Tác động của bạo lực gia đình là vô cùng nghiêm trọng, nó tác động đến tình trạng sức khỏe thể xác, tinh thần, sinh sản của những nạn nhân của bạo lực, cụ thể là ngƣời phụ nữ; tác động[r]
Trang 1TÓM TẮT LUẬN VĂN
Bạo lực gia đình hiện đang là một thực trạng tồn tại ở Việt Nam, gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với những nạn nhân của tình trạng này, cũng như gây ra hậu quả đối với gia đình và xã hội Tầm quan trọng của việc xử lý bạo lực gia đình đã được Chính phủ Việt Nam nhìn nhận với bằng chứng cụ thể là việc thông qua Luật phòng, chống bạo lực gia đình năm 2007 va nhiều văn bản pháp luật, chính sách khác Tuy nhiên, vấn đề này cần được giải quyết triệt để với sự chung tay của cộng đồng nhằm thay đổi nhận thức
và quan điểm về vấn đề này, để cho bạo lực gia đình không còn là một vấn đề cần phải che đậy và đặc biệt là đối với những người phụ nữ chịu ảnh hưởng của bạo lực gia đình
sẽ có khả năng tìm kiếm sự trợ giúp và hỗ trợ
Bạo lực gia đình hiên nay vẫn còn là một vấn đề nhạy cảm, thường bị giấu kín trong phạm vi gia đình, các nạn nhân của tình trạng này thường e ngại khi đề cập đến vấn đề này và nhiều phụ nữ vì xấu hổ và sự kỳ thị của xã hội mà chọn cách im lặng, chịu đựng khi có bạo lực xảy đến với mình Việc này gây hậy quả nghiêm trọng đến cho phụ nữ, gia đình cũng như toàn xã hội, do vậy những cuộc khảo sát được thiết kế đặc biệt và các nghiên cứu cho mục đích này là cần thiết để xác định mức độ của vấn đề bạo lực gia đình Chỉ trên cơ sở có được những dữ liệu thì mới có thể đánh giá chính xác thực chất của vấn đề bạo lực gia đình, đồng thời để tạo ra sự thay đổi về nhận thức của cộng đồng
và nhận thức đúng sai của cộng đồng về bạo lực gia đình cũng như có những giải pháp
phòng chống và giải quyết vấn đề này Vì vậy, tác giả đã chọn đề tài: “Nghiên cứu thống
kê bạo lực gia đình đối với phụ nữ ở Việt Nam những năm gần đây (minh họa qua số liệu điều tra mẫu)” cho luận văn cao học Để giải quyết nhiệm vụ nghiên cứu, luận văn
được kết cấu thành 3 chương:
CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ THỐNG KÊ BẠO LỰC GIA ĐÌNH ĐỐI VỚI PHỤ NỮ
CHƯƠNG II: LỰA CHỌN HỆ THỐNG CHỈ TIÊU VÀ PHƯƠNG PHÁP THỐNG KÊ PHÂN TÍCH BẠO LỰC GIA ĐÌNH ĐỐI VỚI PHỤ NỮ Ở VIỆT NAM
CHƯƠNG III: PHÂN TÍCH TÌNH TRẠNG BẠO LỰC GIA ĐÌNH ĐỐI VỚI PHỤ
Trang 2NỮ Ở VIỆT NAM NHỮNG NĂM GẦN ĐÂY (MINH HỌA QUA SỐ LIỆU ĐIỀU TRA MẪU)
Luận văn với đề tài “Nghiên cứu thống kê bạo lực gia đình đối với phụ nữ ở Việt Nam những năm gần đây (minh họa qua số liệu điều tra mẫu)” là kết quả nghiên cứu
độc lập của tác giả Qua 3 chương chính, luận văn đã làm rõ được một số vấn đề như sau:
Thứ nhất, luận văn giới thiệu về hệ thống các loại hình bạo lực và các định nghĩa
về bạo lực gia đình Theo lý thuyết của Tổ chức Y tế thế giới WHO, bạo lực được biểu hiện dưới các loại hình là bạo lực tự thân, bạo lực giữa các cá nhân và bạo lực tập thể Theo WTO, bạo lực đối với phụ nữ thường liên quan tới mạng lưới các bất bình đẳng về thái độ, về cấu trúc xã hội và mang tính hệ thống Các bất bình đẳng này là “bất bình đẳng trên cơ sở giới” vì chúng liên quan đến quan niệm về địa vị thấp kém hơn của người phụ nữ trong mối quan hệ với đàn ông trong xã hội Ngoài ra, luận văn cũng đưa ra một
số lý thuyết về vấn đề này, đó là lý thuyết học tập xã hội, lý thuyết về nguồn lực và lý thuyết mâu thuẫn thực trạng Những lý thuyết này đều bước đầu đưa ra nguyên nhân người phụ nữ bị bạo hành cũng như chứng minh các yếu tố có thể ảnh hưởng đến bạo lực gia đình đối với phụ nữ Về định nghĩa bạo lực gia đình đối với phụ nữ, trong luận văn này, các khái niệm được xây dựng trên khái niệm “bạo lực trên cơ sở giới” - là bạo lực nhằm vào một người dựa trên cơ sở giới tính của người đó Tại Việt Nam, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2007 đã đưa ra định nghĩa về bạo lực gia đình thông qua các hành vi biểu hiện được quy định theo các điều mục trong luật này
Bạo lực đối với phụ nữ là một trong các hình thức bạo lực trên cơ sở giới Tuy nhiên, vì cho đến nay phụ nữ và trẻ em gái là nhóm đối tượng có nguy cơ cao nhất và bị tác động nặng nề nhất do bạo lực trên cơ sở giới gây ra cho nên thuật ngữ “bạo lực đối với phụ nữ” và “bạo lực trên cơ sở giới” thường được sử dụng như nhau trong nhiều tài liệu Theo nhiều nghiên cứu, loại hình bạo lực gia đình phổ biến nhất là bạo lực đối với phụ nữ mà thủ phạm là chồng hay bạn tình (bạo lực do bạn tình gây ra), còn được gọi là
“đánh vợ” hay “ngược đãi vợ” Bạn tình là đối tượng gây bạo lực gia đình đối với phụ nữ phổ biến nhất, bạn tình có thể là người đang sống chung như vợ chồng hoặc không Phụ
nữ thường bị chi phối về tình cảm hoặc phụ thuộc về kinh tế với người gây ra bạo lực và
Trang 3điều này ảnh hưởng tới việc xảy ra bạo lực và khiến người phụ nữ bị yếu thế hơn trong việc giải quyết tình trạng bạo lực
Về các hình thức biểu hiện của bạo lực gia đình đối với phụ nữ, có thể chia thành bốn hình thức: bạo lực thể xác, bạo lực tình dục, bạo lực tinh thần và bạo lực kinh tế Luận văn cũng đưa ra một số nguyên nhân cơ bản dẫn đến việc người phụ nữ phải hứng chịu bạo lực gia đình Sự bất bình đẳng giới, những nhận thức sai lầm về bạo lực gia đình
và sự chịu nhịn của người phụ nữ chính là những nguyên nhân làm cho tình trạng này vẫn còn duy trì
Thứ hai, luận văn đưa ra các con số cho thấy tình trạng bạo lực gia đình đối với
phụ nữ hiện nay ở một số quốc gia trên thế giới, so sánh tình trạng của Việt Nam với thế giới, các con số này cũng chứng minh bạo lực gia đình đang là một thứ tệ nạn mới đang lan tràn giữa thời buổi văn minh, đặc biệt khi bình đẳng giới được đề cao Những thực trạng về bạo lực gia đình trở thành một vấn nạn gây mất ổn định nghiêm trọng về xã hội, cản trở các mục tiêu phát triển về kinh tế và xã hội Điều quan trọng hơn, những nạn nhân của bạo lực gia đình đã trực tiếp bị xâm phạm về thể chất, tinh thần và nhân phẩm Đây là một bất hạnh lớn trong quan hệ tình cảm của con người Rất nhiều trường hợp nạn nhân
bị bạo lực đã phải chịu thương tật suốt đời, thậm chí là tử vong trong đau đớn Tác động của bạo lực gia đình là vô cùng nghiêm trọng, nó tác động đến tình trạng sức khỏe thể xác, tinh thần, sinh sản của những nạn nhân của bạo lực, cụ thể là người phụ nữ; tác động đến gia đình có chứa bạo lực, cụ thể về kinh tế và trẻ em chứng kiến bạo lực trong gia đình; đồng thời bạo lực còn tác động đến cả chính người gây ra bạo lực khi có thể chịu những chế tài cho những hành vi của họ
Thứ ba, luận văn đưa ra hệ thống các chỉ tiêu thống kê và phương pháp thống kê
phân tích thống kê bạo lực gia đình ở Việt Nam Hệ thống các chỉ tiêu về bạo lực gia đình được chia làm hai phần: các chỉ tiêu thống kê bạo lực gia đình nói chung và các chỉ tiêu thống kê bạo lực gia đình đối với phụ nữ nói riêng
Về nhóm chỉ tiêu bạo lực gia đình chung bao gồm các chỉ tiêu: tỷ lệ nạn nhân bị bạo lực gia đình; số nạn nhân bạo lực được phát hiện được tư vấn về pháp lý và sức khỏe, được hỗ trợ và chăm sóc tại các cơ sở trợ giúp nạn nhân bạo lực gia đình; tỷ lệ người gây
Trang 4bạo lực được phát hiện được tư vấn tại các cơ sở tư vấn về phòng chống bạo lực gia đình;
số cơ sở tư vấn, trợ giúp nạn nhân bạo lực gia đình và địa chỉ tin cậy ở cộng đồng Nhóm chỉ tiêu này được đề cập đến trong Sổ tay thống kê giới năm 2012, nhằm thống kê số lượng nạn nhân đang phải chịu bạo lực gia đình, đồng thời thu thập thông tin về số lượng các cơ sở tư vấn, chăm sóc và hỗ trợ cho các nạn nhân được phát hiện cũng như tư vấn cho những người gây ra bạo lực Các chỉ tiêu trong nhóm chỉ tiêu này được thống kê dựa vào nguồn số liệu và các báo cáo của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch
Về nhóm các chỉ tiêu phản ánh bạo lực đối với phụ nữ cụ thể là do chồng gây ra đều được chia theo các hình thức bạo lực mà họ phải chịu: bạo lực thể xác, bạo lực tình dục và bạo lực tinh thần Nhóm chỉ tiêu này bao gồm: tỷ lệ phụ nữ bị bạo lực gia đình trong đời; tỷ lệ phụ nữ bị bạo lực gia đình hiện tại; tỷ lệ phụ nữ chịu các hành vi bạo lực
và tần suất của các hành vi bạo lực Các chỉ tiêu trong nhóm chỉ tiêu này được tính toán thông qua số liệu điều tra, khảo sát về bạo lực gia đình của Tổng cục Thống kê
- Tỷ lệ phụ nữ bị bạo lực gia đình trong đời: Bạo lực trong đời (hoặc bạo lực đã
từng trải qua) xác định xem trong suốt cuộc đời mình phụ nữ có phải chịu bất cứ hành vi bạo lực nào hay không ngay cả khi nó chỉ xảy ra một lần duy nhất Dưới góc độ này, bạo lực trong đời đối với phụ nữ mang tính tích lũy và theo định nghĩa, tình trạng này sẽ tăng theo độ tuổi Tỷ lệ phụ nữ bị bạo lực gia đình trong đời gây ra bởi chồng thể hiện tỷ lệ phụ nữ đã từng có chồng, trả lời đã từng trải nghiệm ít nhất 1 lần 1 hành vi về bạo lực thể xác hoặc tình dục do chồng hiện tại hoặc chồng trước đây gây ra Tất cả phụ nữ từng trải nghiệm bạo lực trong 12 tháng trước thời điểm phỏng vấn cũng được tính vào những người đã từng trải nghiệm bạo lực trong đời
- Tỷ lệ phụ nữ bị bạo lực gia đình hiện tại: Bạo lực hiện tại (bạo lực trong 12
tháng trước khi phỏng vấn) phản ánh loại hành vi bạo lực chỉ xảy ra trong vòng 12 tháng trước phỏng vấn, không cần để ý khi bạo lực bắt đầu Bạo lực có thể bắt đầu gần đây hoặc xuất hiện từ nhiều năm về trước Bạo lực trong 12 tháng qua theo định nghĩa sẽ có
tỷ lệ thấp hơn tỷ lệ bị bạo lực trong đời vì nó chỉ xác định những hành vi xảy ra gần đây
Tỷ lệ phụ nữ bị bạo lực hiện tại gây ra bởi chồng là tỷ lệ phụ nữ đã từng có chồng trả lời
đã phải chịu ít nhất 1 lần 1 hành vi về bạo lực thể xác, tình dục hoặc tinh thần do chồng
Trang 5gây ra trong khoảng thời gian12 tháng trước phỏng vấn Tỷ lệ trải nghiệm bạo lực trong
12 tháng qua là chỉ tiêu quan trọng để nắm bắt tình hình tại một thời điểm: tình hình hiện tại Chỉ tiêu này còn có vai trò quan trọng với công tác lập kế hoạch can thiệp (ví dụ như
có bao nhiêu phụ nữ hiện cần dịch vụ hỗ trợ) Khoảng thời gian 12 tháng cũng đủ để theo dõi tác động của những chương trình can thiệp
- Tỷ lệ phụ nữ chịu các hành vi bạo lực: Các loại hình bạo lực đều được thể hiện
thông qua các hành vi mà người phụ nữ phải trải nghiệm Chỉ tiêu này phản ánh các hành
vi chủ yếu của bạo lực gia đình và cấp độ của các hành vi này đối với người phụ nữ Các hành vi bạo lực bao gồm: các hành vi bạo lực thể xác, các hành vi bạo lực tình dục và các hành vi bạo lực tinh thần Bạo lực tinh thần cũng thể hiện qua các hành vi nhưng xác định bạo lực tinh thần không dễ và phần lớn những biểu hiện không được nêu trong luật hình
sự hoặc luật về bạo lực gia đình
- Tần suất của các hành vi bạo lực: Chỉ tiêu này phản ánh số lần mà các hành vi
về bạo lực xảy ra đối với người phụ nữ trong vòng 12 tháng trước thời điểm phỏng vấn
Số lần được hỏi người phụ nữ thường là một lần, 2-5 lần, nhiều hơn 5 lần Chỉ tiêu này cũng được chia theo các loại hình bạo lực: tần suất của các hành vi bạo lực thể xác, tần suất của các hành vi bạo lực tình dục và tần suất của các hành vi bạo lực tinh thần Tuy nhiên khác với bạo lực thể xác và tình dục, việc xác định số lần người phụ nữ bị bạo lực tinh thần thường không rõ ràng, nhận thức về bạo lực tinh thần có mối liên hệ rõ ràng với việc tiếp cận với những dịch vụ và hỗ trợ Những người tham gia đã sử dụng dịch vụ trở nên nhạy cảm hơn với những hình thức bạo lực khác nhau, bao gồm cả bạo lực tinh thần
Về phương pháp thống kê bạo lực gia đình, luận văn đề cập đến hai phương pháp: phương pháp phân tổ thống kê và phương pháp hồi quy tương quan Phân tổ thống kê trong nghiên cứu bạo lực gia đình giúp chia nhóm những phụ nữ được nghiên cứu theo một số tiêu thức như: dân tộc, trình độ học vấn, độ tuổi, tôn giáo… nhằm so sánh và phân tích tình trạng bạo lực gia đình dựa trên những tiêu thức đó Hồi quy tương quan trong thống kê bạo lực gia đình nhằm tìm ra các yếu tố ảnh hưởng đến tình trạng này ở Việt Nam hoặc một vùng nào đó ở Việt Nam Đặc biệt luận văn sử dụng mô hình hồi quy logistic đơn biến và đa biến để phân tích các yếu tố Luận văn đã sử dụng mẫu vùng
Trang 6Đông Nam Bộ từ điều tra cắt ngang về bạo lực gia đình ở Việt Nam năm 2009 để phân tích các yếu tố có ảnh hưởng đến tình trạng bạo lực gia đình đối với phụ nữ Biến phụ thuộc trong phân tích là khả năng bị bạo lực thể xác và/hoặc tình dục do chồng gây ra Nghiên cứu bao gồm tất cả hành vi bạo hành về thể xác và/hoặc tình dục Nhóm tham chiếu được chọn (nhóm không bị bạo lực) là những phụ nữ có chồng/bạn tình chưa bao giờ trải nghiệm bạo lực thể xác hoặc tình dục do chồng gây ra có ý nghĩa hơn là chỉ tính nhóm phụ nữ không trải nghiệm bạo lực hiện tại, nhằm không làm mờ mối quan hệ với bạo lực bởi có phụ nữ trong nhóm này chịu bạo lực trong quá khứ, không phải là bạo lực diễn ra trong 12 tháng qua Trong luận văn này, tác giả đưa ra 30 yếu tố liên quan đến phụ
nữ, chồng, mối quan hệ của họ và cộng đồng của họ Các yếu tố bao gồm đặc điểm nhân khẩu học xã hội của phụ nữ và chồng của họ (như tuổi tác, giáo dục, tôn giáo), những trải nghiệm khác về bạo lực, thái độ, hành vi của chồng, đặc điểm cặp vợ chồng và sự hỗ trợ của gia đình và mạng lưới gần họ Sử dụng phương pháp hồi quy logistic đơn biến và đa biến, luận văn kết luận một số các yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng bị bạo lực trong đời của người phụ nữ như: tuổi của người phụ nữ (từ 30-39 tuổi), phụ nữ ly thân/ly hôn, phụ
nữ bị bạo lực tình dục hoặc bị làm dụng tình dục thời thơ ấu, chồng sử dụng rượu hoặc đánh nhau, chồng có quan hệ ngoài hôn nhân, chồng từng bị đánh trong quá khứ Bên cạnh đó, có một số yếu tố được coi là bảo vệ người phụ nữ khỏi tình trạng này như là phụ
nữ có trình độ giáo dục cao sẽ bảo vệ được mình khỏi nguy cơ bị bạo lực gia đình hoặc chênh lệch tuổi tác giữa vợ và chồng trên 9 tuổi cũng là một yếu tố bảo vệ
Thứ tư, luận văn đưa ra một số dẫn chứng phản ánh tình trạng đáng báo động của
tình trạng bạo lực gia đình đối với phụ nữ ở Việt Nam những năm gần đây, bên cạnh đó
so sánh bạo lực này với một số quốc gia trên thế giới Đồng thời, dựa trên kết quả phân tích mô hình ở trên, tác giả trình bày các kiến nghị nhằm nâng cao công tác thống kê bạo lực gia đình ở Việt Nam và một số giải pháp nhằm giảm tình trạng bạo lực gia đình ở Việt Nam trong tương lai
Để nâng cao công tác thống kê bạo lực gia đình, cần tập trung vào một số vấn đề như sau:
- Tổ chức thêm các cuộc điều tra, nghiên cứu thống kê bạo lực gia đình đối với
Trang 7phụ nữ trong những năm tiếp theo: các cuộc điều tra nhằm thu thập số liệu cho việc tính toán các chỉ tiêu liên quan đến bạo lực gia đình đối với phụ nữ vẫn còn tương đối ít và quy mô chưa lớn Do vậy, những cuộc điều tra, khảo sát như nghiên cứu năm 2010 cần được tiếp tục triển khai trên toàn quốc và định kỳ để có thể thu thập số liệu, tính toán các chỉ tiêu thống kê về bạo lực gia đình đối với phụ nữ, từ đó có cái nhìn toàn diện và so sánh được tình trạng này giữa các thời kỳ
- Phối hợp chặt chẽ công tác thống kê của Tổng cục Thống kê với thống kê của các Bộ ngành: Điều tra thống kê của Tổng cục Thống kê luôn được kết hợp với báo cáo của thống kê các Bộ ngành, cụ thể trong thống kê bạo lực gia đình đối với phụ nữ một số chỉ tiêu được lấy số liệu từ thống kê của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Vì vậy, việc phối hợp giữa điều tra thống kê và các báo cáo của Bộ ngành là rất cần thiết để có được
số liệu chính xác và kịp thời nhất
- Phổ biến số liệu thống kê bạo lực gia đình đối với phụ nữ một cách rộng rãi: Một trong những yêu cầu của công tác thống kê là số liệu bên cạnh đầy đủ, chính xác, kịp thời cần phải minh bạch và được phổ biến rộng rãi Sau khi thu thập được số liệu từ các cuộc điều tra và báo cáo thống kê, các phân tích và nghiên cứu sẽ được tiến hành, đưa ra tình trạng bạo lực gia đình đối với phụ nữ Các phân tích này cần được phổ biến đến tất cả mọi người để mọi người nhận thức được tầm quan trọng và có thể thấy được thực trạng bạo lực gia đình Số liệu khi được phổ biến rộng rãi sẽ giúp tăng thông tin đến nạn nhân bạo lực gia đình, người gây ra bạo lực và các cơ quan chức trách; điều này giúp các cuộc điều tra tiếp theo diễn ra thuận lợi hơn khi tiếp cận với nạn nhân của bạo lực, cảnh báo cho những cơ quan có trách nhiệm về tình trạng này để có hướng giải quyết phù hợp Do vậy, công tác phổ biến số liệu sau khi có kết quả cũng là một biện pháp giúp thống kê bạo lực gia đình đối với phụ nữ được tin cậy và tiếp tục
Nhằm giảm tình trạng bạo lực gia đình đối với phụ nữ trong những năm tiếp theo, tác giả đưa ra một số giải pháp như sau:
- Phòng ngừa bạo lực gia đình cần được coi trọng
- Tăng cường nhận thức về các yếu tố nguy cơ gây ra bạo lực gia đình với phụ nữ nhằm đẩy mạnh hoạt động bình đẳng giới và phòng chống bạo lực trên cơ sở giới
Trang 8- Khuyến khích đàn ông hướng tới bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau bằng cách tuyên truyền và giáo dục cho nam giới và trẻ em trai
- Chung tay cùng cộng đồng xóa bỏ sự mặc cảm và im lặng đối với bạo lực gia đình
- Nêu rõ tác động của ngược đãi trẻ em đến bạo lực gia đình và tuyên truyền xây dựng gia đình lành mạnh cùng môi trường không bạo lực cho trẻ nhỏ
- Lồng ghép phòng chống bạo lực đối với phụ nữ và bạo lực trên cơ sở giới với các chương trình kinh tế và y tế khác sử dụng cách tiếp cận liên ngành
- Tái thực hiện “mô hình ngăn ngừa và giảm thiểu các tác động xấu của bạo lực trên cơ sở giới”
- Nâng cao năng lực và trách nhiệm của các tổ chức xã hội, các cơ quan, tổ chức và chính phủ