- Hệ thống hóa và phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn về nội dung các tác động và khai thác tác động của dự án phát triển CSHT đến sinh kế người dân làm cơ sở khoa học cho phân tích t[r]
Trang 1MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH VẼ
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SỸ IV
MỞ ĐẦU ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.
CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.
TÁC ĐỘNG CỦA DỰ ÁN PHÁT TRIỂN CƠ SỞ HẠ TẦNG ĐẾN SINH KẾ
NGƯỜI DÂN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆNERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.
1.1 Cơ sở lý luận về tác động của dự án phát triển cơ sở hạ tầng đến sinh kếError! Bookmark not defined.
1.1.1 Những vấn đề về sinh kế Error! Bookmark not defined.
1.1.2 Cơ sở lý luận về dự án phát triển cơ sở hạ tầngError! Bookmark not defined.
1.1.3 Tác động của dự án phát triển cơ sở hạ tầng đến sinh kếError! Bookmark not defined.
1.1.4 Khai thác tác động của dự án phát triển cơ sở hạ tầng đến sinh kếError! Bookmark not defined.
1.1.5 Phương pháp đánh giá tác động của dự án phát triển cơ sở hạ tầng
đến sinh kế Error! Bookmark not defined.
1.2 Cơ sở thực tiễn Error! Bookmark not defined.
1.2.1 Cơ sở hình thành các chương trình, dự án đầu tư của Nhà nước trên
địa bàn vùng dân tộc thiểu số Error! Bookmark not defined.
1.2.2 Kinh nghiệm từ dự án phát triển cơ sở hạ tầng các tỉnh miền Trung
và Tây Nguyên đến sinh kế người dân Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA DỰ ÁN PHÁT TRIỂN CƠ
SỞ HẠ TẦNG ĐẾN SINH KẾ NGƯỜI DÂN XÃ LŨNG PHÌN, HUYỆN
ĐỒNG VĂN, TỈNH HÀ GIANG ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.
2.1 Giới thiệu chung về dự án phát triển cơ sở hạ tầng và hợp phần dự án
xã Lũng Phìn Error! Bookmark not defined.
Trang 22.1.1 Giới thiệu chung về dự án phát triển cơ sở hạ tầng 15 tỉnh miền núi
phía Bắc Error! Bookmark not defined.
2.1.2 Giới thiệu về hợp phần dự án phát triển cơ sở hạ tầng xã Lũng Phìn,
huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang Error! Bookmark not defined.
2.2 Đặc điểm địa bàn thực hiện dự án tại Huyện Đồng Văn, Tỉnh Hà GiangError! Bookmark not defined.
2.2.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế và xã hội huyện Đồng Văn, tỉnh Hà
Giang Error! Bookmark not defined.
2.2.2 Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Lũng Phìn, huyện
Đồng Văn Error! Bookmark not defined.
2.2.3 Ảnh hưởng của địa bàn dự án đến sinh kế và khai thác các tác động
dự án phát triển cơ sở hạ tầng đến sinh kế Error! Bookmark not defined.
2.3 Thực trạng tác động của dự án phát triển cơ sở hạ tầng đến sinh kế
người dân xã Lũng Phìn, Huyện Đồng Văn, Tỉnh Hà GiangError! Bookmark not defined.
2.3.1 Tác động đến phương thức sinh kế Error! Bookmark not defined.
2.3.2 Tác động đến kết quả sinh kế Error! Bookmark not defined.
2.3.3 Tác động đến các nguồn lực sinh kế Error! Bookmark not defined.
2.3.4 Thay đổi phương thức khai thác tác động đến mục tiêu nâng cao sản
xuất, cải thiện mức sống người dân Error! Bookmark not defined.
2.4 Kết quả, hạn chế và nguyên nhân từ quá trình thực hiện dự án phát
triển cơ sở hạ tầng Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG III: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ TÁC ĐỘNG
CỦA DỰ ÁN PHÁT TRIỂN CƠ SỞ HẠ TẦNG ĐẾN SINH KẾ NGƯỜI DÂN
HUYỆN ĐỒNG VĂN ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.
3.1 Quan điểm về tác động của dự án phát triển cơ sở hạ tầng đến sinh kế
của người dân Huyện Đồng Văn Error! Bookmark not defined.
3.1.1 Quan điểm về tác động của dự án phát triển cơ sở hạ tầng đến sinh
kế người dân Error! Bookmark not defined.
3.1.2 Mục tiêu nâng cao hiệu quả tác động của dự án phát triển cơ sở hạ
Trang 3tầng đến sinh kế người dân huyện Đồng VănError! Bookmark not defined.
3.2 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tác động của dự án phát
triển cơ sở hạ tầng đến sinh kế người dân huyện đồng văn, Tỉnh Hà GiangError! Bookmark not defined.
3.1.1 Giải phấp cấp địa phương Error! Bookmark not defined.
3.1.2 Giải pháp cấp hộ gia đình Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢOERROR! BOOKMARK NOT DEFINED.
Trang 4TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SỸ
Việt Nam với đặc thù một nước nông nghiệp lạc hậu có diện tích đất nông thôn chiếm phần chủ yếu trong diện tích cả nước Một phần lớn sản lượng kinh tế và việc làm phụ thuộc vào khu vực nông thôn, đây là nơi sinh sống của 85% dân số cả nước và có tới 90% dân nghèo sống tập trung ở khu vực này Ngành nông nghiệp có vai trò rất quan trọng, chiếm khoảng 34% giá trị Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và thu hút tới 73% lực lượng lao động toàn quốc
Tình trạng nghèo nàn này có liên quan đến điều kiện lạc hậu về cơ sở
hạ tầng (CSHT) phục vụ các khu vực nông thôn Đầu tư xây dựng và cải tạo
hệ thống CSHT nông thôn là một trong những điều kiện cơ bản thúc đẩy việc phát triển kinh tế và cải thiện sinh kế cho người dân, đặc biệt là đường giao thông nông thôn sẽ giúp cải thiện bộ mặt về kinh tế và đời sống của người dân địa phương một cách bền vững
Tuy nhiên, kết quả của các hoạt động đầu tư cơ sở hạ tầng đạt được chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế và yêu cầu đặt ra Đầu tư về cơ sở hạ tầng còn thiếu về “lượng” và “chất” lại dàn trải, thiếu tập trung, trọng điểm dẫn đến mất cân đối, hạn chế khả năng khai thác các lợi ích từ CSHT để thực hiện chuyển đổi cơ cấu kinh tế, thay đổi cách thức sản xuất còn chậm Từ thực trạng trên, để nâng cao và khai thác một cách hiệu quả các lợi ích của các dự án hạ tầng đến phát triển kinh tế - xã hội, nhất là đến sinh kế của người
dân, tôi đã chọn“Tác động của Dự án phát triển cơ sở hạ tầng đến sinh kế
của người dân huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang” làm đề tài nghiên cứu luận
văn thạc sỹ kinh tế
Mục tích của tôi khi nghiên cứu đề tài này là:
Trang 5- Hệ thống hóa và phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn về nội dung các tác động và khai thác tác động của dự án phát triển CSHT đến sinh kế người dân làm cơ sở khoa học cho phân tích thực tiễn ở huyện Đồng Văn Hà Giang
- Đánh giá đúng thực trạng tác động của dự án xây dựng CSHT đến sinh kế và đời sống của người dân tại các tỉnh miền núi phía Bắc và ở các khu vực huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang nói riêng Từ đó, rút ra những điểm thành tựu, những điểm hạn chế và nguyên nhân, các vấn đề đặt ra cần giải quyết nhằm nâng cao hiệu quả tác động của dự án đến sinh kế người dân giai đoạn sau
- Đề xuất quan điểm, phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tác động của dự án phát triển CSHT đến người dân thuộc huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang những năm 2018-2025
Để đạt mục tiêu nghiên cứu trên, tôi đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
- Phương pháp chuyên gia:Phương pháp chuyên gia được sử dụng
trong việc thu thập và tổng hợp các thông tin thứ cấp có liên quan đến luận văn
- Phương pháp thống kê kinh tế:Luận văn sử dụng phương pháp phân
tích thống kê (phân tổ, đồ thị hóa số liệu); phương pháp so sánh (so sánh số tương đối, số tuyệt đối, so sánh giữa các thời kỳ, so sánh giữa các khu vực)
- Phương pháp dự đoán, dự báo:Phương pháp dự đoán, dự báo cũng
được vận dụng trong việc định hướng các mô hình, phương hướng xây dựng các công trình, đặc biệt để dự báo các điều kiện, các tác nhân tác động đến sinh kế người dân cũng như phương thức khai thác tác động có lợi từ dự án đầu tư
- Phương pháp phân tích SWOT: Phương pháp này dùng để đánh giá
các cơ hội, thách thức, điểm mạnh, điểm yếu trong quá trình hoàn thiện dự án
Trang 6phát triển cơ sở hạ tầng và khai thác đầy đủ, hợp lý và hiệu quả các tác động
có lợi của dự án vào việc cải thiện sinh kế bền vững người dân tại địa phương
Cơ bản, đề tài gồm mở đầu, kết luận và kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, đề tài luận văn chia thành 3 chương, gồm:
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA
DỰ ÁN PHÁT TRIỂN CƠ SỞ HẠ TẦNG ĐẾN SINH KẾ NGƯỜI DÂN
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN
Chương 1 trình bày những lý luận cơ bản về vấn đề sinh kế; khung phân tích sinh kế; các khái niệm cơ bản về dự án phát triển cơ sở hạ tầng; các
lý luận về tác động của dự án phát triển cơ sở hạ tầng đến sinh kế của người dân và cách thức mà người dân có thể tận dụng khai thác các tác động có lợi
từ dự án cơ sở hạ tầng đề cải thiện chiến lược sinh kế, từ đó thay đổi phương thức sản xuất kinh doanh nâng cao thu nhập, cải thiện mức sống
Trên cơ sở những lý luận trên, tôi mạnh dạn đưa ra các cơ sở thực tiễn
đã và đang áp dụng của chính phủ Việt Nam về các hoạch định, mục tiêu, chiến lược về đầu tư cơ sở hạ tầng tại các khu vực nông thôn, và từ đó nêu ra các bài học kinh nghiệm từ các dự án về cơ sở hạ tầng tại khu vực khác để có hướng đầu tư cơ sở hạ tầng có hiệu quả và bền vững tại địa bàn nghiên cứu của đề tài
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA DỰ ÁN PHÁT TRIỂN
CƠ SỞ HẠ TẦNG ĐẾN SINH KẾ NGƯỜI DÂN XÃ LŨNG PHÌN,
HUYÊN ĐỒNG VĂN, TỈNH HÀ GIANG
Trong chương này, ngoài việc giới thiệu về dự án phát triển cơ sở hạ tầng tôi tập trung nghiên cứu và đánh giá về thực tiễn các tác động bởi dự án ảnh hưởng đến trực tiếp sinh kế người dân bao gồm:
(1) Thay đổi cơ cấu giao thông nông thôn trên địa bàn xã Lũng Phìn;
Trang 7(2) Góp phần chuyển đổi cơ cấu kinh tế hộ từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang hoạt động thương mại, dịch vụ, sản xuất tiểu thủ công nghiệp;
(3) Cải thiện phương thức canh tác sản xuất nông nghiệp;
(4) Thu hút đầu tư từ bên ngoài trong lĩnh vực dịch vụ du lịch;
(5) Nâng cao cơ hội tiếp cận hạ tầng y tế và cải thiện sức khỏe;
(6) Tác động của dự án phát triển cơ sở hạ tầng đến sinh kế của người dân bao gồm các nguồn lực cấu thành nên sinh kế: nguồn nhân lực, nguồn lực tài chính, nguồn lực vật chất, nguồn lực xã hội; nguồn lực tự nhiên
(7) Thay đổi phương thức khai thác tác động đến mục tiêu nâng cao sản xuất, cải thiện mức sống người dân
Trên cơ sở nghiên cứu các thực trạng về tác động của dự án đến sinh kế
từ đó đưa ra một số tồn tại, hạn chế bởi dự án để từ đó đưa ra một số giải pháp nhằm tăng cường khai thác tác động có lợi và các biện pháp giảm thiểu những tác động tiêu cực lên sinh kế người dân trên địa bàn nghiên cứu ở chương 3
CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ TÁC ĐỘNG CỦA DỰ ÁN PHÁT TRIỂN CƠ SỞ HẠ TẦNG ĐẾN SINH
KẾ CỦA NGƯỜI DÂN HUYỆN ĐỒNG VĂN, TỈNH HÀ GIANG
Trên cơ sở thực trạng và tồn tại, hạn chế được nghiên cứu đánh giá từ chương 2, tôi mạnh dạn đề xuất các quan điểm, mục tiêu và kiến nghị một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bền vững tác động của dự án phá triển cơ
sở hạ tầng đến sinh kế người dân, cụ thể như sau:
(1) Xây dựng chiến lược đầu tư, quy hoạch dự án phát triển cơ sở hạ tầng cần gắn liền với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, đầu tư phát triển
cơ sở hạ tầng của địa phương;
(2) Dự án đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng ngoài việc hướng đến mục tiêu phát triển kinh tế của vùng, tác động tích cực đến phương thức sinh kế
Trang 8của người dân theo hướng có lợi thì cũng cần gắn liền với đảm bảo giữ gìn bản sắc văn hóa, tập tục truyền thống tốt đẹp cũng như củng cố và bảo vệ an ninh quốc phòng, toàn vẹn lãnh thổ;
(3) Dự án đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng ngoài việc hướng đến mục tiêu thay đổi căn bản đến chiến lược sinh kế, thay đổi phương thức sinh kế, chuyển đổi dần từ sản xuất nông nghiệp lạc hậu chuyển dần sang nông nghiệp
áp dụng công nghệ cao, và tăng tỉ trọng hoạt động sinh kế tạo thu nhập trong lĩnh vực dịch vụ và thương mại;
Một số giải pháp:
- Giải pháp về đầu tư: phát triển “kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội phù hợp với đặc điểm của từng vùng và phải có sự đồng bộ giữa các loại cơ sở hạ tầng hay đầu tư;
- Giải pháp về phát triển sản xuất: Cùng với tiếp tục hoàn thiện cơ sở
hạ tầng ở vùng sâu, vùng xa, cần chú trọng các hỗ trợ cần thiết giúp ngươi dân phát triển sản xuất Đây chính là cơ sở tăng cường ảnh hưởng lâu dài của đầu tư
Để thúc đẩy sản xuất, cần tiến hành xây dựng qui hạch vùng sản xuất theo từng vùng và khu vực Đây là cơ sở để tiến hành đầu tư cơ sở hạ tầng nhưng đồng thời là cơ sở để đầu tư “một số mô hình phát triển sản xuất” điển hình có tính nhân rộng cao trong từng lĩnh vực hay vùng
- Giải pháp về y tế, giáo dục và văn hóa: Quá trình phần tích chỉ rằng, mặc dầu có nhiều cải thiện, nguồn nhân lực của người dân vẫn còn nhiều hạn chế Đây là yếu tố hạn chế ảnh hưởng của chương trình lên sinh kế của người dân Vì vậy, huy động “tổng hợp các nguồn lực để phát triển sự ng.hiệp giáo dục - đào tạo” theo những phương thức phù hợp nhất tùy theo từng đối tượng
- Giải pháp cấp hộ gia đình: Giải pháp chung đối với hội gia đình là cần
đa dạng hóa nguồn thu từ các hoạt động khác nhau Do sự hạn chế nhất định
Trang 9của đất đai và vốn, vì thế chiến lược đa dạng hóa sinh kế đối với hội gia đình cần được áp dụng trong giai đoạn này Bên cạnh đó, tăng cường tiếp cận nguồn vốn, thông tin thị trường và nâng cao kỹ thuật sản xuất của gia đình thông qua “tham gia các lớp tập huấn về các nội dung chuyên đề”, dựa trên sự thiếu hụt của bản thân và gia đình Chủ động tìm kiếm mô hình sản xuất có hiệu quả để tham quan, học hỏi