Cần kết hợp các nguồn lực của các chƣơng trình mục tiêu quốc gia để phát triển các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp, hỗ trợ tạo việc làm cho ngƣời nghèo với chi phí khởi sự thấp, sản[r]
Trang 1MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
MỤC LỤC
DANH MỤC KÝ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG
DANH MỤC SƠ ĐỒ VÀ HÌNH
TÓM TẮT LUẬN VĂN Error! Bookmark not defined LỜI MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN CHUỖI GIÁ TRỊ SẢN PHẨM NÔNG NGHIỆP Error! Bookmark not defined 1.1 Khái niệm và đặc điểm của chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp Error!
Bookmark not defined
1.1.1 Khái niệm chuỗi giá trị Error! Bookmark not defined 1.1.2 Các thành tố của chuỗi giá trị Error! Bookmark not defined 1.1.3 Đặc điểm của chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệpError! Bookmark not defined
1.2 Phát triển chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệpError! Bookmark not defined 1.2.1 Khái niệm phát triển chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệpError! Bookmark not defined
1.2.2 Nội dung phát triển chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệpError! Bookmark not defined
1.2.3 Sự cần thiết của việc phát triển các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệpError! Bookmark not defined
1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệpError!
Bookmark not defined
1.3.1 Đặc điểm của hoạt động sản xuất nông nghiệp của vùngError! Bookmark not defined
1.3.2 Tập quán sản xuất của người dân Error! Bookmark not defined 1.3.3 Sự đa dạng của loại hình sản phẩm nông nghiệpError! Bookmark not defined 1.3.4 Sự phát triển của các ngành nghề công nghiệp - dịch vụError! Bookmark not defined
Trang 21.3.5 Chính sách của nhà nước Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÁC CHUỖI GIÁ TRỊ SẢN PHẨM NÔNG NGHIỆP Ở TỈNH CAO BẰNG Error! Bookmark not defined 2.1 Khái quát đặc điểm tự nhiên – kinh tế - xã hội tỉnh Cao Bằng có ảnh hưởng đến phát triển các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệpError! Bookmark not defined 2.1.1 Điều kiện tự nhiên Error! Bookmark not defined 2.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội Error! Bookmark not defined 2.2 Thực trạng phát triển chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp ở tỉnh Cao bằngError!
Bookmark not defined
2.2.1 Chính sách và giải pháp của tỉnh Cao Bằng về phát triển chuỗi giá trị sản phẩm
nông nghiệp Error! Bookmark not defined
2.2.2 Thực trạng phát triển một số chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp ở tỉnh Cao
Bằng Error! Bookmark not defined
2.2.3 Đánh giá chung về phát triển các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp ở tỉnh Cao
Bằng Error! Bookmark not defined 2.3 Bài học kinh nghiệm về phát triển chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp ở tỉnh Cao Bằng Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CÁC CHUỖI GIÁ TRỊ SẢN PHẨM NÔNG NGHIỆP Ở TỈNH CAO BẰNG TRONG THỜI GIAN TỚIError! Bookmark
not defined
3.1 Định hướng, mục tiêu phát triển nông nghiệp của tỉnh Cao Bằng thời gian tới Error! Bookmark not defined
3.1.1 Mục tiêu phát triển theo Đề án tái cơ cấu nông nghiệp của tỉnh Cao Bằng giai
đoạn 2016-2020 Error! Bookmark not defined 3.1.2 Các giải pháp chủ yếu thực hiện mục tiêu tái cơ cấu nông nghiệp Error! Bookmark not defined
3.2 Giải pháp phát triển các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp ở tỉnh Cao Bằng Error! Bookmark not defined
3.2.1 Lựa chọn các sản phẩm nông nghiệp có tiềm năng để hình thành chuỗi giá trị
mới Error! Bookmark not defined 3.2.2 Nâng cao hiệu quả hoạt động của các chuỗi đã cóError! Bookmark not defined
Trang 33.2.3 Tăng cường sự hỗ trợ của nhà nước với hoạt động của các chuỗi Error! Bookmark not defined
3.2.4 Tăng cường mối liên kết giữa nhà nông, nhà nước, nhà khoa học và doanh
nghiệp Error! Bookmark not defined
3.2.5 Lồng ghép có hiệu quả các chương trình mục tiêu giảm nghèo bền vững, xây
dựng nông thôn mới để phát triển các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp Error! Bookmark not defined
3.2.6 Tăng cường năng lực của các hợp tác xã, các nhóm cùng sở thích Error! Bookmark not defined
3.2.7 Tăng cường và nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền để thay đổi nhận thức
của bà con nông dân, nhân rộng các mô hình thành côngError! Bookmark not defined
3.2.8 Nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổ chức xã hộiError! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO Error! Bookmark not defined
DANH MỤC KÝ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt Tên đầy đủ tiếng Anh Tên đầy đủ tiếng Việt
CIG Community Interest Group Nhóm đồng sở thích
GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội
GRET Group For Research and
Technology Exchanges
Tổ chức Nghiên cứu và Chuyển giao Công nghệ
GTZ German organization for
technical cooperation
Tổ chức hợp tác kỹ thuật Đức
IFAD International Fund for Quỹ phát triển nông nghiệp quốc tế
Trang 4Agriculture Development
Trang 5DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1: Chi phí và lợi nhuận nuôi bò H’Mông Error! Bookmark not defined Bảng 2.2: Giá bán của một số tác nhân trong CGT bò H’MôngError! Bookmark not defined.
Bảng 2.3: Chi phí và doanh thu trồng cây thạch đen Error! Bookmark not defined Bảng 2.4: Tình hình canh tác cây lạc tại Cao Bằng giai đoạn 2010-2014 Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC SƠ ĐỒ VÀ HÌNH
Sơ đồ 1.1: Chuỗi giá trị Error! Bookmark not defined.
Sơ đồ 1.2: Giá bán nông sản theo mùa vụ Error! Bookmark not defined Hình 1.1: Các vùng chăn nuôi bò H’Mông tại Cao BằngError! Bookmark not defined.
TÓM TẮT LUẬN VĂN
1 Tính cấp thiết của đề tài
Cao Bằng là tỉnh miền núi phía Bắc có những lợi thế về điều kiện tự nhiên cho phép người dân sản xuất ra các sản phẩm đặc thù, vượt trội về chất lượng so với sản phẩm cùng loại sản xuất ở các địa phương khác Chiến lược xoá đói giảm nghèo bền vững của tỉnh thay vì cố gắng cải thiện sản xuất nông nghiệp ở qui mô hộ gia đình thì yếu tố then chốt là tạo ra cơ hội tham gia thị trường tốt hơn, vì thị trường tốt không chỉ giúp kích thích sản xuất mà còn giúp người dân hướng tới hình thức sản xuất chuyên nghiệp hơn thông qua những liên kết do thị trường tạo ra Do vậy, việc nghiên cứu, đánh giá thực trạng phát triển các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp trên địa bàn, đặc biệt chỉ ra được những hạn chế và nguyên nhân của chúng để tìm giải pháp phát triển các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp ở tỉnh Cao Bằng trong thời gian tới là vấn đề mang tính cấp thiết
Chính vì vậy, đề tài nghiên cứu: “Phát triển các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp ở tỉnh Cao bằng – Thực trạng và giải pháp” sẽ có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc
Trang 62 Mục tiêu nghiên cứu
(1) Hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về phát triển các chuỗi giá trị sản phẩm
nông nghiệp, (2) Phân tích thực trạng phát triển các chuỗi giá trị sản phầm nông nghiệp ở
tỉnh Cao Bằng thời gian qua; đánh giá kết quả đạt được, những mặt hạn chế và nguyên nhân
của nó, (3) Đề xuất các giải pháp và những kiến nghị nhằm phát triển các chuỗi giá trị sản
phẩm nông nghiệp của tỉnh Cao Bằng trong thời gian tới
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là sự phát triển các chuỗi giá trị sản phẩm nông
nghiệp ở tỉnh Cao Bằng Phạm vi nghiên cứu: đề tài tập trung vao giai đoạn 2011- 2015
là giai đoạn Cao Bằng chính thức có chủ trương và bắt đầu tiến hành xây dựng các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp Các giải pháp đề xuất được xét trong khoảng thời gian từ nay đến năm 2025
4 Phương pháp nghiên cứu
Đề tài sử dụng phương pháp lịch sử kết hợp chặt chẽ với phương pháp lôgic và các phương pháp diễn giải, so sánh, phân tích, quy nạp, tổng hợp; phương pháp liệt kê được
sử dụng để minh chứng số liệu cho nội dung nghiên cứu
Dữ liệu sử dụng chủ yếu là các dữ liệu thứ cấp Nguồn thu thập số liệu là từ các báo cáo của địa phương, các chương trình, dự án hỗ trợ của các tổ chức quốc tế như Quỹ Phát triển nông nghiệp quốc tế (IFAD), Tổ chức nghiên cứu và chuyển giao công nghệ (GRET)
5 Kết cấu của luận văn
Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp
Chương 2: Thực trạng phát triển các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp ở tỉnh Cao Bằng
Chương 3: Giải pháp phát triển các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp ở tỉnh Cao Bằng trong thời gian tới
Trang 7CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN CHUỖI GIÁ TRỊ SẢN PHẨM NÔNG NGHIỆP
1.1 Khái niệm và đặc điểm của chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp
1.1.1 Khái niệm chuỗi giá trị
Ngân hàng Thế giới - World Bank định nghĩa Chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp là
“một chuỗi các hoạt động tăng thêm giá trị được yêu cầu để mang đến một sản phẩm
hoặc dịch vụ thông qua các giai đoạn của sản xuất, bao gồm sơ chế nguyên liệu thô và các đầu vào khác”
1.1.2 Các thành tố của chuỗi giá trị
Chuỗi giá trị là một phức hợp những hoạt động do nhiều người tham gia khác nhau
thực hiện, trong chuỗi giá trị có các khâu, và các tác nhân; bên cạnh các khâu và các tác nhân, chuỗi giá trị còn có các nhà hỗ trợ chuỗi giá trị Các thành tố này cùng với những mối liên kết ngang và liên kết dọc giữa chúng tạo nên một chuỗi giá trị hoàn chỉnh
1.1.3 Đặc điểm của chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp
(1) Giá hàng hóa nông sản thay đổi nhanh chóng
(2) Sản xuất nông nghiệp làm cho việc phân phối sản phẩm thay đổi rõ rệt theo mùavà nguồn cung sản phẩm của chuỗi khó có sự thay đổi nhanh chóng để bắt kịp nhu cầu và xu hướng
(4)Giá thành sản phẩm sẽ tăng lên nếu sản phẩm được trải qua các công đoạn chế biến, chọn lọc và bảo quản đúng yêu cầu kỹ thuật vì chi phí cao
(5) Chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp có tính vùng miền
(6) Sản phẩm của chuỗi chịu tác động của thời tiết, bệnh dịch
(7) Rủi ro là thường trực đối với người nông dân sản xuất sản phẩm nông nghiệp trong chuỗi
(8) Chí phí giao dịch và marketing của chuỗi sản phẩm nông nghiệp là cao
(9) Thiếu thông tin về người tiêu dùng dẫn đến nông dân vị ép giá và
(10) Thị trường nông sản có cạnh tranh cao
Trang 81.2 Phát triển chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp
1.2.1 Khái niệm phát triển chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp
Phát triển các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp là việc gia tăng số lượng các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp, đồng thời tạo ra sự biến đổi về chất của các chuỗi giá
trị sản phẩm nông nghiệp hiện có
1.2.2 Nội dung phát triển chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp
* Gia tăng về số lượng các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp: Gia tăng số lượng
các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp có nghĩa là gia tăng số lượng sản phẩm nông nghiệp được sản xuất theo mô hình chuỗi giá trị Việc gia tăng thêm số lượng các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp cũng đồng nghĩa với việc gia tăng hiệu quả của sản xuất nông nghiệp và gia tăng lợi ích mà chúng mang lại cho sự phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia, của một vùng
* Nâng cao chất lượng các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp đã có:Nâng cao
chất lượng các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp chính là nâng cao hiệu quả hoạt động của các chuỗi đã được xây dựng và hình thành Bao gồm các nội dung chủ yếu: Nâng cao hiệu quả hoạt động của các hoạt động trong từng chuỗi, tăng cường các mối liên kết ngang và dọc của từng chuỗi, gia tăng lợi ích của các thành viên trong các chuỗi, duy trì
và phát triển các chuỗi một cách bền vững
1.2.3 Sự cần thiết của việc phát triển các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp
Phát triển các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động sản xuất nông nghiệp
Phát triển các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp sẽ góp phần vào thực hiện các mục tiêu của công cuộc phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn và xóa đói giảm nghèo Phát triển các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp sẽ góp phần khắc phục những hạn chế, nhược điểm của hoạt động sản xuất nông nghiệp của người dân ở khu vực nông thôn
và các vùng khó khăn
1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp
Trang 9Đặc điểm của hoạt động sản xuất nông nghiệp của vùng và tập quán sản xuất của người dân: Do điều kiện đất đai khí hậu không giống nhau giữa các vùng đã làm cho hoạt động sản xuất nông nghiệp mang tính khu vực rất rõ nét cả về sản phẩm và tập quán sản xuất Sự đa dạng của loại hình sản phẩm nông nghiệp: Một giống cây trồng, vật nuôi có thể mang lại một hoặc một số loại sản phẩm hữu ích, có khả năng trở thành hàng hóa tiêu dùng thỏa mãn nhu cầu của con người
Sự phát triển của các ngành nghề công nghiệp – dịch vụ: Công nghiệp và dịch vụ là
nền tảng hỗ trợ, có ảnh hưởng rất lớn đến sản xuất nông nghiệp
Chính sách của nhà nước: các chính sách có thể khuyến khích hoặc điều chỉnh các
hoạt động sản xuất để sự phát triển của chuỗi đi đúng hướng
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÁC CHUỖI GIÁ TRỊ SẢN
PHẨM NÔNG NGHIỆP Ở TỈNH CAO BẰNG
2.1 Khái quát đặc điểm tự nhiên – kinh tế - xã hội tỉnh Cao Bằng có ảnh hưởng đến phát triển các chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp
Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội
Cao Bằng có địa hình khá đa dạng, cho phép Cao Bằng phát triển đa dạng cây trồng, vật nuôi Khí hậu mang tính chất đặc thù của dạng khí hậu lục địa miền núi cao, rõ rệt nhất là mùa hè và mùa đông, biên độ nhiệt độ thay đổi lớn, lượng mưa ít và phân bố không đều Cơ cấu kinh tế của tỉnh bước đầu chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng Công nghiệp xây dựng và Thương mại dịch vụ, giảm dần tỉ trọng Nông lâm ngư nghiệp, tạo được sự khởi sắc trong phát triển công nghiệp
2.2 Thực trạng phát triển chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp ở tỉnh Cao bằng
2.2.1 Chính sách và giải pháp của tỉnh Cao Bằng về phát triển chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp
Năm 2013, UBND Tỉnh Cao Bằng đã phê duyệt 03 Đề án phát triển chuỗi giá trị miến dong, lợn đen và bò H’Mông cấp tỉnh giai đoạn 2013-2015, đồng thời ban hành 10 bản kế hoạch phát triển các chuỗi giá trị theo thế mạnh của từng địa phương tại 10 huyện
Trang 102.2.2 Thực trạng phát triển một số chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp ở tỉnh Cao Bằng
* Chuỗi giá trị bò H’Mông
Số lượng bò H’Mông của tỉnh Cao Bằng được ước lượng vào khoảng từ 20-25% tổng đàn bò, tức là vào khoảng 24.000-30.000 con Vùng chăn nuôi bò H’Mông phân bố trên hầu hết các huyện của Cao Bằng, trong đó tập trung chủ yếu ở 5 huyện Bảo Lâm, Bảo Lạc, Thông Nông, Nguyên Bình và Hà Quảng
Kết quả đạt được: các huyện đã có phong trào chăn nuôi bò phát triển đáng kể, tạo
thu nhập ổn định cho người dân Về thương hiệu: tháng 12/2011, sản phẩm thịt bò H’Mông Cao Bằng đã được Cục Sở hữu trí tuệ cấp văn bằng bảo hộ sở hữu nhãn hiệu tập thể chính thức, mức độ phổ biến được tăng dần
Những hạn chế, tồn tại của chuỗi giá trị bò H’Mông: Về con giống:chưa hình thành
được vùng cung cấp giống bò tin cậy, đảm bảo chất lượng,đàn bò vẫn còn hiện tượng
giao phối cận huyết, từ đó làm suy giảm chất lượng Về chăn nuôi bò: tỷ lệ chăn nuôi bò
với quy mô dưới 5 con vẫn là chủ yếu, chưa mang tính quy mô, tập trung mà vẫn mang tính tự phát và quy mô nhỏ lẻ của các hộ
* Chuỗi giá trị lợn đen Cao Bằng
Kết quả đạt được: đã hình thành nên chuỗi chăn nuôi và tiêu thụ thịt lợn đen tuy ở
quy mô nhỏ Đến nay đã có sẵn hệ thống các thương lái và thợ giết mổ có thể đảm bảo thông suốt việc tiêu thụ; nhu cầu tiêu thụ tốt tại các thành phố lớn như Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hà Nội
Những hạn chế: nguồn cung cấp lợn thịt, lợn giống vào thị trường chưa ổn định và
thiếu đồng nhất, chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường về số lượng, chủng loại Các tác nhân kinh doanh tham gia thị trường còn ít và rải rác, mức độ hoạt động cầm chừng,
lẻ tẻ, chủ yếu ở khu vực Thành phố Cao Bằng Có sự thiếu hụt con giống chất lượng tốt bởi giống lợn đen địa phương có nguy cơ thoái hóa giống cao do lai cận huyết và lai tạp
* Chuỗi giá trị cây thạch đen Cao Bằng