Phát triển các khu công nghiệp ở tỉnh Thanh Hóa theo hướng bền vững

Tuy nhiên để nghiên cứu sâu về phát triển các khu công nghiệp ở tỉnh Thanh Hóa theo hướng bền vững, thì trong những năm gần đây chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hoàn t[r]

PHẦN MỞ ĐẦU

1.“Lý do lựa chọn đề tài

Quá trình xây dựng và phát triển các“KCN, KKT, KCX”là“động lực quan trọng đẩy”mạnh“quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa,” thu hút“đầu tư nói chung và đầu tư nước ngoài nói riêng.”Trên thế giới đã có nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ gặt hái được nhiều thành công“trong quá trình phát triển kinh tế nhờ đẩy mạnh“phát triển các khu công nghiệp.”

Ở Việt Nam, Đảng và Nhà nước ta đã có“chủ trương phát triển các khu công nghiệp”từ khá sớm Ngay trong Nghị quyết Hội nghị giữa nhiệm kỳ khóa VII (năm 1994) Đảng ta đã nhấn mạnh: “cần quy hoạch các vùng, trước hết là các địa bàn trọng điểm, các khu chế xuất, khu kinh tế đặc biệt, khu công nghiệp tập trung” Sau đó Nghị quyết đại hội lần thứ VIII của Đảng năm 1996 tiếp tu ̣c xác định: “hình thành các khu công nghiệp tập trung, tạo địa bàn thuận lợi cho xây dựng các cơ sở công nghiệp mới” Chiến lược phát triển kinh tế xã hội trong giai đoa ̣n 2001 - 2005 do Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX thông qua, khẳng định: “cần quy hoạch phân bố hợp lý các khu công nghiệp trên cả nước Phát triển có hiệu quả các khu công nghiệp, khu chế xuất, xây dựng một số khu công nghệ cao, hình thành các cụm khu công nghiệp lớn và khu kinh tế mở” Từ đó có thể thấy“định hướng phát triển khu công nghiệp”“đã ngày càng được hoàn thiện, hướng đến mục tiêu phát triển bền vững”các KCN

Nhờ đường lối đúng đắn và các chính sách đổi mới thích hợp, các khu công nghiệp ở Việt Nam đã“phát triển nhanh chóng và từng bước khẳng định vị trí, vai trò của chúng trong sự phát triển kinh tế quốc dân” nói chung, “phát triển kinh tế - xã hội tại các địa phương nói riêng.” Đến cuối năm 2015,“cả nước đã thành lâ ̣p được 299 KCN,” tổng diện tích đất tự nhiên dành cho các KCN này lên tới gần 84 nghìn ha (trong đó diện tích đất cho thuê là 56 nghìn ha, chiếm 67% tổng diện tích đất tự nhiên),“số KCN đã đi vào hoạt động là 212 KCN, tổng diện tích đất là 60 nghìn ha,” tỷ lệ lấp đầy đất công nghiệp đạt 48% và“87 KCN đang trong giai đoạn đền bù giải phóng mặt bằng và xây dựng cơ

bản với tổng diện tích đất tự nhiên 24 nghìn ha.”Các khu“công nghiệp trong cả nước đã thu hút được 5.946 dự án có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (tổng vốn đầu tư đăng ký 95,99 tỷ USD) và 5.647 dự án đầu tư trong nước (tổng vốn đầu tư đăng ký 568.184 tỷ đồng) Các khu công nghiệp đã giải quyết việc làm cho khoảng 2,57 triệu lao động trên

cả nước, nộp ngân sách 56.313 tỷ đồng.”

Thanh Hóa là tỉnh thuộc khu vực Bắc Trung Bộ, tiếp giáp với khu vực Tây Bắc và vùng Bắc Lào, lại nằm trên trục hành lang kĩ thuật quốc gia và là một tỉnh lớn (đứng thứ

5 về diện tích và thứ 3 về dân số trong số các đơn vị hành chính tỉnh trực thuộc nhà nước) Với“nhiều lợi thế về nguồn nhân lực dồi dào, có tay nghề khá, được sự quan tâm

từ phía Nhà nước và chính quyền địa phương,”Thanh Hóa là một tỉnh có nhiều tiềm năng trong“phát triển các khu công nghiệp” Đến cuối năm 2015, tỉnh Thanh Hóa đã có 06 cụm khu công nghiê ̣p đi vào hoa ̣t dô ̣ng bao gồm các KCN thuô ̣c KKT Nghi Sơn và “05 khu công nghiệp được quy hoạch chi tiết với diện tích 1.653,13 h.a bao gồm: khu công nghiệp Lễ Môn diện tích 87,61 h.a; khu công nghiệp Đình Hương - Tây Bắc Ga diện tích

180 h.a; khu công nghiệp Bỉm Sơn diện tích 556 h.a; khu công nghiệp Lam Sơn - Sao Vàng diện tích 550 h.a; khu công nghiệp FLC - Hoàng Long diện tích 286 h.a; đồng thời triển khai đầu tư cơ sở hạ tầng 03 khu công nghiệp mới là Thạch Quảng, Ngọc Lặc, Bãi Trành.” Các khu công nghiệp“đã đóng góp ngày càng lớn trong sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Thanh Hóa.” Các KCN là “địa chỉ hấp dẫn đối với các nhà đầu tư trong và ngoài nước, đóng vai trò quan trọng trong việc đa dạng hóa các nguồn vốn đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng, thu hút đầu tư, tạo nguồn vốn cho phát triển thúc đẩy chuyển dịch

cơ cấu kinh tế.”Tuy nhiên“bên cạnh kết quả đạt được kể trên việc phát triển các khu công nghiệp của tỉnh Thanh Hóa thời gian qua còn tiềm ẩn không ít các yếu tố thiếu bền vững như:”vị trí quy hoạch một vài khu công nghiệp chưa hợp lý,“tỷ lệ lấp đầy đất công nghiệp của một số KCN chưa cao, nhiều dự án thu hút đầu tư trong giai đoạn đầu xây dựng KCN”có chất lượng thấp (quy mô đầu tư còn nhỏ, công nghệ lạc hậu, phương pháp sản xuất kinh doanh”còn hạn chế dẫn đến hoạt động sản xuất kinh doanh của một số doanh nghiệp chưa đạt hiệu quả, còn lãng phí tài nguyên đất), một số dự án còn gây ô

nhiễm môi trường , hoạt động bồi thường để giải phóng mặt bằng cho các khu công nghiệp đầu tư chưa đồng bộ… Những hạn chế đã bộc lộ” nói trên đòi hỏi phải có các giải pháp để sớm khắc phục Chính vì thế , nghiên cứu tìm để ra các giải pháp , xây dựng các chính sách tạo điều kiện s cho“sự phát triển bền vững các khu công nghiệp của tỉnh Thanh Hóa là một vấn đề cấp bách” Vì vậy học viên đã lựa chọn đề tài

“Phát triển các khu công nghiệp ở tỉnh Thanh Hóa theo hướng bền vững” làm đối

tượng nghiên cứu trong luận văn tốt nghiệp

2 Tổng quan tình hình các nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Phát triển các KCN theo hướng bền vững là một đề tài được nhiều nhà nghiên cứu, quản lý quan tâm Trên thực tế đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này, trong đó có thể kể đến một số công trình:

- “Báo cáo tổng kết 20 năm xây dựng và phát triển các khu công nghiệp, khu chế xuất và khu kinh tế ở Việt Nam” - Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2012) Bản báo cáo này đã đi

sâu vào đánh giá thực tra ̣ng“hình thành, xây dựng và phát triển KCN”trên cả nước sau hai mươi năm, từ đó đề xuất một số quan điểm,“định hướng và giải pháp tiếp tục phát triển mô hình KCN, KCX, KKT.”

- Luận án tiến sỹ “Phát triển các khu công nghiệp vùng kinh tế trọng điểm Bắc

bộ theo hướng bền vững” - Vũ Thành Hưởng (2010) Luận án này đã đưa ra khái niê ̣m phát triển các KCN theo hướng bền vững : “Phát triển bền vững các KCN được đặt ra trong khuôn khổ quan niệm về phát triển bền vững đất nư ớc có chú ý đến những yếu

tố đặc thù của các KCN Theo cách hiểu như vậy , phát triển bền vững KCN là việc bảo đảm sự tăng trưởng kinh tế ổn định , có hiệu quả ngày càng cao trong bản thân KCN, phát triển hài hòa với các mặt xã hội và ba ̉o vê ̣ môi trườn g”.“Bên ca ̣nh đó , luâ ̣n án này đã đưa ra được mô ̣t bô ̣ tiêu chí nhằm đánh giá thực tra ̣ng phát triển các KCN theo hướng bền vững trên cả 3 mă ̣t kinh tế, xã hội, và môi trường.”

- Một số công trình: “Phát triển các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Hưng Yên”

- Bùi Thế Cử (2014); “Bài học thu hút thành công Dự án đầu tư của Sam Sung vào khu công nghiệp Bắc Ninh và những bất cập trong công tác quản lý nhà nước đối với khu

công nghiệp, khu kinh tế.” - Ngô Sỹ Bích (2014); Luâ ̣n án tiến sỹ “Phát triển bền vững các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên” - Phan Mạnh Cường (2015)…“đều

đã đưa ra những khái niê ̣m về phát triển các KCN theo hướng bền vững theo quan điểm riêng của từng tác giả Bên ca ̣nh đó, các công trình nghiên cứu này đã đề cập đến những bất cập về hoạt động quản lý nhà nước đối với KCN ở từng địa phương, đồng thời đưa ra các kiến nghị nhằm phát triển bền vững các KCN ở từng địa phương.”

- Các công trình nghiên cứu: “Quy hoạch công nghiệp ở Việt Nam - Bất cập & giải pháp” - Việt Đức (2010); “Định hướng chính để phát triển khu công nghiệp” - Phan

Tuấn Giang (2010) đã chứng minh sự phát triển của các KCN Việt Nam chưa bền vững trên các mặt hiệu quả hoạt động chưa cao, chưa bảo đảm các tiêu chí bền vững về môi trường và xã hội, chưa có tính dài hạn, nhân lực sử dụng có trình độ thấp…“và đề xuất một số giải pháp như quy hoạch lại các KCN dựa trên lợi thế so sánh, hạn chế xây dựng khu công nghiệp trên đất lúa, kiểm soát để các KCN đáp ứng tiêu chí về phát triển mô ̣t cách bền vững , khuyến khích thu hút vào các KCN các dự án áp dụng công nghệ hiê ̣n

đa ̣i, tiên tiến, công nghê ̣ thân thiện với môi trường…”

Như vậy,“các công trình nghiên cứu đã đề cập nhiều vấn đề liên quan đến phát triển các KCN trên cả nước theo hướng bền vững nói chung và phát triển các khu công nghiệp tại một số địa phương theo hướng bền vững nói riêng Tuy nhiên để nghiên cứu sâu về phát triển các khu công nghiệp ở tỉnh Thanh Hóa theo hướng bền vững, thì trong những năm gần đây chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hoàn thiện và đầy đủ.”

3 Mục tiêu nghiên cứu của luận văn

Mục tiêu tổng quát: “Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng phát triển của các KCN trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, luận văn đưa ra những giải pháp có tính khả thi nhằm phát triển các KCN ở tỉnh Thanh Hóa theo hướng bền vững.”

Mục tiêu cụ thể:

- “Xây dựng khung cơ sở lý luận và tìm hiểu kinh nghiệm thực tiễn phát triển bền vững các KCN tại một số quốc gia, vùng lãnh thổ, các địa phương và rút ra bài học cho phát triển bền vững các KCN ở tỉnh Thanh Hóa.”

-“Làm rõ được thực trạng quá trình hình thành và phát triển các KCN trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn qua theo các tiêu chí của phát triển bền vững các KCN trên hai khía ca ̣nh bền vữn g nô ̣i ta ̣i KCN và tác đô ̣ng , ảnh hưởng của các KCN tới phát triển kinh tế xã hô ̣i của đi ̣a phương.”

- Đề xuất phương hướng, giải pháp để phát triển các KCN trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa thoe hướ ng bền vững đến năm 2025

4 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

“Đối tượng nghiên cứu của luận văn là quá trình phát triển các KCN trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa theo quan điểm về phát triển bền vững, trong đó xem xét trên 2 khía cạnh chính: (i) phát triển bền vững nội ta ̣i các KCN; (ii) tác động, ảnh hưởng của các KCN tới quá trình phát triển kinh tế xã hội tỉnh Thanh Hóa.”

4.2 Phạm vi nghiên cứu

“Về mặt không gian: luận văn nghiên cứu các KCN đang hoạt động trên địa bàn

tỉnh Thanh Hóa Tuy nhiên, để có số liệu so sánh luận văn sẽ nghiên cứu bổ sung với các KCN của một số địa phương điển hình về phát triển KCN như Bình Dương, Hải Phòng, Bắc Ninh…”

“Về mặt thời gian: luận văn sẽ khảo sát thực trạng quá trình xây dựng, hình thành

và phát triển của các KCN trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa từ năm 2011 đến nay; phần giải pháp sẽ lấy mốc thời gian đến năm 2025.”

5 Phương pháp nghiên cứu

“Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau:”

“- Hệ thông hóa các văn bản chính sách về phát triển các KCN, nhất là các quy định có tác động trực tiếp, gián tiếp đến phát triển bền vững các khu công nghiệp Từ đó đưa ra các phân tích, nhận định về tác động của các chính sách với phát triển bền vững các khu công nghiệp.”

“- Thông kê, phân tích, tổng hợp: phân tích, tổng hợp và đánh giá các công trình nghiên cứu, tài liệu, tư liệu đã có kết hợp với phân tích số liệu thống kê, các báo cáo thực

tiễn của Bộ, Ngành, UBND tỉnh Thanh Hóa, ban quản lý các KCN tỉnh Thanh Hóa, báo cáo của các cơ quan ban ngành thuộc tỉnh Thanh Hóa.”

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài các phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn

sẽ được chia thành 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển các khu công nghiệp theo hướng bền vững Chương 2: Thực trạng phát triển các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa theo hướng bền vững

Chương 3: Giải pháp phát triển các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa theo hướng bền vững