Phát triển các cụm, điểm công nghiệp trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá trên địa bàn tỉnh Hà Tây

Trong khuôn khổ luận văn thạc sỹ này, tác giả đã sử dụng các phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, phương pháp phân tích hệ thống và thống kê so sánh, đồng thời, kết hợp sử [r]

Phần mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội của Đảng ta xác định: “Chúng ta phải tiếp tục nâng cao ý chí tự lực, tự cường, phát huy mọi tiềm năng, vật chất và trí tuệ của dân tộc đồng thời mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế, tìm tòi bước đi, hình thức và biện pháp thích hợp xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội”

Để thực hiện được mục tiêu: Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, điều quan trọng hàng đầu là phải cải tiến căn bản tình trạng nền kinh tế xã hội kém phát triển, chiến thắng những rào cản những lực lượng cản trở con đường và quá trình đi lên của nền kinh tế

Cương lĩnh xây dựng đất nước xác định: “Phát triển lực lượng sản xuất, công nghiệp hóa đất nước theo hướng hiện đại gắn liền với phát triển một nền nông nghiệp toàn diện là nhiệm vụ trung tâm nhằm từng bước xây dựng cơ sở vật chất

kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, không ngừng nâng cao năng suất lao động xã hội và cải thiện đời sống nhân dân” “phù hợp với sự phát triển của lực lượng sản xuất, thiết lập từng bước quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa từ thấp đến cao với sự đa dạng về hình thức sở hữu”

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X chỉ ra rằng: “Giải phóng mạnh

mẽ và không ngừng phát triển sức sản xuất, nâng cao đời sống nhân dân” Đảng ta chủ trương “đẩy mạnh hơn nữa công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn, giải quyết đồng bộ các vấn đề nông nghiệp, nông thôn và nông dân”

Giai đoạn (2006 - 2010) những mục tiêu và nhiệm vụ chủ yếu là: Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển kinh tế tri thức, tạo nền tảng đưa nước

ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020”

“Giải phóng và phát triển mạnh mẽ lực lượng sản xuất, phát huy mọi tiềm năng và nguồn lực tạo bước đột phá về xây dựng kết cấu hạ tầng và chuyển dịch cơ cấu

kinh tế, nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh, tăng tốc độ tăng trưởng kinh tế, sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng của nước đang phát triển có thu nhập thấp”

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa với tốc độ tăng trưởng nhanh và bền vững, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao chất lượng và hiệu quả, năng lực và sức cạnh tranh của nền kinh tế giữ vai trò quan trọng trong toàn bộ chiến lược phát triển kinh tế - xã hội đến 2020 Phát triển nhanh hơn công nghiệp - xây dựng cần chú ý mối quan hệ gắn kết hữu cơ giữa phát triển công nghiệp – xây dựng với phát triển dịch vụ, phát triển đô thị và phát triển về nông nghiệp hàng hóa

bền vững Đại hội X xác định: “Hoàn chỉnh quy hoạch phát triển các khu, cụm, điểm công nghiệp trên cả nước; hình thành các vùng công nghiệp trọng điểm; gắn việc phát triển sản xuất với bảo đảm các điều kiện sinh hoạt cho người lao động”

Như vậy, trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước thì vấn đề phát triển các cụm, điểm công nghiệp giữ vai trò quan trọng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa Phát triển các cụm, điểm công nghiệp sẽ góp phần thúc đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tiến bộ, thúc đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn, giải quyết tốt, có hiệu quả đồng bộ vấn đề nông nghiệp, nông thôn, nông dân trong quá trình phát triển kinh tế – xã hội, sớm đưa nước ta trở thành nước công nghiệp vào năm 2020

Chính vì thế tỏc giả chọn đề tài: “Phát triển các cụm, điểm công nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa trên địa bàn tỉnh Hà Tây” để

nghiên cứu

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong thời gian qua đã có một số công trình nghiên cứu khoa học, luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ nghiên cứu những vấn đề về công nghiệp hóa, hiện đại hóa;

về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn; về các khu công nghiệp, khu chế xuất ở Việt Nam và ở một số địa phương khác

Ví dụ: „„Công nghiệp nông thôn Việt Nam thực trạng và phát triển‟‟ của tiến

sỹ Nguyễn Văn Phúc, nhà xuất bản Chính trị Quốc gia – Hà Nội 2004

„„Vấn đề công nghiệp hoá hiện đại hoá ở Việt Nam và các nước trên thế giới‟‟

Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh 2006, nhà xuất bản Chính trị Quốc gia -

Hà Nội ; luận văn thạc sỹ kinh tế của tác giả Nguyễn Văn Quyết, kinh tế chính trị K12- Đại học KTQD: tình hình phát triển khu công nghiệp, khu chế xuất ở Bắc Ninh…

Nhìn chung các công trình nghiên cứu và các luận văn, luận án đã có nhiều đóng góp khoa học và tổng kết thực tiễn phong phú, những cách tiếp cận và phương pháp tiếp cận tập trung vào giải quyết các vấn đề cụ thể của công nghiệp hóa, hiện đại hóa; công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nông nghiệp nông thôn, những vấn đề về phát triển các khu công nghiệp, khu chế xuất Tuy nhiên chưa có công trình nghiên cứu nào đi sâu và cụ thể về việc phát triển các cụm, điểm công nghiệp

ở đề tài nghiên cứu này chúng tôi tập trung nghiên cứu phát triển các cụm, điểm công nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa theo hướng tiếp cận của kinh tế chính trị học Đó là nghiên cứu những nguyên lý chung từ đó vận dụng vào việc phát triển cụm, điểm công nghiệp, gắn với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Từ góc độ kinh tế chính trị, hướng tiếp cận và nghiên cứu gồm:

Sự hình thành và phát triển các cụm, điểm công nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Làm rõ mối quan hệ kinh tế; các thành phần kinh tế; huy động nguồn lực; huy động vốn đầu tư; các vấn đề về giải quyết việc làm; nhà ở; công tác quản lý đất đai khi phát triển các cụm, điểm công nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Thời gian nghiên cứu chủ yếu tập trung chủ yếu ở giai đoạn (2001 – 2006)

từ đó chỉ ra phương hướng, giải pháp để phát triển các cụm, điểm công nghiệp vào năm sau

Địa điểm: Nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Hà Tây

4 Mục đích nghiên cứu

Làm rõ cơ sở lý luận về quá trình hình thành, phát triển các cụm công nghiệp, điểm công nghiệp; về công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Thực trạng về việc gắn phát triển cụm điểm công nghiệp với việc giải phóng tiềm năng sức lao động, vốn, tạo cơ sở vật chất – kỹ thuật; chuyển dịch cơ cấu kinh

tế

Phương hướng, giải pháp để tiếp tục phát triển cụm, điểm công nghiệp tại

Hà Tây

5 Phương pháp nghiên cứu

Sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử là phương pháp chủ đạo Ngoài ra chúng tôi còn kết hợp với các phương pháp khác như: Phương pháp điều tra, thống kê; phương pháp phân tích tổng hợp

6 Những đóng góp của luận văn

Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận đối với việc hình thành, phát triển các cụm, điểm công nghiệp như là một quá trình khách quan

Làm sáng tỏ tính đặc thù của việc hình thành các cụm, điểm công nghiệp ở Việt Nam nói chung và Hà Tây nói riêng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Phân tích thực trạng, làm rõ những nguyên nhân, kết quả; những yếu kém trong phát triển cụm, điểm công nghiệp

Định hướng các giải pháp để hình thành và thúc đẩy phát triển cụm, điểm công nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (đặc biệt là ở Hà Tây)

7 Kết cấu luận văn: Luận văn gồm 3 chương

Luận văn ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, một số biểu bảng số liệu, sơ đồ,… nội dung chính bao gồm khoảng 100 trang được kết cấu thành 3 chương, bao gồm:

Chương 1 – Cơ sở lý luận và thực tiễn của sự hình thành phát triển các cụm, điểm

công nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta

Chương II – Thực trạng xây dựng và phát triển các cụm, điểm công nghiệp ở tỉnh

Hà Tây

Chương III – Phương hướng ,nhiệm vụ và giải pháp phát triển các cụm, điểm

công nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Hà Tây

Chương 1

Cơ sở lý luận và thực tiễn của sự hình thành, phát triển các cụm, điểm công nghiệp trong

quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta

1.1 Lý luận chung về sự hình thành và phát triển các cụm, điểm công nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa

1.1.1 Khái niệm cụm, điểm công nghiệp

Tại Việt Nam, trong quá trình phát triển của đất nước thì khái niệm cụm công nghiệp, điểm công nghiệp được ra đời từ khi có quyết định số 132/2000/QĐ-TTG ngày 24/11/2000 của Thủ Tướng chính phủ về một số ngành nghề nông thôn

Như vậy cụm, điểm công nghiệp có thể được hiểu như sau:

Cụm công nghiệp: là một không gian địa lý, là nơi tập trung sản xuất kinh

doanh và dịch vụ phục vụ công nghiệp của các doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ, tách biệt với khu dân cư, có hệ thống các công trình hạ tầng kỹ thuật chung được xây dựng đồng bộ, bảo đảm đầy đủ các điều kiện để sản xuất thuận lợi, an toàn và bền vững

Cụm công nghiệp có thể nằm trong địa bàn một hoặc một số huyện do uỷ ban nhân dân tỉnh quyết định thành lập; khi lập quy hoạch xây dựng cụm công nghiệp phải bảo đảm việc kết nối đồng bộ giữa các công trình kỹ thuật hạ tầng trong và ngoài hàng rào, đảm bảo hiệu quả sử dụng đất và có một hệ thống hạ tầng

xã hội tương ứng

Điểm công nghiệp: là không gian địa lý, nơi sản xuất và dịch vụ phục vụ

cho sản xuất của các cơ sở ngành nghề ở địa phuơng (hộ gia đình, các cá nhân, tổ, nhóm hợp tác, hợp tác xã) và trong trưòng hợp cụ thể có thể có một số doanh nghiệp quy mô nhỏ tại địa phương đó các các ngành nghề phù hợp mục tiêu của điểm công nghiệp; tách bạch với khu dân cư, có hệ thống công trình hạ tầng kỹ thuật chung được xây dựng đồng bộ bảo đảm đầy đủ các điều kiện để sản xuất thuận lợi, an toàn và bền vững

Điểm công nghiệp chủ yếu trong địa bàn một xã (phường thị trấn), do uỷ ban nhân dân cấp huyện quyết định sau khi có ý kiến chấp thuận về chủ trương của UBND tỉnh

Phân biệt: cụm công nghiệp và điểm công nghiệp

Giống nhau:

Về mục đích: là nơi tập trung sản xuất kinh doanh công nghiệp trong một không

gian địa lý đảm bảo cho sự phát triển đúng định hướng của chính quyền địa phương: quy hoạch vùng kinh tế, bảo vệ môi trường, phát triển bền vững

Về cách thức tổ chức: có sự tách bạch với khu dân cư, có một hệ thống hạ

tầng kỹ thuật chung được xây dựng đồng bộ bảo đảm đầy đủ các điều kiện để các doanh nghiệp sản xuất thuận lợi nhất, an toàn nhất

Khác nhau:

Về cấp quản lý: Cụm công nghiệp do UBND tỉnh ra quyết định thành lập và

quản lý, điểm công nghiệp do UBND huyện thành lập và quản lý

Về quy mô: Cụm công nghiệp có quy mô lớn hơn điểm công nghiệp

Về trình độ sản xuất: Cụm công nghiệp có tính chất đa ngành, đa nghề, khả

năng liên kết và trình độ công nghệ cao Điểm công nghiệp có trình độ công nghệ thấp, sản phẩm gắn với các sản phẩm truyền thống của làng nghề

Phân biệt cụm, điểm công nghiệp với các khu công nghiệp, khu chế xuất

Khu chế xuất: là “khu chuyên sản xuất hàng xuất khẩu, thực hiện các dịch

vụ cho sản xuất hàng xuất khẩu và hoạt động xuất khẩu, có ranh giới địa lý xác định, không có dân cư sinh sống; do Chính phủ hoặc Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập”

Khu công nghiệp: là “khu tập trung các doanh nghiệp KCN chuyên sản

xuất hàng công nghiệp và thực hiện các dịch vụ cho sản xuất công nghiệp, có ranh giới địa lý xác định, không có dân cư sinh sống; do Chính phủ hoặc Thủ tướng chính phủ quyết định thành lập Trong KCN có thể có doanh nghiệp chế xuất”

Phân biệt cụm, điểm công nghiệp với KCN, khu chế xuất:

Giống nhau: Là địa điểm sản xuất kinh doanh và dịch vụ của các đơn vị

kinh tế, tách biệt với khu dân c có chung hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, đảm bảo sản

xuất an toàn thuận lợi và bền vững

Khác nhau: Về quản lý: Khu công nghiệp, khu chế xuất do chính phủ quyết

định thành lập và quản lý Cụm, điểm công nghiệp do chính quyền địa phương quyết định thành lập và quản lý và khác hoàn toàn với khái niệm khu chế xuất – chủ yếu liên quan đến vấn đề nước ngoài

Về quy mô: khu công nghiệp có quy mô lớn, Cụm điểm công nghiệp có quy

mô vừa và nhỏ, giới hạn trong địa phương một tỉnh, huyện, hoặc xã

Về trình độ sản xuất: Khu công nghiệp, khu chế xuất có trình độ sản xuất

hiện đại, Cụm điểm công nghiệp là hình thức biểu hiện thấp của khu công nghiệp,

có trình độ sản xuất ở mức trung bình

1.1.2 Vai trò của cụm, điểm công nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Cụm điểm công nghiệp có vai trò quan trọng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước: Phát triển cụm điểm công nghiệp sẽ: Huy động vốn đầu

tư phát triển, giải quyết việc làm lao động, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, ứng dụng khoa học –công nghệ, nâng cao hiệu quả kinh tế

1.2 Nhân tố tác động và sự cần thiết phát triển cụm, điểm công nghiệp trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá

1.2.1 Những nhân tố tác động đến sự hình thành và phát triển các cụm điểm công nghiệp trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Có 6 nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển cụm, điểm công nghiệp Đó là: Sự phát triển của lực lượng sản xuất, sự phát triển của khoa học công nghệ, tính đa dạng của sản xuất hàng hoá, vai trò của Nhà nước, tiềm năng phát triển làng nghề ở các địa phương, sự phát triển của kinh tế thị trường, quá

trình hội nhập và tác động của hội nhập

1.2.2 Sự cần thiết phát triển cụm, điểm công nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa:

Quá trình phát triển cụm điểm công nghiệp là quá trình phát triển có tính chất “tuần tự”, đi từ sản xuất thủ công là chính sang sản xuất hiện đại, ứng dụng khoa học công nghệ tiên tiến Do đó, việc phát triển các cụm điểm công nghiệp là cần thiết, xuất phát từ các yếu tố sau: Yêu cầu giải phóng sức sản xuất, yêu cầu nâng cao hiệu quả kinh tế, hướng phát triển và việc thành lập các cụm, điểm công nghiệp, Cụm, điểm công nghiệp đã góp phần nhất định vào việc bảo vệ môi trường sinh thái, Nhà nước tổ chức thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá, thúc đẩy quá trình tập trung hoá sản xuất

1.2.3 Nội dung quản lý Nhà nước với sự phát triển cụm điểm công nghiệp

Quản lý Nhà nước bao gồm các nội dung sau:

- Xây dựng chiến lược phát triển cụm, điểm công nghiệp

- Hệ thống biện pháp ưu đãi về kinh tế

- Phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật và xã hội

- Chính sách quản lý thích hợp, thuận lợi cho nhà đầu tư, về xúc tiến và vận động đầu tư

1.3 Kinh nghiệm phát triển về cụm, điểm công nghiệp

Luận văn đi vào tìm hiểu các kinh nghiệm trong quá trình phát triển của một

số nước trên thế giới và một số tỉnh lân cận tỉnh Hà Tây Đó là: chính sách phát triển khu, cụm, điểm công nghiệp ở Đài Loan; ở Thái Lan; ở Malaixia; Chính sách phát triển đặc khu kinh tế ở Trung Quốc ; Phát triển cụm điểm công nghiệp tại Tỉnh Nam Định và Hải Dương Đồng thời rút ra bài học kinh nghiệm rút ra từ các nước và một số địa phương về phát triển cụm điểm công nghiệp

Chương 2

Thực trạng phát triển các cụm, điểm công nghiệp trong quá trình công nghiệp hóa, hiện

đại hóa ở hà tây

2.1 Đặc điểm tự nhiên, xã hội, Tình hình phát triển kinh tế xã hội ở Hà Tây

Hà Tây là một tỉnh vùng Đồng bằng sông Hồng, diện tích đất tự nhiên: 2192,07km2, Hà Tây nằm ở vị trí bao quanh Thủ đô Hà Nội, có địa hình đa dạng, bao gồm vùng núi cao, vùng đồi thấp và vùng đồng bằng thấp trũng Tỉnh Hà Tây nằm trong vùng khí hậu đồng bằng Bắc Bộ mang đặc thù của miền khí hậu nhiệt đới gió mùa Mùa đông lạnh, mùa hè nóng ẩm mưa nhiều

Tỉnh Hà Tây có các sông lớn là: Sông Đà, sông Hồng, sông Đáy, sông Tích, sông Bùi và sông Nhuệ Hà Tây có một số khoáng sản chính: đá vôi, đá Granít ốp lát, sét, cao lanh, vàng gốc và sa khoáng, Đồng, nước khoáng

2.1.2 Tình hình phát triển kinh tế xã hội ở Hà Tây

Hà Tây có 14 đơn vị hành chính gồm: Thành phố Hà Đông, Sơn Tây

và 12 huyện thị là: Ba Vì, Phúc Thọ, Thạch Thất, Đan Phượng, Quốc Oai, Hoài Đức, Thường Tín, ứng Hoà Phú Xuyên, Chương Mỹ, Mỹ Đức Dân số khoảng 2.5 triệu người, có 7 xã miền núi, 3 dân tộc là Kinh, Mường, Dao

Bảng 2.1: Về chuyển dịch cơ cấu Công nghiệp - Xây dựng

Chỉ tiêu

Đơn vị tính TH 2001 TH 2002 TH 2003 TH 2004 TH 2005 TH 2006

1 Công nghiệp -

Xây dựng % 33,87 34,59 36,6 37,1 38,1 40,04

2 Nông nghiệp % 36,63 35,9 34,13 33,61 32 29,56

3 Du lịch - dịch vụ % 29,5 29,51 29,27 29,29 30 30,4

(Nguồn: Báo cáo rà soát điều chỉnh quy hoạch tổng thể phát triển công nghiệp tỉnh Hà Tây đến năm 2010, định hướng đến năm 2020)

Kinh tế công nghiệp- tiểu thủ công nghiệp đạt tốc độ tăng trưởng khá cao, năng lực sản xuất của các thành phần kinh tế được tăng cường, giá trị sản xuất