Những vấn đề đặt ra đối với hoạt động cổ phần hoá ngân hàng thương mại nhà nước Việt nam trong điều kiện gia nhập WTO (Trường hợp VIETCOMBANK)

[r]

* * *

TH MAI

Nh ng v n t ra i v i ho t ng c ph n hoá ngân hàng th ng m i nhà

c vi t nam trong u ki n gia nh p WTO (Tr ng h p Vietcombank)

Chuy n ngành: Kinh t qu c t

M T T LU N V N TH C S KINH T

NG I H NG D N KHOA H C: PGS.TS NGUY N NH BèNH

Hà N i, n m 2007

i m u

CPH là NHTM NN là m t v n c p thi t hi n nay L nh v c ngân hàng là m t trong nh ng l nh v c c b o h nhi u nh t và s c c nh tranh

a l nh v c này c ánh giá là r t th p Trong u ki n h i nh p WTO

i l trình m c a theo cam k t, n u không có nh ng c i cách, h th ng ngân hàng Vi t Nam, c bi t là các NHTM NN r t khó có th ng v ng trong

u ki n c nh tranh m i Chính ph và NHNN ã có án tái c c u các NHTM Vi t Nam và nh h ng phát tri n c a ngành ngân hàng n n m

2020 M t trong nh ng ch ng trình tr ng m trong tái c c u các NHTM Vi t Nam là C ph n hoá NHTM NN CPH c coi là con ng t t

nh t c i cách h th ng NHTM NN Vi t Nam.Trong i c nh Vi t Nam tr thành thành viên c a WTO, s ch m tr trong quá trình c ph n hoá làm nh h ng n s c c nh tranh c a các NHTM Vi t Nam trong u

ki n m i Trên c s nh n th c t m quan tr ng và tính th i s c a CPH NHTM NN, tôi ch n tài "Nh ng v n t ra i v i ho t ng c ph n hóa NHTM NN trong u ki n Vi t Nam gia nh p WTO (Tr ng h p Vietcombank)” làm tài nghiên c u c a mình

Ch ng 1 M t s v n chung v CPH DNNN và CPH NHTM

NN trong u ki n h i nh p WTO.

1.1 Lý lu n chung v CPH DNNN

CPH DDNN là vi c chuy n DNNN thành công ty c ph n, trong ó chuy n m t ph n v n và tài s n thu c s h u nhà n c cho các nhà u t trong

và ngoài n c

CPH có ý ngh a trong vi c chuy n i quy n s h u c a m t s l ng

n các DNNN sang hình th c s h u có hi u qu h n, giúp cho các doanh nghi p huy ng c ngu n v n l n trong xã h i thông qua phát hành c

c Ng i lao ng trong DNNN sau khi ó CPH s c mua c phi u và

tr thành c ông, khi ó, h v a là ng i làm ch doanh nghi p, v a là

ng i lao ng C n khi th c hi n CPH, v n và tài s n c a Nhà n c không ch

c b o toàn mà c n t ng lên áng k

1.2 C i cách h th ng NHTM và CPH NHTM NN

i cách h th ng ngân hàng th ng m i g m các n i dung chính là x

lý n t n ng, t ng v n t có cho các NHTM NN, c c u l i t choc và ho t

ng c a các NHTM NN

Quá trình c i cách h th ng NHTM NN Vi t Nam c chia thành 3 giai n: giai n th nh t t n m 1987 n 1990, giai n th hai t n m

1990 n 2000, giai n th 3 t n m 2000 n nay

i cách NHTM NN trong u ki n h i nh p WTO t p trung vào vi c

c u l i b máy t ch c, t ng c ng n ng l c ho t ng và qu n lý kinh doanh b ng cách a d ng hoá s n ph m d ch v , phát tri n d ch v m i, t ng

ng n ng l c tài chính CPH c xác nh là m t nhi m v tr ng tâm trong quá trình h i nh p WTO trong l nh v c ngân hàng

CPH NHTM NN là vi c bi n các NHTM NN có m t ch s h u là Nhà

c thành các NHTM có nhi u ch s h u v i nhi u c ông khác nhau

Ho t ng ngân hàng là ho t ng có nh y c m, nh h ng l n n

n kinh t , liên quan r t nhi u khách hàng g i và vay ti n t i ngân hàng… nên CPH NHTM NN có nh ng c thù riêng, khác v i CPH DNNN thông

th ng khác

CPH NHTM NN bao g m nh ng b c sau: m t là, c ng c , n nh ho t

ng ngân hàng tr c CPH bao g m x lý tài chính tr c khi nh giá doanh nghi p và s p x p b máy, i m i công ngh , th hai là nh giá doanh

n u ra công chúng và niêm y t trên th tr ng ch ng khoán.

Các nhân t nh h ng n quá trình CPH NHTM NN bao g m các nhân t khách quan và nhân t ch quan Nhân t khác quan bao g m: chính sách v mô, s phát tri n c a th tr ng ch ng khoán, nhân t ch quan bao m: tình hình ho t ng kinh doanh c a NHTM c CPH, tâm lý và quy n

i c a nh ng ng i liên quan

1.3 Kinh nghi m CPH m t s n c và bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam

i Ba Lan

Quá trình CPH Ba Lan c lên k ho ch rõ ràng là n n m 1997 s CPH 7 trong 9 NHTM NN Ba Lan th c hi n CPH các NHTM NN t n m

1991 và k t thúc vào n m 1999 M c tiêu c a CPH NHTM NN Ba Lan là

nh m nhanh chóng t o ra m t h th ng ngân hàng hi n i, ch tr ng c a Chính ph Ba Lan là ch n 2 NHTM NN t t nh t CPH Công cu c CPH NHTM NN Ba Lan di n ra khá suôn s , n hình là s thành công c a ngân hàng Slakia, sau khi CPH, tình hình tài chính và ho t ng kinh doanh

a ngân hàng này ngày m t t t h n

i Trung Qu c

Trung Qu c ã l a ch n hai ngân hàng t t nh t ti n hành thí m CPH Ch tr ng c a Trung Qu c là gi t l s h u nhà n c trên 50%, t này v sau có th gi m xu ng, các c ông n c ngoài c phép s h u không quá 25% và m t s nhà u t c n m gi không quá 20% t ng s

n c a m t ngân hàng C hai ngân hàng Trung Qu c c CPH u niêm

t trên th tr ng ch ng khoán Trung Qu c 1 n m sau khi phát hành và

hai ngân hàng có giá tr IPO l n nh t th gi i.

kinh nghi m c a các n c ã ti n hành CPH thành công, có th rút

ra m t s bài h c cho Vi t Nam trong vi c l a ch n ngân hàng CPH u tiên,

vi c thuê t v n CPH, c ng c tr c CPH và l a ch n nhà u t chi n

c Ngân hàng c l a ch n CPH u tiên th ng là các ngân hàng có tình hình tài chính và kinh doanh t t nh t; th hai là nên thuê t v n CPH là các t

ch c tài chính có uy tín và kinh nghi m trong t v n CPH; th ba, các ngân hàng u a ra tiêu chí l a ch n nhà u t chi n l c là có n ng l c tài chính, có kh n ng chuy n giao công ngh c ng nh trình qu n lý ngân hàng i v i c ng c tr c CPH, c n có s h tr c a Chính ph và n l c

a các ngân hàng trong vi c tái c p v n và x lý n x u nh m nâng cao n ng

c tài chính

Ch ng 2 H i nh p WTO và yêu c u th c t c a ho t ng kinh doanh i v i CPH Vietcombank

2.1 Các cam k t c a Vi t Nam h i nh p trong l nh v c ngân hàng

Th nh t là các cam k t v l nh v c d ch v ngân hàng trong Hi p nh

th ng m i Vi t M Các cam k t v d ch v ngân hàng trong Hi p nh là

ng i m i v i h u h t các phân ngành d ch v

ph m vi ho t ng và lo i hình d ch v , các nhà cung c p d ch v tài chính c a Hoa K c phép cung c p 12 phân ngành d ch v ngân hàng theo l trình 7 m c

hình th c hi n di n c a t ch c tín d ng M t i Vi t Nam, các nhà cung c p d ch v tài chính Hoa K c phép cung c p d ch v t i Vi t Nam thông qua các hình th c pháp lý là chi nhánh ngân hàng M t i Vi t Nam, ngân hàng liên doanh Vi t Nam – Hoa K , công ty thuê mua tài chính 100%

c pháp thành l p ngân hàng con 100% v n Hoa K t i Vi t Nam quy nh h n ch vi c góp v n c ph n và m t s ho t ng ngân hàng M t i Vi t Nam, Vi t Nam có th h n ch , trên c s i x qu c gia,

vi c tham gia c ph n c a các ngân hàng Hoa K t i các ngân hàng qu c doanh c CPH c ng nh m c tham gia c ph n c a các ngân hàng Vi t Nam

Hi p nh th ng m i Vi t M ã có tác ng trong vi c t o ra s c ép

nh tranh i v i các NHTM Vi t Nam, òi h i các NHTM Vi t Nam ph i

i m i công ngh , c i ti n ph ng th c qu n lý, hi n i hoá công ngh thanh toán nh m nâng cao hi u qu và kh n ng c nh tranh

Th hai là các cam k t gia nh p WTO trong l nh v c ngân hàng, các cam k t gia nh p WTO trong l nh v c ngân hàng ã cho phép các t ch c tín

ng n c ngoài c hi n di n t i Vi t Nam d i nhi u hình th c khác nhau, m r ng ph m vi và lo i hình cung c p các d ch v ngân hàng

hình th c hi n di n c a t ch c tín d ng n c ngoài t i Vi t Nam, ngày 1/4/2007, ngoài các hình th c v n phòng i di n, chi nhánh, ngân hàng liên doanh, các TCTD n c ngoài s c phép thành l p ngân hàng 100% v n n c ngoài t i Vi t Nam

ph m vi ho t ng c a lo i hình d ch v ngân hàng, các t ch c tín

ng n c ngoài ho t ng t i Vi t Nam c cung c p h u h t các lo i hình

ch v ngân hàng

vi c góp v n d i hình th c mua c ph n, t ng s c ph n c phép n m gi b i các th nhân và pháp nhân n c ngoài t i các NHTM Vi t Nam không c v t quá 30% v n u l ngân hàng, tr khi pháp lu t Vi t Nam có quy nh khác ho c c s cho phép c a các c quan có th m quy n

a Vi t Nam

nh ng thu n l i l n khó kh n Vi c th c hi n các cam k t qu c t trong WTO góp ph n thúc y h p tác qu c t trong l nh v c ngân hàng, t o ra thêm nhi u c h i kinh doanh cho ngành d ch v tài chính c ng nh thúc y c i cách toàn b h th ng ngân hàng Vi t Nam nh m m b o cho các ngân hàng

Vi t Nam có th ng v ng và c nh tranh c trong u ki n m i Tuy v y, gia nh p WTO c ng em l i không ít khó kh n cho l nh v c ngân hàng, trong

ó thách th c l n nh t c k n là n ng l c c nh tranh c a các NHTM

Vi t Nam còn r t th p trong khi ó áp l c c nh tranh l i ngày càng gia t ng Ngoài ra, còn có r i ro khi các ngân hàng n c ngoài n m quy n ki m soát

t s t ch c tín d ng trong n c thông qua hình th c góp v n, mua c

ph n

2.2 Tính t t y u ph i CPH Vietcombank áp ng yêu c u h i

nh p WTO và nâng cao n ng l c c nh tranh.

Tr c h t, vi c h i nh p WTO ã t ra yêu c u ph i CPH NHTM NN

nh là m t u ki n t t y u t n t i và phát tri n Tr c nh ng thách th c

vi c gia t ng s c ép c nh tranh lên l nh v c ngân hàng bu c các NHTM

NN ph i t c i cách, t ng c ng n ng l c c nh tranh và không có con ng nào t t h n là ti n hành CPH Áp l c c nh tranh ã t o nên tính t t y u ph i CPH và t o nên quy t tâm cao cho các NHTM NN nói chung và Vietcombank trong vi c hoàn thành ch ng trình này nh m t o ra nâng cao

hi u qu ho t ng c a mình, nâng cao s c c nh tranh h i nh p có hi u

qu nh t

Th hai, CPH áp ng yêu c u nâng cao n ng l c c nh tranh CPH

nh m gi i quy t v n v t ng v n t có c a Vietcombank m b o an toàn ho t ng và phát tri n kinh doanh M c dù Vietcombank c ánh giá

là ngân hàng có t l v n t có/t ng tài s n (CAR) l n nh t Vi t Nam hi n

hàng c trung bình, do v y ph i t ng v n m i có th c nh tranh c trong

u ki n m i CPH là gi i pháp h u nh t hi n nay t ng v n t có khi mà ngân sách nhà n c không th áp ng c nhu c u t ng v n t có c a các NHTM NN ngày càng t ng Ngoài ra, CPH giúp cho Vietcombank nâng cao

ng l c qu n lý, u hành, hi n i hoá công ngh và phát tri n s n ph m

i Trong u ki n h i nh p WTO, b ng vi c bán c ph n cho các nhà u

n c ngoài, khuy n khích s tham gia c a các i tác n c ngoài vào Vietcombank không ch t o u ki n thu hút v n t bên ngoài mà còn cho phép các nhà u t n c ngoài có kinh nghi m và n ng l c tài chính tham gia vào công tác qu n lý, u hành th i k h u CPH

2.3 N ng l c ho t ng c a Vietcombank

Vietcombank c chính th c thành l p 01/04/1963 theo Ngh nh s 115/CP c a H i ng Chính ph Ti n thân c a Vietcombank là C c qu n lý Ngo i h i c a Ngân hàng qu c gia Vi t Nam T n m 1990, th c hi n c i t

th ng ngân hàng theo pháp l nh ngân hà ng, h th ng ngân hàng Vi t Nam chuy n thành h th ng ngân hàng hai c p, Vietcombank t ó chính th c tr thành ngân hàng kinh doanh

ch c m ng l i ho t ng c a Vietcombank bao g m: 1 S giao

ch, 67 Chi nhánh, 52 phòng giao d ch, 5 công ty con và 2 v n phòng i

di n n c ngoài, 1 công ty con t i n c ngoài, tham gia liên doanh v i 3 i tác n c ngoài, góp v n vào 8 NHTM CP, 5 công ty liên doanh

Là ngân hàng ho t ng kinh doanh i ngo i u tiên c a Vi t Nam nên Vietcombank có môi tr ng kinh doanh thu n l i, có th i gian dài thi t l p và m r ng quan h i lý v i các ngân hàng trên th gi i, xây d ng

c m ng l i ho t ng trong và ngoài n c, có nhi u khách hàng truy n

th ng Vietcombank cung ng các s n ph m d ch v ngân hàng cho các t

xây d ng, th ng m i d ch v và ngo i th ng;các khách hàng là cá nhân có

c thu nh p t trung bình tr lên Do ó, Vietcombank t p trung ho t ng

ch y u khu v c ô th , trung tâm kinh t , th ng m i và u t c a các

nh, thành ph , v i trên 40 n m xây d ng và phát tri n, n nay Vietcombank ang d n u ho c có v trí quan tr ng trên nhi u m t ho t ng Ngân hàng,

nh t là trong l nh v c huy ng v n, u t , ngân hàng qu c t , kinh doanh ngo i h i và d ch v ngân hàng n t

Trong b i c nh h i nh p và m c a th tr ng cùng v i chính sách khuy n khích các thành ph n kinh t t nhân tham gia vào l nh v c tài chính ngân hàng, Vietcombank v n phát huy c nh ng th m nh v n có c a mình

ng th i tích c c i m i nâng cao n ng l c tài chính, n ng l c qu n tr u hành, trình công ngh , a d ng hóa s n ph m d ch v tài chính nh m áp

ng yêu c u ngày càng cao c a khách hàng

Vietcombank ang ph i c nh tranh v i g n 40 NHTM trong n c, tuy nhiên Vietcombank luôn gi v ng v trí hàng u trong m t s l nh v c d ch ngân hàng nh : thanh toán qu c t , thanh toán và phát hành th , kinh doanh ngo i t Vietcombank ã nh n c nhi u gi i th ng trong n c và

qu c t dành cho nh ng thành t u mà Ngân hàng ã t c và nh ng óng góp cho ngành ngân hàng trong h n 40 n m ho t ng

Tuy v y, trong th i gian g n ây, d i s c ép c nh tranh c a h i nh p kinh t qu c t , các ngân hàng trong n c ã không ng ng i m i phát tri n V i s hình thành và phát tri n c a th tr ng ch ng khoán c ng nh s tham gia mua c ph n c a các t p oàn tài chính n c ngoài, các NHTM CP

Vi t Nam ã có nh ng b c phát tri n r t áng k v v n, công ngh , ch t

ng d ch v và có nh ng m m nh mà các NHTM NN không có c Do

y, dù nhi u n m c ánh giá là ngân hàng t t nh t Vi t Nam và hi n

Vietcombank s b t t h u và s b gi m n ng l c c nh tranh Và không có con ng nào c i t t t h n là CPH

2.4 Ti n trình CPH NHTM NN t i Vi t Nam - tr ng h p Vietcombank

c tiêu chung c a CPH NHTM NN nói chung và Vietcombank nói riêng là nh m làm cho ho t ng c a các NHTM NN và Vietcombank ngày càng hi u qu h n, áp ng c yêu c u phát tri n và h i nh p c a ngành ngân hàng Vi t Nam, có th ng v ng và phát tri n trong u ki n c nh tranh m i sau khi Vi t Nam gia nh p WTO ti n t i xây d ng các NHTM NN thành các t p oàn tài chính ngân hàng v ng m nh

Yêu c u chung i v i CPH NHTM NN là không gây ra b t c xáo

tr n, b t n v các cân i v mô, chính sách ti n t và ho t ng ngân hàng, không gây nh h ng n ho t ng và s phát tri n c a các ngành khác và

nh h ng n lòng tin c a nhân dân

Yêu c u t ra cho quá trình CPH Vietcombank là ph i a ng hoá

c hình th c s h u nh m nâng cao n ng l c qu n lý và hi u qu ho t ng

a Vietcombank

Nhà n c s h u c ph n chi ph i Vietcombank Vi c bán c ph n

th c hi n qua nhi u giai n v i t l v n nhà n c gi m d n nh ng không

th p h n 51% v n u l c a Vietcombank

Quá trình th c hi n CPH bao g m các b c: x lý tài chính tr c khi xác

nh giá tr doanh nghi p, xác nh giá tr doanh nghi p, bán c ph n, xây d ng

u l , i h i c ông l n u, l p h s xin c p phép thành l p và ho t ng,

ng ký kinh doanh và ra m t NHTM CP Hoàn t t các th t c trên, Vietcombank chính th c khai tr ng NHTM CP Ngân hàng Ngo i th ng D

sau ó kho ng 6-8 tu n.

i v i Vietcombank, có khá nhi u thu n l i khi th c hi n CPH, ó là Vietcombank ã th c hi n thành công giai n I c a quá trình tái c c u ho t

ng ngân hàng v c i thi n tình hình tài chính, gi i quy t n t n ng S phát tri n c a th tr ng ch ng khoán Vi t Nam trong th i gian qua c ng là

o ti n t t cho quá trình CPH Vietcombank Ngoài ra, s chung s c, ng lòng c a t p th i ng lãnh o và nhân viên trong h th ng c ng ã góp

ph n t o nên s thu n l i l n cho thành công c a CPH Vietcombank

Tuy v y quá trình CPH c ng g p không ít khó kh n, trong ó khó kh n

n nh t là ch a có ti n l v CPH m t NHTM NN Vi t Nam Nh ng v n

v nh giá tài s n, nh giá th ng hi u, uy tín c a Vietcombank có nh ng khó kh n do ch a có nh ng h ng d n c th Khó kh n th hai là nh ng

ng m c v m t pháp lý trong quá trình CPH Hi n nay không có quy nh riêng nào c a Nhà n c v CPH NHTM NN, trong khi ó, các quy nh hi n hành v v CPH DNNN có r t nhi u m không phù h p v i CPH NHTM

NN Ngoài ra, vi c l a ch n nhà u t chi n l c c ng là m t khó kh n n a

a quá trình CPH Vietcombank.Ch n nhà u t chi n l c nh th nào

a m b o nhà u t ó không có tham v ng ki m soát ngân hàng v a có thi n chí trong vi c chuy n giao công ngh hi n i, trình qu n lý tiên ti n

th c s là m t v n khó

Ch ng 3 Gi i pháp thúc y ho t ng CPH NHTM NN Vi t Nam trong u ki n h i nh p WTO ( rút ra t tr ng h p Vietcombank)

3.1 nh h ng phát tri n ngành ngân hàng Vi t Nam trong b i

nh h i nh p WTO