Để thực hiện đúng với chức năng và quyền hạn được giao nhằm phục vụ ngày càng tốt hơn đối với mọi người lao động tham gia và hưởng các chế độ BHXH; hệ thống BHXH tỉnh Điện Biên.. cần [r]
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
- -
PHẠM THỊ THANH NGA
QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC TỪ CÁC DOANH NGHIỆP NGOÀI NHÀ NƯỚC CỦA
BẢO HIỂM XÃ HỘI TỈNH ĐIỆN BIÊN
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KINH TẾ & CHÍNH SÁCH
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ
HÀ NỘI - 2017
Trang 2TÓM TẮT LUẬN VĂN
Bảo hiểm xã hội (BHXH) Điện Biên là một phần của BHXH Việt Nam BHXH Điện Biên có chức năng trực tiếp thực hiện các chế độ BHXH của Nhà nước với người lao động trên địa bàn tỉnh Điện Biên Để thực hiện đúng với chức năng và quyền hạn được giao nhằm phục vụ ngày càng tốt hơn đối với mọi người lao động tham gia và hưởng các chế độ BHXH; hệ thống BHXH tỉnh Điện Biên cần phải tiếp tục cải tiến, tăng cường quản lý trên tất cả các hoạt động của toàn ngành, đặc biệt là công tác quản lý thu BHXH nói chung, công tác quản lý thu BHXH bắt buộc từ các doanh nghiệp ngoài nhà nước (DNNNN) trên địa bàn nói riêng
Xuất phát từ thực tế đó, việc đi sâu nghiên cứu những vấn đề liên quan đến công tác quản lý thu BHXH bắt buộc từ các DNNNN của BHXH Điện Biên trong những năm gần đây để thấy được những mặt đạt được, những tồn tại hạn chế từ đó
đề ra các giải pháp khắc phục mang một ý nghĩa thiết thực Đề tài “Quản lý thu
bảo hiểm xã hội bắt buộc từ các doanh nghiệp ngoài nhà nước của Bảo hiểm xã hội tỉnh Điện Biên”vừa có ý nghĩa về mặt lý luận vừa có ý nghĩa thực tiễn, phục
vụ trực tiếp cho việc thực thi chính sách BHXH hiện hành trên địa bàn tỉnh Điện Biên và các tỉnh có hoàn cảnh tương tự Bên cạnh đó, luận văn cũng có thể lấy làm tài liệu cho việc tuyên truyền, giáo dục, thực hiện chính sách BHXH bắt buộc ở những tỉnh miền núi như tỉnh Điện Biên
Chương 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về quản lý thu
bảo hiểm xã hội bắt buộc từ các doanh nghiệp ngoài nhà nước của
Bảo hiểm xã hội tỉnh
Doanh nghiệp nhà nước là doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ Như vậy, những doanh nghiệp mà Nhà nước không nắm giữ 100% vốn điều
lệ có thể coi là DNNNN.Thành phần kinh tế của DNNNN bao gồm:Doanh nghiệp
tư nhân,Công ty Cổ phần Công ty trách nhiệm hữu hạn MTV,Công ty TNHH hai
Trang 3thành viên trở lên, Công ty hợp danh.Đây là những đối tượng sử dụng lao động phải tham gia BHXH bắt buộc theo Điều 4 của quyết định 959/QĐ-BHXH do BHXH Việt Nam ban hành ngày 09/09/2015
Đối tượng của BHXHlà thu nhập bị biến động do bị giảm hoặc mất khả năng lao động hoặc mất việc làm của những người lao động tham gia BHXH Vì thế BHXH được coi là mắt xích đầu tiên và quan tro ̣ng nhất của hê ̣ thống an sinh xã
hô ̣i và có vai trò trợ giúp người lao động khi gặp rủi ro, khi người lao động hết tuổi hoặc không còn khả năng lao động
Thu BHXH bắt buộc của DNNNN là việc nhà nước dùng quyền lực của mình bắt buộc các DNNNN phải đóng BHXH theo mức phí quy định, từ đó hình thành một quỹ tiền tệ nhằm mục đích đảm bảo cho việc chi trả các chế độ BHXH
và hoạt động của tổ chức sự nghiệp BHXH
Quản lý thu BHXH bắt buộc từ các DNNNN của BHXH tỉnh là quá trình lập kế hoạch, tổ chức thực hiện và kiểm soát việc thực hiện thu BHXH bắt buộc từ các DNNNN của cơ quan BHXH tỉnh nhằm đạt được những mục tiêu thu đúng, thu
đủ, thu kịp thời, không nợ đọng và không để thất thoát tiền đóng BHXH bắt buộc
Mục tiêu quản lý thu BHXH bắt buộc từ các DNNNN của BHXH tỉnh bao gồm:
- Về đối tượng tham gia: Đảm bảo tất cả các DNNNN và người lao động trong các DNNNN mà BHXH tỉnh trực tiếp quản lý thu đều tham gia đóng BHXH bắt buộc theo qui định
- Về số tiền thu BHXH bắt buộc: Đảm bảo thu đúng, thu đủ, thu kịp thời số tiền BHXH bắt buộc mà các DNNNN và người lao động trong các DNNNN mà BHXH tỉnh trực tiếp quản lý thuphải nộp
Nội dung quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc từ các doanh nghiệp ngoài nhà nước mà BHXH tỉnh trực tiếp quản lý thubao gồm:
- Lập kế hoạch thu BHXH bắt buộc từ các DNNNN: là quá trình cơ quan
Trang 4BHXH tỉnh xác định các mục tiêu thu BHXH bắt buộc từ các DNNNN và lựa chọn các phương thức hành động để đạt được các mục tiêu đó
-Tổ chức thực hiện kế hoạch thu BHXH bắt buộc từ các DNNNN: bao gồm các nội dung sau:
+ Cơ quan BHXH tỉnh phải xác định rõ bộ phận chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện kế hoạch thu BHXH bắt buộc từ các DNNNN Đồng thời, cơ quan BHXH tỉnh phải chuẩn bị nhân lực để sẵn sàng thực hiện kế hoạch
+ Tổ chức tập huấn cho cán bộ thực hiện kế hoạch thu BHXH bắt buộc từ các DNNNN
+ Truyền thông tới các DNNNN
+ Thực hiện thu
+ Phối hợp với các cơ quan có liên quan
+ Đàm phán giải quyết xung đột
+ Tạo động lực cho cán bộ quản lý thu BHXH bắt buộc từ các DNNNN
- Kiểm soát việc thực hiện thu bảo hiểm xã hội bắt buộc từ các doanh nghiệp ngoài nhà nước: Kiểm soát việc thực hiện kế hoạch thu BHXH bắt buộc từ các DNNNN của BHXH tỉnh là quá trình cơ quan BHXH tỉnh giám sát, đo lường, đánh giá và điều chỉnh hoạt động thu BHXH bắt buộc từ các DNNNN nhằm đảm bảo việc thực hiện thu BHXH bắt buộc từ các DNNNN theo kế hoạch
- Các nhân tố ảnh hưởng tới quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc từ các doanh nghiệp ngoài nhà nước của Bảo hiểm xã hội tỉnh bao gồm: Các nhân tố thuộc về cơ quan Bảo hiểm xã hội tỉnh và các nhân tố thuộc về môi trường bên ngoài cơ quan Bảo hiểm xã hội tỉnh
Từ việc phân tích một số kinh nghiệm quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc từ các DNNNN của BHXH một số tỉnh Thừa Thiên Huế, tỉnh Nam Định, tác giả đã rút
ra các bài học kinh nghiệm cho BHXH tỉnh Điện Biên:
Chương 2: Phân tích thực trạng quản lý thu BHXH bắt buộc từ các
Trang 5doanh nghiệp ngoài nhà nước của BHXH tỉnh Điện Biên
Những năm gần đây, Điện Biên đã và đang đẩy mạnh triển khai thực hiện kế hoạch hỗ trợ doanh nghiệp trên địa bàn, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ Nhờ đẩy mạnh thu hút đầu tư và tăng cường hỗ trợ các doanh nghiệp, số lượng DNNNN trên địa bàn tỉnh không ngừng tăng lên qua các năm, từ 757 doanh nghiệp (năm 2011) lên 1.060 (năm 2016), tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 8,01%/năm, trong đó chủ yếu là doanh nghiệp vừa và nhỏ Sự phát triển cả về số lượng và qui
mô DNNNN đã thu hút 24.536 lao động (năm 2011) lên 49.325 lao động (năm 2016) Thu nhập bình quân người lao động tăng từ 3,5 triệu đồng (năm 2011) lên 4,5 triệu đồng (năm 2016)
Với tốc độ tăng lên không ngừng của DNNNN và lao động thuộc khối DNNNN, các mục tiêu quản lý thu BHXH bắt buộc từ các DNNNN đề ra đối với BHXH tỉnh Điện Biên bao gồm:
- Tạo sự thống nhất trong hoạt động thu BHXH;
- Đảm bảo hoạt động thu BHXH ổn định, bền vững, hiệu quả ;
- Kiểm tra, đánh giá hoạt động thu BHXH để đánh giá một cách kịp thời và toàn diện những việc đã làm được và những việc chưa làm được, phát hiện và xử lý kịp thời những sai pha ̣m về Luật BHXH
Hiện nay, BHXH tỉnh Điện Biên có tổng số 21 đơn vị, trong đó có11 phòng nghiệp vụ, Văn phòng BHXH tỉnh và 10 BHXH huyện, thị, thành phố trực thuộc BHXH tỉnh Tổng số cán bộ quản lý của BHXH tỉnh là 50 người Hầu hết các cán
bộ quản lý đều có trình độ đại học và trên đại học, được đào tạo các chuyên ngành
cơ bản như quản lý kinh tế, tài chính, ngân hàng; đa số cán bộ có thâm niên công tác, đã tích lũy được kinh nghiệm trong công tác quản lý tài chính BHXH
Kết quả thực hiện như sau:
- Đối tượng tham gia BHXH bắt buộc ngày càng được mở rộng và gia tăng trên địa bàn tỉnh Phần lớn các DNNNN đã có ý thức tự giác chấp hành quy định
Trang 6đối chiếu và thu nộp tiền BHXH ngay sau kỳ trả lương và thanh toán kịp thời các chế độ cho người lao động
- Biến động cùng chiều với sự gia tăng của số lượng đơn vị DNNNN, số lượng lao động tham gia BHXH và quỹ lương tính nộp BHXH, số thu BHXH của tỉnh Điện Biên cũng liên tục tăng qua các năm
- Công tác quản lý đối tượng được thực hiện chặt chẽ đến từng cá nhân, từng đơn vị thuộc các loại hình, các lĩnh vực hoạt động khác nhau Việc quản lý đối tượng được sự hỗ trợ của các phần mềm, các chương trình công nghệ thông tin góp phần làm tăng độ chính xác, cập nhật kịp thời được sự thay đổi, biến động của các đối tượng, từ đó mà làm tốt công tác thu BHXH và giải quyết tốt hơn các quyền lợi cho người lao động
- BHXH tỉnh Điện Biên đã thực hiện cơ chế “một cửa” trong quản lý và thực hiện chính sách BHXH, giảm bớt những thủ tục rườm rà khi người sử dụng lao động làm hồ sơ tham gia BHXH cho người lao động Các quy trình, thủ tục, công việc được quy định cụ thể, rõ ràng, phục vụ thuận lợi cho việc thực hiện nhiệm vụ của cán bộ, viên chức và nhu cầu đến giao dịch của đối tượng
- Cơ sở vật chất, điều kiện làm việc tại cơ quan BHXH tỉnh và huyện trên địa bàn tỉnh Điện Biên đã và đang từng bước được trang bị theo hướng hiện đại hóa góp phần nâng cao hiệu quả quản lý thu BHXH
Biên cũng còn bộc lộ nhiều hạn chế như:
- Tình trạng nợ đọng bảo hiểm kéo dài Số tiền nợ đọng bảo hiểm của các DNNNN trên địa bàn tỉnh tăng mạnh qua các năm
- Các đơn vị thuộc hệ thống BHXH tỉnh vẫn chưa thường xuyên kiểm tra, đôn đốc và nắm chắc tình hình biến động của số lượng lao động, thực tế tiền lương của các đơn vị sử dụng lao động
- Số lượng cán bộ phòng thu BHXH nói chung, bộ phận thu BHXH bắt buộc
Trang 7từ khối DNNNN còn hạn chế dẫn đến việc phân công cán bộ thu còn chưa hợp lý
Số cán bộ phụ trách thu còn ít so với yêu cầu công việc, tác phong làm việc còn mang nặng tính chất hành chính
Qua nghiên cứu, có thể thấy nguyên nhân dẫn đến tồn tại các hạn chế trên là
do cả khách quan và chủ quan
Các nguyên nhân khách quan bao gồm:
- Hoạt động sản xuất kinh doanh biến động liên tục, tình hình kinh tế xã hội diễn biến phức tạp dẫn đến tình hình sản xuất kinh doanh của các DNNNNtrên địa bàn tình Điện Biên trong những năm gần đây tiếp tục gặp nhiều khó khăn
- Nhận thức về chính sách BHXH của người lao động và người sử dụng lao động trong khối DNNNN chưa cao Tình trạng trốn tránh nghĩa vụ bảo hiểm bắt buộc vẫn tồn tại và có xu hướng gia tăng
- Các chế tài pháp luật của Việt Nam chưa đủ mạnh để răn đe các DNNNN thực hiện đúng nghĩa vụ về BHXH bắt buộc Lãi phạt chậm nộp tiền BHXH thấp hơn so với lãi vay ngân hàng nên không ít đơn vị, doanh nghiệp dây dưa, không chịu đóng đúng theo quy định
Nguyên nhân chủ quan bao gồm:
- Công tác tuyên truyền kiến thức về BHXH bắt buộc chưa thực sự hiệu quả Việc quán triệt, tuyên truyền rộng khắp về chính sách BHXH mới chưa kịp thời
- Ý thức trách nhiệm của một số cán bộ quản lý chưa cao Cán bộ trực tiếp quản lý thu chưa thường xuyên đến các doanh nghiệp để thu thập, nắm bắt tình hình hoạt động của đơn vị, tình hình biến động về lao động, tiền lương của người lao động
- Công tác kiểm tra chưa được thực hiện toàn bộ, đạt kết quả không cao do thiếu sự phối hợp liên ngành giữa các cơ quan Các đơn vị trong hệ thống BHXH Việt Nam không được giao nhiệm vụ thanh tra, kiểm soát và quyết định xử phạt đối với các hiện tượng trên xảy ra ở các DNNNN
Trang 8Chương 3: Giải pháp hoàn thiện quản lý thu BHXH bắt buộc từ các doanh
nghiệp ngoài nhà nước của BHXH tỉnh Điện Biên
Qua việc phân tích những ưu đi ểm cũng như các tồn ta ̣i , hạn chế, trên cơ sở phương hướng, mục tiêu thu BHXH bắt buộc từ các DNNNN của BHXH tỉnh Điện Biên đến năm 2020, tác giả xin đề xuất giải pháp nh ằm hoàn thiện quản lý thu BHXH bắt buộc từ các DNNNN của BHXH tỉnh Điện Biên như sau:
- Tăng cường công tác quản lý đối tượng tham gia BHXH bắt buộc Việc tăng cường quản lý đối tượng tham gia BHXH bắt buộc bao gồm cả Quản lý chặt chẽ người lao động và người sử dụng lao động và mở rộng đối tượng tham gia BHXH
- Đẩy mạnh công tác tuyên truyền kiến thức, luật BHXH Trong đó, BHXH tỉnh Điện Biên cần phải chú trọng quan tâm đến nội dung và hình thức tuyên truyền để nâng cao hiệu quả của công tác này trong thời gian tới
- Trước yêu cầu đổi mới công tác quản lý thu BHXH, trước những phức tạp của tình hình lao động, BHXH tỉnh Điện Biên cần củng cố, kiện toàn, nâng cao chất lượng hệ thống BHXH tỉnh nói chung và bộ phận chuyên trách quản lý thu nói riêng để đảm bảo cho công tác quản lý thu được tiến hành nhanh gọn, chính xác, đạt hiệu quả cao
- Bên cạnh công tác tuyên truyền nhằm nâng cao ý thức chấp hành thu nộp BHXH theo quy định đối với DNNNN, BHXH tỉnh Điện Biên cần phải tổ chức kiểm tra thực trạng thực hiện, một mặt biểu dương người tốt, việc tốt đồng thời phát hiện lệch lạc để có biện pháp uốn nắn kịp thời và áp dụng những hình thức xử
lý để răn đe, giáo dục không tái phạm
- BHXH tỉnh Điện Biên cũng cần tăng cường áp dụng và nâng cao hiệu quả ứng dụng CNTT, nhằm xử lý công việc và thông tin nhanh chóng, chính xác, giúp cho việc quản lý, lưu trữ dữ liệu được thuận tiện, giảm bớt những thao tác không
Trang 9cần thiết, tạo thời gian cho cán bộ đầu tư nhiều hơn vào nghiên cứu nghiệp vụ
- BHXH tỉnh Điện Biên cần tăng cường phối hợp với Sở Kế hoạch và đầu tư, cục thuế, Liên đoàn lao động tổ chức các đợt kiểm tra liên ngành để quản lý tốt hơn nữa nguồn thu BHXH
Mong rằng các kết quả nghiên cứu và những giải pháp đề xuất sẽ đáp ứng được yêu cầu hoàn thiện quản lý thu BHXH bắt buộc từ các DNNNN của BHXH tỉnh Điện Biên đến năm 2020, góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản trị của ngành BHXH và thực hiện tốt các chính sách BHXH, đảm bảo an sinh xã hội, trở thành tiền đề thúc đẩy sự nghiệp phát triển kinh tế của đất nước