Phát triển các khu công nghiệp ở tỉnh Nghệ An theo hướng bền vững

Tuy nhiên, qua thực tế triển khai tại các khu công nghiệp hiện nay vẫn còn bộc lộ những mặt hạn chế có thể kể đến như: vị trí quy hoạch một số KCN trên địa bàn chưa hợp lý, tỷ lệ lấp đ[r]

MỞ ĐẦU

Phát triển công nghiệp có chất lượng cao, hiện đại và tiên tiến là yêu cầu khách quan đối với tiến trình phát triển đi lên không ngừng của xã hội hiện đại Chính vì vậy, từ

đại hội VIII nêu rõ “Từ nay đến năm 2020, ra sức phấn đấu nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp” và đại hội Đảng lần thứ X đã khẳng định quan điểm “Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển kinh tế tri thức tạo nền tảng đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020” Đến đại hội Đảng toàn quốc lần XI đã đề ra mục tiêu tổng quát “Phấn đấu đến năm 2020 nước ta cơ bản thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại”

Nghệ An là tỉnh có rất nhiều về nguồn lực tài nguyên, tài nguyên thiên nhiên, tài nguyên khoáng sản, tài nguyên rừng và tài nguyên nước để phát triển công nghiệp theo hướng bền vững Mặt khác, tỉnh Nghệ An là tỉnh có vị trí địa lý quan trọng trong giao lưu kinh tế hai miền Bắc – Nam, xây dựng và phát triển kinh tế đối ngoại và mở rộng hợp tác quốc tế Công nghiệp Nghệ An đang được trung ương quan tâm, đầu tư, xây dựng trở thành khu vực kinh tế trọng điểm của Bắc Trung Bộ theo kết luận số 20/2004/KL-TW của Bộ Chính trị

Trong những năm qua trên cơ sở về chủ trương, chiến lược phát triển chung của đất nước, Tỉnh ủy, UBND tỉnh Nghệ An luôn xác định phát triển công nghiệp là nhiệm

vụ hàng đầu, nhất là phát triển các khu công nghiệp theo hướng bền vững Vì vậy, hàng năm UBND tỉnh Nghệ An luôn có những chính sách ưu đãi thu hút các nhà đầu tư, doanh nghiệp trong nước đầu tư vào những ngành nghề, lĩnh vực có hàm lượng công nghệ tiên tiến, thâm dụng vốn, thân thiện với môi trường, các ngành nghề xác định là mũi nhọn phát triển và có lợi thế của tỉnh Nghệ An

Tuy nhiên, qua thực tế triển khai tại các khu công nghiệp hiện nay vẫn còn bộc lộ những mặt hạn chế có thể kể đến như: vị trí quy hoạch một số KCN trên địa bàn chưa hợp lý, tỷ lệ lấp đầy đất công nghiệp tại một số KCN còn thấp, nhiều dự án thu hút đầu tư

ở giai đoạn đầu xây dựng KCN có chất lượng thấp (quy mô đầu tư nhỏ, công nghệ lạc hậu, phương pháp quản lý đầu tư xây dựng và sản xuất kinh doanh còn hạn chế dẫn đến

hoạt động sản xuất kinh doanh của một số doanh nghiệp chưa đạt hiệu quả, còn lãng phí tài nguyên đất), một số dự án còn gây ô nhiễm môi trường, kết cấu hạ tầng trong hàng rào

và ngoài hàng rào một vài KCN chưa được đầu tư đồng bộ

Vì những lý do trên, luận văn đã lựa chọn nghiên cứu đề tài “Phát triển các khu công nghiệp ở tỉnh Nghệ An theo hướng bền vững” để phù hợp với chương trình đào

tạo thạc sỹ chuyên ngành Kinh tế phát triển, qua đó đóng góp phần nhỏ vào việc nghiên cứu tình hình phát triển các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh và đề xuất kiến nghị, giải pháp mang tính thực tiễn

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN KHU CÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG BỀN VỮNG

Trong nội dung Chương 1, tác giả tiến hành hệ thống hóa cơ sở lý luận về khu công nghiệp và đưa ra khung lý thuyết về Phát triển các khu công nghiệp theo hướng bền vững:

Phát triển các KCN theo hướng bền vững là việc bảo đảm sự tăng trưởng kinh tế

ổn định, có hiệu quả ngày càng cao trong bản thân KCN, phát triển hài hòa với các mặt

xã hội và bảo vệ môi trường

Phát triển bền vững KCN phải được xem xét trên hai góc độ: bảo đảm duy trì tính bền vững và hiệu quả các yếu tố nội tại trong hoạt động sản xuất kinh doanh và dịch vụ của bản thân KCN và có tác động lan toả tích cực của KCN đến các hoạt động KTXH của các ngành, địa phương, khu vực có KCN

Hệ thống các tiêu chí đánh giá phát triển các KCN theo hướng bền vững được chia thành 2 nhóm: Các tiêu chí đánh giá phát triển bền vững nội tại KCN và các tiêu chí đánh giá tác động lan tỏa của KCN bao gồm:

– Vị trí địa lý của KCN

– Tổng số vốn đăng ký, vốn đầu tư thực hiện

– Diện tích đất và tỷ lệ lấp đầy KCN

– Khả năng liên kết và hợp tác của các doanh nghiệp trong KCN

– Hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp trong KCN

– Mức độ thoả mãn các nhu cầu nhà đầu tư:

Qua nghiên cứu kinh nghiệm phát triển các KCN theo hướng bền vững ở tỉnh Vĩnh Phúc, Hưng Yên và thành phố Hải Phòng, có thể rút ra gợi ý đối với phát triển các KCN theo hướng bền vững ở tỉnh Nghệ An

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÁC KHU CÔNG NGHIỆP THEO HƯỚNG BỀN VỮNG Ở TỈNH NGHỆ AN

Trong Chương 2, tác giả trình bày tổng quan các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Nghệ An và nhận định đặc điểm tự nhiên, con người và kinh tế - xã hội tỉnh Nghệ An tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành và phát triển các khu công nghiệp Cho đến nay Nghệ An đã có 10 khu công nghiệp đi vào hoạt động: Hoàng Mai; Bắc Vinh; Nam Cấm; Cửa Lò; Đông Hồi; Nghĩa Đàn; Thọ Lộc; Sông Dinh; Tân Kỳ

Trên cơ sở đánh giá thực trạng phát triển các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Nghệ An theo hướng bền vững trên cơ sở đánh giá các chỉ tiêu đã nêu trong Chương 1:

Vị trí địa lý của khu công nghiệp; Tổng số vốn đăng ký, vốn đầu tư thực hiện; Diện tích đất và tỷ lệ lấp đầy khu công nghiệp; Hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp trong khu công nghiệp; Khả năng liên kết, hợp tác; Mức độ thoả mãn các nhu cầu nhà đầu tư Bên cạnh đó, tác giả đánh giá các nhân tố ảnh hưởng, tác giả đã đánh giá những kết quả đạt được cũng như những hạn chế trong thực trạng phát triển các khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh Nghệ An theo hướng bền vững, cụ thể:

Những kết quả đạt được

Trong giai đoạn 2011 - 2015, các KCN ở tỉnh Nghệ An đã phát triển về cả quy mô

và các yếu tố nội tại, đã góp phần đem lại những đóng góp rất tích cực về kinh tế xã hội

và cả môi trường sinh thái Với lợi thế về vị trí địa lý, hệ thống hạ tầng kỹ thuật và nhất là những chính sách ưu đãi đầu tư, các KCN của tỉnh đang tích cực thu hút các nguồn vốn đầu tư phát triển

Các KCN của tỉnh đã được hình thành, xây dựng và phát triển theo đúng quy hoạch chung đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt; hệ thống kết cấu hạ tầng các KCN của tỉnh ngày càng được đầu tư đồng bộ, hiện đại góp phần đổi mới, thúc đẩy phát triển kết cấu hạ tầng các KCN và hạ tầng đô thị của tỉnh

Để đảm bảo môi trường của các KCN Nghệ An vẫn chưa được thực hiện nghiêm túc, triệt để, nhưng cũng phải thừa nhận sự phát triển các KCN đã góp phần bảo vệ môi trường Bởi lẽ, nếu để các doanh nghiệp sản xuất nhỏ lẻ, phân tán thì chắc chắn vấn đề xử

lý nước thải, chống ô nhiễm môi trường sẽ không được giải quyết tốt

Nhìn chung, trong những năm qua, sự hình thành và phát triển của các KCN đã có những đóng góp tích cực cho công cuộc phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Nghệ An nói riêng và các địa phương lân cận nói chung Nó đã tác động làm tăng giá trị sản xuất ngành công nghiệp, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tích cực, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người lao động, thay đổi bộ mặt nông thôn, bảo vệ môi trường sinh thái Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực nêu trên, quá trình phát triển các KCN trên địa bàn tỉnh còn bộc lộ khá nhiều điểm yếu, tồn tại cần giải quyết khắc phục

Những hạn chế

Chất lượng quy hoạch một vài KCN còn hạn chế như: chưa tính đến yếu tố hạ tầng

kỹ thuật ngoài hàng rào KCN, khả năng kết nối giao thông, khả năng liên kết vùng, khả năng đầu tư xây dựng, Do đó chưa khai thác được triệt để các lợi thế so sánh sẵn có dẫn đến quy hoạch treo hoặc quy hoạch phải điều chỉnh

Quy mô từng KCN còn mang nặng định tính, chưa lượng hoá quy mô KCN phù hợp với định hướng phát triển chung của tỉnh; chức năng KCN chuyên ngành còn chưa

rõ, chủ yếu là đa ngành, cho nên trong thời gian tới cần cơ cấu lại, chuyển đổi theo hướng chuyên ngành ở một số KCN trọng điểm sau khi lấp đầy KCN

Một số dự án đầu tư vào các KCN không đủ năng lực, triển khai chậm tiến độ theo cam kết, hoạt động kém hiệu quả và vi phạm các chính sách pháp luật của Nhà nước

Vốn đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật tại các KCN chưa đáp ứng nhu cầu đầu tư của các doanh nghiệp

Diện tích đất dành cho xây dựng KCN chủ yếu được lấy ra từ đất sản xuất nông nghiệp năng xuất thấp hoặc đất vùng lầy, đồi trọc, Nhưng trong quá trình triển khai gặp không ít những khó khăn, vướng mắc phức tạp

Trình độ công nghệ của các doanh nghiệp trong các KCN còn hạn chế Tính chắp

vá trong các dây chuyền thiết bị bởi tồn tại đan xen giữa công nghệ hiện đại và các công nghệ cũ và lạc hậu do thiếu khả năng đầu tư Chính điều này, gây khó khăn cho doanh nghiệp khi phải xác định trình độ công nghệ của đơn vị mình

Nguyên nhân những hạn chế

Thứ nhất, tuy môi trường đầu tư - kinh doanh của Việt Nam đã được cải thiện

nhưng tiến độ đạt được còn chậm hơn so với các nước trong khu vực

Thứ hai, thủ tục hành chính trong quá trình quản lý tại các KCN trên địa bàn tỉnh

Nghệ An nói riêng và cả nước nói chung còn tồn tại một số nhược điểm

Thứ ba, quy chế phối hợp giữa các ngành có liên quan: sự phối hợp của các Sở,

ban ngành trong công tác quản lý sau cấp phép cho nhà đầu tư chưa chặt chẽ

Thứ nhất, về phía người lao động: ý thức tổ chức kỷ luật, chấp hành luật pháp và

tác phong công nghiệp còn kém Phần lớn người lao động xuất thân từ nông thôn, chưa qua đào tạo chính quy về cách thức làm việc tập trung tại các nhà máy, lối sống và làm việc tự do, chưa định hình về tác phong công nghiệp Khi gặp một số vướng mắc với doanh nghiệp, một số lao động thường tỏ thái độ bằng những hành động tự phát, tuỳ tiện, không hợp tác như: bỏ làm, khiếu kiện, đình công

Thứ hai, về phía doanh nghiệp: không ít doanh nghiệp chưa có chiến lược, định

hướng cụ thể trong đào tạo, bồi dưỡng nâng cao chất lượng cho lao động, chưa quan tâm đúng mức tới đời sống người lao động…Điều này đã và sẽ tạo nên những ảnh hưởng xấu đến hình ảnh và quá trình phát triển các KCN

Thứ ba, Trình độ năng lực của chủ thể quản lý các KCN trên địa bàn tỉnh Nghệ An

Trong công tác thực hiện quản lý các KCN trên địa bàn tỉnh, mặc dù tỉnh Nghệ An

đã ban hành các văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn thực hiện cơ chế quản lý “Một cửa, tại chỗ” ở các KCN, song trong thực tế triển khai còn nhiều vướng mắc phức tạp,

nhiều khâu còn chồng chéo, thủ tục còn phiền hà

CHƯƠNG 3 ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CÁC KHU CÔNG NGHIỆP THEO

HƯỚNG BỀN VỮNG Ở TỈNH NGHỆ AN ĐẾN NĂM 2020

Trên cơ sở quan điểm, định hướng phát triển các khu công nghiệp ở tỉnh Nghệ An theo hướng bền vững đến năm 2020:

Thứ hai, mở rộng liên kết, liên doanh, đa dạng hoá ngành nghề, lĩnh vực kinh doanh và vươn ra thị trường quốc tế

Thứ ba, Công tác đầu tư phát triển các KCN cần được đầu tư thỏa đáng về nhân

lực cơ sở vật chất và hạ tầng kỹ thuật

Thứ tư, Đầu tư phát triển KCN phải gắn với bảo vệ môi trường sinh thái, an sinh

xã hội

Kết hợp nội dung đánh giá trong Chương 2, tác giả đề xuất 4 giải pháp và kiến nghị nhằm phát triển các khu công nghiệp ở tỉnh Nghệ An theo hướng bền vững đến năm 2020:

 Nâng cao chất lượng quy hoạch đầu tư phát triển các khu công nghiệp của tỉnh Nghệ An

 Tăng cường phối hợp cơ quan quản lý các khu công nghiệp ở Trung ương và địa phương

 Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý hoạt động đầu tư phát triển các khu

công nghiệp địa bàn tỉnh Nghệ An

 Đổi mới phương thức đầu tư, hỗ trợ đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng khu công nghiệp từ nguồn ngân sách nhà nước

Tác giả đề xuất một số kiến nghị đối với Nhà nước và doanh nghiệp trong các KCN:

– Tăng cường công tác giám sát, kiểm tra, thanh tra việc triển khai thực hiện dự

án của các doanh nghiệp

– Chủ động thực hiện việc tuyên truyền chính sách pháp luật liên quan đến nhiệm

vụ chuyên môn của Phòng đến các doanh nghiệp, nâng cao ý thức chấp hành và hiệu quả công tác tuyên truyền pháp luật đến doanh nghiệp Để đạt được các bộ phận tiếp xúc ban đầu với Nhà đầu tư (Phòng Quản lý Đầu tư, Bộ phận một cửa) cần nắm bắt địa chỉ liên lạc cung cấp cho các Phòng chuyên môn, đồng thời hướng dẫn các doanh nghiệp đến các Phòng chuyên môn để được hướng dẫn và nắm bắt các quy định của pháp luật liên quan trong quá trình triển khai và hoạt động

– Chính phủ cần hoàn thiện khung khổ pháp lý cần thiết để quản lý các KCN – Về tổ chức bộ máy Ban Quản lý các KCN: Đề nghị thành lập phòng Thanh tra và kiến nghị tách phòng Quản lý quy hoạch và môi trường thành phòng Quản lý quy hoạch

và phòng Quản lý môi trường