Nâng cao chất lượng cho vay giải quyết việc làm tại chi nhánh Ngân hàng chính sách xã hội tỉnh Sơn La

Mô hình hoạt động của chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Sơn La, tín dụng đối với cho vay GQVL mang tính đặc thù, không đơn giản về cả lý thuyết và thực tiễn, vừa mang tính thờ[r]

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Chương trình cho vay giải quyết việc làm là một trong những chương trình trọng điểm của NHCSXH nhằm hỗ trợ và tạo cơ hội việc làm cho các đối tượng trong xã hội được tiếp cận nguồn vốn ưu đãi của Nhà nước, từ đó đầu tư tạo công ăn việc làm phát triển kinh tế cải thiện và nâng cao đời sống, góp phần thực hiện thành công các mục tiêu của quốc gia về giải quyết vấn đề thất nghiệp và tạo việc làm

Tuy nhiên, sau một thời gian thực hiện, chương trình cho vay giải quyết việc làm vẫn còn gặp nhiều hạn chế: chất lượng tín dụng thấp, thời hạn cho vay, mức cho vay chưa phù hợp với thực tế ở một số địa bàn, cơ sở, tỷ lệ nợ quá hạn, nợ xấu cao, công tác thu hồi nợ còn gặp nhiều khó khăn, tỷ lệ vốn tăng trưởng hàng năm thấp không đáp ứng được nhu cầu của địa phương, nhất là các làng nghề truyền thống, các cụm điểm công nghiệp tập trung… Do vậy, nâng cao chất lượng cho vay giải quyết việc làm là một công việc cấp thiết được đặt ra hiện nay cho chi nhánh

Từ những lý do trên, đề tài “Nâng cao chất lượng cho vay giải quyết việc làm tại

chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Sơn La” được tác giả lựa chọn nghiên cứu

2 Mục tiêu nghiên cứu

Việc nghiên cứu đề tài nhằm các mục đích sau:

Hệ thống hóa cơ sở lý luận về chất lượng cho vay giải quyết việc làm của Ngân

hàng chính sách

Đứng trên phương diện của đơn vị quản lý, cơ quan triển khai thực hiện cho vay nguồn vốn tín dụng GQVL, phân tích đánh giá thực trạng về chất lượng cho vay giải quyết việc làm tại chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Sơn La, chỉ rõ những kết quả đạt được, những tồn tại và hạn chế từ đó tìm ra những nguyên nhân và các vấn đề cần giải quyết

Đề xuất một số giải pháp chủ yếu và các kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng cho vay giải quyết việc làm tại chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Sơn La

3 Kết cấu luận văn

Chương 1: Tổng quan một số công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Một số công trình tiêu biểu:

Cho vay các chương trình tín dụng chính sách nhằm đảm bảo công tác an sinh xã hội, ổn định và phát triển kinh tế, thực hiện mục tiêu quốc gia xóa đói giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới, theo chỉ định của Chính phủ, các sản phẩm cho vay mang tính chất đặc thù trong hoạt động của Ngân hàng Chính sách xã hội Chính vì vậy hoạt động cho vay, cung cấp tín dụng chính sách được rất nhiều chuyên gia, nhà khoa học và các nhà quản lý quan tâm nghiên cứu, qua quá trình tìm hiểu sơ bộ tác giả đã tìm thấy các kết quả nghiên cứu về hoạt động tín dụng trong hệ thống Ngân hàng Chính sách xã hội cụ thể như sau:

- Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Trần Hữu Ý (2010) với đề tài “Xây dựng chiến

lược phát triển bền vững của Ngân hàng Chính sách xã hội Việt Nam”, Học viện Ngân

hàng, Hà Nội

- Luận văn thạc sĩ kinh tế của tác giả Nguyễn Thị Phương Anh (2013) với đề tài

"Nâng cao chất lượng cho vay nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn tại Ngân hàng

chính sách xã hội Việt Nam - chi nhánh Bắc Ninh", Trường Đại học Kinh tế Quốc dân,

Hà Nội

- Luận văn thạc sĩ của tác giả Đỗ Ngọc Tân (2012) với đề tài “Nâng cao hiệu quả

tín dụng đối với hộ nghèo tại chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Ninh Bình”,

Trường Đa ̣i ho ̣c Kinh tế quốc dân, Hà Nội

- Luận văn thạc sĩ kinh tế của tác giả Võ Thị Lan Hương (2014), “Nâng cao chất

lượng cho vay đối với Học sinh, sinh viên tại Ngân hàng Chính sách xã hội Việt Nam" ,

Trường Đa ̣i ho ̣c Kinh tế quốc dân, Hà Nội

- Luận văn thạc sĩ Kinh tế của tác giả Nguyễn Văn Chứng (2011), "Nâng cao chất

lượng cho vay hộ nghèo tại Ngân hàng chính sách xã hội Việt Nam chi nhánh tỉnh Quảng Ngãi," Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Hà Nội

Chương 2: Những vấn đề chung về chất lượng cho vay giải quyết việc làm tại

NHCSXH

Nội dung chương gồm ba phần chính đó là:

* Tổng quan về NHCSXH: Trước tiên đề tài nên ra khái niệm, đặc điểm NHCSXH

và các hoạt động cơ bản của NHCSXH NHCSXH là loại hình Doanh nghiệp hạng đặc biệt được các Chính phủ thiết lập nhằm cung cấp các khoản cho vay ưu đãi đối với các đối tượng khách hàng, ngành nghề, khu vực kinh tế được đặc biệt quan tâm NHCSXH có những đặc trưng khác biệt so với các Ngân hàng thương mại khác về mục tiêu hoạt động, đối tượng vay vốn, nguồn vốn và sử dụng vốn NHCSXH thực hiện cho vay theo các chính sách của nhà nước vì vậy NHCSXH đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế xã hội NHCSXH gồm các mảng hoạt động chính là huy động vốn và sử dụng vốn

* Hoạt động cho vay Giải quyết việc làm của NHCSXH: Cho vay Giải quyết việc làm là việc cho các đối tượng có nhu cầu về việc làm trong xã hội chưa có điều kiện về vốn được tiếp cận vay vốn tín dụng chính sách với lãi suất cho vay ưu đãi nhằm góp phần cùng với nguồn vốn tự có của người vay đầu tư mở rộng sản suất kinh doanh phát triển kinh tế tạo việc làm mới trong xã hội Đây là hoạt động tín dụng không vì mục tiêu lợi nhuận, người vay vốn phải là người trực tiếp sử dụng vốn vay, thủ tục và quy trình cho vay đơn giản, thuận tiện NHCSXH áp dụng hai hình thức cho vay Giải quyết việc làm là cho vay trực tiếp và cho vay uỷ thác

Cho vay Giải quyết việc làm có vai trò rất lớn đối với mục tiêu quốc gia giảm thất nghiệp và tạo việc làm, giúp cho đối tượng vay vốn giải quyết khó khăn một phần hoặc toàn bộ vốn vay đầu tư phát triển kinh tế với mục tiêu tạo ra việc làm mới, giải quyết việc làm là một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá sự phát triển kinh tế Phân tích động thái thay đổi của vấn đề giải quyết việc làm cho phép đánh giá tác động của chuyển đổi kinh tế và đề xuất các chính sách việc làm phù hợp tạo điều kiện cho phát triển kinh

tế - xã hội của một địa phương, một quốc gia Giải quyết việc làm cho người lao động là biện pháp trung tâm của mọi quốc gia, nó cho phép không chỉ giải quyết được các vấn đề kinh tế mà cả các vấn đề xã hội Có thể khẳng định rằng, vốn vay GQVL là hoạt động tín dụng chính sách có ý nghĩa hết sức thiết thực, nguồn vốn vay đã được phân bổ hầu khắp

các thôn, bản, xã, phường của 12 huyện, thành phố trên địa bàn toàn tỉnh Theo báo cáo kết quả hoạt động của Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Sơn La, đến nay, dư nợ cho vay của vốn vay GQVL là trên 120 tỷ đồng và đều đến được đối tượng cần vốn, triệt để sử dụng nguồn vốn, vì vậy hệ số sử dụng vốn không ngừng được nâng cao, tỷ lệ nợ quá hạn giảm Không thể phủ nhận, chương trình cho vay giải quyết việc làm đã góp phần tích cực giải quyết được nhiều việc làm cho xã hội, hỗ trợ vốn cho các cơ sở sản xuất kinh doanh và hộ gia đình để mở rộng sản xuất, thu hút tạo việc làm cho nhiều người lao động góp phần làm giảm tỷ lệ thất nghiệp, tăng thu nhập, cải thiện đời sống cho người lao động; thay đổi cơ cấu kinh tế theo hướng sản xuất hàng hoá ở nông thôn Từ đó, đã xuất hiện rất nhiều các điển hình về làm ăn kinh tế giỏi, không chỉ ở khu vực thành thị mà còn

ở khu vực nông thôn, vùng khó khăn, vùng sâu, vùng xa, hải đảo, hộ đồng bào dân tộc thiểu số

Nhìn nhận từ thực tế cho thấy, bên cạnh những kết quả đã đạt được, chương trình cho vay GQVL còn những bất cập và khó khăn Trước hết phải nói đến đó là nguồn vốn vay GQVL hiện nay còn rất hạn hẹp, tỷ lệ nợ quá hạn, nợ xấu cao, hiệu quả thấp, chí phí quản lý cao, công tác thu hồi nợ còn gặp nhiều khó khăn, tỷ lệ vốn tăng trưởng hàng năm thấp, Thêm vào đó, tỷ lệ lao động không có việc làm sau khi tốt nghiệp các trường đào tạo, các lớp đào tạo nghề ở khu vực nông thôn và thành thị là rất lớn và không ngừng gia tăng Tuy nhiên, đối tượng này lại chưa tiếp cận được với nguồn vốn Chắc chắn rằng, nếu tháo gỡ kịp thời những khó khăn hiện nay sẽ giúp chương trình cho vay GQVL phát huy được những hiệu quả tích cực hơn nữa

Luận văn đưa ra một số tiêu chí đánh giá chất lượng cho vay GQVL tại NHCSXH: Quy mô tín dụng, Số lượng khách hàng được vay vốn ngân hàng, tỷ lệ nợ quá hạn

* Các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng cho vay GQVL của NHCSXH: gồm Nhân

tố chủ quan (chính sách huy động vốn, chính sách cho vay, Quy trình cho vay, chất lượng nhân sự, sự phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội, công tác thông tin tuyên truyền) Nhân tố khách quan gồm có ý thức trả nợ của khách hàng, cơ chế chính sách, môi trường kinh tế, môi trường xã hội, môi trường pháp lý, môi trường tự nhiên

Chương 3: Thực trạng chất lượng cho vay giải quyết việc làm tại chi nhánh Ngân

hàng Chính sách xã hội tỉnh Sơn La

Nội dung của chương gồm ba phần chính như sau:

* Giới thiệu về chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Sơn La

Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) tỉnh Sơn La được thành lập theo Quyết định số 32/NHCS-HĐQT ngày 14/01/2003 của Chủ tịch Hội đồng quản trị NHCSXH và chính thức đi vào hoạt động từ tháng 4/2003 Với chức năng và nhiệm vụ chính là tạo cơ hội cho người nghèo và các đối tượng chính sách khác được tiếp cận với dịch vụ tín dụng Ngân hàng, giúp các hộ nghèo và các đối tượng chính sách khác có việc làm, tăng thu nhập, cải thiện đời sống và từng bước quen dần với nền sản xuất hàng hóa Chi nhánh NHCSXH tỉnh Sơn La được xếp hạng doanh nghiệp đặc biệt, có tư cách pháp nhân, thời gian hoạt động là 99 năm, bắt đầu từ 01/01/2003

Bộ phận quản trị NHCSXH Việt Nam chi nhánh tỉnh Sơn La là BĐD HĐQT NHCSXH các cấp trong tỉnh với 145 thành viên, trong đó 01 Ban đại diện cấp tỉnh với 12 thành viên; 12 Ban đại diện cấp huyện, thành phố với 133 thành viên

Bộ phận điều hành tác nghiệp của chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Sơn La gồm: Ban giám đốc, 05 Phòng chuyên môn nghiệp vụ và 12 Phòng giao dịch NHCSXH huyện, có trách nhiệm tổ chức thực hiện việc quản lý vốn, chuyển tải vốn tín dụng kịp thời đến đối tượng thụ hưởng, đào tạo tay nghề cho cán bộ và hướng dẫn các đối tượng vay vốn thực hiện các chính sách tín dụng của Chính phủ

Nguồn vốn ưu đãi của Chính phủ đã được triển khai đến 204/204 xã, phường trong tỉnh, với hơn 3.800 tổ tiết kiệm & vay vốn, trên 132 nghìn khách hàng

* Thực trạng cho vay đối với GQVL tại chi nhánh NHCSXH tỉnh Sơn La

Tình hình hoạt động cho vay GQVL của NHCSXH tỉnh Sơn La trong giai đoạn

từ năm 2010 đến 2014 có sự phát triển vượt bậc, đặc biệt là từ sau khi Quyết định số 71/2005/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về cơ chế quản lý, điều hành cho vay của Quỹ quốc gia về việc làm được ban hành, sự phát triển vượt bậc này thể hiện ở một số

chỉ tiêu sau:

Quy mô tín dụng đối với Giải quyết việc làm:

Tỷ trọng dư nợ tín dụng đối với giải quyết việc làm: Quy mô tín dụng đối với GQVL ngày càng được mở rộng cả về số tương đối và số tuyệt đối Tỷ trọng dư nợ chương trình cho vay GQVL chiếm khoảng từ 5,6% so với tổng dư nợ của các chương trình cho vay tại chi nhánh NHCSXH tỉnh Sơn La

Tốc độ tăng trưởng tín dụng đối giải quyết việc làm: Dư nợ cho vay chương trình cho vay GQVL liên tục tăng và ổn định qua các năm Tỷ lệ tăng trưởng tín dụng của các chương trình tín dụng của chi nhánh NHCSXH tỉnh Sơn La khá cao trong khoảng từ 5,6% - 6% trong khi đó tỷ lệ tăng trưởng bình quân cho vay GQVL trong khoảng 5 năm trở lại đây từ năm 2010 đến năm 2014 là 5,8% Đặc biệt trong năm 2011, tỷ lệ tăng trưởng tín dụng của Chương trình cho vay GQVL khá ấn tượng đạt 6,2% so với năm

2010

Số lượng khách hàng: Tỷ trọng khách hàng vay vốn chương trình cho vay GQVL

trên tổng khách hàng còn dư nợ tại chi nhánh NHCSXH tỉnh Sơn La chiếm tỷ lệ khá cao

từ 20% đến 23%

Nợ quá hạn trong hoạt động cho vay GQVL: Nợ quá hạn cho vay GQVL từ năm

2010 đến năm 2014 có xu hướng giảm dần qua các năm mặc dù đạt tỷ lệ thấp so với tổng

dư nợ nhưng chưa thực sự phản ánh đúng thực trạng các khoản nợ quá hạn của ngân hàng, khả năng tiềm ẩn tỷ lệ nợ xấu cao

* Đánh giá chất lượng cho vay GQVL tại chi nhánh NHCSXH tỉnh Sơn La

Với nhiều giải pháp quyết liệt của Chính phủ và các bộ, ngành, Ngân hàng chính sách xã hội Việt Nam, Ban chỉ đạo giải quyết việc làm tỉnh Sơn La, chi nhánh NHCSXH tỉnh Sơn La đến 31/12/2014 tổng nguồn vốn chương trình là: 120 tỷ đồng, đáp ứng đủ, kịp thời nhu cầu vay vốn của đối tượng thụ hưởng theo quy định, trong đó nguồn vốn ngân sách cấp là 55 tỷ đồng chiếm 45%/ tổng nguồn vốn, nguồn vốn TW cấp 65 tỷ chiếm 55%/ tổng nguồn vốn

Chương trình cho vay giải quyết việc làm tài chi nhánh NHCSXH tỉnh Sơn La đã phát huy hiệu quả đối với công cuộc xóa đói giảm nghèo trên địa bàn tỉnh hàng năm tạo

ra nhiều ngành nghề mới, giải quyết việc làm đối với một bộ phận dân cư nâng cao chất lượng cuộc sống

Hoạt động của chi nhánh NHCSXH khẳng định nguồn vốn tín dụng chính sách là giải pháp không thể thiếu trong quá trình thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xóa đói giảm nghèo, đảm bảo an sinh xã hội của Đảng và Nhà nước

Doanh số cho vay năm sau luôn cao hơn năm trước, quy mô dư nợ không ngừng tăng trưởng, các chương trình tín dụng ưu đãi ngày càng tăng lên

Doanh số thu nợ cũng tăng nhanh theo doanh số hoạt động, thể hiện vòng quay nguồn vốn cho vay hộ nghèo đạt hiệu quả tốt

Dư nợ cho vay giải quyết việc làm ngày càng tăng lên theo thời gian hoạt động của NHCSXH Việt Nam chi nhánh tỉnh Sơn La

Tỷ lệ đối tượng được vay vốn ngày càng tăng lên

Bên cạnh kết quả đạt được, chất lượng cho vay GQVL tại chi nhánh NHCSXH tỉnh Sơn La còn có nhiều hạn chế:

Quy mô nguồn vốn tín dụng chưa đáp ứng được nhu cầu vay vốn của khách hàng; chất lượng tín dụng thấp, hiệu quả vốn tín dụng ưu đãi chưa cao, công tác điều tra xác nhận, thẩm định khách hàng có nhu cầu vay vốn GQVL và các đối tượng chính sách chưa được quan tâm đúng mức, chi phí để quản lý nguồn vốn tín dụng ưu đãi vẫn còn ở mức cao, chênh lệch thu chi đem lại từ nguồn vốn tín dụng ưu đãi thấp

Chương 4: Giải pháp nâng cao chất lượng cho vay giải quyết việc làm tại chi nhánh

NHCSXH tỉnh Sơn La

Nội dung chương gồm ba phần chính:

* Định hướng phát triển cho vay giải quyết việc làm của chi nhánh NHCSXH tỉnh Sơn La

Luận văn đề cập đến định hướng phát triển chung và định hướng hoạt động tín dụng đối với cho vay GQVL của chi nhánh NHCSXH tỉnh Sơn La từ nay đến năm 2019

* Giải pháp nâng cao chất lượng cho vay giải quyết việc làm tại chi nhánh NHCSXH tỉnh Sơn La đang áp dụng

Về Công tác nguồn vốn: Tăng trưởng nguồn vốn nhằm đáp ứng đủ vốn cho vay GQVL chi nhánh NHCSXH tỉnh Sơn La cần xây dựng chiến lược huy động vốn trung và

dài hạn theo định hướng chủ động, độc lập, tạo lập nguồn vốn có lãi suất thấp từ các kênh huy động, xây dựng một cơ chế huy động vốn trong toàn chi nhánh, đề nghị Hội đông nhân dân, UBND tỉnh Sơn La hàng năm từ nguồn tăng thu, tiết kiệm chi của tỉnh chuyển sang cho chi nhánh Sơn La ch vay GQVL nâng từ mức hiện tại 4 tỷ/năm lên 10 - 15 tỷ/năm

Nghiên cứu điều chỉnh chính sách cho vay một cách hợp lý nhằm khuyến khích và tạo điều kiện đáp ứng nhu cầu vay vốn cho vay GQVL: mức cho vay hiện nay chưa đáp ứng được nhu cầu đầu tư của khách hàng Điều chỉnh giảm mức lãi cho vay để người vay bớt khó khăn và lo lắng về lãi suất giúp hộ vay dễ dàng tiếp cận, giảm thiểu tình trạng sử dụng vốn sai mục đích, làm ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng và hiệu quả sử dụng vốn vay

Chuẩn hóa lại các quy trình nghiệp vụ nhằm nâng cao chất lượng cho vay đối với GQVL của NHCSXH: Tiếp tục nghiên cứu cải thiện quy trình nghiệp vụ theo hướng đơn giản nhưng vẫn đảm bảo yếu tố pháp lý nhằm tạo điều kiện cho các đối tượng vay vốn GQVL thuận lợi khi làm thủ tục vay vốn và giảm tải công việc cho cán bộ làm công tác cho vay Cần xây dựng quy trình tín dụng cụ thể, thiết lập và phân chia nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm trong từng công đoạn cho vay, gắn trách nhiệm và nghĩa vụ của các tổ chức nhận uỷ thác, Tổ trưởng tổ vay vốn, chính quyền địa phương và có trách nhiệm bồi hoàn vật chất khi thực hiện vượt quyền để xảy ra chiếm dụng

Xây dựng quy trình kiểm tra, kiểm soát vốn vay và tăng cường công tác kiểm tra trước, trong và sau khi cho vay: Cần xây dựng hệ thống kiểm tra, kiểm soát, giám sát chặt chẽ hoạt động tín dụng Nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ gắn với trách nhiệm cụ thể

Củng cố và hoàn thiện Tổ Tiết kiệm và vay vốn: Quán triệt và chấn chỉnh hoạt động của tổ TK&VV theo nội dung Quyết định 15/QĐ-HĐQT ngày 01/7/2014 của Hội đồng quản trị NHCSXH Thường vụ của tổ chức hội, đoàn thể cấp xã (Chủ tịch, Phó chủ tịch, Uỷ viên thường trực) không được kiêm nhiệm tham gia Ban quản lý tổ, Tổ trưởng tổ TK&VV Các đơn vị Ngân hàng củng cố sắp xếp lại Tổ TK&VV theo thôn để thực hiện cho vay với số lượng tổ viên từ 35-60 người Ban quản lý tổ phải có 2 người biết ghi chép

sổ sách

Tăng cường công tác đào tạo nâng cao trình độ của đội ngũ cán bộ, công nhân viên

và phát triển nguồn nhân lực: Phải xây dựng được định hướng tiêu chuẩn hoá cho cán bộ NHCSXH Cần rà soát lại đội ngũ cán bộ hiện có, có kế hoạch đào tạo và đào tạo lại, bổ sung những mặt còn thiếu, còn yếu nhằm nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, khắc phục tình trạng bất cập Các cán bộ NHCSXH cần được đào tạo tập trung các kỹ năng cơ bản của Ngân hàng

NHCSXH cần thường xuyên thông tin, trao đổi kịp thời với chính quyền xã, tổ chức chính trị các cấp về tình hình hoạt động ở từng nơi, có biện pháp chấn chỉnh kịp thời những nơi chưa tích cực, không thực hiện đúng quy định của NHCSXH Phối hợp cùng

tổ chức hội đoàn thể các cấp đôn đốc thu hồi nợ quá hạn nhận bàn giao và phát sinh mới, cung cấp số liệu dư nợ hàng tháng đối với từng tổ

Đẩy mạnh công tác thông tin tuyên truyền về chính sách cho vay đối với đối tượng thụ hưởng chính sách cho vay GQVL

Kết luận

Tóm lại, đề tài đã khái quát được các vấn đề lý thuyết về đánh giá chất lượng cho vay GQVL tại chi nhánh NHCSXH tỉnh Sơn La, qua đó mạnh dạn đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng cho vay GQVL Mô hình hoạt động của chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Sơn La, tín dụng đối với cho vay GQVL mang tính đặc thù, không đơn giản về cả lý thuyết và thực tiễn, vừa mang tính thời sự lại vừa mang tính lâu dài Mặc

dù có rất nhiều cố gắng, nhưng tác giả nhận thấy đề tài còn nhiều thiếu sót, kính mong nhận được các ý kiến đóng góp của các thầy cô giáo, những người quan tâm đến vấn đề này để đề tài được tiếp tục hoàn thiện hơn