Nguyễn Đình Thi đã phân tích, khẳng định những điều ấy qua bài tiểu luận Tiếng nói của văn nghệ với cách viết vừa chặt chẽ, vừa giàu hình ảnh và cảm xúc.. Hƣớng dẫn đọc hiểu văn bản.[r]
Trang 1HỆ THỐNG CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP NGỮ VĂN 9
TUẦN 23, 24
I PHẦN TIẾNG VIỆT
BÀI: KHỞI NGỮ
I Kiến thức cơ bản
- Khởi ngữ là thành phần câu đứng trước chủ ngữ để nêu lên đề tài được nói đến trong câu
- Trước khởi ngữ, thường có thể thêm các quan hệ từ về, đối với
II Hướng dẫn tìm hiểu câu hỏi phần bài học
Đặc điểm và công dụng của khởi ngữ
Câu 1 Phân biệt từ in đậm với chủ ngữ trong những câu sau:
a Nghe gọi, con bé giật mình, tròn mắt nhìn Nó ngơ ngác, lạ lùng
Còn anh, anh không ghìm nổi xúc động
b Giàu, tôi cũng giàu rồi
c Về các thể văn trong lĩnh vực văn nghệ, chúng ta có thể tin ở tiếng ta, không sợ
nó thiếu giàu và đẹp [ ]
Câu 2 Trước các từ in đậm nói trên ta có thể thêm những quan hệ từ như: Về, còn, đối với
III Hướng dẫn luyện tập
Câu 1 Tìm khởi ngữ trong các đoạn trích sau đây:
a Ông cứ đứng sờ sờ xem tranh ảnh chờ người khác đọc rồi nghe lỏm Điều này ông khổ tâm hết sức
(Kim Lân, Làng)
b - Vâng! Ông giáo dạy phải! Đối với chúng mình thế là sung sướng
(Nam Cao, Lão Hạc)
c Một mình thì anh bạn trên trạm đỉnh Phan-xi-phăng ba nghìn một trăm bốn mươi
hai mét kia mới một mình hơn cháu
(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)
d Đối với cháu, thật là đột ngột [ ]
(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)
Câu 2 Hãy viết lại các câu sau đây bằng cách chuyển phần được in đậm thành khởi ngữ (có thể có thêm trợ từ thi)
a Anh ấy làm bài cẩn thận lắm
b Tôi hiểu rồi nhưng tôi chưa giải được
Câu 3: viết một đoạn văn (khoảng 10 dòng) với chủ đề tự chọn, trong đó có sử dụng thành phần khởi ngữ
- HS tự làm
II PHẦN VĂN BẢN
Văn bản: CỐ HƯƠNG
I Tìm hiểu chung
? Nêu những nét chính về nhà văn Lỗ Tấn và tác phẩm Cố hương?
Trang 2Tác giả: Lỗ Tấn (1881- 1936)
- Là nhà văn Trung Quốc nổi tiếng Bối cảnh Trung Quốc trì trệ, lạc hậu, những đặc điểm tinh thần của người TQ đầu thế kỉ XX đã thôi thúc nhà văn có ý chí và mục đích lập nghiệp cao cả
- Lỗ Tấn để lại công trình các tác phẩm đồ sộ và đa dạng, trong đó có hai tập truyện Gào
thét và Bàng hoàng
Tác phẩm: Cố hương là một trong những truyện ngắn tiêu biểu nhất của tập Gào thét (1923)
? Nhân vật chính, nhân vật trung tâm trong tác phẩm là ai?
Nhân vật trung tâm: “tôi”, nhân vật chính: Nhuận thổ
“Tôi” là hình tượng nhân vật nhạy cảm, hiểu biết, sâu sắc và tỉnh táo, là hóa thân của tác giả (tuy không đồng nhất với tác giả), thể hiện tư tưởng chủ đạo của tác phẩm
? Phương thức biểu đạt trong văn bản?
- Tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị luận
? Nêu đại ý của bài?
- Cảm xúc, suy nghĩ của “tôi” trong chuyến về thăm quê cuối cùng để dời nhà đi lên thành phố
? Phát hiện những đối tượng được phản ảnh qua cái nhìn của nhân vật “tôi”
- Cảnh vật và con người quê hương
? Cảnh vật quê hương- con người được tác giả tái hiện bằng phương thức nào là chủ yếu?
- Kể, qua đối chiếu (so sánh), miêu tả
II Đọc hiểu văn bản
? Truyện được chia làm mấy phần? (Theo hành trình chuyến về thăm quê của nhân vật “tôi”) + Đoạn 1: từ đầu “đang làm ăn sinh sống”: trên đường về quê
+ Đoạn 2: “Tinh mơ sáng hôm sau sạch trơn như quét”: Những ngày ở quê (nhận thấy sự thay đổi của quê hương, đặc biệt là Nhuận Thổ)
+ Đoạn 3: phần còn lại: trên đường xa quê (những suy ngầm về hiện tại và tương lai)
? Tìm, phân tích dẫn chứng để thấy rõ sự thay đổi cảnh vật quê hương Hình ảnh Nhuận Thổ xuất hiện trước mặt “tôi” so với Nhuận Thổ 20 năm về trước khác nhau như thế nào?
(Gợi ý: Tìm những chi tiết về hình dáng, cử chỉ, hành động, giọng nói, biểu hiện)
1/ Cảnh vật và con người quê hương qua cái nhìn nhân vật “tôi”:
a Cảnh vật:
xơ xác, tiêu điều, hoang vắng Đẹp đẽ, sung túc
- Sự khác biệt như vậy phản ánh hiện thực về sự thay đổi của XH Trung Quốc
b Hình ảnh Nhuận Thổ:
Trong kí ức của người kể chuyện Hiện tại
- Hiện ra dưới vầng trăng vàng thắm treo lửng
lơ trên nền trời xanh thần tiên và kì dị
- Khuôn mặt tròn trĩnh, nước da bánh mật,
nhanh nhẹn…
- Da vàng sạm, nếp răn sâu hoắm, người co ro cúm rúm, bàn tay nứt
Trang 3- Ăn mặc: đẹp đẽ, đầu đội mũ lông chiên, cổ
đeo vòng bạc
- Hiểu biết nhiều, kể chuyện bắt tra, bẫy
chim, nhặt vỏ sò nhiều màu…
- Nói chuyện tự nhiên, vô tư
Hình ảnh đẹp, đầy sức sống
nẻ…
- Đội mũ lông chiên rách tươm, áo bông mỏng dính, nghèo khổ
- Con đông, mất mùa, thuế nặng, trộm cướp, quan lại đần độn, mụ mẫm
- Thưa bẩm, rụt rè
Nghèo khổ, vất vả, tội nghiệp
- Tình cảnh sa sút, suy nhược của người TQ đầu TK XX mà Cố hương là hình ảnh thu nhỏ
của XHTQ thời đó (Ví dụ thêm về chị Hai Dương: trước là một phụ nữ xinh đẹp, nết na; hiện
tại là một người phụ nữ tham lam, nanh nọc, xấu tính.)
- Nguyên nhân của những thực trạng đáng buồn đó
- Những hạn chế, tiêu cực nằm ngay trong tâm hồn, tính cách của người lao động (gánh nặng tinh thần)
Câu hỏi thảo luận: Chỉ ra những câu văn trực tiếp thể hiện suy nghĩ, cảm xúc của nhân vật “tôi” về những con người ở quê hương (những ngày ở quê và khi rời quê)
? Nhận xét về suy nghĩ cảm xúc của nhân vật “tôi”?
2/ Những suy nghĩ cảm xúc của nhân vật “tôi”:
a Những ngày ở quê:
- Ngạc nhiên trước sự xuất hiện của thím hai Dương, Nhuận Thổ
- Điếng người đi trước lời chào của Nhuận Thổ
- Than thở cho gia cảnh của Nhuận Thổ
Buồn, đau xót trước sự sa sút của những người nơi quê hương
b Khi rời quê:
- Cảm thấy ngột ngạt, lẻ loi bức bối, ảo não, thất vọng, nhức nhối
- Những ước mơ về một đất nước TQ trong tương lai qua hình ảnh về mối quan hệ giữa Thủy Sinh và Hoàng, về con đường mang ý nghĩa triết lí sâu sắc
- Hình ảnh “con đường” là biểu hiện một niềm tin vào sự thay đổi xã hội, tìm một đường đi mới cho người dân Trung Quốc trong những năm đầu thế kỷ XX
? Nhận xét về giá trị nghệ thuật của bài?
3/ Nghệ thuật:
- Kết hợp nhuần nhuyễn các phương thức biểu đạt tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị luận
- Xây dựng hình ảnh mang ý nghĩa biểu tượng
- Kết hợp giữa kể với tả, biểu cảm, lập luận, làm cho câu chuyện sinh động, giàu cảm xúc, sâu sắc
Yêu cầu: học thuộc ghi nhớ
III Luyện tập (ở nhà)
Câu 1: Em hãy cho biết môi trường sống có ảnh hưởng gì đến tính cách, nhân phẩm của con người không?
Câu 2: Môi trường sống của nhân vật Nhuận Thổ có ảnh hưởng gì đến tính cách của anh? (HS trả lời dựa vào những nội dung đã phân tích)
Trang 4Câu 3: Em sẽ tạo môi trường tiếp xúc, học tập như thế nào để có một nhân cách, lối sống chuẩn mực?
Câu 4: Theo em môi trường sống và học tập của các em đã tốt chưa? Vì sao?
Viết bài văn nghị luận
Phân tích truyện ngắn Cố hương của Lỗ Tấn để thấy được rằng truyện ngắn này đã phản ánh số phận những con người quê hương với bao nỗi buồn thương, hi vọng
BÀN VỀ ĐỌC SÁCH
I Kiến thức cơ bản
• Đọc sách là một con đường quan trọng để tích lũy, nâng cao học vấn Ngày nay sách nhiều, phải biết chọn sách mà đọc, đọc ít mà chắc còn hơn đọc nhiều mà rỗng Cần kết hợp giữa đọc rộng với đọc sâu, giữa đọc sách thường với đọc sách chuyên môn Việc đọc sách phải có kế hoạch, có mục đích kiên định chứ không thể tuỳ hứng, phải vừa đọc vừa nghiền ngẫm
• Qua bài viết Bàn về đọc sách, Chu Quang Tiềm đã trình bày những ý kiến xác đáng
ấy một cách có lí lẽ và bằng những dẫn chứng sinh động
II Hướng dẫn đọc hiểu văn bản
Câu 1 Vấn đề nghị luận của bài viết này là gì? Dựa theo bố cục bài viết, hãy tóm tắt các luận điểm của tác giả khi triển khai vấn đề này
a Vấn đề nghị luận của bài viết:
b Bố cục và luận điểm của bài viết:
Câu 2 Qua lời bàn của Chu Quang Tiềm, em thấy sách có tầm quan trọng như thế nào, việc đọc sách có ý nghĩa gì?
Câu 3 Muốn tích lũy học vấn, đọc sách có hiệu quả, tại sao trước tiên cần biết chọn lựa sách mà đọc? Theo tác giả, nên chọn lựa như thế nào?
Câu 4 Bài viết “Bàn về đọc sách” có sức thuyết phục cao Theo em, điều ấy được tạo nên từ những yếu tố cơ bản nào? Sức thuyết phục của bài văn được tạo bởi những yếu tố nào?
+ Về nội dung:
+ Về nghệ thuật:
III Hướng dẫn luyện tập
Phát biểu điều mà em thấm thía nhất khi học bài “Bàn về việc đọc sách”?
BÀI: TIẾNG NÓI CỦA VĂN NGHỆ
I Kiến thức cơ bản
- Tác giả: Nguyễn Đình Thi (1924-2003) quê ở Hà Nội Sau Cách mạng tháng Tám,
ông làm tổng thư kí hội văn hoá cứu quốc, đại biểu quốc hội khoá đầu tiên Nguyễn Đình Thi là Tổng thư kí Hội Nhà văn Việt Nam, Chủ tịch Uỷ ban toàn quốc Liên hiệp các hội văn học nghệ thuật Nguyễn Đình Thi làm thơ, viết văn, sáng tác nhạc, soạn kịch, viết lí luận phê bình Ông đã được Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh
về văn học nghệ thuật
- Tác phẩm: Tiểu luận Tiếng nói của văn nghệ được Nguyễn Đình Thi biết năm 1948,
in trong cuốn “Mấy vấn đề văn học”
- Văn nghệ nối sợi dây đồng cảm kì diệu giữa nghệ sĩ với bạn đọc thông qua những rung động mãnh liệt, sâu xa của trái tim Văn nghệ giúp cho con người được sống
Trang 5phong phú hơn và tự hoàn thiện nhân cách, tâm hồn mình Nguyễn Đình Thi đã phân
tích, khẳng định những điều ấy qua bài tiểu luận Tiếng nói của văn nghệ với cách viết
vừa chặt chẽ, vừa giàu hình ảnh và cảm xúc
II Hướng dẫn đọc hiểu văn bản
Câu 1 Bài nghị luận này phân tích nội dung phản ánh, thể hiện của văn nghệ, khẳng định sức mạnh lớn lao của nó đối với đời sống con người Hãy tóm tắt hệ thống luận điểm và nhận xét bố cục của bài nghị luận
a Tóm tắt hệ thống luận điểm
b Nhận xét bố cục
Câu 2 Nội dung phản ánh, thể hiện của văn nghệ là gì?
Câu 3 Tại sao con người cần tiếng nói của văn nghệ? Lí do con người cần tiếng nói của văn nghệ:
Câu 4 Tiếng nói của văn nghệ đến với người đọc bằng cách nào mà có khả năng
kì diệu đến vậy? (tư tưởng, nội dung của văn nghệ được thể hiện bằng hình thức nào? Tác phẩm nghệ thuật tác động đến người đọc qua con đường nào, bằng cách gì?)
Câu 5 Nêu vài nét đặc sắc trong nghệ thuật nghị luận của Nguyễn Đình Thi qua bài phát biểu này (cách bố cục, dẫn dắt vấn đề, cách nêu và chứng minh các luận điểm, sự kết hợp giữa nhận định, lí lẽ với dẫn chứng thực tế )
+ Bố cục:
+ Cách dẫn dắt vấn đề:
+ Cách viết:
+ Giọng văn:
III Hướng dẫn luyện tập
Nêu một tác phẩm nghệ thuật mà em yêu thích và phân tích ý nghĩa, tác động của tác phẩm ấy đối với mình
III PHẦN LÀM VĂN
I DẠNG BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT SỰ VIỆC HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG
1 KIẾN THỨC TRỌNG TÂM: ghi nhớ sgk trang 21, 24
2 Chú ý các đề bài trang 22sgk
II DẠNG BÀI NGHỊ LUẬN VỀ TƯ TƯỞNG ĐẠO LÍ
1 KIẾM THỨC TRỌNG TÂM: ghi nhớ sgk trang 36, 54
2 Chú ý các đề bài trang 52 sgk
LUYỆN TẬP CÁCH LÀM BÀI VĂN NGHỊ LUẬN VỀ MỘT SỰ VIỆC, HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG:
GV cung cấp đề bài:
Yêu cầu HS thực hiện 4 bước:
B1 Tìm hiểu đề và tìm ý
B2 Lập dàn ý
B3 Viết bài văn hoàn chỉnh
B4 Đọc và sửa chữa bài làm
Trang 6Đối với bước 2: GV cho HS chia nhóm thảo luận GV chốt dàn ý chung
Đối với bước 3: GV cho HS viết từng đoạn văn |(rèn cho các em kĩ năng dựng đoạn)
Dàn ý chung:
* Mở bài: Giới thiệu vấn đề cần nghị luận (dẫn dắt vấn đề; nêu vấn đề)
* Thân bài: Cần trình bày các ý chính sau:
- Nêu thực trạng của hiện tượng (có thể dẫn chứng bằng thực tế, hay con số, số liệu, sự kiện,…)
- Nguyên nhân dẫn đến hiện tượng
- Tác hại/tác dụng, ảnh hưởng của hiện tượng tới đời sống xã hội
- Giải pháp cho hiện tượng
- Bài học nhận thức và hành động cho bản thân
* Kết bài:
- Khẳng định ý kiến bản thân về hiện tượng đó
- Đánh giá ý nghĩa của hiện tượng đối với con người, cuộc sống
- Rút ra thông điệp cho hiện tượng đó
LUYỆN TẬP
HS đọc đề, thực hành theo 4 bước (hoàn thành bài văn hoàn chỉnh rồi nộp cho GV)
Đề: Chất độc da cam mà đế quốc Mĩ đã rải xuống ở Việt Nam
Dàn ý:
* MB:
* TB:
* KB:
Đề 2:
Chủ tịch Hồ Chí Minh là lãnh tụ vĩ đại của nhân dân Việt Nam, anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới Hãy viết bài văn nêu suy nghĩ của em về Người
Dàn ý:
* Mở bài:
* Thân bài:
* Kết bài:
LUYỆN TẬP CÁCH LÀM BÀI VĂN NGHỊ LUẬN VỀ MỘT TƯ TƯỞNG ĐẠO
LÍ
GV cung cấp đề bài:
Yêu cầu HS thực hiện 4 bước:
B1 Tìm hiểu đề và tìm ý B2 Lập dàn ý
B3 Viết bài văn hoàn chỉnh B4 Đọc và sửa chữa bài làm
Đối với bước 2: GV cho HS chia nhóm thảo luận GV chốt dàn ý chung
Đối với bước 3: GV cho HS viết từng đoạn văn |(rèn cho các em kĩ năng dựng đoạn)
Trang 7Dàn ý chung:
* Mở bài: Giới thiệu vấn đề cần nghị luận (dẫn dắt vấn đề; nêu vấn đề)
* Thân bài: Cần trình bày các ý chính sau:
- Giải thích tư tưởng đạo lý đề cho (đặt câu hỏi: Thế nào? Tại sao? Câu nói có ý
nghĩa gì ?)
- Bàn luận: Chia các khía cạnh, các biểu hiện của tư tưởng đạo lý để bàn bạc Sử dụng thao tác chứng minh, phân tích, bàn luận
+ Dùng thực tế để soi sáng (đặt câu hỏi: Ở đâu? Bao giờ? Người thật việc thật
nào? )
+ Lật đi lật lại vấn đề tư tưởng (tại sao đúng, tại sao sai, đúng chỗ nào, sai chỗ
nào?)
+ Phản đề: đề cho bàn việc tốt thì nêu thêm những việc chưa tốt và ngược lại
- Bài học nhận thức và hành động
* Kết bài:
- Khẳng định ý kiến bản thân về vấn đề đó
- Ý nghĩa vấn đề đối với con người, cuộc sống
LUYỆN TẬP
HS đọc đề, thực hành theo 4 bước (hoàn thành bài văn hoàn chỉnh rồi nộp cho GV)
Đề: Lớp em có bạn hiền lành, nhút nhát, khi bị kẻ khác bắt nạt, các bạn đó nhẫn nhục chịu đựng, lấy câu tục ngữ: “Một sự nhịn, chín sự lành” làm phương châm xử thế Theo em, nên hiểu và vận dụng câu tục ngữ đó như thế nào cho đúng?
Dàn ý:
* MB:
* TB:
* KB:
Đề 3: Đức tính trung thực rất cần thiết trong cuộc sống Em hãy viết một bài văn nghị luận bàn về tính trung thực
Dàn ý:
* MB:
* TB:
* KB:
Đề bài 4:
“Lời nói chẳng mất tiền mua Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau.”
Em hãy giải thích ý nghĩa lời khuyên trong câu tục ngữ trên
* Mở bài:
* Thân bài:
* Kết bài:
Đề 5: “Sống trong đời sống cần có một tấm lòng
Trang 8Để làm gì em biết không
Để gió cuốn bay đi”
(Trịnh Công Sơn)
Em hiểu ý câu “Để gió cuốn bay đi” như thế nào? Em hãy nêu rõ tầm quan trọng của tình yêu thương giữa người và người trong đời sống hiện nay
Hướng dẫn:
+ Đề bài yêu cầu nêu rõ tầm quan trọng của tình yêu thương giữa người và người trong đời sống hiện nay qua đoạn lời một bài hát của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn mà đề bài đã dẫn
+ Lấy dẫn chứng từ lời bài hát và thực tế đời sống
+ Bài làm cần đầy đủ những ý chính sau:
* Mở bài:
* Thân bài:
* Kết bài:
Đề 6: Dân gian ta có câu: “Lời chào cao hơn mâm cỗ” Em hiểu câu nói đó như thế nào?
Hướng dẫn:
+ Đề bài yêu cầu giải thích ý nghĩa của câu tục ngữ “Lời chào cao hơn mâm cỗ”
+ Lấy dẫn chứng trong đời sống thực tế
+ Bài làm cần đầy đủ những ý chính sau:
* Mở bài:
* Thân bài:
* Kết bài:
Đề 7: Một nhà văn đã nói “Trên con đường đi đến thành công, không có vết chân của
kẻ lười biếng” Em hiểu nội dung câu nói trên như thế nào?
Hướng dẫn:
+ Đề bài yêu cầu giải thích nội dung câu nói của một nhà văn “Trên con đường đi đến thành công, không có vết chân của kẻ lười biếng”
+ Lấy dẫn chứng trong văn học, trong đời sống thực tế
+ Bài làm cần đầy đủ những ý chính sau:
* Mở bài:
* Thân bài:
* Kết bài: