Pháp luật về cạnh tranh không lành mạnh và thực trạng xử lý vi phạm ở Việt Nam

Sau khi nghiên cứu, phân tích thực trạng cạnh tranh đang diễn ra trong thực tiễn tại Việt Nam, Luận văn đã mạnh dạn đưa ra một số đề xuất để giài quyết các hành vi vi phạm, mang nhiều [r]

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ i LỜI MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1 : NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁP LUẬT CHỐNG CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH Error! Bookmark not defined 1.1 Khái niệm về cạnh tranh Error! Bookmark not defined 1.2 Khái quát về PLCT Error! Bookmark not defined 1.2.1 Khái quát về sự ra đời của LCT hiện hànhError! Bookmark not defined 1.2.2 Những nội dung cơ bản Error! Bookmark not defined 1.2.3 Những vai trò chủ yếu Error! Bookmark not defined 1.3 Khái quát về pháp luật chống CTKLM Error! Bookmark not defined 1.3.1 Khái niệm Error! Bookmark not defined 1.3.2 Vai trò Error! Bookmark not defined 1.4 Khái quát về hành vi CTKLM Error! Bookmark not defined 1.4.1 Khái niệm Error! Bookmark not defined 1.4.2 Đặc điểm Error! Bookmark not defined 1.4.3 Các hình thức biểu hiện Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ CHỐNG CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT CẠNH TRANH TRONG

XỬ LÝ VI PHẠM CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNHError! Bookmark not

defined

2.1 Tình hình CTKLM Error! Bookmark not defined 2.1.1 Bán giá thấp với mục đích CTKLM Error! Bookmark not defined 2.1.2 Khuyến mại với mục đích CTKLM Error! Bookmark not defined.

2.1.3 Quảng cáo với mục đích CTKLM Error! Bookmark not defined 2.1.4 CTKLM trong lĩnh vực sở hữu công nghiệpError! Bookmark not defined 2.1.5 Bôi nhọ đối thủ cạnh tranh Error! Bookmark not defined 2.1.6 Ép buộc khách hàng Error! Bookmark not defined 2.1.7 Gây rối hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp khácError! Bookmark not defined

2.1.8 Bán hành đa cấp bất chính Error! Bookmark not defined 2.2 Thực trạng xử lý vi phạm trong CTKLM Error! Bookmark not defined 2.2.1 Thực trạng xử lý thông qua Cục Quản lý cạnh tranhError! Bookmark not defined

2.2.2 Thực trạng xử lý thông qua Tòa án Error! Bookmark not defined 2.3 Nhận xét chung Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3 : ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT, NÂNG CAO HIỆU QUẢ XỬ LÝ CÁC HÀNH VI CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH Ở VIỆT NAM Error! Bookmark not defined 3.1 Hoàn thiện các quy định của pháp luật Error! Bookmark not defined 3.2 Hoàn thiện hơn nữa các quy định về thẩm quyền xử lýError! Bookmark not

defined

3.3 Vấn đề sử dụng thực tiễn tư pháp (án lệ) Error! Bookmark not defined 3.4 Một số đề xuất khác Error! Bookmark not defined 3.4.1 Tăng cường đạo lý kinh doanh của doanh nghiệp Error! Bookmark not defined

3.4.2 Nâng cao ý thức tự bảo vệ của người tiêu dùngError! Bookmark not defined 3.4.3 Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật Error! Bookmark not defined.

3.4.4 Phát huy vai trò thương lượng và hòa giải trong việc giải quyết

tranh chấp Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO Error! Bookmark not defined

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Cạnh tranh không lành mạnh (CTKLM) luôn là một ẩn số khó giải, do vậy việc hình thành một hệ thống pháp luật cạnh tranh (PLCT) trong đó chống CTKLM có vai trò hết sức cần thiết nhằm bình đẳng hóa môi trường kinh doanh, thúc đẩy mạnh mẽ hơn các hoạt động đầu tư, kinh doanh Các quy định của pháp luật có vai trò điều tiết, là cán cân

để có một nền kinh tế phát triển ổn định

Xuất phát từ tình hình đó, tác giả đã chọn: “Pháp luật về cạnh tranh không lành mạnh và thực trạng xử lý vi phạm ở Việt Nam” làm đề tài luận văn của mình

2 Tình hình nghiên cứu

Trong nhiều năm gần đây, đã có nhiều công trình khoa học, chương trình nghiên cứu khá quy mô với những phạm vi tiếp cận khác nhau đã hướng đến phạm vi lý luận về pháp luật của nội dung này

3 Mục đích nghiên cứu

Làm rõ mặt lý luận của pháp luật, thực trạng và việc giải quyết những vi phạm về CTKLM xảy ra tại Việt Nam đồng thời đề ra một số giải pháp để xử lý, hoàn thiện hơn nữa nội dung pháp luật về vấn đề này

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Về mặt lý luận: Làm rõ mặt lý luận về pháp luật chống CTKLM

Về mặt thực tiễn: Nghiên cứu, làm rõ các loại hành vi, thực trạng và đề xuất giải pháp để hoàn thiện hơn nữa pháp luật về CTKLM

5 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: pháp luật về CTKLM, thực trạng, các biện pháp xử lý, giải quyết tranh chấp tại Việt Nam

- Phạm vi nghiên cứu: pháp luật CTKLM, phần nhiều nói đến Luật Cạnh tranh (LCT) hiện hành, thực trạng và biện pháp xử lý tại Việt Nam từ năm 2004 đến năm

2016

6 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp phân tích – tổng hợp, thống kê, lịch sử, so sánh luật học

7 Kết cấu luận văn

Gồm 03 chương:

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁP LUẬT

CHỐNG CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH

1.1 Khái niệm về cạnh tranh

“Cạnh tranh được hiểu là sự đấu tranh gay gắt quyết liệt giữa các đối thủ trên thị trường nhằm giành giật điều kiện sản xuất và nơi tiêu thụ hàng hóa dịch vụ có lợi nhất Đồng thời cạnh tranh tạo điều kiện thúc đẩy sản xuất, nền kinh tế, xã hội phát triển”

1.2 Khái quát về PLCT

“Hệ thống các quy phạm pháp luật kiểm soát hành vi cạnh tranh giữa các chủ thể cạnh tranh trên thị trường và quy định hoạt động tố tụng cạnh tranh”

1.2.1 Khái quát về sự ra đời của LCT hiện hành

Theo Nghị quyết Quốc hội số 12 ngày 16/12/2002 về “chương trình xây dựng Luật, Pháp lệnh, năm 2003”, Chính phủ đã giao Bộ Thương mại (nay là Bộ Công thương) chủ trì soạn thảo dự án LCT Sau khi hoàn thành việc lấy ý kiến góp ý và được sự thống

nhất cao, Luật này được thông qua ngày 03/12/2004, chính thức thi hành từ 01/7/2005

1.2.2 Những nội dung cơ bản

PLCT bao gồm các nội dung như sau: “Pháp luật kiểm soát các hành vi hạn chế cạnh tranh; Pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh; pháp luật về tố tụng cạnh tranh”

1.2.3 Những vai trò chủ yếu

Thứ nhất, PLCT tạo lập nền sản xuất kinh doanh tự do bình đẳng, lành mạnh,

trung thực, công bằng

Thứ hai, PLCT bảo vệ quyền lợi của các doanh nghiệp

Thứ ba, PLCT bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng

Thứ tư, PLCT thúc đẩy tiến trình hội nhập toàn cầu của Việt Nam

1.3 Khái quát về pháp luật chống CTKLM

1.3.1 Khái niệm

“Pháp luật chống CTKLM là những quy phạm cũng như các công cụ pháp luật do Nhà nước ban hành nhằm chống lại những hành vi CTKLM, đảm bảo quyền tự do, bình đẳng trong kinh doanh, bảo vệ lợi ích của các chủ thể sản xuất, kinh doanh, cung ứng dịch vụ tham gia cạnh tranh trên thị trường, bảo vệ lợi ích của người tiêu dùng và lợi ích chung của toàn xã hội”

1.3.2 Vai trò

Bảo vệ tối đa quyền lợi của các tổ chức, cá nhân, đảm bảo sự CTLM, đưa họat động cạnh tranh vào khuôn khổ, chịu sự điều chỉnh của pháp luật

Làm lành mạnh hóa thị trường, hạn chế và tiến tới loại bỏ hoàn toàn những hành

vi thiếu lành mạnh trong kinh doanh

1.4 Khái quát về hành vi cạnh tranh không lành mạnh

1.4.1 Khái niệm

Theo Điều 3, LCT: “CTKLM là hành vi của doanh nghiệp nhằm mục đích cạnh tranh trong quá trình kinh doanh trái với các chuẩn mức thông thường về đạo đức kinh doanh, gây thiệt hại hoặc có thể gây thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp khác và người tiêu dùng”

1.4.2 Đặc điểm

Thứ nhất, chủ thể thực hiện hành vi thuộc tất cả các thành phần kinh tế

Thứ hai, mục đích của hành vi là tấn công vào các doanh nghiệp cạnh tranh cụ thể, xác định được

Thứ ba, hành vi CTKLM không mang tính chất công bằng

Thứ tư, hành vi CTKLM nhằm gây phương hại hoặc sẽ gây phương hại cho quyền lợi của chủ thể khác

1.4.3 Các hình thức biểu hiện

1.4.3.1 Các hình thức biểu hiện theo LCT năm 2004: bao gồm 9 hình thức chính

được quy định tại Điều 39 LCT

1.4.3.2 Các hình thức biểu hiện theo các văn bản pháp luật khác

Thứ nhất, trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp và chuyển giao công nghệ

Thứ hai, trong lĩnh vực giá

Thứ ba, trong lĩnh vực chứng khoán

Thứ tư, trong lĩnh vực thương mại điện tử

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ CHỐNG CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT CẠNH TRANH TRONG XỬ LÝ VI PHẠM CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH

2.1 Tình hình CTKLM

Năm 2016, Cục Quản lý cạnh tranh đã tiếp nhận 18 hồ sơ đề nghị tham vấn hoặc phản ánh về hành vi CTKLM Trên thực tế, các biểu hiện chủ yếu của hành vi này phổ biến như: “ Bán giá thấp với mục đích CTKLM; khuyến mại với mục đích CTKLM; quảng cáo với mục đích CTKLM; CTKLM trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp; bôi nhọ đối thủ cạnh tranh; ép buộc khách hàng; gây rối hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp khác; bán hàng đa cấp bất chính”

2.2 Thực trạng xử lý vi phạm trong CTKLM

2.2.1 Thực trạng xử lý thông qua Cục quản lý cạnh tranh

Trong năm 2013, Cục đã ban hành quyết định xử lý đối với 20 vụ việc, thu cho ngân sách nhà nước tổng số tiền 650.000.000 đồng Năm 2014, Cục đã xử lý 05 vụ việc với tổng số tiền thu về ngân sách là 150.000.000 Năm 2015, Cục đã xử lý chính thức đối với 21 vụ việc, thu về ngân sách là 1.843.500.000 đồng Năm 2016, Cục đã xử lý 20

trường hợp doanh nghiệp bán hàng đa cấp, thu về 2.114.000.000 đồng

2.2.2 Thực trạng xử lý thông qua Tòa án

Ở nước ta, các đương sự thường lựa chọn hình thức đệ đơn khiếu nại lên Tòa án như một giải pháp cuối cùng nên phần lớn các vụ việc được Tòa án thụ lý giải quyết liên quan đến sở hữu công nghiệp như hàng giả, hàng nhái, sử dụng trái phép thương hiệu hoàng hóa, xâm phạm bản quyền

2.3 Nhận xét chung

Các cơ quan giải quyết tranh chấp về CTKLM còn chưa phát huy được hết năng lực để tương xứng với nhu cầu thực tế

Thời gian khiếu kiện lên Cục Quản lý cạnh tranh dài, kết quả xử lý chỉ là xử phạt hành chính nên mức độ răn đe còn chưa cao

Nhược điểm của biện pháp xử lý bằng phán quyết của Tòa án là thời gian xử lý vụ việc kéo dài, qua nhiều giai đoạn gây tâm lý nặng nề cho người khiếu kiện, không đảm bảo tính bảo mật cho những doanh nghiệp cần giữ bí mật thông tin

Trên thực tế, pháp luật về CTKLM có một số điểm không rõ ràng, còn thiếu vắng các quy định về giải quyết xung đột pháp lý cũng như phân định thẩm quyền của các cơ quan thực thi

CHƯƠNG 3

ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT, NÂNG CAO HIỆU QUẢ XỬ LÝ CÁC HÀNH VI CẠNH TRANH KHÔNG

LÀNH MẠNH Ở VIỆT NAM

3.1 Hoàn thiện các quy định của pháp luật

Thứ nhất, quy định thêm một số hành vi được coi là CTKLM

Thứ hai, sửa đổi LCT theo hướng bảo vệ người tiêu dùng

Thứ ba, đề xuất về địa chỉ áp dụng LCT

Thứ tư, LCT cần đảm bảo sự tương thích, hài hòa với các văn bản pháp luật khác

có liên quan

3.2 Hoàn thiện hơn nữa quy định về thẩm quyền xử lý

Nên quy định rõ trách nhiệm, thẩm quyền trong việc giải quyết các tranh chấp thuộc về Cục Quản lý cạnh tranh và Tòa án

Nâng cao hơn nữa năng lực, thẩm quyền của Tòa án, Cục quản lý cạnh

3.3 Vấn đề sử dụng thực tiễn tƣ pháp (án lệ)

Việc sử dụng thực tiễn tư pháp nên được áp dụng cho các vụ việc tương tự xảy ra sau này

3.4 Một số đề xuất khác

3.4.1 Tăng cường đạo lý kinh doanh của doanh nghiệp

3.4.2 Nâng cao ý thức tự bảo vệ của người tiêu dùng

3.4.3 Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến các quy định của pháp luật 3.4.4 Phát huy vai trò thương lượng và hòa giải trong việc giải quyết tranh chấp

KẾT LUẬN

Trong thực tế nền kinh tế Việt Nam hiện nay, cạnh tranh là một yếu tố tất yếu tồn tại, là đòn bẩy thúc đẩy nền kinh tế ngày một tiến lên Tuy nhiên, đánh giá ở một góc nhìn khác, mặt trái của cạnh tranh đã đưa đến một số vấn đề có tác động không tích cực đối với nền kinh tế Bởi vậy, để có một giải pháp nhằm đảm bảo việc cạnh tranh công bằng, hạn chế các mặt trái của cạnh tranh không lành mạnh thì pháp luật chính là giải pháp quan trọng nhất và hữu hiệu nhất Trong đó, Luật cạnh tranh là một yếu tố không thể thiếu của hệ thống pháp luật cạnh tranh nhằm điều chỉnh các hành vi vi phạm đang có

xu thế ngày càng tăng lên về số lượng, tính chất, mức độ, với mục tiêu bảo vệ quyền hợp pháp của các chủ thể, lợi ích của người sử dụng sản phẩm và lợi ích của toàn xã hội

Tham gia vào quá trình hội nhập quốc tế, kinh tế Việt Nam đứng trước nhiều cơ hội lớn để phát triển và hội nhập song cũng gặp phải không ít những khó khăn, thách thức Chính vì thế, những hành vi cạnh tranh không lành mạnh cũng gia tăng trên mọi phương diện của nền kinh tế nên pháp luật chống cạnh tranh không lành mạnh cần phải

được nghiêm túc thực hiện một cách chuẩn xác

Mặt khác, Luật Cạnh tranh trong thời gian qua đã bộ lộc nhiều bất cập và không phù hợp với điều kiện của nền kinh tế Việc sửa đổi, bổ sung để phù hợp với nền kinh tế

và với xu thế chung của việc chống cạnh tranh không lành mạnh với mục đích xây dựng

và duy trì môi trường cạnh tranh bình đẳng là hết sức cần thiết

Sau khi nghiên cứu, phân tích thực trạng cạnh tranh đang diễn ra trong thực tiễn tại Việt Nam, Luận văn đã mạnh dạn đưa ra một số đề xuất để giài quyết các hành vi vi phạm, mang nhiều yếu tố tích cực cho quá trình điều chỉnh các hành vi cạnh tranh không lành mạnh hiện diễn ra phức tạp trong thực tế, góp phần bảo vệ quyền hợp pháp của chủ thể trên thương trường Đó cũng là nhiệm vụ trọng tâm của luận văn Luận văn còn rất nhiều thiếu sót và hạn chế, tôi rất mong nhận được sự đánh giá, nhận xét của các thầy cô, bạn bè, đồng nghiệp và độc giả