Quản lý rủi ro cho vay của chương trình tài chính vi mô anh chị em tổ chức doanh nhân thế giới tại tỉnh Điện Biên

Cuối cùng, tác giả đã đưa ra các kiến nghị tới NHNN Việt Nam, Bộ Tài f chính, Ủy ban Nhân dân tỉnh Điện Biên, Tổ r chức Doanh nhân Thế giới nhằm tăng cường sự hỗ trợ về cơ chế, vốn, th[r]

MỤCJLỤC

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG, HÌNH

MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined

CHỨC TÀI CHÍNH VI MÔ Error! Bookmark not defined

1.1 Tổ chức tài chính vi mô và hoạt động cho vay của tổ chức tài chính vi môError! Bookmark not defined

1.1.1 Tổ chức tài chính vi mô Error! Bookmark not defined

1.1.2 Đặc trưng của hoạtjđộng chosvay của tổ chức tài chính vi mô Error!

Bookmark not defined

1.2 Rủi ro cho vay của tổ chức tài chính vi mô Error! Bookmark not defined

1.2.1 Khái niệm rủi ro chosvay của tổ chức tài chính vi môError! Bookmark

not defined

1.2.2 Phân loại rủi ro chosvay của tổ chức tài chính vi môError! Bookmark

not defined

1.2.3 Đặc điểm rủi ro chosvay của tổ chức tài chính vi môError! Bookmark

not defined

1.2.4 Ảnh hưởng của rủi ro chosvay Error! Bookmark not defined

1.3 Quản lý rủi ro cho vay của tổ chức tài chính vi môError! Bookmark not defined

1.3.1 Khái niệm và vai trò của quản lý rủi ro chosvay đối với tổ chức tài

chính vi mô Error! Bookmark not defined

QLRR chosvay mang lại những lợi ích sau cho TCTCVM:Error! Bookmark not

defined

1.3.2 Mục tiêu và tiêu chí đánhsgiá quản lý rủi ro chosvay của tổ chức tài chính

vi mô Error! Bookmark not defined

1.3.3 Nội dung quản lý rủi ro chosvay của tổ chức tài chính vi mô Error!

Bookmark not defined

1.3.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý rủi ro chosvay của tổ chức tài chính

vi mô Error! Bookmark not defined

2012-2016 Error! Bookmark not defined

2.1 Giới thiệu về chương trình Anh Chị Em Error! Bookmark not defined

2.1.1 Lịch sử và đặc điểm của chương trình Anh Chị EmError! Bookmark not

defined

2.1.2 Đặc điểm hoạtjđộng chosvay của chương trình Anh Chị Em Error!

Bookmark not defined

2.2 Thực trạng rủi ro cho vay tại chương trình tài chính vi mô Anh Chị EmError! Bookmark not defined

2.2.1 Quy mô chosvay phùshợp với năng lực quản lý rủi roError! Bookmark

not defined

2.2.2 Cơ cấu chosvay: chưa phân tán rủi ro Error! Bookmark not defined

2.2.3 Nợ quá hạn Error! Bookmark not defined

2.2.4 Nợ xấu Error! Bookmark not defined

2.2.5 Biến động trong cơ cấu nhóm nợ Error! Bookmark not defined

2.2.6 Dự phòng rủi ro chosvay Error! Bookmark not defined

2.3 Thực trạng quản lý rủi ro chosvay tại chương trình Anh Chị EmError! Bookmark not defined

2.3.1 Nhận diện rủi ro Error! Bookmark not defined

2.3.2 Đo lường rủi ro Error! Bookmark not defined

2.3.3 Kiểm soát rủi ro Error! Bookmark not defined

2.3.4 Tài trợ rủi ro Error! Bookmark not defined

2.4 Đánh giá việc quản lý rủi ro chosvay của Anh Chị EmError! Bookmark not defined

2.4.1 Những kết quả đạt được Error! Bookmark not defined

2.4.1 Những điểm hạn chế Error! Bookmark not defined

2.4.2 Nguyênsnhân của những hạn chế trong công tác quản lý rủi ro chosvay của

chương trình Anh Chị Em Error! Bookmark not defined

3.1 Định hướng và mục tiêu quản lý rủi ro chosvay của chương trình tài chính vi

mô Anh Chị Em Error! Bookmark not defined

3.1.1 Định hướng đối với quản lý rủi ro chosvayError! Bookmark not defined

3.1.2 Mục tiêu quản lý rủi ro chosvay Error! Bookmark not defined

3.2 Giải pháp quản lý rủi ro chosvay tại chương trình tài chính vi mô Anh

Chị Em Error! Bookmark not defined

3.2.1 Cải thiện chính sách và quy trình quản lý rủi ro chosvayError! Bookmark

not defined

3.2.2 Nâng cao chấtslượng nguồn nhân lực Error! Bookmark not defined

3.2.3 Nâng cấp hệ thống thôngstin quản lý Error! Bookmark not defined

3.3 Kiến nghị Error! Bookmark not defined

3.3.1 Đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Error! Bookmark not defined

3.3.2 Đối với Bộ Tài chính Error! Bookmark not defined 3.3.3 Đối với Uỷ ban Nhân dân tỉnh Điện biên Error! Bookmark not defined

3.3.4 Đối với Tổ chức Doanh nhân Thế giới và các nhà tài trợ của chương trình

Anh Chị Em Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

CCO Cán bộ tínsdụng xã

CIC Trung tâm Thôngstin Tínsdụng

EdM Tổchức Doanh nhân Thế giới

MIS Hệ thống thôngstin quảnrlý

OM Trưởng phòng tàifchính – tínsdụng

DANH MỤC BẢNG, HÌNH

BẢNG

Bảng 1.1 Chỉ tiêu chấm điểm xếp hạng tínsdụng cá nhân theo mô hình ACCION

Error! Bookmark not defined

Bảng 1.2 Ký hiệu xếp hạng tínsdụng theo hệ thống ACCIONError! Bookmark

not defined

Bảng 2.1 Các loại khoảnsvay tại chương trình ACEError! Bookmark not

defined

Bảng 2.2 Kết quả hoạt động kinh doanh chương trình ACE giai đoạn 2012-2016

Error! Bookmark not defined

Bảng 2.3 Hệ số khảrnăng bù đắp rủi ro chosvay Error! Bookmark not defined Bảng 2.4 Các chỉ tiêu trong mô hình 3C của chương trình ACE Error!

Bookmark not defined

Bảng 2.5 Điềuskiện là thành viên của nhóm ĐK Error! Bookmark not defined

Bảng 2.6 Cơ cấu khách hàng theo xếp hạng tínsdụng 2013-2016 Error!

Bookmark not defined

Bảng 3.1 Mục tiêu quảnrlý rủi ro chosvay tại chương trình Anh Chị Em đến năm 2020

Error! Bookmark not defined

Bảng 3.2 Ví dụ về biệnjpháp xử lý đối với khách hàng vi phạm quy định họp nhóm

Error! Bookmark not defined

Bảng 3.3 Ví dụ về biệnjpháp xử lý đối với khách hàng vi phạm quy định đóng tiết

kiệm bắt buộc Error! Bookmark not defined

HÌNH

Hình 2.1 Sơ đồ cơ cấu tổrchức chương trình Anh Chị EmError! Bookmark not

defined

Hình 2.2 Quyrtrình vay vốn và trảsnợ tại chương trình Anh Chị Em Error!

Bookmark not defined

Hình 2.3 Sơ đồ tăng trưởng danh mục chosvay Anh Chị Em 2012-2016 Error!

Bookmark not defined

Hình 2.4 Chỉ số tái vay trung bình ACE 2012-2016Error! Bookmark not

defined

Hình 2.5 Sự tăng trưởng số tiền tiết kiệm mà Anh Chị Em huy động được Error!

Bookmark not defined

Hình 2.6 Tổng dưrnợ chosvay của ACE so với các tổrchức khác hoạt động TCVM

Error! Bookmark not defined

Hình 2.7 Số khách hàng vay vốn của ACE so với các tổrchức khác hoạt động TCVM

Error! Bookmark not defined

Hình 2.8 Năng suất cán bộ tínsdụng của ACE so với các tổrchức khác hoạt động TCVM

Error! Bookmark not defined

Hình 2.9 Tỷrlệ danh mục rủi ro 30 ngày giai đoạn 2012-2016Error! Bookmark

not defined

Hình 2.10 Thực trạng nợrxấu tại ACE trong giai đoạn 2012-2016 Error!

Bookmark not defined

Hình 2.11 Cơ cấu từng nhóm nợ giai đoạn 2012-2016Error! Bookmark not

defined

Hình 2.12 Đánhsgiá hoạt động của nhóm Đoàn Kết dưới con mắt của khách hàng

Error! Bookmark not defined

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hầu hết các TCTCVM đều có mục đích tăng cường tiếp cận của ngườifnghèo đến tínsdụng, vì thế, họ luôn phải đối mặt với RR chosvay cao đòi hỏi họ phải thựcshiện quảnrlý tốt các RR chosvay/tínsdụng của mình nhằm giảm tổn thất, chi phí hoạtjđộng Chương trình TCVM ACE giúp ngườifnghèo tại tỉnh Điện Biên có nguồn vốn nhỏ để sản xuất và kinh doanh cũng bộc lộ nhiều RR như vậy trong hoạtjđộng chosvay của mình

Trước tình hình này, tác giả chọn đề tài “Quản r lý rủi cho s vay của chương trình TCVM

“A risk management framework for microfinance institutions” (2000) của Dr

Dirk Steinwand đã chỉ ra tầm quan trọng, các loại RR và quyrtrình QLRR một cách hiệu

quả trong TCTCVM “Morgan Stanley’s Approach to assessing credit risks in the microfinance industry” (2008) của Morgan Stanley đưa ra khung lý thuyết về cách thức

đánhsgiá RR chosvay trong ngành TCVM

“Mức độ bền vững của các TCTCVM Việt Nam – Thực trạng và một số khuyến nghị”

của Nhóm Công tác TCVM Việt Nam đã phần nào phản ánh nội dung RR chosvay của các TCTCVM Việt Nam, đề cập tới một số giải pháp giúp quảnrlý tốt hơn RR chosvay của các

TCTCVM “QLRR cho s vay tại NHTM cổ phần Quân Đội” (2015) của Phan Tấn Dũng

nghiênscứu về RR chosvay trong NH, tương đối khác biệt so với lĩnh vực TCVM

Cho tới hiện tại, chưa có công trình nàoftâ ̣p trung vào viê ̣c nghiênscứu QLRR chosvay của chương trình TCVM ACE - Tổrchức Doanh nhân Thế giới tại tỉnh Điện Biên Do đó, tác giả chọn chủ đề này để nghiênscứusvới mục tiêu đề ra các giải pháp cụ thể hoàn thiện công tác QLRR trong hoạtjđộng của chương trình

của TCTCVM, về RR và QLRR trong TCTCVM

Thứ hai, phânstích và đánhsgiá thực trạng RR, QLRR chosvay của chương trình ACE trên địa bàn tỉnh Điện Biên từ năm 2012 đến năm 2016, từ đó chỉ ra những kết quả đạt được, tồn tại hạn chế và nguyênsnhân

Thứ ba, đề xuất những giải pháp hoàn thiện QLRR chosvay của chương trình TCVM ACE cho đến năm 2020

- Về đối tượng nghiênscứu: QLRR chosvay của chương trình TCVM ACE -

Tổrchức Doanh nhân Thế giới tại tỉnh Điện Biên

- Về phạm vi nghiênscứu:

+ Về nội dung: nhận diện RR, đo lường RR, kiểmrsoát RR và tài trợ RR

+ Về không gian: 15 xã ở hai huyện Điện Biên và Mường Ảng thuộc tỉnh Điện Biên

- Về thời gian: giai đoạn 2012-2020

+ Bước 2: Thu thập dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo, các chínhssách, quyrtrình hoạtjđộng của chương trình ACE trong giai đoạn 2012-2016

+ Bước 3: Tiến hành xây dựng bảng hỏi và điều tra trên thực địa để thu thập dữ

liệu sơ cấp trên 2 đối tượng là KH và cán bộ chương trình ACE để đánhsgiá chấtslượng thựcshiện QLRR chương trình ACE

+ Bước 4: Phânstích và đánhsgiá RR, QLRR hoạtjđộng chosvay tại ACE, tìm ra

QLRR hoạt động

TCVM:

- Nhận diện RR

- Đo lường RR

- Tài trợ RR

tiêu QLRR hoạt

chương trình TCVM

Các nhân tố ảnh hưởng đến

công tác QLRR hoạt động

cho s vay:

- Nhóm yếu s tố thuộc chương

trình TCVM

- Nhóm yếu s tố thuộc môi

trường bên ngoài của chương

trình TCVM

nguyênsnhân dẫn đến các hạn chế trong công tác QLRR hoạtjđộng chosvay tại ACE

+ Bước 5: Đềfxuất các giải phápsđể quảnrlý các RR mà ACE phải đối mặt

CHƯƠNG 1

CỦA TỔ CHỨC TÀI CHÍNH VI MÔ

Trong chương 1, tác giả đã đưa ra những lý thuyết cơ bản về TCTCVM và hoạtjđộng chosvay/tínsdụng của TCTCVM, về RR chosvayycủa TCTCVM và QLRR chosvay của TCTCVM cùng những yếustố ảnh hưởng đến công tác QLRR này

Về TCTCVM, tác giả đã khái quát một số nét chính trong lịch sử hình thành và phát triển từ cách đây 200 năm của TCTCVM và làm rõ được khái niệm TCTCVM Cũng trong phần này, tác giả đã chỉ ra những đặc trưng cơ bản trong hoạtjđộng chosvay của TCTCVM như:

- KH của TCTCVM là những người có TN thấp, có ít hoặc không có tài sản để thế chấp vay NH và thường bị các NHTM từ chối cấp vốnsvay

- Phươngspháp đảm bảo khoảnsvay của các TCTCVM không phải là thế chấp tài sản mà chủ yếu thông qua bảo lãnh nhóm

- Lãi suất chosvay của TCTCVM thường cao

- Các khoảnsvay mà TCTCVM cấp cho ngườifnghèo thường nhỏ, quay vòng nhanh, mức vay tăng dần qua các vòng

Tiếp theo, tác giả đã làm rõ khái niệm RR chosvay của TCTCVM và chỉ ra rằng cho ngườifnghèo vay vốn là nguyênsnhân khiến TCTCVM phải đối mặt với RR chosvay cao Cũng trong phần này, tác giả tiến hành phân loại, chỉ ra đặc điểm RR chosvay cũng như những ảnh hưởng của nó đến bản thân TCTCVM, đến KH và nền kinhstế

Về QLRR chosvay của TCTCVM, tác giả đã đưa ra khái niệm, vai trò, mục tiêu và

6 tiêu chí đánhsgiá QLRR chosvay của TCTCVM Sau đó, tác giả trình bày bốn nội dung QLRR chosvay của TCTCVM, gồm:

- Nhận dạng RR bằng các tiêu chí định tính nhận diện RR của phươngspháp 6C cùng phươngspháp thu thập thôngstin gồm: phươngspháp nhóm và thẩmsđịnh tínsdụng

- Đo lường RR bằng mô hình XHTD nội bộ ACCION của J.P Morgan

- Kiểmrsoát RR bằng các kỹ thuật né tránh RR, ngăn ngừa RR, giảm thiểu tổnrthất

do RR chosvay gây ra, chuyển giao RR, đasdạng hóa danh mục chosvay, áp dụng các biệnjpháp bảo đảm tiền vay, kiểmrsoát bằng việc tiến hành kiểm tra, KTNB

- Tài trợ RR bằng nguồn bên trong TCTCVM (thông qua quỹ DPRR đã trích hoặc trích trực tiếp vào chi phí), và nguồn từ bên ngoài TCTCVM (như thu hồi nợrxấu, thông qua các biệnjpháp bảo đảm tiền vay, mua bảo hiểm…)

CHƯƠNG 2

TẠI CHƯƠNG TRÌNH ANH CHỊ EM TẠI TỈNH ĐIỆN BIÊN

GIAI ĐOẠN 2012-2016

Trong chương 2, tác giả đã giới thiệu khái quát về chương trình ACE, nêu lên thực trạng RR, QLRR chosvay tại chương trình ACE cùng những đánhsgiá về những mặt tích cực, hạn chế và nguyênsnhân của những hạnjchế trong công tác QLRR chosvay của chương trình ACE

Chương trình ACE được thành lập vào năm 2007 với phương châm hoạtjđộng phùshợp với mục tiêu của một TCTCVM là cho ngườifnghèo cầnjcâu chứ không cho conncá Tức là ACE không phải là tổrchức từ thiện, viện trợ cho ngườifnghèo, mà cung cấp công cụ giúp họ thoát nghèo với các DV tàifchính (chosvay và gửi TK) và các DV phi tàifchính (tập huấn, tư vấn nâng cao năng lực sản xuất nông nghiệp và xã hội) Tác giả cũng trình bày về phươngspháp nhóm trong chosvay của ACE và hai sản phẩm vay vốn của chương trình với sự khác biệt chủ yếu nằm ở phương thức hoàn trả khoảnsvay Hoạtjđộng chosvay và huy động TK của chương trình có sự tăng trưởng mạnh trong giai đoạn

2012-2016 với kết quả kinh doanh rất tích cực khi TN từ hoạtjđộng chosvay ngày càng tăng, ACE tự vững từ năm 2015 và ngày càng ítsphụ thuộc vào tài trợjtừ bên ngoài

Cùng với sự tăng trưởng dưrnợ chosvay, RR chosvay của chương trình ACE cũng lớn theo nhưng được kiểmrsoát ở mức độ nợ quárhạn, nợrxấu hợp lý, quyrmô chosvay phùshợpjvới năng lựcjquản trị và quyrmô nhân sự của chương trình Tuy vậy, có những dấu hiệu cho thấy sự không bền vững trong việc duy trì mức độ hợp lý này khi ACE chưa

phân tán được RR; nợ quárhạn và nợrxấu thấp chủ yếu do sử dụng khoản tiền TK của KH

để thanh toán nợ và tỷrlệ xóa nợ cao; nhóm nợ 31-90 ngày chậm trả tăng lên về tỷ trọng

Đánhsgiá về những kết quả đạt được trong QLRR chosvay tại chương trình ACE, tác giả đã nhận xét ACE đã có phươngspháp nhận diện RR phùshợpjvới quyrmô hoạtjđộng của mình (phươngspháp 3Cdđược xây dựng trên cơ sở phươngspháp 6C) Việc nhận diện RR cũng đầy đủ hơn với sự tham gia của cộng đồng trong phươngspháp nhóm ACE cũng là một trong số ít những TCTCVM thựcshiện đo lường RR thông qua XHTD nội bộ ACCION Về kiểmrsoát RR, chương trình ACE đã đánhsgiá được tầmfquan trọngjcủa côngotác QLRR chosvay và đã nỗ lựcjthựcjhiện các biệnjpháp nhằm phòng ngừa và kiểmrsoát RR chosvay như ngăn ngừa RR bằng cách nâng cao năng lực sản xuất, kinh doanh và cải thiện nhận thức xã hội của người vay, tăng cường KTNB, yêu cầu TKBB Về tài trợ RR, chương trình ACE chủ động thựcshiện trích trước chi phí DPRR một cách đầy

đủ và tích cực thựcshiện thu hồi nợrxấu

Đánhsgiá về những hạn chế trong QLRR chosvay tại chương trình ACE, tác giả cho rằng ACE chưa đảm bảo tính tuân thủ và sự thiếu hiệu quả trong việc thựcshiện chínhssách và quyrtrình QLRR chosvay như: phươngspháp nhóm, quyrtrình thẩmsđịnh, thẩmsđịnh lại, phêsduyệt khoảnsvay, ngăn ngừa RR qua tập huấn, tư vấn nâng cao năng lực cho người dân Mặt khác, các biệnjpháp kiểmrsoát RR chưa triệt để, đầy đủ và toàn diện, việc đo lường RR tínsdụng chưa được tin học hóa, hoạtjđộng KTNB chưa độc lập, chưa đi sâu giải quyết vấn đề tận gốc

Ngoài những nguyênsnhân kháchsquan, có ba nguyênsnhânachủrquan đã được tác giả xác định là lý do dẫn dến những hạn chế trong QLRR chosvay của ACE, đó là: chínhssách và quyrtrình QLRR chosvay của ACE, nhân sự của ACE và hệ thống thôngstin quảnrlý của ACE

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP QUẢN LÝ RỦI RO CHOSVAY TẠI CHƯƠNG TRÌNH TÀI CHÍNH VI MÔ ANH CHỊ EM

TẠI TỈNH ĐIỆN BIÊN ĐẾN NĂM 2020