Trang trại và kinh tế trang trại là hai phạm trù khác nhau, nhưng đôi khi trên thực tế người ta thường có sự đồng nhất với nhau. Về thuật ngữ: Trang trại là nơi kết hợp các yếu tố vật [r]
Trang 1MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG
DANH MỤC ĐỒ THỊ
TÓM TẮT LUẬN VĂN 6
MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG KINH TẾ TRANG TRẠI Error! Bookmark not defined. 1.1 Lý luận về phát triển bền vững kinh tế trang trạiError! Bookmark not defined.
1.1.1 Khái niệm; đặc trưng Error! Bookmark not defined 1.1.2 Phát triển kinh tế trang trại theo hướng bền vữngError! Bookmark not defined.
1.1.3 Mục tiêu của phát triển bền vững kinh tế trang trại.Error! Bookmark not
defined.
1.2 Cơ sở thực tiễn Error! Bookmark not defined.
1.2.1 Kinh nghiệm phát triển bền vững kinh tế trang trại ở trên thế giới và ở Việt
nam Error! Bookmark not defined
1.2.2 Kinh nghiệm phát triển bền vững kinh tế trang trại ở một số tỉnh, thành phố
trong nước Error! Bookmark not defined
1.2.3 Bài học kinh nghiệm về phát triển bền vững trang trại ở các địa phương
Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG KINH TẾ TRANG TRẠI TRÊN ĐỊA BÀN CẨM XUYÊN HÀ TĨNHError! Bookmark not defined.
2.1.1 Điều kiện tự nhiên Error! Bookmark not defined
2.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội Error! Bookmark not defined
2.2 Thực trạng phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn huyện Cẩm Xuyên – tỉnh Hà Tĩnh Error! Bookmark not defined.
2.2.1 Số lượng và cơ cấu theo loại hình trang trại.Error! Bookmark not defined
Trang 22.2.2 Hiệu quả từ phát triển trang trại trên địa bàn huyện Cẩm Xuyên Error!
Bookmark not defined.
2.3 Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển bền vững kinh tế trang trại ở huyện Cẩm Xuyên giai đoạn 2012 – 2016 Error! Bookmark not defined.
2.3.1 Xây dựng quy hoạch, kế hoạch phát triển bền vững kinh tế trang trại.Error!
Bookmark not defined.
2.3.2 Sử dụng các nguồn lực phát triển bền vững kinh tế trang trại Error!
Bookmark not defined.
2.3.3 Thị trường tiêu thụ sản phẩm Error! Bookmark not defined
2.3.4 Hợp tác, liên kết sản xuất kinh doanh Error! Bookmark not defined
2.3.5 Bảo vệ môi trường sinh thái Error! Bookmark not defined
2.3.6 Vệ sinh, an toàn thực phẩm Error! Bookmark not defined
2.4 Đánh giá chung về tình hình phát triển bền vững trang trại trên địa bàn Cẩm Xuyên – Hà Tĩnh Error! Bookmark not defined.
2.4.1 Thành tựu Error! Bookmark not defined
2.4.2 Hạn chế Error! Bookmark not defined
2.4.3 Nguyên nhân của những hạn chế, khó khăn.Error! Bookmark not defined CHƯƠNG III: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG KINH TẾ TRANG TRẠI Ở CẨM XUYÊN – HÀ TĨNH.Error! Bookmark not defined
3.1 Định hướng Error! Bookmark not defined 3.2 Mục tiêu Error! Bookmark not defined.
3.2.1 Mục tiêu tổng quát Error! Bookmark not defined
3.2.2 Mục tiêu cụ thể Error! Bookmark not defined
3.3 Giải pháp Error! Bookmark not defined.
3.3.1 Hoàn thiện quy hoạch, kế hoạch Error! Bookmark not defined
3.3.2 Giải pháp về đất đai, đầu tư, tín dụng Error! Bookmark not defined
3.3.3 Đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật Error!
Bookmark not defined.
3.3.4 Tăng cường đào tạo nguồn nhân lực cho phát triển kinh tế trang trạiError!
Bookmark not defined.
3.3.5 Tăng cường hợp tác, liên kết sản xuất kinh doanh giữa các trang trại và giữa
các trang trại với tổ chức kinh tế khác Error! Bookmark not defined
Trang 33.3.6 Ổn định thị trường tiêu thụ sản phẩm của kinh tế trang trạiError! Bookmark
not defined.
3.3.7 Bảo vệ môi trường sinh thái Error! Bookmark not defined
3.3.8 Vệ sinh an toàn thực phẩm Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 4DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
NN & PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn
GDP Gross Domestic Products (Tổng sản phẩm quốc nội) GNP Gross National Products (Tổng sản phẩm quốc dân) HACCP
GlobalGAP
Tiêu chuẩn kiểm tra, đánh giá an toàn thực phẩm Tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt toàn cầu VietGAP
DT
Tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt ở Việt Nam Diện tích
CNH
GDTX
Công nghiệp hóa Giáo dục thường xuyên THPT Trung học phổ thông
GTSX Giá trị sản xuất
NTTS Nuôi trồng thủy sản
GCNQSDĐ
GT
Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất Giá trị
TTCN Tiểu thủ công nghiệp
NTM
HTX
Nông thôn mới Hợp tác xã
TT
KTTT
Trang trại Kinh tế trang trại
KT
PTBV
Kinh tế Phát triển bền vững
Trang 5CTNS Chương trình nghị sự
DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1 Phân bố mẫu điều tra Error! Bookmark not defined Bảng 2.1: Tình hình sử dụng đất đai huyện Cẩm Xuyên năm 2016Error! Bookmark not
defined.
Bảng 2.3: Tốc độ tăng trưởng các ngành sản xuất của huyện Cẩm Xuyên qua 3 năm
(2014-2016) Error! Bookmark not defined Bảng 2.4: Tình hình dân số và lao động của huyện Cẩm XuyênError! Bookmark not defined.
qua 3 năm (2014 - 2016) Error! Bookmark not defined Bảng 2.5: Số lượng và cơ cấu trang tra ̣i của huyện Cẩm Xuyên 2012-2016Error! Bookmark
not defined.
Bảng 2.6: Giá trị sản lượng của trang trại trên địa bàn huyện Cẩm Xuyên giai đoạn 2012 –
2016 Error! Bookmark not defined Bảng 2.7: Một số chỉ tiêu về hiệu quả sản xuất kinh doanh của trang trại năm 2016Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.8: Tình hình đất đai của các trang trại điều tra năm 2016Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.9: Tình hình nguồn vốn sản xuất kinh doanh của các trang trại năm 2016 Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.10: Lao động của các trang trại từ năm 2012-2016Error! Bookmark not defined Bảng 2.11: Hiểu biết của chủ trang trại về các quy trình sản xuất mớiError! Bookmark not
defined.
Bảng 2.12 Đánh giá của chủ trang trại về chất lượng sản phẩm của trang trại Error!
Bookmark not defined.
Bảng 2.13: Số lượng các doanh nghiệp, trung tâm thương mại, nhà máy chế biến trên địa bàn
huyện Cẩm Xuyên 2014-2016 Error! Bookmark not defined
Trang 6Bảng 2.14: Nguyên nhân trang trại ở Cẩm Xuyên chưa thực hiện tốt bảo vệ môi trườngError!
Bookmark not defined.
Bảng 3.1 Phân tích SWOT trong phát triển bền vững kinh tế trang trại trên địa bàn huyện Cẩm
Xuyên Error! Bookmark not defined
DANH MỤC ĐỒ THỊ
Đồ thị 2.1: Cơ cấu số lượng lao động theo từng loại hình trang trạiError! Bookmark not defined.
TÓM TẮT LUẬN VĂN
CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
KINH TẾ TRANG TRẠI
Trang trại và kinh tế trang trại là hai phạm trù khác nhau, nhưng đôi khi trên thực
tế người ta thường có sự đồng nhất với nhau Về thuật ngữ: Trang trại là nơi kết hợp các yếu tố vật chất của sản xuất và là chủ thể của các quan hệ kinh tế đó Còn kinh tế trang trại là tổng thể các yếu tố vật chất và các quan hệ kinh tế nảy sinh trong quá trình tồn tại, hoạt động của trang trại
Trang trại là một hình thức tổ chức sản xuất cơ sở tập trung trong nông, lâm, thủy sản Mục đích chủ yếu là sản xuất hàng hoá, có quy mô ruộng đất và các yếu tố sản xuất đủ lớn; với cách thức tổ chức, quản lý tiến bộ và trình độ kỹ thuật cao
Kinh tế trang trại là tổng thể các yếu tố vật chất của sản xuất và các quan hệ kinh
tế -xã hội nảy sinh trong quá trình tồn tại và hoạt động của trang trại, còn trang trại là nơi kết hợp các yếu tố vật chất của sản xuất và là chủ thể của các quan hệ kinh tế đó
Kinh tế trang trại gồm có ba mặt cơ bản là: mặt kinh tế, mặt xã hội và mặt môi trường
Phát triển bền vững là một thuật ngữ có nội dung rộng và được xem xét tính bền vững theo các mặt: kinh tế, xã hội và môi trường Ngân hàng thế giới đã đưa ra 27 định
Trang 7nghĩa, trong đó mỗi định nghĩa đề cập đến các góc độ khác nhau, tùy theo mục đích, cách thức tiếp cận
Tổ chức FAO đã xác định: Phát triển bền vững là sự quản lý và bảo vệ các nguồn lợi tự nhiên Các thay đổi kinh tế và thể chế để đạt tới và thoả mãn được nhu cầu của con người cả ở hiện tại và tương lai Phát triển bền vững không làm thoái hoá môi trường mà bảo vệ được tài nguyên đất, nước, các nguồn lợi di truyền động, thực vật, đồng thời phải thích ứng về kỹ thuật, có sức sống về kinh tế và được chấp nhận về xã hội
Richard R Harwood cho rằng: nông nghiệp bền vững là một nền nông nghiệp, trong đó các hoạt động của các tổ chức kinh tế từ việc lập kế hoạch, thực hiện và quản lý các quá trình sản xuất, kinh doanh nông nghiệp đều hướng đến bảo vệ và phát huy lợi ích của con người và xã hội trên cơ sở duy trì và phát triển nguồn lực, tối thiểu hoá lãng phí
để sản xuất một cách hiệu quả các sản phẩm nông nghiệp và hạn chế tác hại môi trường, trong khi duy trì và không ngừng nâng cao thu nhập cho dân cư nông nghiệp
Phát triển bền vững kinh tế trang trại là việc phát triển nhằm ổn định quy mô và hoàn thiện cơ cấu sản xuất của các trang trại nhấn mạnh ba yếu tố kinh tế, xã hội, môi trường phải được xem xét ở ba mục tiêu cơ bản: phát triển kinh tế, phát triển xã hội, bảo
vệ môi trường
Bài học kinh nghiệm về phát triển bền vững trang trại ở các địa phương
a Thành công
- Đã góp phần phát huy nội lực, khơi dậy được tiềm năng về đất đai, lao động, nguồn vốn cho đầu tư, phát triển sản xuất nông lâm, ngư nghiệp và phát triển nông thôn
- Một số địa phương đã thực hiện chính sách ưu đãi tài chính, đầu tư công và thu hút nguồn vốn FDI vào lĩnh vực nông nghiệp
- Góp phần tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho lao động nông thôn, góp phần thúc đẩy việc nâng cao dân trí và đời sống văn hóa ở nông thôn
- Kinh tế trang trại góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn
Trang 8- Góp phần giúp phát triển bền vững nông nghiệp, giảm thiểu tình trạng di cư đến vùng đô thị
- Về môi trường: vận động người nông dân thay đổi những tập quán, thói quen cũ gây ô nhiễm môi trường Giúp người nông dân tiếp cận được với các phương thức canh tác mới ít ảnh hưởng tới môi trường
Trang 9b Hạn chế
- Trình độ quản lý còn nhiều hạn chế
- Nhiều trang trại chưa có tư cách pháp nhân trong các giao dịch với cơ quan nhà nước và các tổ chức kinh tế
- Các trang trại hiện nay đều có quy mô đất đai vượt quá hạn điền theo quy định Luật đất đai hiện hành
- Quan hệ giữa trang trại với chính quyền địa phương, các chủ thể kinh tế và các hội nông dân trên địa bàn còn chưa rõ ràng
- Thiếu vốn nghiêm trọng
- Thiếu kỹ thuật, máy móc, nông cụ
- Cơ sở hạ tầng yếu kém
- Giá cả và thị trường nông sản không ổn định
CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG KINH TẾ TRANG
TRẠI TRÊN ĐỊA BÀN CẨM XUYÊN HÀ TĨNH
Cẩm Xuyên là huyện nằm về phía đông của tỉnh Hà Tĩnh, tiếp giáp với các huyện miền núi, trung du phía Tây, Tây nam của tỉnh, trung tâm huyện cách thành phố Hà Tĩnh
15 km
Toàn huyện có 27 đơn vị hành chính (26 xã và 2 thị trấn) Diện tích đất tự nhiên của huyện năm 2016 là 63.646 ha; Trong đó đất nông nghiệp chiếm 17.565 ha chiếm 27,6% diện tích đất tự nhiên toàn huyện Dân số 153.518 người, mật độ dân số năm 2016
là 239 người/ km2
Địa hình của huyện Cẩm Xuyên là đồng bằng nhưng địa hình khá đa dạng: vừa có đồng bằng, vừa có đồi núi, với độ chênh cao tương đối lớn Nhìn chung, địa hình Cẩm Xuyên
đa dạng và phức tạp, hội tụ đầy đủ của mọi biểu hiện địa hình Có đủ các loại địa hình: sông suối, Núi đồi, đồng bằng
Trang 10Thực trạng phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn huyện Cẩm Xuyên – tỉnh Hà Tĩnh
Số lượng trang trại
Bảng 2.5: Số lƣợng và cơ cấu trang tra ̣i của huyện Cẩm Xuyên 2012-2016
Trang trại
\ Năm
2012 2013 2014 2015 2016
Số lƣợng
CC (%)
Số lƣợng
CC (%)
Số lƣợng
CC (%)
Số lƣợng
CC (%)
Số lƣợng
CC (%)
Chăn nuôi 15 75 17 77,27 27 90 22 91,67 35 79,55 Nuôi trồng
TỔNG
CỘNG 20 100 22 100 30 100 24 100 44 100
Nguồn: Chi cục thống kê huyện Cẩm Xuyên
Theo số liệu của chi cục thống kê huyện Cẩm Xuyên Năm 2012, Cẩm Xuyên có 20 trang trại tính theo tiêu chí mới tại Thông tư số 27/2011/TT- BNNPTNT năm 2011 Số lượng trang trại trên địa bàn huyện Cẩm Xuyên có xu hướng tăng dần Đến 2016, trên địa bàn huyện
đã có 44 trang trại (tăng 22 trang trại so với năm 2012) Tổng giá trị hàng hoá, dịch vụ của trang trại năm 2016 là 235.668 triệu đồng, tổng giá trị thu nhập là 235.086 triệu đồng; tổng số lao động tham gia 224 lao động, trong đó có 160 lao động thường xuyên, 24 lao động thời vụ Diện tích sử dụng đất đai của trang trại là 111,34 ha, trong đó đất sản xuất nông nghiệp 13.24 ha; đất lâm nghiệp 20.03 ha; đất nuôi trồng thuỷ sản 39.73 ha; đất khác 38.33 ha
Đánh giá chung về tình hình phát triển bền vững trang trại trên địa bàn Cẩm Xuyên – Hà Tĩnh
Thành tựu
- Số lượng và quy mô trang trại, qua thu nhập bình quân trang trại, qua giá trị sản phẩm của khu vực kinh tế trang trại trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp nói riêng, trong cơ
Trang 11cấu kinh tế của huyện nói chung đều tăng lên qua thời gian
- Kinh tế trang trại đã góp phần giải quyết việc làm cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Cẩm Xuyên Hiệu quả sản xuất, kinh doanh của kinh tế trang trại được cải thiện
- Lợi ích xã hội, lợi ích của chủ trang trại, lợi ích người lao động được đảm bảo
Cơ cấu trang trại có sự thay đổi theo hướng tích cực, tiềm năng, lợi thế của đất đai, lao động được khai thác hiệu quả hơn
- Phát triển Kinh tế trang trại trên địa bàn huyện còn tạo ra nhiều ngoại ứng tích cực, tạo điều kiện phát triển nhiều ngành nghề khác
- Góp phần phủ xanh đất trống đồi trọc, chống xói mòn đất ở những vùng đồi núi
có phát triển về kinh tế trang trại
- Một số trang trại đã tận dụng các phế liệu để sản xuất, giảm thiểu ô nhiễm môi trường, tạo ra các sản phẩm nông sản bảo đảm vệ sinh, an toàn thực phẩm
Hạn chế
- Hiệu quả trong sản xuất, kinh doanh của các trang trại còn thấp so với mặt bằng chung của cả nước, so với ngành nghề khác trong huyện, nhất là công nghiệp, dịch vụ
- Chất lượng nông sản của các trang trại chưa cao, chủ yếu hiện nay bán ra dưới dạng thô, giá trị kinh tế thấp
- Quy mô của các trang trại mới chỉ ở mức vừa và nhỏ, trong khi khả năng mở rộng quy mô trang trại không nhiều Vì vậy, việc ứng dụng khoa học, kỹ thuật vào trong sản xuất là rất khó khăn
- Kinh tế trang trại chỉ mới phát triển chủ yếu ở các xã đồng bằng Vì vậy, việc xoá đói, giảm nghèo chưa có hiệu quả đối với các xã miền núi cao
- Việc thực hiện mục tiêu vệ sinh an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường sinh thái của các trang trại còn nhiều hạn chế Ảnh hưởng xấu của trang trại đến môi trường đất, nước, không khí còn phổ biến
Nguyên nhân của những hạn chế, khó khăn
- Thiếu quy hoạch định hướng phát triển
- Quản lý đất đai bất cập, tích tụ tập trung đất khó khăn
Trang 12- Tổ chức bên trong trang trại còn nhiều yếu kém
- Môi trường xã hội còn nhiều trở ngại
- Môi trường đầu tư kinh doanh, tư pháp chưa thuận lợi:
- Khó khăn trong việc tìm kiếm nguồn lao động đã qua đào tạo
- Công tác khuyến nông, khuyến lâm chưa mang lại hiệu quả cao
- Quản lý nhà nước về KTTT còn bị buông lỏng
CHƯƠNG III: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG
TRẠI BỀN VỮNG Ở CẨM XUYÊN – HÀ TĨNH
Quan điểm, định hướng
1) Đẩy mạnh việc mở rộng quy mô sản xuất, kinh doanh của các trang trại; sản xuất nhiều sản phẩm có chất lượng cao Tiến tới xây dựng thương hiệu cho các mặt hàng nông sản để xuất khẩu ra thị trường nước ngoài
2) Quy hoạch các vùng sản xuất tập trung; mở rộng quy mô các nhà máy chế biến
và bảo quản nông sản
3) Cần có các tổ chức đứng ra bảo lãnh cho các trang trại vay vốn được với số lượng vốn lớn và thời gian vay dài để đầu tư, mở rộng quy mô sản xuất
4) Các chủ trang trại cần tự tìm hiểu, học hỏi hoặc tham gia các lớp tập huấn, các khóa đào tạo nhằm nâng cao trình độ, kỹ năng chuyên môn cũng như quản lý, nắm bắt thông tin,…
5) Tăng cường áp dụng khoa học - kỹ thuật mới, máy móc vào quá trình sản xuất nhằm tạo ra những sản phẩm có chất lượng cao, đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh, an toàn thực phẩm
6) Đẩy mạnh việc ký kết hợp đồng bao tiêu đầu ra và hợp tác trong sản xuất để hạn chế những rủi ro về giá bán cho các trang trại
