Hai là, trên cơ sở nghiên cứu nội dung và điều kiện áp dụng mô hình của hệ thống đào tạo nghề tại Việt Nam và của các chương trình đào tạo thí điểm, luận văn chỉ ra những điểm đã được [r]
Trang 1MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG
DANH MỤC HÌNH
TÓM TẮT LUẬN VĂN 6 LỜI NÓI ĐẦU Error! Bookmark not defined Chương 1: MÔ HÌNH ĐÀO TẠO NGHỀ KÉP CỦA ĐỨCError! Bookmark not
defined
1.1 Tổng quan Mô hình đào tạo nghề kép của ĐứcError! Bookmark not defined
1.1.1 Mô hình đào tạo nghề kép trong hệ thống giáo dục Đức Error! Bookmark not defined
1.1.2 Giới thiệu Mô hình đào tạo nghề kép Error! Bookmark not defined 1.2 Nội dung Mô hình đào tạo nghề kép Error! Bookmark not defined 1.2.1 Các bên tham gia Mô hình Error! Bookmark not defined 1.2.2 Chương trình đào tạo Error! Bookmark not defined 1.2.3 Cơ chế tài chính và chia sẻ lợi ích trong hoạt động đào tạo Error! Bookmark not defined
1.3 Điều kiện áp dụng Mô hình đào tạo nghề képError! Bookmark not defined 1.3.1 Khung pháp lý Error! Bookmark not defined 1.3.2 Chuẩn đầu ra Error! Bookmark not defined 1.3.3 Năng lực doanh nghiệp tham gia đào tạo nghề trong Mô hình kép Error! Bookmark not defined
1.3.4 Năng lực của trường nghề Error! Bookmark not defined 1.3.5 Lợi ích của người học khi tham gia Mô hìnhError! Bookmark not defined
Chương 2: ĐÁNH GIÁ ÁP DỤNG MÔ HÌNH ĐÀO TẠO NGHỀ KÉP TẠI VIỆT NAM Error! Bookmark not defined
Trang 22.1 Hệ thống đào tạo nghề của Việt Nam Error! Bookmark not defined 2.1.1 Các bên tham gia trong mô hình Error! Bookmark not defined 2.1.2 Chương trình đào tạo nghề Error! Bookmark not defined 2.1.3 Cơ chế tài chính và chia sẻ lợi ích trong đào tạoError! Bookmark not defined
2.2 Chương trình thí điểm đào tạo nghề kép tại Việt NamError! Bookmark not defined
2.2.1 Quan hệ hợp tác phát triển dạy nghề giữa Chính phủ Việt Nam và Đức
Error! Bookmark not defined
2.2.2 Các chương trình đào tạo thí điểm theo Mô hình đào tạo nghề kép triển
khai tại Việt Nam từ sau ký kết Tuyên bố chungError! Bookmark not defined
2.2.3 Thực trạng nội dung, điều kiện áp dụng Mô hình đào tạo nghề kép qua
các chương trình thí điểm ở Việt Nam Error! Bookmark not defined 2.3 Đánh giá đào tạo nghề theo Mô hình đào tạo nghề kép ở Việt Nam Error!
Bookmark not defined
2.3.1 Đánh giá nội dung Mô hình Error! Bookmark not defined 2.3.2 Đánh giá điều kiện áp dụng Mô hình Error! Bookmark not defined Chương 3: HOÀN THIỆN ÁP DỤNG MÔ HÌNH ĐÀO TẠO NGHỀ KÉP TẠI VIỆT NAM VÀ ĐỊNH HƯỚNG LỘ TRÌNH HOÀN THIỆNError! Bookmark not defined
3.1 Sự cần thiết áp dụng Mô hình đào tạo nghề kép ở Việt Nam những vấn
đề đặt ra Error! Bookmark not defined 3.1.1 Sự cần thiết Error! Bookmark not defined 3.1.2 Những vấn đề đặt ra Error! Bookmark not defined 3.2 Định hướng lộ trình hoàn thiện áp dụng Mô hình tại Việt Nam Error!
Bookmark not defined
3.2.1 Định hướng hoàn thiện Error! Bookmark not defined 3.2.2 Lộ trình hoàn thiện áp dụng Mô hình đến năm 2025Error! Bookmark not defined
Trang 33.2.3 Định hướng mục tiêu hoàn thiện áp dụng Mô hình cụ thể đến năm 2025:
Error! Bookmark not defined 3.3 Hoàn thiện áp dụng Mô hình đào tạo nghề kép tại Việt Nam Error!
Bookmark not defined
3.3.1 Hoàn thiện nội dung Mô hình Error! Bookmark not defined 3.3.2 Hoàn thiện điều kiện áp dụng Mô hình Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO Error! Bookmark not defined PHỤ LỤC 1: Phiếu khảo sát
Phụ Lục 2: Cơ cấu LLLĐ phân theo nhóm trình độ CMKT, 2004
Phụ Lục 3: Thống kê Tỷ lệ thất nghiệp
Phụ Lục 4: Cơ cấu lao động trong doanh nghiệp theo loại hình doanh ngiệp và trình độ CMKT
Phụ Lục 5: Chi phí - lợi ích
Phụ Lục 6: Tuyên bố chung dự định cải thiện chất lƣợng đào tạo nghề tại Viêt Nam
Trang 4DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
AEVO Pháp lệnh Đánh giá năng lực giảng viên hướng dẫn đào tạo nghề
BA Cơ qua Liên bang liên quan tới các vấn đề việc làm
BMBF Bộ Giáo dục và Nghiên cứu CHLB Đức
BMWi Bộ các vấn đề Kinh tế và Năng lượng CHLB Đức
BMZ Bộ hợp tác Kinh tế và Phát triển Liên bang Đức
DIHK Hiệp Hội các Phòng Công nghiệp và Thương Mại CHLB Đức
GIC/AHK Việt Nam Phòng Thương Mại và Công Nghiệp Đức tại Việt Nam
HwO Luật Ngành nghề thủ công mỹ nghệ CHLB Đức
JArbSchG Luật Bảo hộ người lao động trẻ CHLB Đứca
KMK Thường vụ Hội nghị Bộ trưởng bang các vấn đề Giáo dục và
Văn hóa CHLB Đức
MOET Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam
MOLISA Bộ Lao động, Thương binh – Xã hội Việt Nam
NOS Tiêu chuẩn nghề nghiệp quốc gia
TCKNNQG Tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia
TVET Chương trình Đổi mới Đào tạo Nghề ở Việt Nam
Trang 5DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1: Phân loại lợi nhận thu lại trên học viên trong năm 2012 – 2013 theo vùng
và lĩnh vực đào tạo Error! Bookmark not defined Bảng 2.1: Số lượng cơ sở dạy nghề theo loại hình cơ sở đào tạoError! Bookmark not defined
Bảng 2.2: Chi NSNN cho dạy nghề giai đoạn 2010 – 2014Error! Bookmark not defined
Bảng 2.3: Tổng hợp về chi phí và lợi ích đối với hoạt động thực tập nghề tại doanh
nghiệp của học viên Error! Bookmark not defined
Bảng 2.4: Số sinh viên, học sinh tham gia các hệ đào tạo sau chương trình giáo dục
Trung học phổ thông Error! Bookmark not defined
Trang 6DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Hệ thống giáo dục của Đức Error! Bookmark not defined Hình 1.2: Cấu thành cơ bản của Mô hình đào tạo nghề képError! Bookmark not defined
Hình 1.3: Cấp độ trách nhiệm đào tạo giữa các bên Error! Bookmark not defined Hình 1.4: Trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền (Chamber)Error! Bookmark not defined
Hình 1.5: Trách nhiệm và mối quan hệ pháp luật giữa các bên tham gia Mô hình kép
Error! Bookmark not defined
Hình 1.6: Khung chương trình giảng dạy trong Mô hình đào tạo nghề kép tại Đức
Error! Bookmark not defined
Hình 1.7: Chi tiêu các bên tham gia trong Mô hình đào tạo nghề kép tại Đức năm 2012 – 2013
Error! Bookmark not defined
Hình 1.8: Tài chính hỗ trợ học viên tham gia Mô hình dựa trên thu thập số liệu thỏa
thuận tiền lương năm 2014 theo ngành đào tạo Error! Bookmark not defined Hình 2.1: Vị trí của GDNN trong hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam Error! Bookmark not defined
Hình 2.2: Cơ cấu nguồn lực tài chính cho dạy nghề giai đoạn 2010 – 2014 Error! Bookmark not defined
Hình 2.3: Chi sự nghiệp giáo dục – đào tạo, dạy nghềError! Bookmark not defined
Hình 2.4: Một số dấu mốc trong quan hệ hỗ trợ và trợ giúp hợp tác phát triển đào
tạo nghề Việt Nam – Đức Error! Bookmark not defined
Hình 2.5: So sánh đào tạo nghề tại Việt Nam và Mô hình đào tạo nghề kép của Đức
Error! Bookmark not defined Hình 2.6: Cơ cấu tổ chức trong Mô hình đào tạo nghề kép ở Việt Nam Error! Bookmark not defined
Hình 2.7: Kết quả vai trò trách nhiệm của Tổ chức điều phối Mô hình Error! Bookmark not defined
Hình 2.8: Ý kiến đánh giá nhóm ngành nên áp dụng Mô hình đào tạo nghề kép
trong giai đoạn đầu ở Việt Nam Error! Bookmark not defined
Trang 7Hình 2.9: Kết quả hình thức đào tạo Error! Bookmark not defined Hình 2.10; Điều kiện xây dựng chương trình đào tạo khungError! Bookmark not defined
Hình 2.11: Mô hình đào tạo nghề tại Việt Nam theo quy định trong Luật GDNN (2015)
Error! Bookmark not defined Hình 2.12: Điều kiện về khung pháp lý ở Việt Nam Error! Bookmark not defined Hình 2.13: Số lượng Bộ TCKNNQG được xây dựng và ban hànhError! Bookmark not defined
Hình 2.14: Điều kiện chuẩn đầu ra Error! Bookmark not defined Hình 2.15: Yếu tố thúc đẩy doanh nghiệp tham gia Mô hìnhError! Bookmark not defined
Hình 2.16: Cơ cấu LLLĐ chia theo trình độ CMKT Error! Bookmark not defined Hình 2.17: Khảo sát đánh giá yếu tố nhận thức xã hộiError! Bookmark not defined
Trang 8TÓM TẮT LUẬN VĂN
1 Lý do chọn đề tài
Giáo dục đào tạo Việt Nam hiện nay đang đứng trước thực trạng “thừa thầy thiếu thợ”, tỷ lệ thất nghiệp của lực lượng lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật trong nhóm “đại học trở lên” cao Trong khi đó, thị trường lao động lại thiếu hụt trầm trọng lực lượng lao động đã qua đào tạo, có trình độ tay nghề phục vụ trực tiếp quá trình sản xuất Trình độ chuyên môn kỹ thuật của người lao động tốt nghiệp chương trình đào tạo tại các trường nghề có sự chênh lệch và không đáp ứng được nhu cầu sản xuất kinh doanh thực
tế của doanh nghiệp Đứng trước những thực trạng đó giáo dục nghề nghiệp Việt Nam đặt
ra yêu cầu cần có những thay đổi trong mô hình đào tạo hiện tại Mô hình đào tạo nghề mới của Việt Nam cần đảm bảo thỏa mãn được những yêu cầu của thị trường lao động đặt ra, đồng thời đáp ứng được những nhu cầu phát triển mới đặt ra trong nền kinh tế Xu hướng đổi mới mô hình đào tạo nghề của Việt Nam đang ngày càng rõ nét trong thời gian gần đây, thông qua các chương trình hợp tác phát triển đào tạo nghề giữa Việt Nam và một số quốc gia: Đức, Áo, Hàn Quốc, Vương quốc Anh… Trên thế giới hiện có nhiều
mô hình đào tạo nghề tiên tiến Việt Nam có thể vận dụng, học hỏi trong quá trình cải cách, thay đổi mô hình đào tạo nghề Một trong những mô hình đào tạo nghề tiên tiến được biết đến là Mô hình đào tạo nghề kép của Đức Tại Việt Nam, Mô hình đào tạo nghề kép đang nhận được sự quan tâm lớn đến từ các nhà khoa học, nhà hoạch định chính sách Cấu trúc của Mô hình kép được biết đến và lan tỏa rộng rãi trong các định hướng phát triển đào tạo nghề hiện nay của Việt Nam Sau một quá trình nghiên cứu, tác giả nhận thấy rằng Mô hình kép là mô hình đào tạo nghề phù hợp nhất, giúp Việt Nam giải quyết các thực trạng về lực lượng lao động phân tích phía trên và phù hợp với xu hướng đổi mới đào tạo nghề hiện nay Mô hình kép là mô hình đào tạo nghề theo định hướng thực hành có sự liên kết chặt chẽ giữa các cơ sở giáo dục nghề nghiệp bao gồm các trường nghề và các doanh nghiệp trong nền kinh tế, doanh nghiệp trực tiếp tham gia các hoạt động đào tạo học viên tại nơi sản xuất Sau một quá trình lịch sử lâu dài áp dụng Mô hình tại Đức và những ví dụ áp dụng thành công Mô hình tại một số quốc gia khác như Nhật Bản, Hàn Quốc, Áo… Mô hình đào tạo nghề kép được đánh giá là mô hình đào tạo
Trang 9nghề hiệu quả và thành công nhất hiện nay Từ những thành công thu được trong đào tạo nghề ở Đức và một số quốc gia đã áp dụng Mô hình, tác giả đặt ra câu hỏi: “Làm thế nào
để áp dụng khả thi Mô hình đào tạo nghề kép trong điều kiện đặc điểm của Việt Nam?”
Xuất phát từ chính những yêu cầu nói trên tác giả đã lựa chọn nghiên cứu luận văn với chủ đề: “Nghiên cứu Mô hình đào tạo nghề kép (The Dual System) của Cộng hòa Liên bang Đức và điều kiện áp dụng tại Việt Nam”
2 Tổng quan nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu chủ đề luận văn, tác giả đã tham khảo và sử dụng kết quả nghiên cứu của một số tài liệu nghiên cứu và trong nước và nước ngoài
2.1 Tài liệu nước ngoài
Tác giả Ute Hippach-Schneider và các cộng sự (2007) [19] đã tiến hành nghiên cứu toàn diện và tổng thể toàn bộ hệ thống giáo dục và đào tạo nghề của Đức Thông qua việc nghiên cứu hệ thống giáo dục – đào tạo, nhóm tác giả vẽ nên một bức tranh bao trùm
về hệ thống giáo dục và đào tạo nghề của Đức: nội hàm, cấu trúc của hệ thống Mô hình đào tạo nghề kép được các tác giả phân tích là một bộ phận trong giai đoạn đào tạo nghề ban đầu tại Đức Theo Hippach-Schneider (2007) hệ thống đào tạo nghề ở Đức nói chung
và Mô hình đào tạo nghề kép nói riêng được thiết kế và vận động trên nguyên tắc chính
“đào tạo một ngành bao quát hết mức có thể và cụ thể hết mức cần thiết” (“they should be
as broad as possible and as specific as necessary”) Nghiên cứu được đặt trong bối cảnh
hệ thống giáo dục – đào tạo nghề tại Đức hiện nay đang phải đối mặt với những thách thức đến từ việc toàn cầu hóa; sự di chuyển của các cá nhân ngày càng cao; những thay đổi cấu trúc trong các ngành công nghiệp; cải tiến công nghệ trong sản xuất và thách thức cuối cùng đến từ những thay đổi về nhân khẩu học Đặt trong bối cảnh đó, một số kết luận và giải pháp đối với hệ thống giáo dục – đào tạo nghề Đức đã được nhóm tác giả đưa ra giúp giảm thiểu tối đa những tác động tiêu cực của các thách thức đến toàn hệ thống Do đây là nghiên cứu về toàn bộ hệ thống giáo dục - đào tạo nghề ở Đức với Mô hình đào tạo nghề kép là một bộ phận trong hệ thống đó Nên các phân tích liên quan tới
Mô hình kép chỉ dừng lại ở phác thảo một số nét chính, cơ bản và cấu trúc khung của Mô hình
Trang 10Hai nghiên cứu tiếp theo của Bộ Giáo dục và Nghiên cứu Liên bang – BMBF (2003) [11] và nhóm tác giả Michael Schwarz, Bettina Janssen, Diana Cáceres-Reebs, Ilona Medrikat – BIBB (2016) [13] là hai nghiên cứu về Mô hình đào tạo nghề kép của Đức Những nghiên cứu về các yếu tố cơ bản cấu thành nên Mô hình, khung pháp lý; trách nhiệm giữa các bên tham gia Mô hình… và cách thức vận hành và cập nhật Mô hình trong bối cảnh hiện nay
Các bộ phận trong cấu trúc Mô hình đào tạo nghề kép được các học giả đặc biệt quan tâm nghiên cứu Bao gồm nghiên cứu về khung pháp lý điều chỉnh các hoạt động dạy nghề ở Đức cụ thể là Luật Dạy nghề của Đức (BBiG) của Thomas Sondermann (2005) [17] Một số nghiên cứu về phân tích chi phí – lợi ích Mô hình mang lại dưới góc độ doanh nghiệp của nhóm tác giả Ursula Beicht, Hermann Herget, Günter Walden (2005) [20]; nhóm tác giả Samuel Muehlemann và Stefan C Wolter (2014) [16]
Bên cạnh những nghiên cứu về nội dung, cấu trúc Mô hình đào tạo nghề kép tại Đức, nghiên cứu đáng chú ý nhất và có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình thực hiện luận văn là nghiên cứu của Dieter Euler (2013) [10] Nghiên cứu được tiến hành trên
cơ sở phân tích các kết quả thực nghiệm từ việc áp dụng Mô hình đào tạo nghề kép tại Đức và một số quốc gia Châu Âu Euler đi đến kết luận và rút ra một số yếu tố (11 yếu tố) quyết định có ảnh hưởng quan trọng và quyết định trực tiếp tới thành công của việc áp dụng Mô hình kép của Đức trong điểu kiện các quốc gia bên ngoài Đức Một số kiến nghị
và cách thức giúp các quốc gia bên ngoài Đức có thể áp dụng thành công Mô hình cũng được Euler đề cập trong nghiên cứu của mình Euler khẳng định “không thể áp dụng hoàn toàn một cách máy móc toàn bộ Mô hình vào hệ thống đào tạo nghề của bất cứ quốc gia nào khác ngoài Đức Điều đó chắc chắn sẽ dẫn đến thất bại” [10] Mô hình đào tạo nghề kép của Đức cần được cải biến, thay đổi để phù hợp với đặc thù của từng quốc gia Đồng thời, Mô hình cải biến vẫn cần phải đảm bảo được những yếu tố quyết định thành công đã được nhóm nghiên cứu tìm ra trong quá trình phân tích
2.2 Tài liệu trong nước
Mô hình đào tạo nghề kép của Đức hoàn toàn đáp ứng được những đặc điểm tác giả Bùi Tôn Hiến (2009) [1] khẳng định là những đặc trưng của việc làm của lao động qua đào tạo nghề Các đặc trưng này bao gồm: tính chất thực hành của công việc, việc