Phát triển các khu công nghiệp trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở tỉnh Nghệ An

còn lúng túng và kém hi u qu.[r]

* * *

Nguy n V n Tr ng

Phát tri n các khu công nghi p

hoá t nh Ngh An

Tóm t t Lu n v n Th c s kinh t

Hà N i - 2007

1 Tính c p thi t c a tài.

Ngh An là m t t nh thu c khu v c B c Trung B , có di n tích t nhiên 16.487 km2, dân s 3,03 tri u ng i, chi m 5,1% di n tích t nhiên và 3,64% dân s

c n c (s li u n m 2006) V m t hành chính, có 17 huy n (g m 7 huy n ng

b ng ven bi n và 10 huy n mi n núi), thành ph Vinh và th xã C a Lò

Trong K t lu n s 20/2003/KL-TW ngày 02/6/2003 c a B Chính tr ã

kh ng nh Ngh An là m t trung tâm kinh t , v n hoá c a vùng B c Trung B ,

i u này c th hi n ti p t i Quy t nh s 147/2005/Q -TTg và Quy t nh s 239/2005/Q -TTg c a Th t ng Chính ph v phê duy t D án phát tri n kinh t

xã h i mi n Tây Ngh An và thành ph Vinh n n m 2020

tr thành trung tâm kinh t , v n hoá c a khu v c B c Trung B trong th i

k CNH, H H, Ngh An ã ra m c tiêu là phát huy m i ti m n ng, l i th c a

t nh, huy ng m i ngu n l c cho u t phát tri n, y nhanh t c t ng tr ng

và chuy n d ch c c u kinh t theo h ng công nghi p và d ch v , trong ó c bi t chú tr ng n quy ho ch phát tri n các KCN t p trung

Vi c xây d ng tài nghiên c u v quá trình phát tri n các KCN trong quá trình CNH, H H t nh Ngh An có ý ngh a thi t th c c v lý lu n và th c

ti n: V lý lu n s làm rõ s hình thành và phát tri n các mô hình KCN trong quá trình CNH, H H Còn v th c ti n, vi c xây d ng và phát tri n các KCN Ngh

An s hi n i hoá n n s n xu t công nghi p a ph ng, ng th i s óng góp vào t c t ng tr ng kinh t và góp ph n l n cho ngu n thu ngân sách c a T nh,

a Ngh An tr thành trung tâm kinh t , v n hoá c a khu v c B c Trung B

2 Tình hình nghiên c u có liên quan n tài.

Phát tri n KCN Vi t Nam nói chung và phát tri n các KCN t ng a

ph ng nói riêng trong quá trình CNH, H H là n i dung mà ã có nhi u tài,

nghiên c u u ã phân tích, ánh giá t ng quát v th c tr ng phát tri n các KCN

và gi i pháp t ng tr ng, chuy n d ch c c u kinh t theo h ng công nghi p chi m t tr ng l n trong GDP c a t ng a ph ng c ng nh c a c n c

M c dù v y các công trình nghiên c u ó ch a i sâu phân tích v chi n l c phát tri n KCN trong quá trình CNH, H H, ch a a ra c nh ng n i dung hình thành và nhân t nh h ng n phát tri n KCN mang tính hi n i trong quá trình CNH, H H, vì v y ch a a ra nh ng gi i pháp phát tri n các KCN có hi u qu và tính b n v ng cao

Do ó, tài này ngoài vi c ánh giá th c tr ng phát tri n các KCN Vi t Nam nói chung và các KCN Ngh An nói riêng, còn a ra các n i dung và phân tích các nhân t nh h ng n phát tri n các KCN hoàn thi n và b n v ng, t ó

ra các gi i pháp tr c m t và nh ng gi i pháp mang t m chi n l c phát tri n các KCN Ngh An trong quá trình CNH, H

3 M c ích nghiên c u c a tài.

Cùng v i vi c làm rõ thêm nh ng v n lý lu n và th c ti n v s hình thành và phát tri n các KCN trong quá trình CNH, H H tài còn t p trung nghiên c u phát tri n các KCN trong quá trình CNH, H H; phân tích quá trình hình thành và phát tri n các KCN t nh Ngh An, t ó ra các gi i pháp phát tri n

có hi u qu , b n v ng các KCN t nh Ngh An

Ngoài ra, tài g n v i K ho ch phát tri n KT-XH giai o n 2006 - 2010

và nh h ng phát tri n công nghi p Ngh An giai n 2006 - 2015 có tính n

2020, trong ó xác nh rõ các KCN t p trung theo h ng CNH, H H n n kinh t Ngh An

5 i t ng và ph m vi nghiên c u.

5.1 i t ng nghiên c u:

- Mô hình phát tri n KCN

- C ch chính sách phát tri n KCN.

- Tác ng c a các KCN v i c c u kinh t và phát tri n ô th

- Th c tr ng phát tri n KCN c n c và c a Ngh An

5.2 Ph m vi nghiên c u

Ph m vi nghiên c u c a tài s c c p hai khía c nh c v không gian và v th i gian V không gian, ph m vi nghiên c u ó là các KCN Vi t Nam nói chung và các KCN t nh Ngh An trong quá trình CNH, H H Còn v

th i gian, lu n v n t p trung nghiên c u phát tri n các KCN Vi t Nam và t nh Ngh An t n m 1992 (là n m b t u xu t hi n mô hình KCN u tiên Vi t Nam

b ng vi c thành l p KCX Tân Thu n Thành ph H Chí Minh) n nay

6 Ph ng pháp nghiên c u.

Trong quá trình nghiên c u, lu n v n s d ng các ph ng pháp nghiên c u

ó là: ph ng pháp duy v t bi n ch ng và duy v t l ch s ; ph ng pháp phân tích,

t ng h p, th ng kê và so sánh Ngoài ra còn thu th p thông tin, tài li u, s li u t các c quan B ngành Trung ng và a ph ng, c bi t là t các Báo cáo c a B

K ho ch & u t , y ban nhân dân t nh Ngh An và Ban qu n lý các KCN Ngh

An v phát tri n các Khu công nghi p

6 Nh ng óng góp c a tài.

- tài ã b sung thêm lý lu n v KCN; phân tích quá trình hình thành, phát tri n và vai trò c a các KCN i v i n n kinh t qu c dân; a ra các n i dung phát tri n hoàn thi n KCN t ó a ra nh ng nh h ng và gi i pháp th c

hi n

- tài ã ánh giá c th c tr ng phát tri n các KCN Ngh An trong

th i gian qua, ng th i qua nghiên c u kinh nghi m th c ti n phát tri n m t s

mang t m chi n l c trong vi c phát tri n các KCN Ngh An.

- M t s n i dung c th c a tài s óng góp vào vi c xây d ng các c

ch , chính sách phát tri n các KCN Ngh An theo h ng CNH, H H

7 K t c u c a Lu n v n.

Tên tài: PHÁT TRI N CÁC KHU CÔNG NGHI P TRONG QUÁ TRÌNH CNH, H H NGH AN

Ph n m u.

Ch ng 1 Nh ng v n c b n v phát tri n các Khu công nghi p trong quá trình công nghi p hóa, hi n i hóa

Ch ng 2 Th c tr ng phát tri n KCN Ngh An

Ch ng 3. nh h ng và gi i pháp phát tri n các KCN trong quá trình CNH, H H Ngh An

K t lu n.

PH N N I DUNG

Ch ng 1.

NH NG V N C B N V PHÁT TRI N CÁC KHU CÔNG NGHI P TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHI P HÓA, HI N I HÓA.

1.1 TÍNH T T Y U PHÁT TRI N CÁC KHU CÔNG NGHI P TRONG QUÁ TRÌNH CNH, H H.

1.1.1 Khu công nghi p và c m phát tri n các KCN Vi t Nam.

Qua vi c tham kh o và phân tích m t s khái ni m v KCN c a m t s t

ch c KT-XH trên th gi i và các chuyên gia nghiên c u v KCN, tác gi ã rút

ra c khái ni m t ng quát chung nh t v KCN, ó là:

ch c không gian kinh t - xã h i c xác nh b i nh ng gi i h n nh t nh, trong ó có nh ng u ki n thu n l i v h t ng k thu t và h t ng xã h i; có

ch chính sách và ph ng th c qu n lý riêng nh m t o ra l i th thu hút các

DN s n xu t, kinh doanh và th c hi n các d ch v CN

phân lo i KCN, lu n v n ã a ra m t s cách phân lo i nh sau:

a vào tính ch t ngành ngh chia thành: KCN chuyên ngành, KCN a ngành, KCN sinh thái C n c vào qui mô: KCN chia thành KCN qui mô l n, KCN qui mô v a và KCN qui mô nh

- D a vào c thù c a t ng i t ng qu n lý KCN l i c phân thành : KCN t p trung, KCN ch xu t, KCN công ngh cao

- Phân theo c p qu n lý t ng ng v i 3 c p qu n lý nhà n c có các lo i KCN: KCN do Chính ph thành l p, KCN do t nh thành l p, c m CN do huy n

th thành l p

c m phát tri n các KCN Vi t Nam, lu n v n ch y u nêu lên

nh ng khía c nh c coi là nh ng h n ch , khó kh n trong quá trình phát tri n các KCN trong th i gian qua, ó là: công tác quy ho ch, b i th ng GPMB, v n

v lao ng và v môi tr ng trong KCN

1.1.2 Vai trò c a khu công nghi p trong quá trình CNH, H H

Vai trò c a các KCN trong quá trình CNH, H H là r t l n và th hi n nhi u l nh v c Tuy nhiên, trong khuôn kh lu n v n t p trung phân tích n m vai trò mà tác gi xem là quan tr ng, ó là:

Tr c h t là, tranh th thu hút c l ng v n u t l n t bên ngoài cho CNH, H H

Th hai là, tranh th c công ngh hi n i, kinh nghi m và ph ng pháp qu n lý tiên ti n c a các n c

i khoa h c công ngh c a th gi i.

Th t là, góp ph n chuy n d ch nhanh c c u kinh t theo h ng hi n i,

p lý; t o vi c làm, t ng thu nh p cho ng i lao ng

Th n m là, gi m thi u ô nhi m môi tr ng, thúc y quá trình t ng

tr ng, phát tri n n n kinh t qu c dân

1.1.3 Tính t t y u khách quan v s hình thành và phát tri n các KCN trong quá trình CNH, H H.

Lu n v n ã nêu và phân tích m t s lý do t t y u ph i hình thành và phát tri n các KCN trong quá trình CNH, H H ó là:

- Tính quy lu t rút ng n th i gian CNH - c s hình thành mô hình KCN

- Tính hi u qu c a SX CN t p trung, v i n ng su t, ch t l ng cao là nhân t thúc y s ra i và phát tri n KCN v i quy mô và c c u phù h p

- Do KCN là n i k t h p s c c nh tranh c a doanh nghi p v i s c c nh tranh kinh t v mô

- Do KCN là n i ào t o, b i d ng ngu n nhân l c ch t l ng cao cho quá trình hi n i hoá t n c

- Do vi c phát tri n các KCN ph i g n li n v i ti n trình ô th hoá là xu

ng chung c a quá trình CNH, H H

- Do òi h i c a s phát tri n n n KTTT nh h ng XHCN

1.2 N I DUNG PHÁT TRI N KCN VÀ CÁC NHÂN T NH H NG N PHÁT TRI N KCN TRONG QUÁ TRÌNH CNH, H H.

1.2.1 N i dung phát tri n KCN.

Nh ng n i dung chính hình thành và phát tri n KCN ã c trình bày trong lu n v n bao g m:

ngoài n c u t vào KCN.

- S phù h p c a KCN v i k ho ch phát tri n ngành kinh t - k thu t

ng nh quy ho ch phát tri n kinh t - xã h i c a các a ph ng

- Các d án thành l p KCN c n th hi n y yêu c u và có gi i pháp kh thi trong vi c phát tri n và kinh doanh k t c u h t ng, tr c h t là h t ng k thu t nh giao thông, c p n, c p thoát n c, thông tin, liên l c và x lý ch t

th i

1.2.2 Nh ng nhân t nh h ng n phát tri n KCN.

t là, quy ho ch KCN: Quy ho ch là nhân t u tiên c n xem xét n khi khi ánh giá hi u qu c a m t KCN M t KCN phù h p v i quy ho ch s

o m cho s phát tri n c a KCN ó v lâu dài, ng th i góp ph n m b o cho c c u kinh t c a a ph ng chuyên d ch theo úng nh h ng

Hai là, v v trí KCN: u nh u ki n v quy ho ch là nhân t c n xem xét t i ngay t khi KCN ang còn là d án thì các nhân t v v trí a lý, giao thông và hi n tr ng KCN s c xem xét sâu h n và tính toán k càng h n trong quá trình tri n khai xây d ng và v n hành d án

Ba là, v quy mô và lo i hình KCN: Tu theo c m và u th c a m i vùng, a ph ng mà xác nh quy mô và lo i hình KCN cho phù h p ây là nhân t r t quan tr ng cho UBND c p t nh l a ch n quy mô và lo i hình KCN cho phù h p v i a ph ng mình

n là, v t l l p y di n tích KCN: ây là nhân t r t quan tr ng, th

hi n s thành công hay th t b i c a KCN H s ph y KCN c xác nh

ng s t công nghi p ã cho các doanh nghi p thuê và d ch v công nghi p thuê trên t ng s t công nghi p c a KCN H s này th ng t ng d n theo n m

ho t ng c a KCN và có quan h m t thi t v i t su t sinh l i n i b (IRR) c a

án xây d ng c s h t ng c a KCN

vào nhân t v quy mô và lo i hình KCN Nhân t này là c s ánh giá hi u

qu c a KCN v i n n kinh t c a a ph ng, t nh có KCN

Sáu là, thu hút lao ng và gi i quy t vi c làm Nhân t này ánh giá ch t

ng ngu n nhân l c cho KCN; giúp các nhà qu n lý c ng nh các nhà ho ch

nh chính sách trong vi c t ch c các l p ào t o ngu n nhân l c, xây d ng c

v t ch t k thu t-xã h i ngoài hàng rào KCN c ng nh ban hành các chính sách v lao ng trong KCN cho phù h p

y là, trình công ngh và b o v môi tr ng trong KCN Trong nhân t

này, m t m t, xác nh c trang thi t b và trình công ngh c a các doanh nghi p trong KCN so v i trình công ngh chung c a th gi i, khu v c và m t

ng chung c a c n c; m t khác, c n ph i ánh giá c vi c ki m soát và b o môi tr ng trong KCN

Tám là, v ch t l ng x lý ch t th i và b o v môi tr ng: KCN là n i t p

trung s l ng l n các nhà máy CN T i ây, n u ch t th i công nghi p (r n,

ng và khí) không c x lý t t s làm cho môi tr ng b ô nhi m trên di n

ng, nh h ng tr c ti p n môi tr ng s ng và s c kho con ng i Vì v y,

o v môi tr ng sinh thái là nhân t ánh giá s phát tri n b n v ng c a KCN

1.3 KINH NGHI M, PHÁT TRI N KHU CÔNG NGHI P N C NGOÀI

VÀ M T S A PH NG TRONG N C

Lu n v n ã nghiên c u, phân tích v m t s kinh nghi m phát tri n các KCN m t s a ph ng và nh ng nguyên nhân thành công trong vi c phát tri n các KCN nh ng a ph ng ó mà t nh Ngh An có th áp d ng phát tri n các KCN a ph ng mình, ó là các t nh ng Nai, V nh Phúc và tham

kh o quá trình phát tri n các KCN c a ài Loan

TH C TR NG PHÁT TRI N CÁC KCN NGH AN

2.1 I U KI N T NHIÊN, KINH T - XÃ H I NH H NG N QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRI N CÁC KCN NGH AN

Sau khi nêu lên nh ng c m v u ki n t nhiên và u ki n v

KT-XH, lu n v n ã i vào phân tích nh ng thu n l i và khó kh n v u ki n t nhiên, KT - XH tác ng n phát tri n các KCN Ngh An Tuy nhiên v ch quan c ng nh v khách quan nhìn nh n và ánh giá thì th y r ng khó kh n, h n

ch v n luôn i cùng v i quá trình phát tri n các KCN Ngh An ó là:

- V a m quy ho ch xây d ng các KCN: Qu t ch a s d ng m c

dù ang còn l n nh ng n m vùng núi cao, phân tán, b chia c t không h i t các u ki n cho quy ho ch phát tri n nh t là các KCN Các v trí thu n l i ho c

là t canh tác có n ng su t cao ho c n m m t ph n trong vùng dân c , ho c có sâu l n Do ó su t b i th ng GPMB, chi phí u t xây d ng các công trình k thu t u m i (san n n, ng giao thông, c p n, n c ) là r t l n

- V u ki n t nhiên, khí h u: Ngh An là t nh n m trong vùng nhi t

i gió mùa và chia làm hai mùa rõ r t: mùa h nóng, m, m a nhi u và mùa ông th ng rét m Bên c nh ó, hàng n m Ngh An còn ph i gánh ch u nh

ng c a bão và áp th p nhi t i Trung bình m i n m có 2 - 3 c n bão, s c gió m nh nh t có lúc gi t trên c p 12, bão v kèm theo m a l n cùng v i s tàn phá c a s c gió, gây ra l l t và nhi u thi t h i l n Nh ng kh c nghi t ó c a khí h u ã ph n nào gây tr ng i không nh cho s phát tri n chung Ngh An,

ng nh i v i các Nhà u t trong quá trình tìm hi u và th c hi n u t t i Ngh An

- M c dù là m t t nh có di n tích r ng, dân s ông, tuy nhiên Ngh An l i

là m t t nh có xu t phát m th p Ngu n v n cho u t phát tri n nói chung

u t xây d ng KCN, th i gian qua v n ch y u t ngu n v n ngân sách, ch a

có m t doanh nghi p th c s nào u t kinh doanh h t ng Nguyên nhân là môi tr ng u t vào Ngh An nói chung và các KCN nói riêng ch a th c s

p d n, xu t phát t c h i u t vào Ngh An tìm ki m l i nhu n c a các Nhà u t th p

2.2 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRI N CÁC KHU CÔNG NGHI P NGH AN

2.2.1 Quá trình hình thành và phát tri n các KCN Vi t Nam

Trong quá trình th c hi n CNH, nhi u n c trên th gi i ã kh ng nh KCN là mô hình SXCN có hi u qu , mang l i nhi u l i ích Phát tri n KCN không ch mang l i l i ích KT-XH mà còn mang ý ngh a an ninh - qu c phòng

m 1991, KCX, m t d ng KCN chuyên s n xu t hàng xu t kh u c ra i

Vi t Nam; T ó cho n nay (tính n cu i tháng 12/2006), c n c có 139 KCN c Th t ng Chính ph cho phép thành l p v i t ng di n tích t t nhiên 29.392 ha, trong ó di n tích t CN có th cho thuê t 19.743 ha, chi m 67% t ng di n tích t t nhiên

Lu n v n ã nêu và ánh giá các ch tiêu c th ã t c trong quá trình phát tri n các KCN Vi t Nam Các ch tiêu ó là: v phân b các KCN; v thu hút các d án u t ; v thu hút lao ng; v u t xây d ng c s h t ng các KCN và v t l l p y di n tích t công nghi p

2.2.2 Quá trình hình thành và phát tri n các KCN Ngh An

Ch tr ng phát tri n các KCN t p trung ã c ng và Chính ph

m kh ng nh t nh ng n m u c a công cu c i m i Th c hi n ch tr ng này ã góp ph n mang l i b c phát tri n t b c c a CN n c ta trong quá trình CHN, H H Trong khi các KCN c a nhi u a ph ng trong n c ã

ch ng t c vai trò quan tr ng c a mình trong phát tri n KT-XH, thì các KCN