Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về chính sách công nghiệp tiên phong và khuyến nghị cho Việt Nam

CHƢƠNG 3: NGHIÊN CƢ́U KINH NGHIỆM VỀ CHÍNH SÁCH CÔNG NGHIỆP TIÊN PHONG CỦA CÁC NƢỚC TRÊN THẾ GIỚIError.. Bookmark not defined.[r]

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG, SƠ ĐỒ

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ i MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined.

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 3

3 Mục tiêu nghiên cứu Error! Bookmark not defined.

4 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐỀ TÀIError! Bookmark

not defined

1.1 Tổng quan nghiên cứu liên quan đến đề tài Error! Bookmark not defined.

Bookmark not defined.

Bookmark not defined.

1.2 Khoảng trống nghiên cứu Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2: CHÍNH SÁCH CÔNG NGHIỆP TIÊN PHONG VÀ NHỮNG ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN Error! Bookmark not defined 2.1 Khái niệm và ý nghĩa của chính sách công nghiệp tiên phongError! Bookmark not

defined

2.1.1 Khái niệm về chính sách công nghiệp Error! Bookmark not defined.

2.1.2 Khái niệm về chính sách công nghiệp tiên phong Error! Bookmark not defined.

2.1.3 Ý nghĩa của chính sách công nghiệp tiên phong trong bối cảnh toàn cầu hóa

Error! Bookmark not defined.

2.2 Nô ̣i dung của chính sách công nghiê ̣p tiên phongError! Bookmark not defined

defined.

2.2.2 Cách tiếp cận của chính sách công nghiệp tiên phong Error! Bookmark not

defined.

2.2.3 Các công cụ hỗ trợ cho chính sách công nghiệp tiên phong Error! Bookmark

not defined.

hiê ̣u quả Error! Bookmark not defined.

2.3 Những điều kiê ̣n cần có để thực hiê ̣n chính sách công nghiê ̣p tiên phongError! Bookmark not defined

defined.

not defined.

not defined.

CHƯƠNG 3: NGHIÊN CỨU KINH NGHIỆM VỀ CHÍNH SÁCH CÔNG NGHIỆP TIÊN PHONG CỦA CÁC NƯỚC TRÊN THẾ GIỚIError! Bookmark not defined 3.1 Chính sách công nghiệp tiên phong của các nước Châu ÁError! Bookmark not defined

defined.

3.1.2 Chính sách công nghiệp tiên phong ở Malaysia Error! Bookmark not defined.

defined.

3.2 Bài học kinh nghiệm về chính sách công nghiệp tiên phong của các nướcError!

Bookmark not defined

PHONG CHO VIỆT NAM Error! Bookmark not defined 4.1 Chính sách công nghiệp của Việt Nam trong thời gian qua và mô ̣t số vấn đề đă ̣t

ra Error! Bookmark not defined.

Bookmark not defined.

Bookmark not defined.

4.1.3 Những vấn đề đặt ra đối với chính sách công nghiệp Việt Nam hiê ̣n nay Error!

Bookmark not defined.

4.2 Sự cần thiết phải chuyển đổi chính sách công nghiệp của Việt Nam Error!

Bookmark not defined

4.3 Những điều kiê ̣n để Viê ̣t Nam áp du ̣ng chính sách công nghiê ̣p tiên phongError!

Bookmark not defined

not defined.

defined.

4.3.5 Điều kiện về thông tin và phối hợp trong CSCNError! Bookmark not defined.

4.4 Mô ̣t số khuyến nghi ̣ cho chính sách công nghiệp tiên phong Viê ̣t Nam Error!

Bookmark not defined

Bookmark not defined.

tổng thể chính sách phát triển công nghiệp Error! Bookmark not defined.

KẾT LUẬN 90 TÀI LIỆU THAM KHẢO 91 PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined.

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG, SƠ ĐỒ

Bảng biểu

Bảng 2.1 Sự thay đổi về công cu ̣ hỗ trợ chính sách công nghiê ̣p Error! Bookmark not

defined.

Bảng 2.3 Các tiêu chuẩn được đưa ra cho các nước đi sau nhằm nâng cao năng lực DN

Bảng 2.4 Vai trò của chính phủ trong viê ̣c hỗ trợ khu vực tư nhân thay đổi theo CSCN

Error! Bookmark not defined Bảng 4.1 Chính sách công nghiệp của Việt Nam qua các thời kỳ Error! Bookmark not

defined.

Hình

Hình 2.1 Khung phân tích CSCN tiên phong Error! Bookmark not defined Hình 2.2 Vị trí trọng tâm của chính sách công nghiệp “mới”Error! Bookmark not

defined.

Hình 2.3 Quy trình lập chính sách chuẩn Error! Bookmark not defined Hình 3.1 Nhật Bản: Cơ cấu tổ chức của MITI Error! Bookmark not defined Hình 3.2 Nhật Bản xây dựng chính sách ở MITI (cuối năm 1950-đầu năm 1970)Error!

Bookmark not defined.

defined.

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chính sách công nghiệp (CSCN) là một trong những bộ phận nền tảng của các chương trình hay chiến lược phát triển kinh tế xã hội của quốc gia, cung cấp những

phương hướng và biện pháp nhằm thực hiện những mục tiêu phát triển kinh tế xã hội cũng như xây dựng quy hoạch phát triển các ngành công nghiệp chủ chốt của đất nước

Cách tiếp cận xây dựng CSCN thay đổi khá mạnh mẽ trong bối cảnh toàn cầu hóa và xu hướng hội nhập kinh tế của các quốc gia Để phát triển công nghiê ̣p trong mối liên kết toàn cầu, các chính sách công nghiệp kiểu cũ đã không còn phù hợp mà thay vào đó các nước đang phát triển trong đó có Viê ̣t Nam cần phải nghiên cứu các chính sách công nghiê ̣p tiên phong trong bối cảnh mới đă ̣c biê ̣t là đối với các nước đang phát triển đang phấn đấu trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại hóa Chính vì vậy, cần phải có

Xuất phát từ bối cảnh đó, em cho ̣n đề tài “Nghiên cứu kinh nghiê ̣m quốc tế về chính sách

công nghiê ̣p tiên phong và khuyến nghi ̣ cho Viê ̣t Nam ” nhằm nghiên cứu những chính

sách công nghiệp tiên phong của các nước trên thế giới và rút ra bài học kinh nghiệm từ những chính sách đó cho Viê ̣t Nam từ đó đưa ra mô ̣t số khuyến nghi ̣ cho chính sách công nghiê ̣p tiên phong của Viê ̣t Nam

2 Mục tiêu nghiên cứu

học kinh nghiệm về CSCN tiên phong của các nước Châu Á Trên cơ sở đó , tạo lập các điều kiê ̣n cần thiết để xây dựng CSCN tiên phong và đưa ra mô ̣t số khuyến nghi ̣ CSCN tiên phong của Viê ̣t Nam

đă ̣c điểm cần có để thực hiện CSCN tiên phong; Rút ra những bài học kinh nghiệm về

và sự cần thiết phải chuyển đổi CSCN tiên phong cho Việt Nam

3 Phương pháp nghiên cứu:

Luâ ̣n văn sử du ̣ng 2 phương pháp chính đó là phương pháp nghiên cứu ta ̣i bàn và phương pháp phỏng vấn sâu

4 Đóng góp của luận văn

cũng như mô ̣t số điểm khác nhau giữa CSCN tiên phong và CSCN cũ , học hỏi bài học kinh nghiê ̣m từ các CSCN tiên phong của mô ̣t số nước

Nam trong thời gian qua đồng thời rút ra những vấn đề còn tồn ta ̣i đối với CSCN Viê ̣t

dựng những điều kiê ̣n để thực hiê ̣n CSCN tiên phong của Viê ̣t Nam Trên cơ sở n hững bài học kinh nghiệm và những vẫn đề đặt ra , tác giả đưa ra một số khuyến nghị đối với CSCN tiên phong của Viê ̣t Nam

5 Những hạn chế của luận văn

nghiê ̣m của một số nước khác cũng đã thành công trong việ c thực hiê ̣n CSCN tiên phong dẫn đến ha ̣n chế trong viê ̣c đưa ra khuyến nghi ̣ cho CSCN tiên phong của Viê ̣t Nam

6 Kết cấu của luận văn

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐỀ TÀI

Chương 1 trình bày các nghiên cứu liên quan đến đề tài và rút ra khoảng trống nghiên cứu Có thể thấy có nhiều nghiên cứu ở nước ngoài liên quan đến chính sách công nghiê ̣p tiên phong cũng như đã có những nghiên cứu về chính sách công nghiệp của các nước châu Á và từ đó đưa ra đề xuất khuyến nghi ̣ cho CSCN của Viê ̣t Nam nhưng các khuyến nghi ̣ chính sách đều đã cũ và không thể tiếp tu ̣c áp du ̣ng trong thời gian tới Do đó, viê ̣c áp du ̣ng mô ̣t cách c họn lọc về CSCN tiên phong được thực hiện của các nước Châu Á là bài ho ̣c kinh nghiê ̣m hết sức cần thiết Đặc biệt, các nghiên cứu ở trong nước liên quan đến CSCN vẫn chưa đi sâu vào viê ̣c có nên thay đổi CSCN Viê ̣t Nam hay

kiê ̣n phù hợp để thực hiện thành công CSCN tiên phong

CHƯƠNG 2: CHÍNH SÁCH CÔNG NGHIỆP TIÊN PHONG VÀ NHỮNG ĐIỀU

KIỆN ĐỂ THỰC HIỆN 2.1 Khái niê ̣m và ý nghĩa của chính sách công nghiệp tiên phong

2.1.1 Khái niệm về chính sách công nghiệp

2.1.2 Khái niệm về chính sách công nghiệp tiên phong

thể như:

2.1.2.1 Quan điểm CSCN tiên phong của Ủy ban Châu Âu (EU)

Ủy ban Châu Âu đã phát triển CSCN tiên phong bắt đầu từ việc kêu gọi một

“chính sách công nghiê ̣p tích hợp với phát triển bền vững ở giai đoa ̣n trung tâm” Vai trò của CSCN tiên phong được EU chia thành những loại sau : (i) quản lý thay đổi cơ cấu, (ii)

đẩy chiến lươ ̣c tiếp câ ̣n thi ̣ trường EU

2.1.2.2 Quan điểm CSCN tiên phong của OECD

vực tư nhân và xây d ựng mạng lưới liên kết giữa DN và CP ta ̣o điều kiê ̣n thuâ ̣n lợi cho các ngành công nghiệp và cùng xem xét những thách thức về khả năng cạnh tranh phải đối mặt của các DN CN dưới tác đô ̣ng c ủa thương mại toàn cầu và sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài

2.1.2.3 Quan điểm của UNIDO về CSCN tiên phong

Mục tiêu của CSCN tiên phong dựa trên sự kết hợp các yếu tố của cách tiếp cận chiến lươ ̣c bao gồm : (i) phù hợp với nhu cầu cụ thể của các quốc gia ; (ii) chú trọng đặc biê ̣t đến phát triển bền vững kinh tế , xã hội, môi trường; (iii) tất cả các bên liên quan

chính sách

2.1.2.4 Quan điểm về CSCN tiên phong trong luận văn

Chính sách công nghiệp tiên phong là chính sách trọng tâm trong viê ̣c thúc đẩy nâng cao năng lực cạnh tranh , phát triển chuỗi giá trị , liên kết cu ̣m ngành và tă ng trưởng năng suất CN toàn diê ̣n và bền vững trong bối cảnh toàn cầu hóa CSCN tiên phong là

tranh, chính sách thương mại , chính sách khoa học và công nghệ, chính sách thuế , tài

2.1.3 Ý nghĩa của chính sách công nghiệp tiên phong trong bối cảnh toàn cầu hóa

CSCN tiên phong hướng đến viê ̣c phát triể n mô ̣t tầm nhìn và mu ̣c tiêu rõ ràng của

mô ̣t quốc gia muốn đa ̣t được vi ̣ trí nhất đi ̣nh trong ngắn , trung và dài ha ̣n, trong đó ngành

diễn ra trong quá trình CNH để nền kinh tế thi ̣ trường theo hướng bền vững

2.2 Nô ̣i dung của chính sách công nghiê ̣p tiên phong

2.2.1 Mục tiêu của chính sách công nghiệp tiên phong

Mục tiêu của CSCN tiên phong là tạo điều kiện thuận lợi để nâng cao khả năng cạnh tranh cho các ngành công nghiệp, xây dựng ma ̣ng lưới liên kết giữa các ngành CN ưu

công nghê ̣ có liên quan, phát triển quan hệ đối tác công – tư để đảm bảo sự liên kết chính sách giữa các ngành công nghi ệp

2.2.2 Cách tiếp cận của chính sách công nghiệp tiên phong

Cách tiếp cận mới cho rằng CSCN cần thúc đẩy các biện pháp theo chiều ngang để tăng khả năng ca ̣nh tranh ở tất cả các ngành CN CSCN tiên phong sử du ̣ng cách tiếp câ ̣n

ma trâ ̣n, kết hợp mô ̣t ước lượng đầu vào với mô ̣t đánh giá về đầu ra , dựa trên chính sách phát triển liên ngành, dựa trên năng lực cạnh tranh của từng ngành tạo thuận lợi về thương mại, tiếp cận vốn và phát triển kỹ năng Cách tiếp cận này giảm bớt sự phân chia giữa chính sách theo chiều do ̣c và ngang

2.2.3 Các công cụ hỗ trợ cho chính sách công nghiệp tiên phong

So với CSCN cũ , các công cụ của CSCN tiên phong sẽ chú tr ọng vào: Xu hướng dài hạn trong phát triển ; Chính sách cụm ngành khu vực ; Đồng hợp tác giữa các DN ,

đãi, đào ta ̣o la ̣i, xã hội và mục tiêu sinh thái; Công nghê ̣, sáng kiến xuyên quốc gia

2.2.4 Thiết kế quy tri ̀nh CSCN tiên phong hiê ̣u quả

Cần phải thiết kế quy trình chính sách thích h ợp với quan điểm CSCN tiên phong nơi mà các nhà hoạch định chính sách tham gia vào quá trình lặp đi lặp lại các cuộc đối thoại với doanh nghiệp và những đối tượng khác, đó cũng là một sự kết hợp của cách tiếp

nhân kinh tế và chính sách Trước hết phải bắt đầu từ quy trình dự thảo chính sách, có hai yêu cầu cơ bản phải được đảm bảo là sự phối hợp liên bộ và sự tham gia của các bên liên

quan

2.3 Như ̃ng điều kiê ̣n cần có để thực hiê ̣n chính sách công nghiê ̣p tiên phong

2.3.1 Điều kiê ̣n về thể chế để xây dựng chính sách công nghiệp tiên phong

Mô ̣t môi trường thân thiê ̣n với CNH nên cho phép các cơ quan kinh tế , các cơ

quy đi ̣nh và luâ ̣t lê ̣ với mu ̣c tiêu di chuyển theo hướng phát triển CN tự do hơn , linh hoa ̣t hơn và theo đi ̣nh hướng thi ̣ trường Do đó cần thiết để ta ̣o ra môi trường thuâ ̣n lợi với những điều kiê ̣n tiên quyết nhất đi ̣nh nhằm phát triển CN thuâ ̣n lợi cho DN phát triển Nó bao gồm các điều kiê ̣n chính tri ̣ xã hô ̣i ổn đi ̣nh , sự sẵn có của CSHT cơ bản như các tiê ̣n ích công cộng, giao thông và viễn thông, cơ chế huy đô ̣ng “nguồn lực đầu tư”

2.3.2 Điều kiê ̣n về năng lực lãnh đạo

trường cho các nhà sản xuất trong nước và hỗ trợ các lợi thế ca ̣nh tranh mới nổi mô ̣t cách chủ động ; Tạo các điều kiện cho việc cải tiến các hoạt động tri thức chuyên sâu

2.3.3 Điều kiê ̣n về năng lực của các doanh nghiê ̣p công nghiê ̣p

CSCN tiên phong khuyến khích các DN công nghiê ̣p sử du ̣ng sự lan tỏa của

lực công nghê ̣ và sự đa da ̣ng tro ng quản lý đòi hỏi thiết kế và thực hiê ̣n quá trình , biê ̣n

pháp chính sách và để đảm bảo rằng sự can thiệp chính sách là thành công và tạo ra

mô ̣t đô ̣ng lực tự củng cố sẵn có

2.3.4 Điều kiê ̣n hợp tác giữa chính phủ và tư nhân

Nhằm thiết lâ ̣p hiê ̣u quả CSCN , CP cần thành lâ ̣p các diễn đàn thích hợp hoă ̣c các

hô ̣i đồng đối thoa ̣i giữa đa ̣i diê ̣n của DN và CP , xác định 3 chức năng trong hợp tác công – tư: trao đổi thông tin thực giữa DN và CP , thẩm quyền phân bổ , rào cản để tìm kiếm đối tươ ̣ng chính sách Trong khuôn khổ mới, chính phủ đóng vai trò đặc biệt để hỗ trợ thỏa đáng cho khu vực tư nhân trong viê ̣c thăm dò chi phí và xác đi ̣nh sản phẩm mới

2.3.5 Điều kiê ̣n về thông tin của cả chính phủ và doanh nghiệp

Viê ̣c đồng hợp tác giữa DN và CP là cần thiết để kêu go ̣i thông tin , duy trì sự đô ̣c

dựa vào những phân tích và thông tin đầy đủ, mọi khía cạnh chủ yếu của chính sách được các bên liên quan đồng thuận thông qua thuyết phục và thoả hiệp, và một khi chính sách được đưa ra, các bên liên quan sẽ ủng hộ mạnh mẽ và sẵn sàng thực hiện

CHƯƠNG 3: NGHIÊN CỨU KINH NGHIỆM VỀ CHÍNH SÁCH CÔNG NGHIỆP

TIÊN PHONG CỦA CÁC NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI 3.1 Chính sách công nghiệp tiên phong của các nước Châu Á

Luâ ̣n văn phân tích các nô ̣i dung và điều kiê ̣n mà 3 nước gồm: Nhâ ̣t Bản, Malaysia và Singapore đã thực hiê ̣n thành công CSCN tiên phong Những

3.2 Bài học kinh nghiệm của các nước

Từ những nô ̣i dung về CSCN tiên phong của mỗi nước , Viê ̣t Nam sẽ rút ra được bài học kinh nghiệm riêng về CSCN tiên phong thông qua các bài học về: vai trò của CP trong phát triển R&D, phát triển DN FDI, phát triển DN vừa và nhỏ, tăng cường năng lực phát triển DN, công cu ̣ hỗ trợ CSCN, xây dựng bô ̣ máy CSCN tiên phong

các khoản trợ cấp trực tiếp và gián tiếp cho các hoạt động R & D do các công ty tư nhân tiến hành, đặt ra các ưu tiên nghiên cứu và xác định các lĩnh vực cụ thể