Thứ hai: Luận văn đưa ra các giải pháp nâng cao nhận thức công chúng về BHXH tại huyện Hoa Lư bao gồm: Một làtăng cường chất lượng hoạt động truyền thông chính sách BHXH, Hai là nâng[r]
Trang 1TÓM TẮT LUẬN VĂN
Trốn đóng, nợ đọng bảo hiểm xã hội là câu chuyện không mới, diễn ra ở hầu hết các tỉnh, thành phố trên cả nước, từ lâu đã trở thành “ căn bệnh” khó chữa, là nhức nhối của toàn xã hội Điều này để lại hậu quả nhiều mặt, trước hết là ảnh hưởng đến mọi quyền lợi liên quan của người lao động như chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bảo hiểm thất nghiệp, hưu trí đều bị “ treo”, dẫn đến tình trạng người lao động khiếu nại, tố cáo, tổ chức đình công, ảnh hưởng đến trật tự an toàn
xã hội Tình trạng trốn đọng, nợ đóng bảo hiểm xã hội trong thời gian dài với số tiền lớn còn ảnh hưởng tới an toàn của quỹ bảo hiểm xã hội thậm chí gây mất cân đối quỹ bảo hiểm xã hội
Các nguyên nhân dẫn đến không tuân thủ đóng góp bảo hiểm xã hội cần phải được nhìn nhận, đánh giá đa chiều và trong mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau của các tác nhân bởi nhiều lý do Một trong những nguyên nhân được xét tới là nhận thức và ý thức của chủ thể vi phạm, ở đây là người lao động và người sử dụng lao động tham gia bảo hiểm xã hội, nhận thức của họ về trách nhiệm và quyền lợi bảo hiểm xã hội không đầy đủ, ý thức tuân thủ pháp luật bảo hiểm xã hội không tốt Vấn đề này cũng xảy ra tại huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình Vì vậy, cần phải có nghiên cứu sâu để đánh giá nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội ở nơi đây nhằm phát hiện ra những vấn đề bất cập trong nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội và nguyên nhân của chúng để từ đó đề xuất những giải pháp nâng cao nhận thức Thêm vào đó, trước kia chưa có bất kỳ tác giả nào chọn đề tại trùng lặp để
nghiên cứu Do đó, tác giả chọn đề tài “Nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp về bảo hiểm xã hội: nghiên cứu điển hình tại huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình" làm luận văn tốt nghiệp của mình
Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu đó là thông qua nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp về bảo hiểm xã hội góp phần giải quyết tình trạng nợ đọng, trốn đóng bảo hiểm xã hội ở tỉnh Ninh Bình nói chung và huyện Hoa Lư nói riêng Từ mục tiêu tổng quát đó, tác giả xây dựng các mục tiêu cụ thể như sau:
Một là: Xây dựng khung lý thuyết nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội
Trang 2Hai là: Phân tích thực trạng nhận thức của người dân và doanh nghiệp về bảo hiểm xã hội tại huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình
Ba là: Đề xuất định hướng và các giải pháp nâng cao nhận thức công chúng
về bảo hiểm xã hội tại Huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình
Đối tượng nghiên cứu: Nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội
Phạm vi nghiên cứu:
Về mặt không gian: Nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội ở huyện Hoa
Lư, tỉnh Ninh Bình
Về mặt thời gian: Nhận thức công chúng tại thời điểm khảo sát năm 2015 và
đề xuất giải pháp nâng cao nhận thức công chúng cho thời gian tới
Trong đó: phạm vi nghiên cứu của luận văn là nhận thức về bảo hiểm xã hội của người lao động và người sử dụng lao động trong các doanh nghiệp Các nhóm đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội khác như hành chính sự nghiệp, Đảng, Đoàn, hợp tác xã, phường, xã thị trấn không được nhắc tới trong luận văn bởi các nhóm đối tượng này hưởng lương từ ngân sách Nhà Nước, Nhà Nước tham gia đóng góp bảo hiểm xã hội thông qua kinh phí từ ngân sách với tỷ lệ tương dương người sử dụng lao động trong các doanh nghiệp, vì vậy với các nhóm đối tượng này không xảy ra tình trạng nợ đọng, trốn đóng bảo hiểm xã hội
Phương pháp nghiên cứu: Để đạt được các mục tiêu nghiên cứu và làm rõ
các nội dung của luận văn, cao học viên sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên
cứu khoa học Các phương pháp cụ thể được sử dụng là:
Phương pháp nghiên cứu tại bàn: luận văn đã sử dụng phương pháp này để tiếp cận các công trình nghiên cứu liên quan đến bảo hiểm xã hội, nhận thức công chúng nhằm rút ra khoảng trống nghiên cứu, đồng thời thiết lập được khung lý thuyết nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội
Phương pháp điều tra xã hội học bằng bảng hỏi điều tra: đối tượng điều tra của bảng hỏi là người lao động và người sử dụng lao động tham gia bảo hiểm xã hội tại huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình Mục đích của việc điều tra bằng bảng hỏi là dựa trên các câu hỏi đã được thiết kế để điều tra về mức độ nhận thức công chúng về
Trang 3bảo hiểm xã hội cũng như các nhân tố ảnh hưởng tới nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội tại huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình Từ đó tìm ra những điểm yếu và nguyên nhân để đưa ra những giải pháp phù hợp nhằm nâng cao nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội
Phương pháp tổng hợp, phân tích số liệu: trên cơ sở các số liệu có được thông qua bảng hỏi điều tra, các nguồn số liệu thứ cấp từ Bảo hiểm xã hội huyện Hoa Lư, Ủy ban nhân dân huyện Hoa Lư….cao học viên thực hiện so sánh, xử lý số liệu nhằm có được kết quả nghiên cứu Trên cơ sở đó có được những nhận định, đánh giá về thực trạng nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội và đề xuất những định hướng và giải pháp nhằm nâng cao nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội tại huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình
Nội dung chính của luận văn được chia làm 3 chương như sau:
Chương 1: Cơ sở lý thuyết nhận thức của công chúng về bảo hiểm xã hội Chương 2: Thực trạng nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội tại huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình
Chương 3: Giải pháp nâng cao nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội tại huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT NHẬN THỨC CỦA CÔNG
CHÚNG VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI
Nội dung của chương 1 đi sâu vào nghiên cứu cơ sở lý thuyết nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội thông qua việc trả lời các câu hỏi sau:
Thứ nhất: Bảo hiểm xã hội là gì?
Về khái niệm: “Bảo hiểm xã hội là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ gặp phải những biến cố làm giảm hoặc mất khả năng lao động, mất việc làm dẫn đến mất thu nhập trên cơ sở hình thành và
sử dụng một quỹ tiền tệ tập trung nhằm đảm bảo đời sống cho người lao động và gia đình họ, góp phần bảo đảm An sinh xã hội"
Về bản chất: Bảo hiểm xã hội là một loại hình bảo hiểm nên nó mang bản chất của bảo hiểm, đó là những quan hệ kinh tế gắn liền với quá trình hình thành,
Trang 4phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung (quỹ bảo hiểm) hình thành do sự đóng góp của các bên tham gia, nhằm xử lý các rủi ro, các biến cố trong phạm vi bảo hiểm Điều khác biệt của bảo hiểm xã hội với các loại hình bảo hiểm khác là bảo hiểm xã hội là loại hình bảo hiểm do Nhà Nước tổ chức và quản lý vì vậy bảo hiểm
xã hội mang cả bản chất kinh tế và cả bản chất xã hội Bản chất kinh tế: nhờ sự tổ chức phân phối lại thu nhập, đời sống của người lao động và gia đình họ luôn được bảo đảm trước những bất trắc, rủi ro xã hội Bản chất xã hội: do có sự “san sẻ rủi ro” của bảo hiểm xã hội, người lao động chỉ phải đóng góp một khoản nhỏ trong thu nhập của mình cho quỹ bảo hiểm xã hội, nhưng xã hội sẽ có một lượng vật chất đủ lớn trang trải những rủi ro xảy ra Ở đây, bảo hiểm xã hội đã thực hiện nguyên tắc
“lấy của số đông bù cho số ít” Tuy nhiên, tính kinh tế và tính xã hội của bảo hiểm
xã hội không tách rời mà đan xen lẫn nhau Khi nói đến sự bảo đảm kinh tế cho người lao động và gia đình họ là đã nói đến tính xã hội của bảo hiểm xã hội, ngược lại, khi nói tới sự đóng góp ít nhưng lại đủ trang trải mọi rủi ro xã hội thì cũng đã đề cập đến tính kinh tế của bảo hiểm xã hội
Thứ hai: Nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội là gì?
Thông qua các khái niệm nhận thức và công chúng nói chung, luận văn đã đưa ra các khái niệm về công chúng bảo hiểm xã hội và nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội như sau:
Công chúng bảo hiểm xã hội là các cá nhân, tổ chức có trách nhiệm, quyền lợi liên quan đến chính sách và việc triển khai chính sách bảo hiểm xã hội, và cần được truyền thông để có nhận thức tốt hơn về bảo hiểm xã hội
Nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội có thể hiểu là nhận thức của nhóm công chúng bảo hiểm xã hội về: (1) Nội dung chính sách bảo hiểm xã hội; (2) Các thủ tục bảo hiểm xã hội, bao gồm: thủ tục tham gia và đóng góp bảo hiểm xã hội; thủ tục xét hưởng giải quyết quyền lợi bảo hiểm xã hội; thủ tục khiếu nại bảo hiểm
xã hội;(3) Cơ quan/tổ chức bảo hiểm xã hội
Trang 5Luận văn cũng đưa ra các nội dung, tiêu chí đánh giá nhận thức công chúng
về bảo hiểm xã hội và các nhân tố ảnh hưởng đến nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội trong đó:
Về nội dung, nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội bao gồm: nhận thức công chúng về chính sách bảo hiểm xã hội (về bản chất bảo hiểm xã hội, về quyền lợi và nghĩa vụ bảo hiểm xã hội), nhận thức công chúng về thủ tục bảo hiểm xã hội
và nhận thức công chúng về cơ quan/tổ chức bảo hiểm xã hội
Để đánh giá mức độ nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội luận văn sử dụng hai tiêu chí tổng hợp, mang tính đại diện là tỷ lệ công chúng có hiểu biết về bảo hiểm xã hội và mức độ hài lòng của công chúng đối với dịch vụ bảo hiểm xã hội Tỷ lệ công chúng có hiểu biết về bảo hiểm xã hội đánh giá mức độ nhận thức của công chúng về chính sách bảo hiểm xã hội, là tỷ lệ người lao động và sử dụng lao động có hiểu biết về chính sách bảo hiểm xã hội trên tổng số người lao động và người sử dụng lao động tham gia bảo hiểm xã hội Nhận thức của công chúng về chính sách bảo hiểm xã hội được luận văn đánh giá trên ba mức độ: Biết, Hiểu và Tuân thủ Mức độ hài lòng của công chúng đối với dịch vụ bảo hiểm xã hội: tiêu chí đánh giá hai nội dụng nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội là nhận thức công chúng về thủ tục bảo hiểm xã hội và nhận thức công chúng về cơ quan/tổ chức bảo hiểm xã hội
Luận văn đưa ra ba nhóm nhân tố ảnh hưởng đến nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội:
Một là nhóm nhân tố ảnh hưởng từ phía công chúng BHXH bao gồm các đặc điểm về tuổi, giới tính, nghề nghiệp, thu nhập, trình độ học vấn ;
Hai là: nhóm nhân tố ảnh hưởng từ cơ chế chính sách gồm các quy định chính sách BHXH và chế tài xử phạt vi phạm pháp luật về BHXH;
Ba là: nhóm nhân tố ảnh hưởng từ cơ quan tổ chức thực hiện chính sác BHXH bao gồm bộ máy tổ chức thực hiện chính sách, đội ngũ cán bộ thực hiện chính sách, cơ sở vật chất trang thiết bị phục vụ cho trực tiếp triển khai các nghiệp
vụ liên quan trực tiếp triển khai chính sách và hoạt động truyền thông, tổ chức các
Trang 6hoạt động truyền thông và Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong thực hiện
chính sách BHXH
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG NHẬN THỨC CÔNG CHÚNG VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI HUYỆN HOA LƯ, TỈNH NINH BÌNH
Nội dung chương 2 mô tả thực trạng nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội tại huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình Cụ thể ở chương này, luận văn có những nội dung sau:
Thứ nhất: Luận văn đưa ra cái nhìn tổng quan về BHXH Hoa Lư thông quan
tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ, hoạt động truyền thông về chế độ chính sách BHXH, sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong tổ chức thực hiện chính sách BHXH cũng như kết quả hoạt động của BHXH huyện Hoa Lư trong giai đoạn 2010- 2014 Từ đó, luận văn đã chỉ ra những bằng chứng của việc nhận thức công chúng về BHXH ở huyện Hoa Lư còn nhiều hạn chế cần khắc phục
Thứ hai, luận văn đã tiến hành khảo sát nhận thức công chúng về BHXH tại
huyện Hoa Lư Khảo sát được tiến hành bằng việc thu thập số liệu sơ cấp thông qua phiếu điều tra và phỏng vấn trực tiếp đối tượng Căn cứ để chọn mẫu là NLĐ động
và NSDLĐ của các doanh nghiệp đang tham gia BHXH tại BHXH huyện Hoa Lư
Từ kết quả của khảo sát, luận văn tiến hành xử lý số liệu, tổng hợp kết quả điều tra
và phân tích nhận thức nhận thức công chúng về BHXH tại huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình Luận văn phân tích nhận thức nhận thức công chúng về BHXH dựa trên hai tiêu chí là tỷ lệ công chúng có hiểu biết về BHXH và mức độ hài lòng của công chúng đối với dịch vụ BHXH Trong đó: tỷ lệ công chúng có hiểu biết về BHXH được đánh giá trên 3 mức độ là Biết, Hiểu và Tuân thủ; mức độ hài lòng của công chúng đối với dịch vụ BHXH được đánh giá trên 5 mức độ là: 1 - Hoàn toàn không hài lòng; 2 - Không hài lòng; 3 - Bình thường; 4 - Hài lòng; 5 - Rất hài lòng
Thứ ba: đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đế nhận thức công chúng về BHXH
Nhân tố xuất phát từ công chúng: tuổi, giới tính, nghề nghiệp có tác động đến nhận thức theo hướng tuổi cao, giới tính nữ, nghề nghiệp ổn định có tác động thuận chiều đến nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội và ngược lại; trình độ học vấn và thu
Trang 7nhập có tác động đến nhận thức theo hướng nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội tăng khi trình độ học vấn và thu nhập tăng, nhưng khi trình độ học vấn và thu nhập tăng đến một mức nhất định thì nhận thức bắt đầu giảm xuống Theo kết quả của khảo sát thì nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội bắt đầu giảm xuống ở những người có thu nhập/tháng trên 10 triệu và có trình độ đại học Nhân tố xuất phát từ phía cơ quan bảo hiểm xã hội: tỷ lệ công chúng hài lòng với dịch vụ bảo hiểm xã hội thấp hơn là tỷ lệ công chúng không hài lòng và số còn lại tỏ thái độ không khen không chê Nhân tố xuất phát từ phía cơ chế chính sách là: quy định chính sách bảo hiểm xã hội của Việt Nam được đánh giá là chưa thật rõ ràng, chưa
ổn định và không tạo được sự hấp dẫn, khung pháp lý về bảo hiểm xã hội chưa hoàn chỉnh, chưa thường xuyên thanh tra, kiểm tra bảo hiểm xã hội, chưa có sự phối kết hợp với các bên hữu quan
Cuối cùng, luận văn đưa ra kết luận nhận thức công chúng về BHXH tại
huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình như sau:
Mặt được: Đa phần NLĐ và NSDLĐ đã biết và hiểu về các chế độ chính
sách BHXH, trong đó có hơn 80% NLĐ và NSDLĐ có hiểu biết về chính sách BHXH ở mức Biết và gần 73% NLĐ và NSDLĐ có hiểu biết về chính sách BHXH
ở mức Hiểu Nhóm NSDLĐ có mức độ Biết và Hiểu về BHXH tốt hơn nhóm NLĐ Nhóm công chúng có trình độ học vấn vấn cao đẳng/đại học có nhận thức về BHXH tốt nhất và nhóm này chiếm hơn 61% số tổng NLĐ và NSDLĐ tham gia BHXH Mức độ nhận thức công chúng về BHXH có sự phân chia theo vùng, nhóm công chúng ở thành thị có mức độ Biết và Hiểu về BHXH cao hơn nông thôn và vùng giáp ranh
Hạn chế: Đa phần NLĐ và NSDLĐ có ý thức tuân thủ pháp luật về BHXH
còn thấp, chỉ có hơn 36% NLĐ và NSDLĐ có hiểu biết về BHXH ở mức Tuân thủ Nhóm NSDLĐ có mức độ Tuân thủ BHXH thấp hơn nhóm NLĐ Nhóm công chúng có trình độ học vấn đại học và sau đại học có hiểu biết về BHXH ở mức Tuân thủ thấp hơn các nhóm công chúng có trình độ học vấn thấp hơn là cao đẳng
Trang 8và THPT Nhóm công chúng BHXH ở thành thị có mức độ Tuân thủ BHXH thấp nhất theo vùng
Nguyên nhân
Từ phía công chúng BHXH: các đặc điểm của đối tượng nhận thức về tuổi, giới tính, trình độ học vấn, nghề nghiệp, thu nhập và sự dễ dàng, thuận tiện tiếp cận thông tin về chế độ chính sách BHXH ( đặc điểm vùng sinh sống) có ảnh hưởng đến mức độ nhận thức về BHXH
Từ phía cơ chế chính sách: Qui định chính sách BHXH chưa thật rõ ràng, chưa ổn định và không tạo được sự hấp dẫn đối với người tham gia, chế tài xử phạt các vi phạm pháp luật về BHXH chưa đủ sức răn đe làm giảm ý thức tuân thủ luật pháp về BHXH
Từ phía cơ quan tổ chức thực hiện chính sách BHXH: năng lực của cơ quan
tổ chức thực hiện chính sách BHXH mà ở đây là BHXH huyện còn nhiều điểm hạn chế cần khắc phục như bộ máy tổ chức thực hiện nhiệm vụ chưa hợp lý, chưa
có bộ phận chuyên biệt thực hiện truyền thông về BHXH, cơ sở vật chất trang thiết bị chưa đáp ứng được nhu cầu sử dụng, chưa có sự phối hợp giữa cơ quan BHXH huyện với các cơ quan chức năng có liên quan trong quản lý đối tượng tham gia BHXH và truyền thông về chế độ chính sách BHXH hoặc đã có nhưng chưa hiệu quả
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO NHẬN THỨC CÔNG
CHÚNG VỀ BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI HUYỆN HOA LƯ, TỈNH NINH
BÌNH
Từ những đánh giá về thực trạng nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội tại Huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình, chương 3 đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao nhận thức công chúng về bảo hiểm xã hội tại huyện
Thứ nhất: Luận văn nêu lên quan điểm của Chính Phủ Việt Nam về BHXH
Kết hợp với thực trạng nhận thức công chúng về BHXH tại huyện Hoa Lư, luận văn đưa ra các định hướng và mục tiêu của việc nâng cao nhận thức công chúng về
Trang 9BHXH Trong đó: định hướng bao gồm xây dựng chương trình nâng cao nhận thức công chúng về BHXH và Nâng cao năng lực của cơ quan/tổ chức BHXH
Thứ hai: Luận văn đưa ra các giải pháp nâng cao nhận thức công chúng về
BHXH tại huyện Hoa Lư bao gồm: Một làtăng cường chất lượng hoạt động truyền thông chính sách BHXH, Hai là nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ bao gồm cán bộ trực tiếp triển khai chính sách và cán bộ làm công tác truyền thông, Ba là đầu tư cơ
sở vật chất trang thiết bị đảm ứng nhu cầu sử dụng, Bốn là hoàn thiện bộ máy tổ chức bằng cách thành lập bộ phận chuyên trách thực hiện truyền thông
Thứ ba: Trong phần kiến nghị, luận văn đưa ra các kiến nghị đối với BHXH
Việt Nam và BHXH tỉnh Ninh Bình
Kiến nghị đối với BHXH Việt Nam bao gồm: Tăng cường tính hiệu lực và thực thi các chế tài BHXH; Hoàn thiện cơ chế, chính sách cho hoạt động BHXH; Đảm bảo về mặt nhân sự và cơ sở vật chất; Xây dựng mối quan hệ gắn bó, chặt chẽ với các cơ quan truyền thông đại chúng
Kiến nghị đối với BHXH tỉnh Ninh Bình bao gồm: kiến nghị về công tác thanh tra, kiểm tra; kiến nghị về hoạt động truyền thông và kiến nghị về nâng cao chất lượng phục vụ