Nghiên cứu kế toán quản trị chi phí môi trường trong các doanh nghiệp sản xuất gạch tại Việt Nam

Từ mục tiêu chung, luận án đặt ra các mục tiêu cụ thể bao gồm: - Đánh giá mức độ áp dụng ECMA trong các DNSX gạch Việt Nam bao gồm việc đánh giá thông tin hiện vật, thông tin tiền tệ[r]

Trường đại học kinh tế quốc dân



Lê thị tâm

Nghiên cứu kế toán quản trị

chi phí môi trường trong các doanh nghiệp

sản xuất gạch tại việt nam

Chuyên ngμnh : kế toán, kiểm toán vμ phân tích

Mã số: 62.34.03.01

Hμ nội, năm 2017

TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

Người hướng dẫn khoa học:

1 PGS.TS phạm thị bích chi

2 pgs.TS lê kim ngọc

Phản biện 1: PGS.TS Phạm Đức Hiếu Phản biện 2: TS Nguyễn Thị Hương Liờn Phản biện 3: PGS.TS Phạm Đức Cường

Luận ỏn được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận ỏn

cấp Trường Đại học Kinh tế Quốc dõn Vào hồi 15 giờ ngày 04 thỏng 10 năm 2017

Cú thể tỡm hiểu luận ỏn tại

- Thư viện Quốc gia Việt Nam

Song bằng phương pháp nghiên cứu chặt chẽ, lựa chọn doanh nghiệp

điển hình, luận án vẫn có thể suy rộng cho tổng thể và đảm bảo tính

sâu sắc, đầy đủ của dữ liệu để đưa ra được những phát hiện mới giúp

giải thích về hoạt động của các DNSX gạch Việt Nam trong thực

hành ECMA

KẾT LUẬN

Dựa trên tổng quan các nghiên cứu trước, luận án kế thừa các

biến quan sát phản ánh mức độ áp dụng ECMA đồng thời đánh giá thực

trạng áp dụng ECMA trong DNSX gạch thông qua nghiên cứu định lượng

và định tính Trên cơ sở bốn lý thuyết là Lý thuyết bất định, Lý thuyết thể

chế, Lý thuyết hợp pháp và Lý thuyết bên liên quan, luận án xây dựng 7

giả thuyết nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng ECMA

Kết quả nghiên cứu định lượng phát hiện rằng 4 nhân tố: Áp lực cưỡng

chế của chính phủ, Áp lực quy phạm, Chiến lược môi trường tích cực, Áp

lực cộng đồng dân cư có mối quan hệ thuận chiều với mức độ áp dụng

ECMA Trong đó, Áp lực cưỡng chế của chính phủ là nhân tố ảnh hưởng

mạnh mẽ nhất, mức độ tác động giảm dần lần lượt là các nhân tố Áp lực

quy phạm, Chiến lược môi trường tích cực và Áp lực cộng đồng dân cư

Trong khi nghiên cứu định tính thông qua phỏng vấn sâu các nhà quản lý

cho kết quả là cả 7 giả thuyết nghiên cứu đều được chấp nhận Ngoài ra,

nghiên cứu cũng lập luận rằng đã có một mức độ ủng hộ rất lớn từ các nhà

quản lý về lợi ích mà ECMA mang lại cho các DNSX gạch

Những phát hiện từ nghiên cứu sẽ là cơ sở, động lực để giúp

luận án đề xuất các giải pháp thúc đẩy ứng dụng ECMA Đồng thời,

luận án chỉ ra các khuyến nghị về phía chính phủ và các cơ quan

chức năng, khuyến nghị về phía các đối tượng quan tâm khác như cơ

sở đào tạo, hiệp hội nghề nghiệp, cộng đồng dân cư, nhà đầu tư và

khách hàng

CHƯƠNG 1 GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1.1 Lý do lựa chọn đề tài

Ô nhiễm môi trường đang trở thành vấn đề toàn cầu và hoạt động kinh doanh gây ra tác động tiêu cực đến môi trường đã tạo nên

sự chú ý ngày càng tăng Điều đó kéo theo sự gia tăng đáng kể của chi phí môi trường (EC) do các quy định môi trường và nhu cầu xã hội cho sự phát triển bền vững Vì vậy, một tổ chức cần thực hành một cách hệ thống nhằm thu thập, phân tích và báo cáo kế toán EC để

quản lý và kiểm soát EC Kế toán quản trị chi phí môi trường –

ECMA trở thành công cụ hữu ích đáp ứng nhu cầu này Mặc dù

ECMA là một lĩnh vực của kế toán nhưng nó được thể hiện như là một thuật ngữ mở rộng liên quan đến việc cung cấp thông tin tiền tệ

và hiện vật liên quan đến môi trường để cải thiện hiệu quả môi trường và nâng cao hoạt động tài chính của tổ chức

Ứng dụng ECMA đang ngày càng trở nên rõ ràng ECMA đã thu hút sự chú ý và quan tâm ngày càng lớn và được đánh giá như là công cụ để quản môi trường hiệu quả ECMA không còn là một hiện tượng phương tây bởi vì nó đang lan rộng trên toàn thế giới bao gồm

cả những nước phát triển và nước đang phát triển và gần đây nó đã được áp dụng rộng rãi với tốc độ chóng mặt ở một số nước châu Á (Rikhardsson & cộng sự, 2005; Bennett & James, 2005) Tuy nhiên, ECMA không phổ biến tại các quốc gia Đông Nam Á và rất ít tài liệu

về ứng dụng ECMA tại các quốc gia này là sẵn có (Herzig, 2012) Với Việt Nam đó cũng không phải là ngoại lệ, ECMA đang được coi

là lĩnh vực mới trong cả nghiên cứu và thực hành quản lý

Các doanh nghiệp sản xuất gạch đang đóng góp vai trò hết sức to lớn trong sự phát triển công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước Tuy nhiên, với công nghệ sản xuất hiện nay, các doanh nghiệp

sản xuất gạch đã gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường Vì

vậy, yêu cầu đặt ra cho các doanh nghiệp sản xuất gạch là các thông

tin EC cần phải được quản lý

Từ những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài: Nghiên cứu kế

toán quản trị chi phí môi trường trong các doanh nghiệp sản

xuất gạch tại Việt Nam Mục tiêu nghiên cứu không chỉ tập trung

vào việc mô tả việc áp dụng ECMA trong doanh nghiệp sản xuất

gạch hiện nay mà còn phân tích quan điểm, suy nghĩ và mối quan

tâm của đối tượng tham gia ảnh hưởng đến việc áp dụng ECMA Từ

đó, tác giả sẽ xây dựng hệ thống ECMA phù hợp với điều kiện thực

tế nhằm giúp các doanh nghiệp sản xuất gạch đạt được cả lợi ích

kinh tế - xã hội – môi trường, hướng đến mục tiêu phát triển bền

vững

1.2 Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu

1.2.1 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chung của luận án là đánh giá hiện trạng áp dụng

ECMA trong các DNSX gạch tại Việt Nam, phát hiện các nhân tố ảnh

hưởng đến mức độ áp dụng ECMA, phân tích quan điểm của nhà quản

trị về lợi ích áp dụng ECMA Từ đó nghiên cứu xây dựng hệ thống

ECMA phù hợp cho các DNSX gạch Việt Nam đồng thời đề xuất một

số khuyến nghị để thúc đẩy các DNSX gạch áp dụng ECMA

Từ mục tiêu chung, luận án đặt ra các mục tiêu cụ thể bao gồm:

- Đánh giá mức độ áp dụng ECMA trong các DNSX gạch

Việt Nam bao gồm việc đánh giá thông tin hiện vật, thông tin tiền tệ,

phương pháp đo lường chi phí, tài khoản, báo cáo EC, đo lường hiệu

quả môi trường và việc tích hợp EC vào quyết định kinh doanh;

- Khám phá mối quan hệ giữa các nhân tố tác động đến việc

áp dụng ECMA trong các DNSX gạch Việt Nam;

5.3 Những khuyến nghị từ kết quả nghiên cứu

5.3.1 Về phía chính phủ và các cơ quan chức năng

Bộ Tài chính, Bộ Tài nguyên & Môi trường, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Xây dựng cần phối hợp với nhau để phát triển các hướng dẫn và quy chuẩn chung về ECMA, thiết lập chuẩn mực kế toán môi trường bắt buộc; Xây dựng nguyên tắc kế toán EC nhằm quản lý và hạch toán thống nhất giữa các doanh nghiệp trong toàn ngành; thống nhất mẫu biểu EC, báo cáo môi trường và hướng dẫn cụ thể với từng ngành công nghiệp; Sử dụng báo cáo EC để quản lý và đưa ra quyết định mang tính bền vững

5.3.2 Các đối tượng quan tâm khác

* Hiệp hội nghề nghiệp: Hiệp hội cũng nên khuyến khích

những bài báo, công trình nghiên cứu về ECMA và kết hợp ECMA như một chủ đề hoặc khóa học Hiệp hội phát triển cơ chế trao đổi như tổ chức hội thảo, hội nghị, công bố trên kênh truyền thông, phổ biến thông tin để nhận thức được những lợi ích trong việc thúc đẩy

ECMA và gia tăng tầm quan trọng của ECMA trong xã hội

* Các cơ sở giáo dục: Các cơ sở giáo dục cung cấp kiến thức

và kỹ năng về ECMA và tích hợp các khía cạnh môi trường vào trong giảng dạy bằng cách tổ chức các khóa học về quản lý môi trường, kế toán môi trường, EMA để các sinh viên tốt nghiệp sẽ là chất xúc tác

thúc đẩy thực hành ECMA

* Cộng đồng dân cư: Trước sức ép của cộng đồng dân cư về

vấn đề môi trường, các doanh nghiệp phải nỗ lực đổi mới hệ thống kế toán quản trị nhằm kiểm soát và quản lý môi trường hiệu quả

* Các đối tượng quan tâm khác

5.4 Hạn chế của luận án

Hạn chế là vốn có trong các nghiên cứu Luận án này cũng không tránh khỏi một số hạn chế như: nghiên cứu chỉ thực hiện thông qua mẫu 72 DNSX gạch nên mẫu nghiên cứu có thể là không lớn Điều đó có thể hạn chế mức độ tổng quát hóa của kết quả nghiên cứu

giảm thiểu chi phí liên quan đến chất thải Các doanh nghiệp ứng

dụng phương pháp MFCA cần tiến hành các công việc sau:

Bước 1: Xác định quá trình sản xuất và tỷ lệ % tổn thất vật

liệu sản xuất

Bước 2: Thiết lập bảng cân bằng vật liệu

Bước 3: Phân bổ vào trung tâm chi phí

5.2.4 Lập báo cáo chi phí môi trường

Các thông tin trong báo cáo EC bao gồm cả thông tin hiện

vật và thông tin tiền tệ Thông tin tiền tệ xem xét đến các khía cạnh

chi phí khác nhau về vấn đề môi trường ảnh hưởng như thế nào đến

tổ chức Trong khi đó, thông tin hiện vật đo lường dữ liệu bằng đơn

vị hiện vật và cung cấp một công cụ để đảm bảo tuân thủ các quy

định cụ thể Các thông tin trong báo cáo giúp nhà quản lý thiết lập

mục tiêu môi trường đạt được, đảm bảo hiệu quả, đưa trách nhiệm kế

toán vào hoạt động môi trường, phối hợp nâng cao hiệu quả tài chính

và môi trường

5.2.5 Xây dựng chỉ tiêu đánh giá hiệu quả môi trường

Các doanh nghiệp có thể xem xét các chỉ tiêu đánh giá hiệu

quả môi trường thể hiện trong thước đo tiền tệ (EPI tiền tệ) Các

thông tin tiền tệ được sử dụng để phản ánh mức độ ảnh hưởng đến

môi trường từ hoạt động của doanh nghiệp và nỗ lực của doanh

nghiệp trong việc quản lý và phòng ngừa ô nhiễm Ngoài ra, các

thông tin hiện vật cũng hỗ trợ thông tin tiền tệ cho việc đo lường,

đánh giá hiệu quả môi trường Thông tin hiện vật cũng được coi là

chìa khóa quan trọng để phản ánh hiệu quả sử dụng nguồn lực, những

nỗ lực trong việc giảm chất thải, mức độ tuân thủ quy định môi

trường cũng như rủi ro môi trường

- Phân tích quan điểm của nhà quản lý về lợi ích của việc áp dụng ECMA trong sự phát triển bền vững;

- Thiết kế hệ thống ECMA phù hợp nhất cho DNSX gạch Việt Nam bao gồm: xây dựng tài khoản kế toán, nhận diện EC, thiết

kế phương pháp xác định EC, báo cáo EC và các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả môi trường

- Đề xuất khuyến nghị từ phía chính phủ và các đối tượng quan tâm khác

1.2.2 Câu hỏi nghiên cứu

Nhằm cụ thể hóa cho các mục tiêu nghiên cứu, các câu hỏi nghiên cứu được thiết lập như sau:

- Thông tin hiện vật, thông tin tiền tệ, phương pháp đo lường chi phí, tài khoản, sổ sách, báo cáo EC và việc tích hợp EC vào quyết định kinh doanh được phản ánh như thế nào trong hệ thống kế toán hiện nay của DNSX tại Việt Nam?

- Các nhân tố áp lực cưỡng chế của chính phủ; áp lực quy phạm; áp lực bắt chước; áp lực cộng đồng dân cư; áp lực bên liên quan; chiến lược môi trường tích cực; nhận thức của nhà quản trị về tính không chắc chắn của môi trường ảnh hưởng đến mức độ áp dụng ECMA như thế nào?

- Các nhà quản lý nhận thức như thế nào về lợi ích của việc

áp dụng ECMA trong sự phát triển bền vững?

- Hệ thống ECMA nên được thiết lập như thế nào trong DNSX gạch Việt Nam?

- Những khuyến nghị cho việc áp dụng ECMA trong DNSX gạch Việt Nam là gì?

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là ECMA hay đối tượng nghiên cứu

chính là quá trình thu thập, đo lường và cung cấp thông tin EC Trong

đó, EC xem xét trong nghiên cứu này chỉ bao gồm chi phí bên trong

(cá nhân) tức là các EC mà doanh nghiệp chịu trách nhiệm chi trả và

ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của doanh nghiệp

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu

* Phạm vi nghiên cứu về không gian: Nghiên cứu tiến hành

chọn mẫu 150 doanh nghiệp được phân bố rộng rãi trên cả 3 miền

Bắc, Trung, Nam Phiếu điều tra được gửi đến cho 4 đối tượng (Giám

đốc, phó giám đốc, trưởng bộ phận kế toán quản trị và nhà quản lý

môi trường) của các DNSX gạch và kết quả thu được 232 phiếu hợp

lệ trên tổng 72 doanh nghiệp (chiếm 48% so với quy mô mẫu và

33,8% so với tổng thể) Đồng thời tác giả cũng tiến hành phỏng vấn

sâu 15 nhà quản trị của doanh nghiệp quy mô vừa và lớn

* Phạm vi nghiên cứu về thời gian: Nghiên cứu định lượng

(khảo sát) kết hợp với định tính (phỏng vấn sâu) được thực hiện trong

giai đoạn từ tháng 8/2015 đến tháng 02/2016

1.4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Về mặt lý luận: Luận án đã thiết lập khung lý thuyết về

ECMA cho các DNSX nói chung và DNSX gạch nói riêng bao gồm

khái niệm ECMA, thông tin EC, phân loại EC, chỉ ra các phương

pháp sử dụng để xác định EC, báo cáo môi trường, chỉ tiêu đánh giá

hiệu quả môi trường và lợi ích của ECMA

Về thực tiễn: Luận án đánh giá hạn chế của hệ thống ECMA

tại các DNSX gạch liên quan đến mục tiêu quản lý và kiểm soát EC

Đồng thời, luận án chỉ rõ các nhân tố và mức độ ảnh hưởng của từng

5.2.2 Nhận diện chi phí môi trường

a Căn cứ vào hoạt động môi trường, EC được chia làm 7 loại: Chi phí hoạt động xử lý ô nhiễm; Chi phí hoạt động phòng ngừa

ô nhiễm và tái chế nguồn lực; Chi phí cho hoạt động trước và sau quá trình sản xuất; Chi phí cho hoạt động quản lý môi trường; Chi phí cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D); Chi phí hoạt động xã

hội; Chi phí khắc phục hậu quả về môi trường

b Căn cứ vào nội dung và công dụng, EC chia làm 4 loại:

Giá trị vật liệu tạo ra chất thải; Chi phí năng lượng; Chi phí xử lý và

quản lý chất thải; Chi phí hệ thống

5.2.3 Xây dựng phương pháp xác định chi phí môi trường

Việc kết nối giữa hệ thống kế toán EC và phương pháp ABC giúp nhà quản trị hiểu được thông tin tài chính liên quan đến hoạt động bảo vệ môi trường và tỉ lệ % EC trong chi phí sản phẩm Ngoài

ra, nhà quản trị có thể sử dụng thông tin như là cơ sở cho việc tạo ra quyết định khách quan hơn như định giá bán sản phẩm, thiết kế sản phẩm, quyết định đầu tư Để phân bổ EC vào đối tượng chi phí, cần thực hiện 4 bước sau:

Bước 1: Phân loại chi phi môi trường Bước 2: Xác định các trung tâm hoạt động, các hoạt động môi trường liên quan

Bước 3: Xác định các nguồn lực cho mỗi hoạt động và thước

đo hoạt động

Bước 4: Phân bổ EC vào hoạt động

Áp dụng phương pháp MFCA vào hệ thống kế toán để đo lường tổn thất vật liệu nhằm hỗ trợ cho quá trình ra quyết định về

Mô hình

Beta chưa chuẩn hóa

Beta

đã chuẩn hóa

Thống

Thống

kê đa cộng tuyến

Nguồn: Kết quả được xử lý từ phần mềm SPSS

Phương trình hồi quy

MĐTH = -0,763 + 0,607*ALCP + 0,163*ALQP + 0,158* CLMT +

0,109* ALCĐ

4.5 Nghiên cứu về quan điểm của nhà quản trị về lợi ích của việc

áp dụng ECMA

4.6 Đánh giá quan điểm lựa chọn phương pháp xác định chi phí

môi trường của nhà quản trị

CHƯƠNG 5 GIẢI PHÁP VÀ KHUYẾN NGHỊ TỪ KẾT QUẢ

NGHIÊN CỨU

5.1 Phương hướng phát triển ngành gạch tại Việt Nam

5.2 Giải pháp để áp dụng ECMA trong doanh nghiệp sản xuất

gạch Việt Nam

5.2.1 Thiết kế tài khoản riêng biệt cho thông tin môi trường

Xây dựng các tài khoản EMA giúp cho việc nhận diện, theo

dõi EC được dễ dàng hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình phân

tích và tổng hợp yếu tố môi trường, đặc biệt là những tài khoản EMA

hiện vật Một sự thay đổi nhỏ có thể dẫn đến sự cải thiện đáng kể

trong việc cung cấp thông tin EC liên quan

nhân tố đến việc ứng dụng ECMA Luận án cung cấp các giải pháp

để giúp nhà quản trị doanh nghiệp tính toán các yếu tố môi trường thiết lập tài khoản EMA, phân loại EC, xây dựng phương pháp đo lường EC dựa trên hoạt động (ABC) và phương pháp chi phí dòng vật liệu (MFCA), lập báo cáo EC, thiết kế các chỉ số đánh giá hiệu quả môi trường Mặc dù nghiên cứu được thực hiện trong DNSX gạch song có thể mở rộng cho các lĩnh vực sản xuất khác

1.5 Tổng quan tình hình nghiên cứu

1.5.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu trên thế giới

a Lịch sử ra đời và phát triển của kế toán quản trị chi phí môi trường

b Các công trình nghiên cứu về nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng

kế toán quản trị chi phí môi trường

1.5.2 Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước 1.5.3 Đánh giá chung và tìm ra khoảng trống trong nghiên cứu về

kế toán quản trị chi phí môi trường

Từ việc xem xét và phân tích các nghiên cứu trong và ngoài nước, luận án đã tìm ra khe hở trong các nghiên cứu về ECMA trước

đó, cụ thể:

(1) Nghiên cứu về ECMA xuất hiện rất ít tại Việt Nam Đây được coi là lĩnh vực mới trong cả nghiên cứu và thực hành

(2) Các nghiên cứu ngoài nước mới chỉ đi sâu vào một hoặc một vài khía cạnh về ECMA mà chưa có một khung lý thuyết toàn diện về ECMA

(3) Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trước đó chủ yếu

là phương pháp định tính Nghiên cứu định lượng về thực hành ECMA xuất hiện ít đặc biệt là ở các nước có nền kinh tế mới nổi (4) Mặc dù có nhiều công trình nghiên cứu về nhân tố ảnh

hưởng đến mức độ áp dụng ECMA Song khi chỉ ra các nhân tố, các

nghiên cứu chưa đề cập đến cơ sở lý thuyết cho các nhân tố đó, hoặc

có chỉ ra cơ sở lý thuyết nhưng chưa đầy đủ chỉ là một hay một vài lý

thuyết

(5) Nghiên cứu về ECMA trong các DNSX gạch tại Việt

Nam là rất hiếm Đây cũng được coi là khoảng trống của các nghiên

cứu trước, do đó bối cảnh nghiên cứu là một trong những yếu tố tạo

nên tính mới của luận án

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ

CHI PHÍ MÔI TRƯỜNG TRONG DOANH NGHIỆP

2.1 Khái niệm về kế toán quản trị chi phí môi trường

ECMA là quá trình thu thập, xử lý và cung cấp thông tin EC

cho quản trị nội bộ nhằm gia tăng lợi ích kinh tế và cải thiện hiệu quả

môi trường hướng tới mục tiêu phát triển bền vững

2.2 Nội dung kế toán quản trị chi phí môi trường

2.2.1 Thông tin trong kế toán quản trị chi phí môi trường

2.2.1.1 Thông tin môi trường hiện vật

ECMA chú trọng đặc biệt vào các thông tin hiện vật liên

quan đến dòng năng lượng, nước, vật liệu và chất thải Các thông tin

hiện vật được thu thập trong ECMA là cần thiết cho việc xác định EC

và cho phép một tổ chức đánh giá và báo cáo các khía cạnh hiện vật

của hoạt động môi trường Thông tin hiện vật thu thập được sau đó

có thể được sử dụng để tạo ra các chỉ số môi trường hoạt động

(EPIs), giúp một tổ chức thiết lập các mục tiêu môi trường và báo cáo

hiện trạng môi trường

2.2.1.2 Thông tin môi trường tiền tệ

Chi phí liên quan đến môi trường trong ECMA không chỉ

bao gồm chi phí bảo vệ môi trường, mà còn là thông tin tiền tệ cần

* Phân tích nhân tố cho các biến phụ thuộc

Hệ số KMO = 0,926 > 0,5, kiểm định Bartlett có Sig = 0,000 < 0,05, phương sai trích 62,227% > 50%, các hệ số tải đều > 0,5, các biến quan sát hình thành 1 nhân tố

4.4.2.3 Thống kê mô tả các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng ECMA 4.4.2.4 Phân tích hồi quy

Tác giả tiến hành chạy hồi quy theo phương pháp Stepwise (bảng 4.15) Trong đó mô hình 4 được coi là mô hình tốt nhất Các biến có giá trị p-value > 0,05 (ALBC, ABLQ, NTNQT) bị loại ra khỏi mô hình bởi các biến này không có ý nghĩa 4 biến còn lại là ALCP, ALQP, CLMT, ALCĐ được giữ lại do p-value của các biến này bằng 0,000 (< 0,05)

Bảng 4.15 Kết quả hồi quy ban đầu

Mô hình

Beta chưa chuẩn hóa

Beta

đã chuẩn hóa

Thống

Thống

kê đa cộng tuyến

1

2

3

Nếu mối quan tâm của khách hàng cho việc quản lý EC càng

tăng thì áp lực sẽ đặt lên cho doanh nghiệp để áp dụng ECMA càng

lớn để kiểm soát và quản lý hoạt động môi trường

chiều với mức độ áp dụng ECMA

Một chiến lược môi trường chủ động giúp doanh nghiệp trở

nên tích cực hơn trong thực hành ECMA Một trong những kế hoạch

hành động của doanh nghiệp để đạt được mục tiêu chiến lược trên đó

là yêu cầu thông tin EC có sẵn

(7) Nhận thức của nhà quản trị về tính không chắc chắn

của môi trường có mối liên hệ thuận chiều với mức độ áp dụng

ECMA

Điều này có thể hiểu rằng sự thay đổi (tính không chắc chắn)

của môi trường tạo ra áp lực đáng kể cho nhà quản lý DNSX gạch và

khuyến khích nhân viên kế toán quản lý EC Khi sự thay đổi được

xem như yếu tố tiêu cực thì các doanh nghiệp hướng đến sử dụng

thông tin cần thiết để giải quyết mối đe dọa sắp xảy ra, nhằm đối phó

với tính không chắc chắn của môi trường

4.4.2 Nghiên cứu định lượng về các nhân tố ảnh hưởng đến mức

dộ áp dụng ECMA

4.4.2.1 Kiểm định độ tin cậy của các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ

áp dụng ECMA

4.4.2.2 Phân tích nhân tố khám phá

* Phân tích nhân tố cho các biến độc lập

Kết quả cho hệ số KMO = 0,909 > 0,5, kiểm định Bartlett có

Sig là 0,000 < 0,05, phương sai trích 75,790% > 50%, các hệ số tải

đều > 0,5 và các biến quan sát hình thành 7 nhân tố

thiết để quản lý các hoạt động môi trường của tổ chức một cách hiệu quả như các chi phí tài nguyên thiên nhiên (ví dụ như năng lượng, nước và các vật liệu sử dụng trở thành chất thải)

2.2.2 Nhận diện chi phí môi trường

2.2.2.1 Căn cứ vào nội dung, công dụng của chi phí gồm: Chi phí

kiểm soát và xử lý chất thải; Chi phí ngăn ngừa và quản lý môi trường; Giá trị vật liệu tạo ra chất thải; Chi phí chế biến không tạo ra sản phẩm; Chi phí nghiên cứu và phát triển

2.2.2.2 Căn cứ vào mức độ hoạt động: Chi phí hoạt động xử lý ô

nhiễm; Chi phí hoạt động phòng ngừa ô nhiễm; Chi phí hoạt động các bên liên quan; Chi phí khắc phục hậu quả và tuân thủ quy định về môi trường

2.2.2.3 Căn cứ vào hoạt động kiểm soát chất lượng môi trường: Chi

phí phòng ngừa; Chi phí giám sát; Chi phí xử lý chất thải bên trong doanh nghiệp; Chi phí xử lý chất thải bên ngoài doanh nghiệp

2.2.2.4 Theo chu kỳ sống của sản phẩm: Chi phí trước giai đoạn sản

xuất; Chi phí trong giai đoạn sản xuất; Chi phí trong giai đoạn phân phối như chi phí vận chuyển, bao bì (bao bì đóng gói tạo ra chất thải); Chi phí trong và sau giai đoạn sử dụng

2.2.2.5 Căn cứ vào phạm vi phát sinh: Chi phí bên trong (Chi phí cá

nhân); Chi phí bên ngoài (Chi phí xã hội)

2.2.2.6 Căn cứ vào cơ cấu có tính tổ chức (mức độ đo lường chi

phí): Chi phí truyền thống (chi phí trực tiếp cho sản xuất); Chi phí

tiềm ẩn; Chi phí không lường trước được; Chi phí uy tín, quan hệ và hình ảnh của doanh nghiệp

2.2.3 Phương pháp xác định chi phí môi trường

2.2.3.1 Phương pháp truyền thống

Các EC trực tiếp được tập hợp cho từng đối tượng phát sinh còn các EC gián tiếp liên quan đến nhiều bộ phận, hoạt động gây ra

sẽ tập hợp chung, sau đó tùy thuộc nhu cầu thông tin của nhà quản

trị, khoản chi phí này có thể phân bổ cho các loại sản phẩm, trung

tâm chi phí theo một tiêu thức phân bổ nhất định

2.2.3.2 Phương pháp xác định chi phí dựa trên hoạt động (ABC)

ABC cố gắng tạo ra thông tin chi phí hữu ích hơn bằng cách

theo dõi EC đến từng sản phẩm dựa trên cơ sở các hoạt động Vì vậy,

số liệu EC ẩn trong tài khoản chung được nhận diện Và kết quả là giá

cả sản phẩm được thiết lập chính xác hơn đồng thời tổ chức sẽ có cơ sở

tốt hơn để xác định sản phẩm nào cần cắt giảm và vật liệu nào cần

được thay đổi hay quá trình sản xuất nào được điều chỉnh

2.2.3.3 Phương pháp chi phí chu kỳ sống sản phẩm (LCC)

LCC là phương pháp luận nhằm tăng hiểu biết về tác động

môi trường tiềm tàng đến một hệ thống (sản phẩm, dịch vụ, hoạt

động) và có thể cung cấp thông tin cho việc ra quyết định Hướng

đến sự phát triển bền vững, LCC có thể cho phép các tổ chức xác

định cơ hội để giảm chi phí từ việc sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực

và kết quả là giảm các tác động môi trường từ sản phẩm và dịch vụ

cung cấp (Norris,2001)

2.2.3.4 Phương pháp kế toán chi phí tổng (TCA)

TCA liên quan đến việc phân tích khía cạnh tài chính toàn

diện được thực hiện trong dài hạn về các khoản chi phí cá nhân (chi

phí nội bộ) và khoản tiết kiệm chi phí của một dự án đầu tư TCA là

công cụ để tạo điều kiện thuận lợi cho việc xác định và phân tích mối

quan hệ giữa lợi ích và chi phí của dự án trong doanh nghiệp

2.2.3.5 Phương pháp kế toán chi phí đầy đủ (FCA)

Từ một góc độ môi trường, kế toán chi phí đầy đủ có thể

được xem như là một phương pháp được sử dụng để đo lường không

chỉ chi phí nội bộ mà còn các yếu tố môi trường bên ngoài được tạo

* Sự kết nối giữa bộ phận kế toán quản trị và bộ phận quản

lý môi trường

Một sự kết nối chặt chẽ giữa kế toán và quản lý môi trường

là rất cần thiết để phát triển một hệ thống ECMA liên kết thông tin tiền tệ và hiện vật

* Mạng lưới hiệp hội nghề nghiệp

Khi mạng lưới hiệp hội nghề nghiệp ECMA càng lớn tức là các thành viên càng có cơ hội để nâng cao hiểu biết về ECMA và nỗ

lực để để tích hợp các khía cạnh của ECMA càng cao

(3) Áp lực bắt chước có mối liên hệ thuận chiều với mức độ

áp dụng ECMA

Khi có nhiều doanh nghiệp (bao gồm cả doanh nghiệp cùng ngành và doanh nghiệp trong ngành công nghiệp khác) đều tham gia

áp dụng ECMA bởi vì họ đã và đang thu được lợi ích rất lớn mà ECMA mang lại cho doanh nghiệp thì các doanh nghiệp khác cũng sẽ bắt chước hành động theo bởi các doanh nghiệp khác cũng sẽ kỳ vọng rằng ECMA cũng sẽ mang lại lợi ích cho họ

(4) Áp lực cộng đồng dân cư có mối liên hệ thuận chiều với mức độ áp dụng ECMA

Nếu cộng đồng dân cư càng nhận thức về tác động môi trường, gia tăng mối quan tâm về cải thiện môi trường và kỳ vọng vào việc tổ chức nâng cao hoạt động quản lý môi trường thì càng tạo

ra động lực thúc đẩy các DNSX gạch thực hành ECMA

(5) Áp lực bên liên quan có mối liên hệ thuận chiều với mức độ áp dụng ECMA

Nếu nhà đầu tư gia tăng áp lực lên cho doanh nghiệp để quan tâm đến hoạt động quản lý EC thì doanh nghiệp cũng phải gia tăng mức độ áp dụng ECMA nhằm đáp ứng kỳ vọng của nhà đầu tư

4.3.2.4 Hạn chế trong việc lập dự toán chi phí môi trường

4.3.2.5 Hạn chế trong việc lập báo cáo chi phí môi trường và đánh

giá hiệu quả hoạt động môi trường

4.3.2.6 Ra quyết định kinh doanh dựa trên thông tin chi phí môi

trường không đầy đủ

4.3.2.7 Các nhà quản lý có một sự ưu tiên thấp về chi phí môi trường

4.4 Nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ áp dụng

ECMA trong doanh nghiệp sản xuất gạch Việt Nam

4.4.1 Nghiên cứu định tính về các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ

áp dụng ECMA

Thông qua các cuộc phỏng vấn sâu đến các nhà quản lý trong

DNSX gạch, nghiên cứu phát hiện rằng cả 7 nhân tố đều có mối quan

hệ tích cực với mức độ áp dụng ECMA Cụ thể:

(1) Áp lực của chính phủ có mối liên hệ thuận chiều với

mức độ áp dụng ECMA

Đối tượng được phỏng vấn đều cho ra rằng áp lực chính phủ

đóng vai trò lớn trong việc thúc đẩy sáng kiến môi trường hoặc báo

cáo môi trường Điều này sẽ tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp thu

thập, đo lường và đánh giá dữ liệu EC đặc biệt là về chi phí quản lý

phòng ngừa ô nhiễm và chi phí vật liệu tạo ra chất thải

(2) Áp lực quy phạm có mối liên hệ thuận chiều với mức độ

áp dụng ECMA

* Giáo dục và phát triển chuyên môn cho các cá nhân về

ECMA

Để thúc đẩy ECMA, các tổ chức cần cung cấp cho bộ phận

kế toán quản trị một quá trình học hỏi bao gồm nâng cao hiểu biết và

kỹ năng về quản lý hoạt động môi trường và cách thức đo lường EC

liên quan

ra bởi hoạt động kinh doanh của tổ chức FCA được vận dụng để định giá bán đầy đủ của sản phẩm nhằm phản ánh chi phí thực tế của chúng bởi tất cả chi phí xã hội và cá nhân liên quan đến sản phẩm được bao gồm trong giá của sản phẩm

2.2.3.6 Phương pháp kế toán chi phí dòng vật liệu (MFCA)

Phương pháp MFCA sẽ thúc đẩy tăng tính minh bạch của các hoạt động sử dụng vật liệu thông qua sự phát triển một mô hình dòng vật liệu nhằm theo dõi và xác định số lượng và dòng vật liệu trong một tổ chức cả thước đo hiện vật và tiền tệ Những thông tin này cho phép nhà quản lý tìm kiếm cơ hội nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vật liệu và năng lượng, giảm tác động môi trường, ứng dụng công nghệ và kỹ thuật sản xuất sạch hơn

2.2.4 Báo cáo chi phí môi trường và chỉ tiêu đánh giá hiệu quả môi trường

2.2.4.1 Báo cáo chi phí môi trường

Báo cáo EC mang lại nhiều lợi ích như: Giúp kiểm soát chi phí; Cung cấp thông tin để tổ chức thực hiện trách nhiệm môi trường; Thiết lập hay xem lại các chính sách, mục tiêu và kế hoạch hành động về môi trường; Tạo động lực để quản lý hoạt động môi trường

từ nhà quản trị đến nhân viên:

2.2.4.2 Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả môi trường

Các thông tin trên báo cáo EC sẽ giúp tạo ra các chỉ số hiệu quả môi trường (EPI) nhằm đo lường kết quả và đưa ra những cải tiến liên tục liên quan đến các mục tiêu môi trường được thiết lập Các tổ chức có thể xem xét EPI trong thước đo tiền tệ (EPI tiền tệ) và thước đo hiện vật (EPI hiện vật)