chế nhất định sau: Có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng tới năng suất của người LĐ bên cạnh nhưng yếu tố kể trên, như yếu tố liên quan đến môi trường làm việc, hay ý thức của lao động nhưng[r]
Trang 1MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG
DANH MỤC HÌNH
TÓM TẮT LUẬN VĂN
LỜI MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA GIÁO DỤC TỚI NĂNG SUẤT LAO ĐỘNG Error! Bookmark not defined 1.1 Cơ sở lý thuyết về năng suất lao động Error! Bookmark not defined 1.1.1 Khái niệm về năng suất lao động Error! Bookmark not defined 1.1.2 Phân loại, đo lường năng suất lao động Error! Bookmark not defined 1.1.3 Vai trò của năng suất lao động Error! Bookmark not defined 1.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng tới năng suất lao độngError! Bookmark not defined
1.2 Cơ sở lý thuyết về giáo dục Error! Bookmark not defined 1.2.1 Định nghĩa về giáo dục Error! Bookmark not defined 1.2.2 Các loại hình giáo dục Error! Bookmark not defined 1.2.3 Vai trò của giáo dục Error! Bookmark not defined 1.2.4 Đo lường giáo dục Error! Bookmark not defined 1.3 Tổng quan các nghiên cứu về tác động của giáo dục tới năng suất lao động Error! Bookmark not defined 1.3.1 Các nghiên cứu lý thuyết Error! Bookmark not defined 1.3.2 Các nghiên cứu thực nghiệm Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Error! Bookmark not defined 2.1 Khung nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.1.1 Quy trình nghiên cứu Error! Bookmark not defined
Trang 22.1.2 Mô hình nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.2 Mô tả các biến sử dụng trong mô hình Error! Bookmark not defined 2.2.1 Các nhóm biến độc lập Error! Bookmark not defined 2.2.2 Biến đo lường năng suất lao động Error! Bookmark not defined 2.3 Phương pháp thu thập số liệu Error! Bookmark not defined 2.4 Phương pháp phân tích số liệu Error! Bookmark not defined 2.4.1 Phân tích thống kê mô tả Error! Bookmark not defined 2.4.2 Phân tích hồi quy đa biến Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG CỦA GIÁO DỤC TỚI NĂNG SUẤT LAO ĐỘNG Error! Bookmark not defined 3.1 Thực trạng giáo dục đào tạo lao động ở Việt Nam hiện nay Error!
Bookmark not defined
3.1.1 Giới thiệu hệ thống giáo dục của Việt NamError! Bookmark not defined
3.1.2 Một số vấn đề về giáo dục đào tạo lao động ở Việt Nam hiện nay và
nguyên nhân Error! Bookmark not defined 3.2 Phân tích thông kê mô tả Error! Bookmark not defined 3.2.1 Mô tả mẫu nghiên cứu và các biến sử dụng trong mô hình Error! Bookmark not defined
3.2.2 Giáo dục với năng suất lao động Error! Bookmark not defined 3.3 Phân tích hồi quy đa biến Error! Bookmark not defined 3.3.1 Mô hình hồi quy cơ sở Error! Bookmark not defined 3.3.2 Kiểm định các khuyết tật của mô hình Error! Bookmark not defined 3.3.3 Các mô hình hồi quy mở rộng Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 4: MỘT SỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CHÍNH VÀ KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined 4.1 Những kết quả nghiên cứu chính Error! Bookmark not defined 4.2 Những khuyến nghị về giáo dục để nâng cao năng suất lao động tại Việt Nam Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined TÀI LIỆU THAM KHẢO Error! Bookmark not defined
Trang 3PHỤ LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
CSVC Cơ sở vật chất CSGD Cơ sở giáo dục GDĐH Giáo dục đại học GDĐT Giáo dục đào tạo GDTX Giáo dục thường xuyên HGĐ Hộ gia đình
KTXH Kinh tế xã hội KVGD Khu vực giáo dục KVSX Khu vực sản xuất LLLĐ Lực lượng lao động NSLĐ Năng suất lao động NSLĐCN Năng suất lao động cá nhân NSLĐXH Năng suất lao động xã hội TCTK Tổng cục Thống kê
TĐCĐ Trình độ cao đẳng TĐSC Trình độ sơ cấp TĐTC Trình độ trung cấp THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông
Trang 4TPKT Thành phần kinh tế VHLSS Điều tra mức sống hộ gia đình
DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1: Thay đổi về năng suất lao động trong khu vực doanh nghiệp theo trình
độ, kỹ năng người lao động Error! Bookmark not defined Bảng 3.1: Tỷ lệ lực lượng lao động đã qua đào tạo năm 2014Error! Bookmark not defined
Bảng 3.2: Chi GDĐT bình quân 1 người đi học phân theo thành thị và nông thôn tại
Việt Nam giai đoạn 2002 - 2014 Error! Bookmark not defined Bảng 3.3: Mô tả thông kê các biến sử dụng trong mô hìnhError! Bookmark not defined
Bảng 3.4: Bằng cấp giáo dục cao nhất và năng suất lao độngError! Bookmark not defined
Bảng 3.5: Bằng cấp giáo dục cao nhất của lao động theo giới tínhError! Bookmark not defined
Bảng 3.6: NSLĐ bình quân theo bằng cấp giáo dục cao nhất và giới tính Error! Bookmark not defined
Bảng 3.7: NSLĐ bình quân theo bằng cấp giáo dục cao nhất và ngành nghề Error! Bookmark not defined
Bảng 3.8: NSLĐ bình quân theo bằng cấp giáo dục cao nhất và nơi sống Error! Bookmark not defined
Bảng 3.9: NSLĐ bình quân theo bằng cấp giáo dục cao nhất và dân tộc Error! Bookmark not defined
Trang 5Bảng 3.10: Kết quả hồi quy tác động của giáo dục tới NSLĐ cá nhân Error! Bookmark not defined
Bảng 3.11: Nhân tố phóng đại phương sai của 2 mô hình hồi quy Error! Bookmark not defined
Bảng 3.12: Ma trận tương quan Pearson của các biến độc lập trong mô hình 1
Error! Bookmark not defined
Bảng 3.13: Ma trận tương quan Pearson của các biến độc lập trong mô hình 2
Error! Bookmark not defined Bảng 3.14: Kết quả hồi quy các mô hình mở rộng Error! Bookmark not defined
Trang 6DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1: Phân loại năng suất lao động Error! Bookmark not defined Hình 2.1: Quy trình nghiên cứu đề tài Error! Bookmark not defined Hình 2.2: Mô hình nghiên cứu Error! Bookmark not defined Hình 3.1: Hệ thống giáo dục quốc dân của Việt NamError! Bookmark not defined
Hình 3.2: Tỷ lệ LĐ ở các trình độ giáo dục theo ngành nghềError! Bookmark not defined
Hình 3.3: Cơ cấu LĐ theo các trình độ giáo dục và khu vực sốngError! Bookmark not defined
Hình 3.4: Cơ cấu LĐ theo trình độ GD và dân tộc Error! Bookmark not defined Hình 3.5: Số năm học của lao động và NSLĐ bình quânError! Bookmark not defined
DANH MỤC PHỤ LỤC
Phụ lục 1: Kết quả hồi quy mô hình 1 với biến giáo dục là bằng cấp giáo dục cao
nhất của LĐ Error! Bookmark not defined Phụ lục 2: Kết quả hồi quy mô hình 2 với biến GD là số năm đi học của LĐ Error! Bookmark not defined
Phụ lục 3: Kết quả hồi quy mô hình 3 bổ sung thêm biến tương tác giữa số năm đi
học và giới tính của LĐ Error! Bookmark not defined
Phụ lục 4: Kết quả hồi quy mô hình 4 bổ sung thêm biến tương tác giữa số năm đi
học và ngành nghề của LĐ Error! Bookmark not defined
Trang 7Phụ lục 5: Kết quả hồi quy mô hình 5 bổ sung thêm biến tương tác giữa số năm đi
học và nơi sống của LĐ Error! Bookmark not defined
Phụ lục 6: Kết quả hồi quy mô hình 6 bổ sung thêm biến tương tác giữa số năm đi
học và dân tộc của LĐ Error! Bookmark not defined
Trang 88
LỜI MỞ ĐẦU
1 Sự cần thiết của đề tài
Năng suất lao động là chỉ tiêu quan trọng trong kinh tế, phản ánh năng lực và hiệu quả sử dụng các yếu tố đầu vào trong quá trình sản xuất Ở tầm vĩ mô, năng suất lao động
là chỉ tiêu đầu tiên để xác định mức độ phát triển của một quốc gia, quốc gia nào có được NSLĐ cao đồng nghĩa với việc quốc gia đấy có khả năng cạnh tranh, thu nhập của người dân cao hơn so với các quốc gia có năng suất thấp hơn Ở cấp độ doanh nghiệp, muốn hạ giá thành sản phẩm, tăng lợi nhuận, các doanh nghiệp phải tìm cách thức để cải thiện năng suất của mình Đối với mỗi cá nhân, đây là chỉ tiêu phản ánh khả năng lao động sản xuất của từng người, qua đó tác động trực tiếp tới thu nhập và mức sống của người lao động
Có rất nhiều yếu tố tác động tới NSLĐ, trong đó một yếu tố đã được nhiều nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm quan tâm từ lâu đó chính là giáo dục Có thể xem giáo dục
là một yếu tố sản xuất, đóng góp tới sự gia tăng năng suất lao động Nhờ có giáo dục, người lao động có thể mở rộng, nâng cao được các kiến thức, kỹ năng chuyên môn cho hoạt động kinh tế và có được tinh thần thái độ trách nhiệm cao trong công việc Ngoài ra, giáo dục còn giúp tăng khả năng sáng tạo của từng cá nhân và giúp việc ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ vào quá trình sản xuất được dễ dàng hơn Từ đó, ta có thể thấy được tác động to lớn của giáo dục tới năng suất của từng cá nhân lao động, nhất là trong bối cảnh cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật công nghệ đang diễn ra trên toàn thế giới
Trải qua công cuộc đổi mới, từ một nước nghèo nàn lạc hậu, Việt Nam đã có sự phát triển vượt bậc và đạt được nhiều thành tựu quan trọng về KTXH như duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, mức sống người dân được cải thiện Tuy nhiên bên cạnh đó, một vấn đề lớn mà nước ta đang phải đối mặt đó là năng suất của người lao động còn thấp, trong khu vực Đông Nam Á, NSLĐ của Việt Nam chỉ cao hơn các nước Lào, Campuchia, Myanmar và còn kém xa
so với các nước như Singapore, Thái Lan, Malaysia Một trong những nguyên nhân dẫn đến vấn đề này xuất phát từ việc giáo dục đào tạo lao động ở nước ta còn nhiều hạn chế, khiến cho trình độ của lực lượng lao động chưa cao Theo số liệu năm 2014 của TCTK, tỷ lệ lao động đã qua đào tạo của Việt Nam chỉ đạt 18,6%, điều này đã hạn chế khả năng cải thiện năng suất của người lao động Để giải quyết vấn đề này, Nhà nước ta đã đưa ra nhiều chính sách, bao gồm cả giáo dục, tuy nhiên do nguồn lực có hạn nên hiệu quả của những chính sách này chưa được như kỳ vọng Do đó, đòi hỏi cần phải có những nghiên cứu cụ thể về tác động của giáo dục tới năng suất lao động tại Việt Nam, từ đó có những giải pháp về giáo dục phù hợp, hướng tới
Trang 99
việc nâng cao năng suất của người lao động
Từ lý do trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Nghiên cứu tác động của giáo dục tới năng suất lao động ở Việt Nam” cho luận văn tốt nghiệp
2 Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
Mục tiêu nghiên cứu chính của đề tài là nghiên cứu tác động của giáo dục tới năng suất của người lao động ở Việt Nam Dựa trên kết quả nghiên cứu thu được, luận văn sẽ
có những đề xuất nhằm nâng cao hơn nữa năng suất của người lao động ở Việt Nam
Để đạt được các mục tiêu nghiên cứu trên, luận văn sẽ trả lời các câu hỏi nghiên cứu sau đây:
- Về lý thuyết, giáo dục có tác động như thế nào đến năng suất lao động?
- Đo lường giáo dục và NSLĐ như thế nào?
- Tác động của giáo dục tới năng suất của người lao động ở Việt Nam như thế nào? Chiều hướng, mức độ tác động như thế nào?
- Có thể đưa ra những khuyến nghị nào về giáo dục để giúp tăng năng suất của
người lao động ở Việt Nam?
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu chính của luận văn là các tác động của giáo dục tới năng suất lao động Cụ thể hơn luận văn sẽ nghiên cứu sự khác biệt giữa trình độ giáo dục và
số năm đi học của lao động có tác động như thế nào tới năng suất của cá nhân người lao động
Phạm vi nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu vấn đề trên tại Việt Nam Số liệu được
sử dụng để nghiên cứu đề tài chủ yếu lấy từ số liệu điều tra khảo sát mức sống hộ gia đình VHLSS năm 2014 do TCTK tiến hành và các nguồn số liệu có liên quan khác được tổng hợp, công bố trong thời gian gần đây
4 Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu trong KTXH, cụ thể phương pháp nghiên cứu được sử dụng để nghiên cứu đề tài gồm có:
Phương pháp nghiên cứu tại bàn
Phương pháp nghiên cứu định lượng
5 Kết cấu của luận văn
Nội dung chính của luận văn gồm có 4 chương:
- Chương 1: Cơ sở lý thuyết nghiên cứu tác động của giáo dục tới năng suất lao
động
Trang 1010
- Chương 2: Phương pháp nghiên cứu
- Chương 3: Kết quả thực nghiệm phân tích tác động của giáo dục tới năng suất
lao động
- Chương 4: Một số kết quả nghiên cứu chính và khuyến nghị
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG
CỦA GIÁO DỤC TỚI NĂNG SUẤT LAO ĐỘNG
1.1 Cơ sở lý thuyết về năng suất lao động
1.1.1 Khái niệm về năng suất lao động
NSLĐ là một chỉ tiêu năng suất tính theo từng yếu tố đầu vào, phản ánh khả năng sản xuất tạo ra của cải hay hiệu suất của một lao động cụ thể trong quá trình sản xuất, có thể được đo bằng lượng sản phẩm hoặc giá trị tạo ra trong một đơn vị thời gian nhất định hay được đo bằng lượng thời gian lao động cần thiết để sản xuất ra một đơn vị sản phẩm
1.1.2 Phân loại, đo lường năng suất lao động
Đo lường NSLĐ:
NSLĐ = Đầ𝑢 𝑟𝑎 (𝐺𝑖á 𝑡𝑟ị ℎ𝑜ặ𝑐 𝑠ả𝑛 𝑙ượ𝑛𝑔 )
𝐿ượ𝑛𝑔 𝐿Đ ℎ𝑎𝑜 𝑝ℎí
Phân loại NSLĐ:
- Theo phạm vi tính
- Theo ngành, TPKT
- Theo đơn vị tính
1.1.3 Vai trò của năng suất lao động
Đối với mỗi cá nhân lao động, năng suất lao động là nhân tố quyết định tiền lương và thu nhập của người lao động
Đối với các doanh nghiệp, đơn vị sản xuất, việc năng suất lao động thay đổi có những ý nghĩa phản ánh hiệu quả sản xuất
Ở tầm vĩ mô, thông qua đo lường NSLĐ, ta có thể đánh giá được trình độ phát triển của quốc gia
1.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng tới năng suất lao động
Trong phần này sẽ chỉ tập trung vào bốn nhóm yếu tố ảnh hưởng tới nằm trong phạm vi nghiên cứu của luận văn gồm có nhóm các yếu tố liên quan tới giáo dục, đặc điểm cá nhân người lao động, hộ gia đình và thị trường lao động
1.1.4.1 Nhóm yếu tố liên quan tới giáo dục
Trang 1111
Từ trước đến nay đã có nhiều nghiên cứu về vai trò của giáo dục đối với năng suất lao động, những nghiên cứu này đều khẳng định giáo dục có tác động tích cực NSLĐ thông qua nghiên cứu và sử dụng các thước đo giáo dục như trình độ giáo dục, số năm đi học Mối quan hệ giữa nhóm yếu tố giáo dục và năng suất lao động và các nghiên cứu có liên quan sẽ được trình bày cụ thể hơn tại mục 1.2 và mục 1.3
1.1.4.2 Nhóm yếu tố liên quan tới đặc điểm cá nhân người lao động
Yếu tố tuổi: Theo nghiên cứu của Gelderblom & de Koning (2002), năng suất cá
nhân của lao động sẽ lớn nhất khi lao động ở độ tuổi 40-50 và giảm sau đấy
Yếu tố giới tính: lao động nữ thường có năng suất lao động thấp hơn so với lao
động nam (Fox, 2001), (Xie và Shauman,1998), (Ngân hàng Thế giới, Báo cáo Phát triển Thế giới 2012)
Yếu tố hôn nhân: Các nghiên cứu của Becker (1974), Korenman và Neumark
(1991) đã đưa ra kết luận là người lao động đã kết hôn sẽ có NSLĐ cao hơn so với lao động chưa kết hôn
Yếu tố ngành nghề: Năng suất lao động của mỗi ngành nghề sẽ có sự khác biệt
nhất định, lao động thuộc ngành nông nghiệp sẽ có NSLĐ thấp hơn so với lao động thuộc ngành dịch vụ và công nghiệp
Yếu tố khu vực sinh sống: Những lao động thuộc khu vực thành thị thường sẽ có
NSLĐ cao hơn so với khu vực nông thôn
Yếu tố dân tộc: Những lao động thuộc các dân tộc thiểu số thường sẽ có năng suất
lao động thấp hơn
1.1.4.3 Nhóm yếu tố liên quan tới hộ gia đình
Số người phụ thuộc trong gia đình: Nếu số người phụ thuộc trong gia đình càng lớn
làm cho năng suất lao động khó có thể cải thiện được, thậm chí trong một số trường hợp năng suất lao động còn có xu hướng giảm đi
Mức sống của HGĐ: Có thể được phản ánh thông qua tổng thu nhập của hộ hay là
số tài sản mà hộ sở hữu Mức sống của hộ có mối quan hệ thuận chiều tới người lao động
1.1.4.4 Nhóm yếu tố liên quan tới thị trường lao động
Yếu tố tiền lương: Tiền lương và năng suất lao động có mối quan hệ tỷ lệ thuận
và phụ thuộc lẫn nhau (Lý thuyết tiền lương hiệu quả)
Môi trường lao động: Người lao động có thể có NSLĐ cao hơn trong một môi
trường có mức vốn con người cao, đây là do tác động của hiệu ứng ngoại sinh của vốn con người (Laroche và cộng sự, 1999)
