới thiệu tổng quan về Sở Tài chính tỉnh Nghệ An

- Điều kiện tự nhiên - xã hội trên địa bàn tỉnh Nghệ An

- Tổ chức bộ máy tài chính trên địa bàn tỉnh Nghệ An

- Tình hình thu - chi ngân sách Nhà nước trên địa bàn tỉnh Nghệ An giai đoạn 2011

- 2014

2.2 Thực trạng quản lý chi thường xuyên ngân sách nhà nước của Sở Tài chính tỉnh Nghệ An giai đoạn 2011 - 2014

2.2.1 Lập dự toán chi thường xuyên ngân sách Nhà nước tỉnh Nghệ An

Nhìn chung, tổng dự toán chi thường xuyên ngân sách Nhà nước cấp tỉnh luôn tăng trong giai đoạn 2011 - 2014, từ 9.656.370 triệu đồng năm 2012 lên 13.061.706 năm 2014, đặc biệt tăng mạnh năm 2013 (tăng 23,28% so với năm 2012) Dự toán chi thường xuyên trong giai đoạn này đã đạt được một số yêu cầu nhất định: tuân theo các chính sách, chế

độ, tiêu chuẩn, định mức do các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quy định; thực hiện chế độ khoán biên chế và kinh phí quản lý hành chính và các đơn vị sự nghiệp có thu; bố trí chi trả đủ các khoản nợ đến hạn (kể cả nợ gốc và trả lãi) theo đúng nghĩa vụ trả nợ Tuy nhiên dự toán trong giai đoạn này vẫn còn một hạn chế lớn là chưa bảo đảm tổng số thu thuế và phí, lệ phí phải lớn hơn chi thường xuyên

2.2.2 Chấp hành dự toán chi thường xuyên ngân sách Nhà nước

Công tác thực hiện dự toán chi thường xuyên ngân sách trên địa bàn được triển khai đúng quy định dựa theo dự toán ngân sách đã lập; quá trình sử dụng ngân sách hiệu quả theo từng mục đích và lĩnh vực Tuy nhiên, các cơ quan có thẩm quyền chưa thực sự kiểm tra và giám sát chặt chẽ trong quá trình thực hiện ngân sách, cơ chế ‘xin - cho’ vẫn

xảy ra

Chi thường xuyên giai đoạn 2011-2014 đạt 62.021,7 tỷ đồng, chiếm 71,8% tổng chi ngân sách Số chi thường xuyên được quyết toán hàng năm có xu hướng tăng qua từng năm nhưng tốc độ không ổn định: năm 2012 tăng gấp 132% năm 2011, nhưng năm 2013 chỉ tăng 106% so với năm 2012, năm 2014 tăng trở lại bằng 120% so với năm trước đó, ước tính năm 2015 quyết toán chi thường xuyên chỉ bằng 95% năm 2014 Những năm

gần đây, chi ngân sách Nhà nước trên địa bàn tỉnh luôn tồn tại nhiều bất cập, đặc biệt là chi quản lý hành chính với số chi lớn (luôn chiếm trên 20% tổng chi thường xuyên và không có dấu hiệu tăng chậm lại), tuy nhiên, hiệu quả chi không cao, còn mang tính hình thức và lãng phí nguồn lực

2.2.4 Thực trạng công tác thanh tra quyết toán chi thường xuyên ngân sách Nhà nước tỉnh Nghệ An

2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý chi thường xuyên ngân sách Nhà nước tại Sở Tài chính tỉnh Nghệ An

2.3.1 Nhân tố khách quan

- Điều kiện tự nhiên

- Điều kiện kinh tế - xã hội

- Chính sách, chế độ, định mức Nhà nước

- Khả năng về nguồn lực tài chính công

2.3.2 Nhân tố chủ quan

- Chính sách quy hoạch, phát triển kinh tế- xã hội tỉnh Nghệ An

- Năng lực của đội ngũ cán bộ Sở Tài chính tỉnh Nghệ An

- Hệ thống thông tin, dữ liệu

- Sự phối hợp giữa các cơ quan, ban, ngành của tỉnh

2.4 Đánh giá chung quản lý chi thường xuyên ngân sách Nhà nước tại Sở Tài chính tỉnh Nghệ An

2.4.1 Kết quả đã đạt được

2.4.2 Hạn chế và nguyên nhân

2.4.2.1 Hạn chế:

a Hạn chế trong quản lý lập dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Sở Tài chính tỉnh Nghệ An

- Hệ thống định mức một số điểm chưa phù hợp với tình hình thực tế:

- Sự phối hợp giữa các cơ quan trong công tác lập dự toán chi thường xuyên chưa được chặt chẽ;

- Không đủ nguồn lực: Không những cơ quan tài chính, UBND các cấp bị động về nguồn thu mà các cơ quan ban ngành, địa phương và các đơn vị thụ hưởng cũng bị động

về nguồn lực

b Hạn chế trong quản lý chấp hành dự toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Sở Tài chính tỉnh Nghệ An

- Bộ máy quản lý hành chính của tỉnh trong những năm gần đây ngày càng phình to, dẫn đến quy mô khu vực công tăng, số lượng viên chức Nhà nước tăng và kéo theo là nhu cầu chi ngân sách tăng

- Việc huy động các nguồn thu vào NSNN thực hiện chia đều trong năm

- Trong cơ chế khoán cũng không có sản phẩm cụ thể cuối cùng mà chỉ có sản phẩm chung là hoàn thành chức năng nhiệm vụ được giao, không thể hiện được kết quả và tác động của nó tới tình hình kinh tế - xã hội trên địa bàn như thế nào

c Hạn chế trong quản lý quyết toán chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Sở Tài chính tỉnh Nghệ An

- Ý thức tiết kiệm chi ở hầu hết các cơ quan, đơn vị còn hạn chế;

- Một số khoản chi như sửa chữa, mua sắm các đơn vị tập trung vào những tháng gần cuối năm mới thực hiện, gây khó khăn cho việc điều hành, bố trí, thanh quyết toán của cơ quan tài chính, Kho bạc Nhà nước; Một số định mức chi chưa điều chỉnh kịp thời làm ảnh hưởng đến công tác quyết toán chi hàng năm;

- Công tác kế toán ở một số đơn vị nhất là các đơn vị vùng sâu, vùng xa thực hiện chưa tốt;

- Công tác kiểm tra quyết toán đối với tất cả các đơn vị dự toán còn hạn chế, chất lượng kiểm tra chưa cao, công tác kiểm tra quyết toán chỉ căn cứ trên các chứng từ sổ sách của đơn vị, chưa có điều kiện đối chiếu hết giữa các chứng từ kế toán các đơn vị lập, chưa kiểm tra được toàn bộ chứng từ chi tiêu của các đơn vị;

d Hạn chế trong quản lý kiểm tra, giám sát chi thường xuyên ngân sách nhà nước tại Sở Tài chính tỉnh Nghệ An

- Với năng lực có hạn, cán bộ làm công tác thanh tra chưa thể phát hiện hết những sai phạm của các đơn vị dự toán;

- Lực lượng thực hiện công tác thanh tra của Sở Tài chính Nghệ An còn khá mỏng, chưa đáp ứng hết được tần suất công việc phát sinh ngày càng nhiều;

- Công tác thanh tra được thực hiện chưa thật sự nghiêm túc như bản chất thực của nó;

- Thời gian thực hiện công tác thanh kiểm tra chi ngân sách tại các đơn vị thường kéo dài thời gian, ảnh hưởng nhiều đến việc thực hiện nhiệm vụ của đơn vị;

- Việc thanh tra, kiểm toán trong khi chi NSNN được thực hiện khá nghiêm ngặt về tính hợp pháp hợp lệ của chứng từ nhưng ít quan tâm đến hiệu quả chi tiêu

2.4.2.2 Nguyên nhân

a Nguyên nhân khách quan

- Hệ thống định mức chi thường xuyên giai đoạn 2011 - 2015 do Trung ương quy định áp dụng cho cả nước nên có một số địa phương áp dụng không phù hợp với thực tế Bên cạnh đó, các định mức được nghiên cứu lấy ý kiến trong khoảng thời gian dài, khi ban hành đưa vào áp dụng thì lạc hậu so với tình hình thực tế Các chế độ chính sách chưa được cập nhật kịp thời đưa vào định mức, khi có phát sinh thì thực hiện bổ sung ngoài dự toán Thực tế đối với một số định mức khi Trung ương giao dự toán, NSĐP sử dụng từ nguồn tăng thu hàng năm của địa phương bố trí thêm nhằm đảm bảo nhiệm vụ chi

- Chế độ chính sách Nhà nước thường xuyên thay đổi (lương, công tác phí, chi phí hội họp…) và yếu tố lạm phát tăng cao qua các năm ảnh hưởng lớn đến nguồn kinh phí chi thường xuyên của đơn vị

- Giá cả thị trường hàng hóa biến động tăng cao do đó định mức chi cho các sự nghiệp g không còn phù hợp với thực tế; rất khó khăn cho các đơn vị dự toán

- Chưa có các quy chế rõ ràng về khung chi tiêu trung hạn Luật NSNN hiện nay quy định việc lập dự toán ngân sách từng năm Tuy nhiên, trong thực tế, khi quyết định các chính sách chi hoặc quyết định các dự án chi đầu tư… có nghĩa là hình thành các nhu cầu chi nhiều năm Như vậy, nếu không xây dựng được một khung chi tiêu trung hạn thì các cơ quan ban, ngành, địa phương phải đối mặt với mâu thuẫn là nhiệm vụ chi thì có, nhưng không rõ nguồn tài trợ cho các nhiệm vụ này như thế nào

- Các hướng dẫn và đánh giá trước, trong và sau chi NSNN còn lỏng lẻo

b Nguyên nhân chủ quan

- Áp dụng cứng nhắc mô hình lập ngân sách truyền thống Mặc dù Luật NSNN chỉ quy định hình thức lập ngân sách hàng năm và chỉ hướng dẫn các Cơ quan ban, ngành, địa phương phân bổ tập trung nguồn vốn, hạn chế dàn trải, nhưng Luật không cấm việc phân bổ nhằm theo đuổi các mục tiêu chiến lược

- Hệ thống định mức chưa dựa trên đánh giá khách quan về chức năng nhiệm vụ, mục tiêu của từng ngành, lĩnh vực trong mỗi thời kỳ cũng như thay đổi về vai trò của Nhà nước trong mỗi lĩnh vực

- Do nguồn chi hoạt động thường xuyên của các xã, phường, thị trấn còn hạn hẹp nên chưa bố trí kinh phí cho việc trang bị thêm hoặc nâng cấp các trang thiết bị đã lạc hậu, lỗi thời mà chỉ trông chờ vào nguồn kinh phí cấp trên để thực hiện

- Việc áp dụng công nghệ thông tin trong công tác chuyển, trao đổi dữ liệu thu chi ngân sách ở các cơ quan còn gặp nhiều khó khăn, bất cập, chưa đáp ứng được nhu cầu công tác báo cáo điều hành quản lý ngân sách theo Luật NSNN Bên cạnh đó, việc áp dụng phần mềm giữa các cơ quan tài chính và Kho bạc chưa thống nhất nên công tác đối chiếu số liệu giữa các bên gặp khó khăn Phần mềm sử dụng còn nhiều bất cập, chưa hoàn thiện, thường xuyên bị sửa đổi, nâng cấp làm ảnh hưởng công tác kế toán, hạch toán

- Sự phối hợp giữa các sở, ban, ngành và các huyện, thành phố, thị xã trong quá trình quản lý chi có lúc, có nơi chưa thực sự nhịp nhàng

- Công tác thanh, kiểm tra giám sát chưa được quan tâm đúng mức, khi phát hiện những sai sót việc làm rõ trách nhiệm tổ chức, cá nhân và xử lý chưa nghiêm

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CỦA SỞ TÀI CHÍNH TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN

3.1 Quan điểm và định hướng tăng cường quản lý chi ngân sách nhà nước của tỉnh Nghệ An đến năm 2020

3.1.1 Quan điểm