Quản lý thu bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Bảo hiểm xã hội Tỉnh Thái Nguyên

Để có được kết quả tích cực như thời gian vừa qua, ngoài sự quan tâm chỉ đạo trực tiếp, toàn diện của BHXH Việt Nam, sự giúp đỡ của cấp uỷ, chính quyền các cấp và hệ thống văn bản pháp[r]

TÓM TẮT LUẬN VĂN

1 Lý do nghiên cứu

Chủ trương của Đảng và nhà nước ta là: “ Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh” Để thực hiện chủ trương trên có nhiều biện pháp trong đó bảo hiểm xã hội (BHXH) góp phần không nhỏ.Người lao động chiếm tỷ lệ rất lớn trong dân số và do điều kiện lao động làm việc ngoài rủi ro mang tính tự nhiên, họ cần phải chịu những rủi ro mang tính nghề nghiệp làm giảm hoặc mất thu nhập ảnh hưởng đến bản thân người lao động và gia đình họ cũng như xã hội Vì vậy Bảo hiểm xã hội giúp san sẻ những rủi ro cũng như hỗ trợ một phần và làm giảm bớt gánh nặng cho cuộc sống của họ.Tạo ra một lưới an toàn cho người lao động góp phần ổn định trật tự xã hội, công bằng cho xã hội, để quá trình sản xuất diễn ra bình thường và liên tục

Bảo hiểm xã hội là một chính sách lớn trong hệ thống an sinh xã hội mang đậm tính nhân đạo và tính nhân văn sâu sắc Thời gian qua, bảo hiểm xã hội đã đạt được những thành tựu quan trọng, góp phần đảm bảo an sinh xã hội Trong hoạt động quản lý nghiệp vụ, quản lý thu BHXH đã có những bước đầu nhằm hướng tới thực hiện tốt các mục tiêu BHXH đã đặt ra Cụ thể, quản lý thu BHXH đảm bảo chính sách BHXH được triển khai đúng đắn, nhất quán và đảm bảo quyền lợi chính đáng người tham gia BHXH Đồng thời, công tác này giúp hệ thống BHXH hoạt động có kết quả và hiệu quả cao Từ

đó, thực hiện quản lý BHXH đạt được mục tiêu cuối cùng là đảm bảo cuộc sống của người lao động, góp phần đảm bảo an sinh xã hội Đặc biệt trong nền kinh tế thị trường hiện nay, hoạt động quản lý này càng thể hiện rõ vai trò BHXH là một công cụ chính sách hữu hiệu của Chính phủ, một dịch vụ công đem lại lợi ích cho toàn xã hội

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, quản lý thu BHXH vẫn còn một số hạn chế nhất định Tình trạng nợ đọng BHXH đang trở thành vấn đề nổi cộm hiện nay Mặt khác, đối tượng tham gia BHXH bắt buộc ngày càng tăng lên, khối lượng công việc ngày càng nhiều sẽ tạo ra cơ hội đồng thời đăt ra thách thức đối với quản lý thu BHXH đòi hỏi cần nâng cao hiệu quả hoạt động

Nhận thức được tầm quan trọng của công tác quản lý thu đối với hệ thống BHXH,

tôi đã chọn đề tài:“Quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc tại bảo hiểm xã hội tỉnh Thái

Nguyên” làm nội dung nghiên cứu cho luận văn cao học của mình

2 Phương pháp nghiên cứu

Để nghiên cứu quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh Thái Nguyên tác giả nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý thu BHXH bắt buộc bao gồm các yếu tố bên trong và bên ngoài BHXH tỉnh để từ đó xây dựng lên nội dung quản lý thu BHXH bắt buộc bao gồm: lập kế hoạch thu BHXH bắt buộc, tổ chức thực hiện kế hoạch thu BHXH bắt buộc, kiểm soát việc thực hiện thu BHXH bắt buộc

Thu thập các số liệu về đối tượng quản lý thu Trong đó thông tin sử dụng trong quá trình nghiên cứu phải đảm bảo đầy đủ chính xác, kịp thời, khách quan và được lấy từ nguồn số liệu thứ cấp Đó là thông tin đã có sẵn và đã qua tổng hợp được thu thập từ các tài liệu đã công bố như: tài liệu nội bộ cơ quan gồm báo cáo quyết toán của BHXH tỉnh Thái Nguyên qua các quý; tài liệu từ các tạp chí khoa học, tạp chí chuyên ngành BHXH; các bài báo chuyên ngành đăng trên các mạng internet… Số liệu thứ cấp có ưu điểm là kinh phí tìm hiểu ít, được cập nhật kịp thời Tuy nhiên, đây thường là những thông tin cơ bản đã được tổng hợp qua xử lý nên thường không được sử dụng để dự báo, số liệu này thường là cơ sở để phát hiện ra vấn đề nghiên cứu Dữ liệu thu thập được sẽ được tập hợp trên các bảng phân tích, so sánh với các tiêu thức khác nhau để từ đó thấy được thực trạng quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh Thái Nguyên

Đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản lý thu BHXH bắt buộc tại cơ quan BHXH tỉnh Thái Nguyên Đưa ra các mục tiêu, phương hướng, giải pháp hoàn thiện quản lý thu BHXH bắt buộc tại BHXH tỉnh

3 Kết quả nghiên cứu

Qua quá trình nghiên cứu về quản lý thu BHXH bắt buộc ta thấy được thực trạng quản lý thu BHXH bắt buộc Những điểm mạnh, điểm yếu và nguyên nhân của điểm yếu trong quá trình quản lý thu BHXH bắt buộc

3.1 Thực trạng quản lý thu BHXH bắt buộc

* Thực trạng việc lập kế hoạch thu BHXH bắt buộc: hàng năm dựa trên số thu của các năm trước, dự đoán tốc độ tăng đối tượng tham gia và tăng lương tối thiểu BHXH Việt Nam giao kế hoạch thu BHXH bắt buộc cho BHXH tỉnh Thái Nguyên

Từ kế hoạch thu BHXH Việt Nam giao cho, BHXH tỉnh đưa ra các kế hoạch thu đến phòng thu và cụ thể đến từng cán bộ thu và xuống BHXH các huyện Mỗi cán bộ thu phụ trách một huyện đồng thời cũng phụ trách số thu BHXH bắt buộc của huyện đó Từ

đó lập các kế hoạch thu năm

Kế hoạch thu năm: dựa trên số thu mà BHXH Việt Nam giao cho phân bổ đến từng cán bộ thu để dự toán số thu trong năm Các cán bộ thu đưa ra kế hoạch thu BHXH bắt buộc trong năm, làm sao hoàn thành các chỉ tiêu thu mà BHXH Việt Nam giao cho

* Thực trạng tổ chức thực hiện thu BHXH bắt buộc: Sau khi nhận được kế hoạch cấp trên giao, BHXH tỉnh tiến hành giao chỉ tiêu thu BHXH bắt buộc cho các đơn vị trực thuộc để tổ chức thực hiện BHXH tỉnh và BHXH các huyện tiến hành hướng dẫn cho các đơn vị sử dụng lao động lập hồ sơ

Cơ quan BHXH tiếp nhận hồ sơ, kiểm tra, thẩm tra, thẩm định hồ sơ, ký, đóng dấu vào danh sách lao động tham gia BHXH, BHYT; các tờ khai, thông báo cho đơn vị đóng BHXH, BHYT, cấp sổ BHXH, thẻ BHYT kịp thời cho người lao động

Người sử dụng lao động đóng BHXH, BHYT bằng hình thức chuyển khoản Trường hợp người sử dụng lao động hoặc người lao động đóng BHXH bằng tiền mặt thì

cơ quan BHXH phải hướng dẫn thủ tục nộp tiền vào tài khoản chuyên thu của cơ quan BHXH Nếu người sử dụng lao động hoặc người lao động nộp trực tiếp tại cơ quan BHXH thì chậm nhất sau 3 ngày làm việc, cơ quan BHXH phải nộp tiền vào tài khoản chuyên thu mở tại Ngân hàng hoặc Kho bạc Nhà nước

Khi nhận được giấy báo có của Ngân hàng hoặc Kho bạc Nhà nước, bộ phận kế toán phải hạch toán vào tài khoản chuyên thu, vào sổ sách và chuyển chứng từ thông báo cho cán bộ chuyên quản theo dõi đơn vị biết

* Thực trạng việc kiểm soát thực hiện thu BHXH bắt buộc: Công tác kiểm soát thu được tiến hành song song với việc tổ chức thực hiện thu BHXH bắt buộc Khi đơn vị sử

dụng lao động nộp hồ sơ đăng ký tham gia BHXH bắt buộc hoặc hồ sơ tăng giảm BHXH bắt buộc thì cán bộ chuyên quản phải có trách nhiệm kiểm tra, xác định số đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, tiền công tiền lương đóng BHXH bắt buộc đã theo đúng quy định hiện hành chưa, trong đó tổng quỹ lương tham gia BHXH bắt buộc để xác định chính xác số tiền phải thu BHXH bắt buộc

3.2 Điểm mạnh, điểm yếu, nguyên nhân của điểm yếu trong quản lý thu BHXH bắt buộc

* Điểm mạnh của quản lý: Với những kết quả thu được về công tác quản lý thu BHXH bắt buộc trong thời gian qua, BHXH tỉnh Thái Nguyên đảm bảo quyền lợi cho hàng nghìn người lao động tham gia BHXH trên địa bàn toàn tỉnh

Thực hiện tốt chính sách BHXH nói chung và công tác quản lý thu BHXH đã nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các ngành, các cấp, các đơn vị sử dụng lao động và người lao động trong việc thực hiện chính sách BHXH

Quy trình quản lý thu và kết quả thu BHXH trên địa bàn tỉnh đã ngày càng đạt kết quả cao, công tác quản lý thu BHXH cũng dần đi vào ổn định

Để có được kết quả tích cực như thời gian vừa qua, ngoài sự quan tâm chỉ đạo trực tiếp, toàn diện của BHXH Việt Nam, sự giúp đỡ của cấp uỷ, chính quyền các cấp và hệ thống văn bản pháp luật về BHXH, BHYT cơ bản đã được hoàn thiện; quy trình, nghiệp

vụ của Ngành thường xuyên được sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với tình hình thực tế đã tạo cơ sở hành lang pháp lý cho việc triển khai, tổ chức thực hiện có hiệu quả các chế độ

chính sách BHXH và nhiệm vụ chính trị của Ngành; thì sự chủ động thực hiện các giải

pháp thu phù hợp với tình hình thực tế của địa phương, các đơn vị do BHXH tỉnh đưa ra

và kiên trì thực hiện đã góp phần quan trọng làm nên kết quả trên Xác định rõ những khó khăn, ngay từ đầu năm, BHXH tỉnh đã có kế hoạch thu từng tháng, từng quý nhất là đối với các doanh nghiệp thường nợ đọng BHXH

Kết quả thu BHXH bắt buộc của BHXH tỉnh Thái Nguyên trong thời gian qua liên tục tăng theo xu hướng năm sau cao hơn năm trước Điều đó chứng tỏ rằng: số người được tham gia BHXH trên địa bàn tỉnh ngày càng tăng lên, điều đó cũng có nghĩa là số người lao động được hệ thống BHXH bảo vệ trước những rủi ro xã hội ngày càng tăng lên

*Điểm yếu của quản lý

Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, trong công tác quản lý thu BHXH bắt buộc vẫn còn một vài vấn đề tồn đọng cần sớm được khắc phục

Lập kế hoạch: kế hoạch lập ra của cơ quan BHXH tỉnh còn chưa sát với kế hoạch

của BHXH Việt Nam đưa ra, cho thấy chưa có sự quan tâm sát sao tới công tác lập kế

hoạch

Tổ chức: công tác tổ chức thu vẫn còn một số hạn chế chưa phát huy hết được nguồn lực vốn có của cơ quan BHXH tỉnh bởi vậy tình trạng nợ đọng vẫn diễn ra khá nhiều

Kiểm soát: việc kiểm soát số thu thông qua các công tác thanh tra, kiểm tra vẫn còn hạn chế Kiểm tra liên nghành và đột xuất còn ít nên chưa thấy hết được những vấn

đề vướng mắc của các đơn vị

* Nguyên nhân của điểm yếu quản lý

Nguyên nhân do các yếu tố thuộc về BHXH tỉnh Thái Nguyên

Các cán bộ quản lý chưa đi sâu đi sát vào tình hình thực tế của đơn vị, một số kiến nghị của các cán bộ thu cũng chưa được đề cao và đưa vào thực tế trong quá trình đôn đốc thu nợ BHXH bắt buộc

Cơ quan BHXH chưa có chức năng thanh tra, xử phạt đối với những vi phạm chính sách BHXH của người sử dụng lao động; chế tài xử phạt chưa đủ mạnh

BHXH tỉnh chưa đủ biên chế để điều tra, khảo sát lao động trên địa bàn, chưa nắm chắc được tiềm năng lao động theo từng lĩnh vực, từng khu vực

Do đối tượng tham gia BHXH phát triển nhanh, nhiệm vụ được giao quá lớn nên một bộ phận cán bộ chưa theo kịp yêu cầu đề ra

Công tác kiểm tra, thanh tra thực hiện chính sách BHXH của cơ quan quản lý Nhà nước, cơ quan BHXH chưa được thường xuyên, chế tài xử phạt hành vi vi phạm chính sách BHXH trong nhiều năm qua chưa đủ mạnh, lực lượng cán bộ làm công tác thanh tra còn thiếu về biên chế, yếu về nghiệp vụ

Trình độ cán bộ công chức ngành BHXH chưa đáp ứng được yêu cầu quản lý đặt

ra, việc cập nhật kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp còn chưa chú trọng

Nguyên nhân do các yếu tố bên ngoài BHXH tỉnh

Có rất nhiều người sử dụng lao động tuy hiểu biết pháp luật, có khả năng tài chính nhưng lại thiếu trách nhiệm, cố tình lách luật và tìm mọi cách để lẩn tránh nghĩa vụ đóng BHXH bắt buộc hoặc chiếm dụng tiền đóng BHXH bắt buộc Bên cạnh đó, cũng có những doanh nghiệp sản xuất kinh doanh gặp nhiều khó khăn, làm ăn kém hiệu quả, thua

lỗ không đủ khả năng để đóng BHXH bắt buộc

Phần đông các doanh nghiệp ngoài quốc doanh do chưa nhận thức đầy đủ trách nhiệm, nghĩa vụ và quyền lợi của người lao động nên chưa tích cực tham gia BHXH bắt buộc cho người lao động và cho chính bản thân chủ doanh nghiệp

Nhiều doanh nghiệp ký hợp đồng dưới 3 tháng để không tham gia BHXH cho người lao dộng hoặc không ký hợp đồng mặc dù người lao động làm liên tục

Người lao động nhận thức chưa đầy đủ về tính ưu việt của chính sách BHXH, những nguy cơ rủi ro về thu nhập và do sức ép về việc làm trong cơ chế thị trường, cho nên không ít người lao động, nhất là lao động phổ thông đã không phản đối khi người sử dụng lao động không đóng BHXH cho họ, cho rằng chưa cần chế độ BHXH và còn được

lợi trước mắt là không mất 7% tiền lương đóng BHXH Người lao động chưa quan tâm

đầy đủ đến quyền lợi của chính mình, thiếu tính đấu tranh để đảm bảo quyền lợi của bản thân mình

4 Giải pháp và kiến nghị

4.1 Giải pháp

* Hoàn thiện về lập kế hoạch thu BHXH bắt buộc

Đổi mới trong nhận thức và tư duy về công tác lập kế hoạch thu BHXH bắt buộc hàng năm đối với lãnh đạo BHXH các huyện, thị xã, thành phố cũng như lãnh đạo BHXH cấp tỉnh và toàn thể cán bộ, công chức trong toàn ngành

Đổi mới về quy trình xây dựng kế hoạch thu BHXH bắt buộc hàng năm

Đổi mới về phương pháp lập kế hoạch thu BHXH hàng năm

* Hoàn thiện về tổ chức thực hiện kế hoạch thu BHXH bắt buộc

Quá trình tổ chức thực thi thu BHXH bắt buộc để đạt được hiệu quả cao thì phải

có một nguồn nhân lực tốt bao gồm: nhân lực, vật lực, tài lực Bởi vậy để tổ chức thực thi

tốt thì phải nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

UBND cấp tỉnh cần tăng cường chỉ đạo, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về BHXH, có quy chế phối hợp giữa các cơ quan (Sở LĐ-TB-XH, Sở Kế hoạch

và Đầu tư, Cục thuế - Sở Tài chính , Liên đoàn lao động )

Cơ quan BHXH cấp tỉnh phải có trao đổi, tham mưu cho Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh có các chỉ thị, nghị quyết tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, sự chỉ đạo của các cấp chính quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật về Luật BHXH

Nâng cao năng lực về quản lý BHXH đối với các cơ quan quản lý nhà nước thẩm quyền liên quan nhằm đảm bảo việc tổ chức, quản lý thông tin, theo dõi, thống kê … thực hiện đúng chức năng và nhiệm vụ được giao

* Hoàn thiện về kiểm soát thực hiện thu BHXH bắt buộc

Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra để tiến hành truy thu số tiền nợ đọng đối với những đơn vị có số nợ đọng lớn

Tăng cường kiểm tra định kỳ và đột xuất đối với các doanh nghiệp có số lao động lớn, thường xuyên nộp chậm, hay có biến động tăng giảm

Phối hợp với thanh tra Nhà nước trong tỉnh Thái Nguyên đi kiểm tra tình hình sử dụng lao động, tuân thủ luật lao động, luật BHXH, BHYT, việc thực hiện chế độ cho người lao động

*Một số giải pháp khác

Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thu BHXH

Đẩy nhanh cải cách thủ tục hành chính

Nâng cao trách nhiệm của ngành BHXH trong việc quản lý thu BHXH bắt buộc Ngành BHXH cần xây dựng một số biện pháp chế tài trong thực hiện công tác thu BHXH bắt buộc

4.2 Một số kiến nghị

* Đối với BHXH tỉnh Thái Nguyên

Đề xuất và xây dựng các văn bản gửi các cơ quan ban ngành có liên quan để tăng cường thực hiện chính sách, pháp luật về BHXH bắt buộc Đặc biệt là đối với UBND tỉnh, huyện, thành phố, thị xã để có hướng phối hợp kịp thời giải quyết tình trạng nợ đọng

của các doanh nghiệp trên địa bàn

Tổ chức rà soát, thống kê các đối tượng trên địa bàn để mở rộng thêm đối tượng tham gia BHXH bắt buộc sao cho đảm bảo quyền lợi của người lao động

Thành lập thêm các tổ công tác liên ngành để đi đôn đốc thu, kiểm tra thu nợ Kiên quyết khởi kiện các đơn vị nợ đọng kéo dài

* Đối với BHXH Việt Nam

Tích cực đóng góp ý kiến hoàn thiện văn bản pháp lý về BHXH với cơ quan Nhà nước Bởi chính những ý kiến nhận định từ thực tiễn sẽ góp phần làm tăng tính khả thi và

có giá trị cao của văn bản

Thúc đẩy tiến độ triển khai và sử dụng hiệu quả trang Web của cơ quan BHXH các cấp

Tiếp tục xây dựng phát triển và hoàn thiện khoa học BHXH, đưa khoa học BHXH trở thành lĩnh vực khoa học chuyên sâu trong hệ thống khoa học xã hội

* Đối với Nhà nước

Kiến nghị đối với cơ quan quản lý trung ương: Chính phủ, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, Bộ và cơ quan ngang bộ trong phạm vi nhiệm vụ quyền hạn

Kiến nghị đối với cơ quan quản lý địa phương: Ủy ban nhân dân các cấp, các sở, phòng ban ngành có liên quan

* Đối với tổ chức có liên quan

Công đoàn cần hợp tác chặt chẽ với cơ quan BHXH trong việc kiểm tra tuân thủ đóng góp BHXH của người sử dụng lao động

5 Kết luận

BHXH là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước ta, đã và đang phát huy vai trò hết sức to lớn, chính sách này thể hiện trình độ văn minh, tiềm lực và sức mạnh kinh

tế, khả năng tổ chức và quản lý nhà nước, từ đó góp phần ổn định đời sống của hàng triệu người lao động và gia đình họ khi gặp phải những trường hợp ốm đau, bệnh tật, mất mát trong cuộc sống

Đề tài đã hệ thống hóa, khái quát những lý luận cơ bản của công tác quản lý thu Bảo hiểm xã hội bắt buộc nói chung, đồng thời làm sáng tỏ các lý luận nêu trên bằng thực

tiễn công tác quản lý thu Bảo hiểm xã hội trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

Đề tài đã đánh giá thực trạng chất lượng công tác quản lý thu BHXH tại cơ quan BHXH tỉnh Thái Nguyên, làm rõ những nguyên nhân làm cho công tác thu BHXH vẫn còn bất cập, tình trạng nợ đọng BHXH bắt buộc vẫn còn nhiều Từ đó, tác giả đưa ra các giải pháp, kiến nghị về việc tổ chức công việc, gia tăng hiệu quả trong công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức về quyền lợi từ BHXH cho người lao động, đồng thời đề xuất các chính sách tạo điều kiện cho công tác thu BHXH bắt buộc đạt hiệu quả cao để đảm bảo đối tượng tham gia BHXH bắt buộc được tham gia và hưởng BHXH đầy đủ, kịp thời

Cụ thể, trên cơ sở dự báo, luận văn đã xác định được mục tiêu và định hướng nâng cao chất lượng, phát triển toàn diện công tác quản lý thu BHXH trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên trong giai đoạn từ nay đến năm 2015 Luận văn đã chỉ rõ những quan điểm cần thấu suốt để có giải pháp khoa học mang tính khả thi như:

Đối với cơ quan BHXH tỉnh Thái Nguyên cần hoàn thiện công tác xây dựng kế hoạch thu bằng các biện pháp tăng nguồn thu cho quỹ BHXH, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cải tiến quy trình và thủ tục trong công tác chi trả, đầu tư cho phương tiện đi lại và công tác đảm bảo an toàn tiền mặt trong quá trình chi trả; Hoàn thiện công tác triển khai thu BHXH bằng cách tăng cường công tác thông tin tuyên truyền, củng cố và hoàn thiện các mô hình chi trả đang được thực hiện, nâng cao công tác đào tạo cán bộ, đầu tư phương tiện tin học, nối mạng trong toàn ngành BHXH để nâng cao chất lượng quản lý các hoạt động BHXH và cải cách thủ tục hành chính; tăng cường cơ chế phối hợp liên ngành trong quản lý thu BHXH

Đối với các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương và cơ quan Nhà nước luận văn đưa ra những kiến nghị để tuyên truyền phổ biến thông tin tới người lao động và người sử dụng lao động

Với các đề xuất và kiến nghị trình bày trong luận văn, tác giả mong muốn đóng góp một phần hiểu biết và nhiệt huyết của mình đối với sự phát triển công tác quản lý thu BHXH bắt buộc trong thời gian tới

Xin chân thành cảm ơn!