Phát triển thị trường tiền tệ ở Việt Nam sau khi gia nhập tổ chức thương mại thế giới

Về mặt lý luận kinh tế học cho thấy thị trường tiền tệ rất phát triển ở các nước có nền kinh tế thị trường. Một thị trường tiền tệ hoạt động tích cực, tổ chức hoàn hảo chẳng những đem [r]

MỞ ĐẦU

1.Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm qua, Việt Nam đã đẩy mạnh quá trình hội nhập kinh tế quốc tế Cùng với quá trình hội nhập kinh tế, các giao dịch tài chính tiền tệ ngày càng tăng cả về qui mô cũng như tính đa dạng và phức tạp Theo lộ trình hội nhập, một sân chơi bình đẳng hơn, có tính cạnh tranh hơn, với những luật chơi vận dụng theo thông lệ quốc tế sẽ được hình thành Cơ cấu và qui mô các loại

hình “trung gian tài chính” - với sự xuất hiện của các định chế tài chính có vốn

đầu tư nước ngoài tham gia hoạt động trên thị trường sẽ thay đổi Hoạt động ngân hàng trở nên sôi động và phức tạp Theo đó, các loại rủi ro tiềm ẩn trong lĩnh vực kinh doanh này sẽ khó được nhận diện

Thị trường tiền tệ giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc huy động tiết kiệm, phân bổ các nguồn vốn một cách có hiệu quả, bảo đảm khả năng cạnh tranh của nền kinh tế, thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội Trong quá trình đổi mới, thị trường tài chính đã từng bước được hình thành và phát triển

Thực vậy, về mặt lý luận, phát triển thị trường tiền tệ là bước tất yếu để hình thành nên cơ cấu và động lực cho sự vận hành của mọi nền kinh tế thị trường Vì thế, thị trường tiền tệ luôn là mối quan tâm hàng đầu của chiến lược kinh tế ở tất

cả các quốc gia trên thế giới

Tuy nhiên, sự phát triển thị trường tiền tệ nước ta còn ở mức độ thấp và còn trong thời kỳ sơ khai Trong khi đó, yêu cầu của cạnh tranh để hội nhập với khu vực và thế giới đòi hỏi đất nước phải có một thị trường tiền tệ đủ mạnh đồng bộ với một trình độ khoa học công nghệ cao, sản phẩm hàng hoá đa dạng, phong phú, với một đội ngũ cán bộ có trình độ quản lý và kỹ năng nghiệp vụ điêu luyện Tình hình này đã đặt ra những vấn đề mới với nhiều khó khăn, vướng mắc cần phải giải quyết Chính vì vậy, việc nghiên cứu để tìm ra các giải pháp,kiến nghị cho sự phát triển thị trường tiền tệ ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay là một vấn đề hết sức cần thiết

Xuất phát từ tính cấp bách nêu trên, tác giả đã lựa chọn đề tài: “Phát triển thị trường tiền tệ ở Việt Nam sau khi gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới”

làm Luận án tiến sĩ kinh tế của mình

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế và tự do hóa tài chính, các nghiên cứu đã hệ thống được nhóm giải pháp cần thực hiện để tăng cường

sự phát triển của thị trường tiền tệ liên quan đến công tác hoàn thiện hơn nữa các cấu phần của thị trường tiền tệ, điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt, đẩy mạnh công tác thanh tra giám sát và phối hợp đồng bộ giữa Chính sách tiền tệ và Chính sách tài khóa

Các nghiên cứu nước ngoài về thị trường tiền tệ Việt Nam nhìn chung còn tương đối hạn chế về số lượng, tuy nhiên cũng có một số các nghiên cứu đã được thực hiện về thị trường tiền tệ của các quốc gia trong khu vực cũng như các nền

kinh tế chuyển đổi từ bao cấp sang cơ chế thị trường (Transition economy) – các

quốc gia vốn có đặc điểm về nền kinh tế nói chung và sự phát triển về thị trường tiền tệ nói riêng khá tương đồng với Việt Nam Vì vậy những nghiên cứu này cũng góp phần cung cấp những vấn đề lý luận cũng như bài học phát triển thị trường tiền tệ quý báu cho Việt Nam

Ngoài ra, còn có một số nghiên cứu khác về phát triển thị trường tiền tệ trong bối cảnh Việt Nam từng bước tham gia vào quá trình hội nhập quốc tế về thương mại, dịch vụ, tài chính ngân hàng nhưng hầu hết các đề tài này mới chỉ đề cập tới yêu cầu hội nhập của hệ thống ngân hàng theo lộ trình của các hiệp định được ký kết Việc đánh giá cụ thể các tác động của việc gia nhập WTO đối với sự phát triển thị trường tiền tệ Việt Nam vẫn là một khoảng trống cần được tập trung nghiên cứu

Qua nghiên cứu các công trình khoa học, tác giả có tiếp thu được nhiều vấn

đề về lý luận cũng như thực tiễn trên những khía cạnh khác nhau của thị trường tiền tệ, từng thị trường bộ phận nói riêng đã được phân tích, luận giải tùy theo mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu của từng công trình Tuy nhiên, chưa

có công trình khoa học nào đã công bố nghiên cứu về phát triển thị trường tiền tệ

ở Việt Nam sau khi gia nhập tổ chức thương mại thế giới (WTO) một cách toàn diện cả về cơ sở lý luận, thực tiễn, thực trạng và giải pháp dưới góc độ khoa học kinh tế chính trị

Trong luận án này, tác giả nghiên cứu về thị trường tiền tệ ở Việt Nam hiện nay từ đó đề ra giải pháp phát triển cho giai đoạn tiếp theo – giai đoạn sau khi Việt Nam gia nhập WTO Đây là công trình khoa học đầu tiên nghiên cứu về vấn

đề này, do đó không bị trùng lặp với các công trình khoa học đã công bố

3 Mục đích nghiên cứu

-Góp phần luận giải cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển thị trường tiền

tệ ở Việt Nam sau khi gia nhập WTO

-Phân tích thực trạng thị trường tiền tệ ở nước ta thông qua hoạt động của

hệ thống NHTM Nhà nước trong thời gian vừa qua Đồng thời chỉ ra những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế trong quá trình hình thành

và phát triển thị trường tiền tệ

-Đề xuất các quan điểm và giải pháp đồng bộ để phát triển thị trường tiền

tệ ở Việt Nam sau khi gia nhập WTO

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của Luận án là sự phát triển của thị trường tiền tệ ở Việt Nam, trong bối cảnh nền kinh tế đang được vận hành theo quá trình hội nhập khu vực và toàn cầu Đặc biệt giai đoạn sau khi nước ta gia nhập WTO

Tuy nhiên, phát triển thị trường tiền tệ là một vấn đề rộng lớn, liên quan đến nhiều lĩnh vực, do đó tác giả chỉ giới hạn nội dung của Luận án trong phạm

vi nghiên cứu hoạt động của thị trường tiền tệ đối với các tổ chức tín dụng đang hoạt động kinh doanh tại Việt Nam Khung nghiên cứu chung của luận án là

1)Về nội dung phát triển thị trường tiền tệ, tác giả tập trung vào sự phát triển các thị trường bộ phận như thị trường tiền tệ liên ngân hàng và thị trường mở; các chủ thể tham gia thị trường tiền tệ và cơ chế hoạt động của thị trường tiền tệ

2) Các điều kiện đảm bảo cho phát triển thị trường tiền tệ bao gồm trình độ phát triển của nền kinh tế, môi trường luật pháp và các chính sách; năng lực của

hệ thống ngân hàng; sự phát triển của các thị trường có liên quan và vai trò giám sát của nhà nước đối với hệ thống tài chính

Khung phân tích của luận án

Điều kiện phát triển Nội dung phát

triển thị trường tiền tệ

Các tiêu chí nghiên cứu

1 Các tiêu chí liên quan đén nội dung phát triển thị trường tiền

tệ

Trình độ phát triển

của nền kinh tế

phát triển các thị trường bộ phận và hàng hóa trên các thị trường bộ phận Môi trường luật pháp

và chính sách

Phát triển các chủ thể tham gia thị trường tiền tệ

Năng lực của hệ

thống ngân hàng

2 Các tiêu chí liên quan đến điều kiện phát triển thị trường tiền

Vai trò giám sát của

nhà nước đối với hệ

thống tài chính

5 Phương pháp nghiên cứu

Chủ nghĩa Duy vật biện chứng và Duy vật lịch sử là cơ sở lý luận và phương pháp luận cho việc triển khai nghiên cứu vấn đề của Luận án Đặc biệt trong đó phương pháp biện chứng duy vật được vận dụng để xem xét tính tất yếu của sự phát triển thị trường tiền tệ ở Việt Nam sau khi gia nhập WTO

Luận án còn sử dụng các phương pháp phân tích và tổng hợp, phương pháp

so sánh, phương pháp thống kê để tìm hiểu đối tượng, và kết hợp với phân tích kinh

tế trên cơ sở các số liệu điều tra thực tế của các Ngân hàng Thương mại Việt Nam trong thời gian qua

6 Đóng góp khoa học của luận án

Về lý luận: Khái quát có hệ thống lý luận về thị trường tiền tệ, phân tích

được những đặc điểm cơ bản, cấu trúc và vai trò của thị trường tiền tệ đối với nền kinh tế Phân tích nội dung và những nhân tố tác động tới sự phát triển tiền tệ ở Việt Nam sau khi gia nhập WTO

Về thực tiễn: Đánh giá thực trạng thị trường tiền tệ ở Việt Nam trong thời

gian qua; Phân tích được cơ chế hoạt động, mối quan hệ qua lại giữa các thị trường bộ phận, tác động của quá trình điều hành kinh tế vĩ mô; từ đó đề xuất những giải pháp nhằm phát triển thị trường tiền tệ ở Việt Nam sau khi gia nhập WTO

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, mục lục, tài liệu tham khảo, Luận án gồm có 3 chương Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển thị trường tiền tệ sau khi gia nhập WTO Chương 2: Thực trạng phát triển thị trường tiền tệ ở Việt Nam sau 5 năm gia nhập WTO

Chương 3: Định hướng và giải pháp tiếp tục phát triển thị trường tiền tệ ở Việt Nam sau khi gia nhập WTO

CHƯƠNG 1

LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TIỀN TỆ

SAU KHI GIA NHẬP WTO

1.1 Tổng quan về tiền tệ và thị trường tiền tệ

1.1.1 Lý luận chung về tiền tệ

1.1.1.1 Quan niệm, chức năng của tiền tệ

Tiền tệ là một loại hàng hóa đặc biệt, được tách ra khỏi thế giới hàng hóa đóng vai trò là vật ngang giá chung cho tất cả các hàng hóa Nó thể hiện lao động

xã hội và phản ánh quan hệ sản xuất xã hội, quan hê ̣ giữa những người sản xuất hàng hóa với nhau

Tiền tệ có 05 chức năng làm thước đo giá trị, phương tiện lưu thông, thanh toán, cất trữ và tiền tệ thế giới

1.1.1.1 Cung cầu về tiền tệ

Ngân hàng Trung ương là cơ quan Nhà nước chịu trách nhiệm cung ứng tiền cho nền kinh tế, giữ cho quan hệ cung cầu tiền luôn cân đối để ổn định thị trường, giá cả, sản xuất, lưu thông Bằng các biện pháp nghiệp vụ, Ngân hàng Trung ương rút bớt tiền khỏi lưu thông khi nền kinh tế có dấu hiệu lạm phát, cung thêm tiền vào lưu thông khi nền kinh tế có dấu hiệu suy thoái Bằng cách tăng giảm việc cung ứng tiền, Ngân hàng Trung ương đã điều tiết các hoạt động kinh tế

1.1.2 Thị trường tiền tệ và vai trò của thị trường tiền tệ

1.1.2.1 Khái niệm thị trường tiền tệ Từ khái niệm về tiền tệ của các nhà

kinh tế học như đã phân tích trên, có nhiều quan niệm khác nhau về thị trường tiền tế Trong phạm vi luận án này tác giả tiếp cận thị trường tiền tệ với tư cách

là thị trường bán buôn các công cụ nợ với thời hạn ngắn, độ rủi ro thấp và tính lỏng cao Theo điều 9, Luật sửa đổi một số điều của Luật NHNN (năm 2003):

“TTTT là thị trường vốn ngắn hạn nơi mua,bán ngắn hạn các giấy tờ có giá, bao gồm tín phiếu kho bạc, tín phiếu NH, chứng chỉ tiền gửi và các giấy tờ có giá khác” Theo điều 6, Luật NHNN (năm 2010): “TTTT là nơi giao dịch ngắn hạn

về vốn”

1.1.2.2.Đặc điểm của thị trường tiền tệ

Tùy thuộc vào mỗi quốc gia mà thị trường tiền tệ có đặc điểm khác nhau

Nhìn chung, có sáu đặc điểm nổi bật.Một là, trong thị trường tiền tệ, hàng hoá

được đưa ra trao đổi mua bán chủ yếu là các chứng khoán ngắn hạn tức là các

giấy tờ có giá trị ngắn hạn, và có tính thanh khoản rất cao.Hai là, việc mua bán,

trao đổi trên thị trường nhằm thoả mãn nhu cầu vốn hoặc nhằm đến khả năng

sinh lời của tiền tệ.Ba là, “Gía cả hàng hoá” chính là lãi suất trên thị trường tiền

tệ do các nhà kinh doanh tiền tệ mua, bán hay vay, mượn vốn lẫn nhau do các bên thoả thuận theo qui luật cung – cầu về nguồn vốn ngắn hạn và chứng khoán

ngắn hạn.Bốn là, trong thị trường này, có sự tham gia của nhiều thành viên, trong

đó sự tham gia của Ngân hàng Trung ương là không thể thiếu được Năm là, thị

trường tiền tệ ngày nay không diễn ra ở một địa chỉ cụ thể, nó chỉ là một khái niệm nói lên sự tiếp xúc giữa cung và cầu để hình thành giá cả từng loại chứng

khoán nợ Sáu là, một đặc điểm đã có tính thống kê, thị trường tiền tệ là thị

trường bán buôn với những lượng hàng giao dịch rất lớn

1.1.2.3 Về vai trò của thị trường tiền tệ đối với nền kinh tế - xã hội

Về mặt lý luận kinh tế học cho thấy thị trường tiền tệ rất phát triển ở các nước

có nền kinh tế thị trường Một thị trường tiền tệ hoạt động tích cực, tổ chức hoàn hảo chẳng những đem lại nhiều lợi ích cho Ngân hàng Thương mại, mà còn cho các cơ sở tài chính, doanh nghiệp và cho nền kinh tế Trong nền kinh tế thị trường, sự phát triển của thị trường tiền tệ là nhân tố thúc đẩy sự phát triển của sản xuất hàng hóa và lưu thông hàng hóa không những trên phạm vi một quốc gia

mà còn mở rộng ra quốc tế

a-Thị trường tiền tệ góp phần thúc đẩy tăng trưởng nền kinh tế

b-Thị trường tiền tệ là cơ sở phát triển thị trường tài chính

c-Thị trường tiền tệ là công cụ điều tiết vĩ mô của Nhà nước

1.2 Phát triển thị trường tiền tệ: Bản chất, nội dung và điều kiện

1.2.1 Bản chất của phát triển thị trường tiền tệ

1.2.1.1 Khái niệm: Về cơ bản, sự phát triển thị trường tiền tệ là một khái

niệm rất rộng và có nhiều quan niệm khác nhau Về mặt lý thuyết, dưới tác động của phân công lao động xã hội và các hình thức sở hữu khác nhau về tư liệu sản xuất,

nền kinh tế thị trường đã được hình thành và phát triển Kinh tế thị trường phát triển cao, thị trường tiền tệ do đó cũng phát triển theo Các thị trường bộ phận dần được

hình thành một cách tự nhiên theo đúng qui luật

1.2.1.2 Thực chất của sự phát triển thị trường tiền tệ

1) Phát triển thị trường tiền tệ là tạo kênh huy động vốn tạm thời nhàn rỗi, tạo cung vốn ngắn hạn cho nền kinh tế

2) Thúc đẩy cầu về vốn tiền tệ, tạo thanh khoản cho thị trường

3) Là biện pháp để ổn định và điều hoà lưu thông tiền tệ, điều hoà vốn ngắn hạn giữa các trung gian tài chính, phi tài chính, Chính phủ

4) Là việc đổi mới hệ thống và cơ chế hoạt động của thị trường tiền tệ phù hợp với thông lệ quốc tế

- Phát triển thị trường nội tệ liên ngân hàng

- Tạo lập cơ chế hoạt động cho thị trường tiền tệ:

1.2.2 Nội dung phát triển thị trường tiền tệ

1.2.2.1 Phát triển các thị trường bộ phận và hàng hóa trên các thị trường

bộ phận của thị trường tiền tệ

Thị trường tiền tệ chính là hệ thống các thị trường bộ phận cấu thành thị trường tiền tệ, bao gồm thị trường tiền tệ liên ngân hàng và thị trường tiền tệ mở rộng Có thể hình dung thị trường tiền tệ trong cấu trúc của hệ thống thị trường tài chính qua sơ đồ sau

Sơ đồ 1.2: Thị trường tiền tệ trong cấu trúc hệ thống của thị trường tài chính

MỞ RỘNG

THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU

THỊ TRƯỜNG

CỔ PHIẾU

tệ liên ngân hàng

Thị trường Giấy tờ

có giá

Thị trường Tín dụng

Thứ nhất, phát triển thị trường tiền tệ liên ngân hàng

(1)Khái niệm thị trường tiền tệ liên ngân hàng

Thị trường liên ngân hàng là thị trường bán buôn vốn ngắn hạn giữa các NHTM, các tổ chức tài chính phi ngân hàng với nhau và với Ngân hàng Trung ương nhằm đáp ứng khả năng thanh toán và khả năng sử dụng nguồn vốn của các tổ chức tham gia Thông qua TT LNH, các NHTM thực hiện trao đổi với nhau các khoản vốn tạm thời thừa ở một số ngân hàng này, với các khoản vốn tạm thời thiếu ở một số ngân hàng khác thông qua các tài khoản của họ ở ngân hàng Trung ương, nhằm bù đắp số thiếu hụt quỹ dự trữ bắt buộc, đáp ứng nhu cầu thanh toán của khách hàng, bù đắp thiếu hụt trong thanh toán bù trừ giữa các ngân hàng

(2) Đặc điểm thị trường tiền tệ liên ngân hàng

- Thị trường liên ngân hàng là thị trường có độ tin cậy rất cao

- Thị trường liên ngân hàng là thị trường bán buôn vốn ngắn hạn

- Chủ thể tham gia thị trường liên ngân hàng đa dạng

- Các hình thức giao dịch trong thị trường liên ngân hàng

+ Quan hệ vay vốn giữa các ngân hàng

+ Quan hệ gửi vốn giữa các ngân hàng

- Đồng tiền giao dịch trên trị trường liên ngân hàng là nội tệ và ngoại tệ

+ Thị trường nội tệ liên ngân hàng (còn gọi là TTTT trong nước);

+ Thị trường ngoại tệ liên ngân hàng (ngoại hối),còn gọi là thị

trường ngoại hối;

Thứ hai, phát triển thị trường tiền tệ mở rộng

Thị trường tiền tệ mở rộng là thị trường mà đối tượng mua bán bao gồm các ngân hàng, các công ty kinh doanh, môi giới chứng khoán và công chúng Hay nói cách khác, thị trường tiền tệ mở rộng là thị trường vốn ngắn hạn giữa các chủ thể kinh tế như nhà nước, ngân hàng, doanh nghiệp và cả các cá nhân

Căn cứ tính chất sản phẩm dịch vụ, thị trường tiền tệ mở rộng được chia thành hai bộ phận đó là thị trường giấy tờ có giá ngắn hạn và thị trường tín dụng

(1)Thị trường giấy tờ có giá ngắn hạn

Thị trường giấy tờ có giá ngắn hạn là nơi mua bán trao đổi các giấy tờ có giá ngắn hạn như tín phiếu kho bạc, kỳ phiếu thương mại, kỳ phiếu ngân hàng, chứng

chỉ tiền gửi tiết kiệm,tín phiếu của các công ty tài chính, khế ước giao hàng, v.v

(2) Thị trường tín dụng

Thị trường tín dụng là thị trường mà các nguồn vốn được luân chuyển theo nguyên tắc tín dụng để huy động vốn từ những người có vốn và cho vay những

người cần vốn nhằm mục đích tìm kiếm lợi nhuận Căn cứ vào thành viên tham

gia, thị trường tín dụng được phân chia như sau:

-Tín dụng ngân hàng: Chủ thể tham gia là các ngân hàng với nhau (là

thị trường liên ngân hàng), hoặc giữa các ngân hàng và khách hàng của họ

-Tín dụng thương mại: Chủ thể tham gia là các doanh nghiệp có quan

hệ kinh doanh thường xuyên với nhau

-Tín dụng Nhà nước: Chủ thể tham gia là Nhà nước và các tầng lớp

dân cư

- Tín dụng tự do giữa các tầng lớp dân cư

Thứ ba, mối quan hệ giữa các thị trường bộ phận của thị trường tiền tệ

-Mối quan hệ trong TT tiền tệ - thị trường nội tệ và thị trường ngoại tệ -Mối quan hệ giữa thị trường tiền tệ và thị trường chứng khoán

-Mối quan hệ giữa thị trường tiền tệ và thị trường tín dụng

Thứ tư, phát triển các công cụ - hàng hóa trên thị trường tiền tệ

(1) Phát triển hàng hóa- công cụ chiết khấu là những giấy chứng nhận

nợ ngắn hạn không mang lãi suất, được bán với giá chiết khấu và được thanh toán khi đến hạn với đầy đủ mệnh giá

(2) Phát triển hàng hóa- Công cụ mang lãi suất

1.2.2.2 Phát triển các chủ thể tham gia thị trường tiền tệ

-Kho bạc Nhà nước là tổ chức phát hành tín phiếu kho bạc, trái phiếu CP -Các Ngân hàng Thương mại là tổ chức phát hành kỳ phiếu ngân hàng, chứng chỉ tiền gửi CDs và phiếu chấp nhận BAs

-Ngân hàng Trung ương

-Nhà đầu tư

-Người môi giới và người kinh doanh

1.2.2.3 Xây dựng cơ chế hoạt động của thị trường tiền tệ

Thứ nhất, phương thức giao dịch và lãi suất trên thị trường tiền tệ

 Phương thức giao dịch

 Lãi suất trên thị trường tiền tệ

1.2.3 Những cam kết, các điều kiện và sự cần thiết phát triển thị trường tiền tệ sau khi gia nhập WTO

1.2.3.1 Những cam kết về lĩnh vực tiền tệ khi gia nhập WTO

1.2.3.2 Các điều kiện để phát triển thị trường tiền tệ sau gia nhập WTO

Thứ nhất, trình độ phát triển kinh tế xã hội

Thứ hai, hệ thống Luật pháp và chính sách kinh tế

Thứ ba, năng lực thực tế của các Ngân hàng

Thứ tư, trình độ phát triển của các thị trường liên quan

- Thị trường hàng hoá và dịch vụ

- Thị trường bất động sản

- Thị trường tài chính

1.2.3.3.Sự cần thiết phải phát triển TTTT sau khi gia nhập WTO

Thứ nhất, do yêu cầu chủ động nắm bắt cơ hội và chủ động đối phó những thách thức khi gia nhập WTO

Thứ hai, phát triển thị trường tiền tệ để đáp ứng nhu cầu về vốn cho tăng trưởng và phát triển của nền kinh tế

1.3 Kinh nghiệm phát triển TTTT của một số quốc gia sau khi gia nhập WTO và bài học cho Việt Nam

Thị trường tiền tệ của các nước Châu Âu đã có sự phát triển ở mức cao Cơ chế vận hành hoàn toàn theo thị trường nên có tính linh hoạt và sự mất cân đối cung cầu được điều tiết tự động theo thị trường Tuy nhiên, thị trường tiền tệ Việt Nam có nét tương đồng với thị trường tiền tệ của một số nước trong khu vực như Trung Quốc, Nhật Bản, Singapore, Thái Lan…

1.3.1.Kinh nghiệm phát triển TTTT của Trung Quốc sau khi gia nhập WTO 1.3.2 Kinh nghiệm phát triển TTTT của Nhật Bản sau khi gia nhập WTO 1.3.3.Kinh nghiệm phát triển TTTT của Singapore sau khi gia nhập WTO 1.3.4.Một số nét về thị trường tiền tệ ở các nước đang phát triển

1.3.5 Bài học kinh nghiệm vận dụng đối với Việt Nam

Việc nghiên cứu, tìm hiểu về sự phát triển thị trường tiền tệ của Trung Quốc, Nhật Bản và Singapore sau khi gia nhập WTO cho chúng ta thấy được nhiều bài học kinh nghiệm

Thứ nhất, việc tự do hoá lãi suất là yếu tố chủ chốt để tạo ra sự sôi động và cạnh tranh trên thị trường tiền tệ ở các nước này

Thứ hai, tăng cường dự trữ thanh khoản hiện tại để phòng ngừa rủi ro

Thứ ba, thiếu tính đa dạng các công cụ tài chính mới các ngân hàng có thể nắm giữ hoặc bán trên thị trường thứ cấp để quản lý vốn khả dụng

Thứ tư, xây dựng TT liên ngân hàng phát triển, có tính chuyên nghiệp cao Thứ năm, các ngân hàng tham gia TTTT nói chung khá lành mạnh, do đó các ngân hàng có thể giao dịch với ngân hàng khác mà không sợ rủi ro quá mức Thứ sáu, các ngân hàng nước ngoài không bị hạn chế trong việc huy động

tiền gửi trong nước hoặc cho người trong nước vay,do đó các ngân hàng này có

thể cạnh tranh ngang bằng với các ngân hàng trong nước

Thứ bảy, các giao dịch vay và cho vay có thể được thực hiện thông qua

người môi giới tiền tệ và nên có thời hạn từ 1 – 15 ngày Giao dịch vay nóng trên thị trường liên ngân hàng không cần tài sản thế chấp, nhờ vậy hạn chế tối thiểu

tài sản thế chấp trên thị trường liên ngân hàng

Thứ tám, thành lập Sàn giao dịch điện tử tập trung cho thị trường tiền tệ, ngoại hối, trái phiếu và công cụ phái sinh

Thứ chín, xây dựng quy tắc ứng xử và phát huy tính tự tuân thủ của các thành viên thị trường

Việt Nam đang từng bước chuyển kiểm soát tiền tệ từ các công cụ trực tiếp sang các công cụ gián tiếp Qúa trình phát triển thị trường tiền tệ ở các nước Đông Á, nhất là của Trung Quốc có thể là những kinh nghiệm để chúng ta nghiên cứu, học tập và áp dụng vào thực tiễn Việt Nam

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Chương này trên cơ sở tổng quan các lý thuyết về tiền tệ và thị trường tiền

tệ, luận án đã xây dựng khung lý thuyết về phát triển thị trường tiền tệ Khung lý

thuyết này chỉ rõ nội dung của phát triển TTTT là phát triển các bộ phận thị trường tiền tệ, phát triển các hàng hóa của thị trường tiền tệ, phát triển các chủ thể tham gia thị trường và phát triển cơ chế vận hành của TTTT

Đồng thời luận án đã chỉ ra các yêu cầu TTTT sau khi gia nhập WTO, các điều kiện và sự cần thiết của việc phát triển TTTT sau khi gia nhập WTO

Chương này cũng phân tích kinh nghiệm phát triển thị trường tiền tệ của Trung Quốc, Nhật Bản và Singapore sau khi gia nhập WTO và rút ra một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong phát triển thị trường tiền tệ

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TIỀN TỆ

Ở VIỆT NAM SAU 5 NĂM GIA NHẬP WTO

2.1 Khái quát chung về sự phát triển của thị trường tiền tệ ở Việt Nam

2.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển

Thị trường tiền tệ đã được thiết lập trong cơ cấu tài chính tại nước ta từ 1993 Mặc dù thị trường này chưa phát triển, nhưng các bộ phận cấu thành của thị trường tiền tệ cũng đã hình thành ở mức độ nhất định

Theo cách tiếp cận trong phần này, tác giả sẽ xem xét thực trạng thị trường tiền tệ bao gồm 05 bộ phận căn cứ vào hoạt động của các chủ thể trên thị trường

Thứ nhất là thị trường nội tệ liên ngân hàng; Thứ hai là thị trường ngoại tệ liên ngân hàng; Thứ ba là thị trường giấy tờ có giá ngắn hạn; Thứ tư là thị trường tín dụng;Thứ năm là hoạt động điều tiết của NHNN

Sơ đồ 2.1: Mô hình thị trường tiền tệ Việt Nam

(Đề án PT TTTT của NHNN)

2.2 Thực trạng phát triển thị trường tiền tệ ở Việt Nam

2.2.1 Thực trạng phát triển các thị trường bộ phận và hàng hóa của các thị trường này ở Việt nam những năm qua

2.2.1.1 Thực trạng thị trường tiền tệ liên ngân hàng Việt Nam và hàng hóa của thị trường tiền tệ liên ngân hàng

Bảng 2.2 -Doanh số giao dịch trên TTTT liên ngân hàng

Đơn vị:Triệu đồng; ngàn USD

Thời gian Doanh số cho vay Doanh số tiền gửi

Nguồn: Báo cáo thực hiện giao dịch TTLNH của NHNN

-Thứ nhất, thị trường nội tệ liên ngân hàng và hàng hóa trên thị trường

Bảng 2.4 Diễn biến doanh số cho vay, gửi tiền bằng VND

Nguồn: Báo cáo quan hệ cho vay, gửi tiền giữa các TCTD của NHNN.

- Thứ hai, thị trường ngoại tệ liên ngân hàng (ngoại hối) và hàng hóa trên TT

2.2.1.2 Thực trạng thị trường tiền tệ mở rộng và hàng hóa của thị trường Thứ nhất, thị trường giấy tờ có giá ngắn hạn

-Thị trường mua/bán GTCG giữa NHNN với các TCTD qua NVTTM

- Thị trường tín phiếu kho bạc

+ Trái phiếu Chính phủ có kỳ hạn 1 năm trở lên do Chính phủ phát hành nhằm huy động vốn cho ngân sách để đầu tư vào một số lĩnh vực nhất định

- Trái phiếu Chính phủ do Ngân hàng Phát triển ban hành: Ngân hàng Phát triển phát hành trái phiếu để đầu tư vốn phát triển hạ tầng dài hạn