Từ nhiều nghĩa và hiện tượng chuyển nghĩa của từ | Ngữ văn, Lớp 6 - Ôn Luyện

[r]

TR Ư NG THCS THÁI TR Ờ Ị

KI M TRA BÀI CŨ Ể

1 Nghĩa c a t là gì? ủ ừ

2 Gi i thích nghĩa c a t “chân” trong ả ủ ừ

câu sau: C u bé v p té, ậ ấ chân đau nhói

th ị

 Chân: B ph n c a c th ng ộ ậ ủ ơ ể ườ i, đ ng ộ

v t dùng đ đi, đ ng ậ ể ứ

I T NHI U NGHĨA Ừ Ề

(Vũ Qu n Ph ầ ươ ng).

Trong bài th , nh ng s v t ơ ữ ự ậ

nào có chân?

 Chân g y, chân com-pa, chân ậ

ki ng, chân bàn ề

Em bi t t ế ừ “chân”có nh ng nghĩa ữ nào?

hai chân).

bàn, chân gi ườ ng, chân

ki ng…) ề

t ườV y, t “chân” có m y ậng, chân núi)ừ ấ nghĩa?

 T “chân” có nhi u nghĩa ừ ề

Em hãy tìm thêm m t s t khác cũng có nhi u ộ ố ừ ề

nghĩa nh t “chân”? ư ừ

VD1: L á

(1) B ộ ph n c a cây, m c cành con To, nh , ậ ủ ọ ở ỏ mõng, dày tùy vào lo i cây ạ

(2) V ậ t mõng, gi p nh ng n lá: lá gan, lá ẹ ư ọ

ph i… ổ

VD2: Xuõn

Mùa xuân là T t tr ng cây ế ồ

Làm cho đ t n ấ ư c càng ngày càng ớ xuân.

- Xuõn (1): M a đ u ti n c a năm ự ầ ờ ủ

- Xuõn (2): t ươ ẹ i đ p.

Em hãy tìm m t vài t ch có m t nghĩa? ộ ừ ỉ ộ

Ví d : ụ Xe đ p ạ : ch 1 lo i xe ph i đ p m i đi ỉ ạ ả ạ ớ

đ ượ c.

Xe máy : ch m t lo i xe có đ ng c , ch y b ng ỉ ộ ạ ộ ơ ạ ằ xăng.

Com pa : ch m t lo i đ dùng h c t p ỉ ộ ạ ồ ọ ậ

Toán h c ọ : ch m t môn h c c th ỉ ộ ọ ụ ể

Hoa nhài: ch m t lo i hoa c th ỉ ộ ạ ụ ể

Sau khi tìm hi u nghĩa c a t ể ủ ừ chân, qu , xe đ p, hoa nhài… ả ạ em hãy cho bi t t có th ế ừ ể

có bao nhiêu nghĩa?

Ghi nh 1: ớ

T có th có m t hay nhi u ừ ể ộ ề nghĩa

II HI N T Ệ ƯỢ NG CHUY N NGHĨA C A T Ể Ủ Ừ

Em th y nghĩa c a t “chân” có liên quan gì v i nhau ấ ủ ừ ớ

không?

- B ph n d ộ ậ ướ i cùng c a ng ủ ườ i hay đ ng v t dùng đ đi, ộ ậ ể

đ ng ứ

- B ph n d ộ ậ ướ i cùng c a m t s đ v t, có tác d ng đ cho ủ ộ ố ồ ậ ụ ỡ

các b ph n khác ộ ậ

- B ph n d ộ ậ ướ i cùng c a m t s đ v t ti p giáp và bám ủ ộ ố ồ ậ ế

ch t vào m t n n ặ ặ ề

 Nghĩa c a t “chân” ủ ừ đ u ch b ph n d ề ỉ ộ ậ ướ i cùng

c a ng ủ ườ i, v t ậ T “chân” đã có hi n t ừ ệ ượ ng chuy n ể nghĩa đ t o ra t nhi u nghĩa ể ạ ừ ề

Th nào là chuy n nghĩa c a t ? ế ể ủ ừ

 Chuy n nghĩa là hi n t ể ệ ượ ng thay đ i nghĩa c a t đ t o ra t nhi u nghĩa ổ ủ ừ ể ạ ừ ề

Em hãy cho bi t nghĩa đ u tiên ế ầ

c a t “chân” là nghĩa nào?ủ ừ

V y nghĩa g c là gì? ậ ố

- Nghĩa g c là nghĩa xu t hi n ố ấ ệ

t đ u làm c s đ hình ừ ầ ơ ở ể thành các nghĩa khác.

v t hai chân) ị

(vd: chân bàn, chân gi ườ ng,

chân ki ng…) ề

chân t ườ ng, chân núi)

nghĩa (1)

 Nghĩa (1) đ ượ c g i là nghĩa ọ

g c ố

Các nghĩa (2) (3) c a t ủ ừ

“chân” đ ượ c hình thành t ừ nghĩa nào?

(1).

Em hi u nghĩa chuy n là gì? ể ể

 Nghĩa chuy n là nghĩa ể

đ ượ c hình thành trên c ơ

s nghĩa g c ở ố

Câu “Em b đau chân ị ” t ừ “chân” có m y nghĩa? ấ

 T ừ “chân” trong câu này có m t nghĩa Là ch chân ng ộ ỉ ườ i (chân em).

=> Nh v y thông th ư ậ ườ ng trong câu t ch có m t nghĩa ừ ỉ ộ

nh t đ nh ấ ị

T “ ừ chân” trong bài th ơ “Nh ng cái chân” ữ đ ượ c hi u theo ể nghĩa nào?

T chân đ ừ ượ c dùng theo nghĩa chuy n Nh ng cũng đ ể ư ượ c

hi u theo nghĩa g c ể ố

V y trong câu, t có th ậ ừ ể hi u m y nghĩa? ể ấ

Ghi nh 2: ớ

+ Nghĩa g c là nghĩa xu t hi n t đ u, làm c s đ ố ấ ệ ừ ầ ơ ở ể hình thành các nghĩa khác.

g c ố

Cho câu đ : Trùn tr c nh con bò thui ố ụ ư

Chín m t, chín mũi, chín đuôi, chín đ u ắ ầ

Đó là con gì?

Căn c vào đâu đ gi i đ ứ ể ả ượ c câu đ trên? ố

- Chín là: S 9 đ ng sau s 8 trong dãy s t nhiên ố ứ ố ố ự

- Chín có nghĩa là đ ượ c n u kĩ, ăn đ ấ ượ c, trái v i s ng ớ ố

Hai nghĩa trên c a t “chín” có liên quan v i nhau không? ủ ừ ớ

V y đây có ph i là hi n t ậ ả ệ ượ ng chuy n nghĩa c a t không? ể ủ ừ

L U Ý Ư : Không ph i là t nhi u nghĩa n u các nghĩa c a chúng ả ừ ề ế ủ không có m i liên h nào v i nhau ố ệ ớ

 Con bò thui.

III Luy n t p ệ ậ

Bài t p 1 ậ : Ba t ch b ừ ỉ ộ

ph n c th ng ậ ơ ể ườ i và

ch ra m t s ví d v ỉ ộ ố ụ ề

s chuy n nghĩa: ự ể

Ví d : ụ

Răng:

Răng c p, răng môi ọ

Răng l ượ c, răng c a ư

Nhóm 1: Mũi, l ưỡ i

Nhóm 2: M t, đ u ắ ầ

Nhóm 1: Mũi

+ Mũi kim, mũi kéo, mũi

HO T Đ NG NHÓM Ạ Bài t p 3: Ộậ D ướ i đây là m t ộ

Nhóm 3:a Ch s v t chuy n ỉ ự ậ ể thành ch hành đ ng: ỉ ộ

Nhóm 4:b Ch hành đ ng ỉ ộ chuy n thành ch đ n v : ể ỉ ơ ị

Nhóm 2

Bài t p 2: T ch b ph n cây c i chuy n ậ ừ ỉ ộ ậ ố ể nghĩa sang ch b ph n c th ng ỉ ộ ậ ơ ể ườ i.

- Lá: Lá ph i, lá lách ổ

- Qu : Qu tim, qu th n ả ả ả ậ

Bài t p 4 ậ

(1) B ph n c th ng ộ ậ ơ ể ườ i ho c đ ng v t ặ ộ ậ

t t b ng: nghĩa (2) ố ụ

m t s v t ộ ố ậ

T có th có m y nghĩa? ừ ể ấ

H ƯỚ NG D N H C NHÀ: Ẫ Ọ Ở